\u0130nsan davran\u0131\u015flar\u0131, biyolojik ve sosyolojik temelli davran\u0131\u015flar ile birtak\u0131m ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131ndan meydana gelmektedir. Biyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar\u0131n kayna\u011f\u0131 do\u011frudan insan organizmas\u0131d\u0131r. Sosyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar, ki\u015filerin i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evrenin etkisi alt\u0131nda \u015fekillenir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131 ise ki\u015filerin bireysel iradelerinden kaynaklanan hareketlerdir.<\/p>\n
Her insan\u0131n toplam davran\u0131\u015f seti, asl\u0131nda \u00fc\u00e7 davran\u0131\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fcn birle\u015fiminden olu\u015fuyor. Bunlar, temel, genel ve ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r (Erdo\u011fan, 1991, 87):<\/p>\n
Ki\u015filer, biyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar\u0131yla hayata ba\u015flar ve bu eylemler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir canl\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ki\u015filer, k\u00fclt\u00fcrlenme s\u00fcreci kapsam\u0131nda, i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 aile ve di\u011fer toplumsal \u00e7evreden \u00e7ok say\u0131da k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011fe \u00f6\u011frenirler. Bu k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri, ki\u015filerin topluma uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131na kaynakl\u0131k eder. Ayr\u0131ca, insan zihni e\u011fitim yoluyla kazand\u0131\u011f\u0131 bilgilerden yararlanmak suretiyle bireysel iradenin sonucu olarak birtak\u0131m bireysel davran\u0131\u015flar yarat\u0131r.<\/p>\n
Biyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar, i\u00e7sel zorunlu bir donan\u0131m; sosyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar d\u0131\u015fsal zorunlu edinimlerdir. \u0130nsan\u0131, basit bir canl\u0131 olman\u0131n ve kitle i\u00e7inde s\u0131radan bir ki\u015fi olman\u0131n \u00fcst\u00fcne y\u00fckselten as\u0131l davran\u0131\u015flar, zihnin nitelikli bilgi birle\u015fenleriyle in\u015fa etmi\u015f oldu\u011fu hareket ve tav\u0131rlard\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan hi\u00e7bir zorlama olmadan, bireysel iradenin y\u00f6netiminde insan\u0131n kendi karar\u0131na dayal\u0131 hareketleridir. S\u00f6z gelimi, herhangi bir konuda nas\u0131l se\u00e7im yapaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda insan\u0131n kendi akl\u0131 ve bilgisiyle karar vermesi gibi.<\/p>\n
\u0130nsan hayat\u0131, do\u011fumdan itibaren biyo-sosyal ve zihinsel geli\u015fime ba\u011fl\u0131 olarak bu \u00fc\u00e7 t\u00fcr davran\u0131\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 birle\u015fimi \u00fczerinden ya\u015fan\u0131r. Bebek ve \u00e7ocuklarda biyolojik temelli davran\u0131\u015flar, s\u0131radan yeti\u015fkinlerde \u00e7evresel k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar daha bask\u0131nd\u0131r. Normal \u015fartlarda e\u011fitim imk\u00e2n ve d\u00fczeyine g\u00f6re yetkin olan insanlarda ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n pay\u0131n\u0131n giderek art\u0131\u015f g\u00f6stermesi gerekir. Ancak, a\u015f\u0131r\u0131 otoriter y\u00f6netimler ve pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr alt\u0131nda ya\u015fayan ki\u015filerde, zihinsel s\u00fcre\u00e7lerin nispeten gerilemi\u015f olmas\u0131 nedeniyle \u00e7o\u011funlukla ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131nda fazla bir geli\u015fme ortaya \u00e7\u0131kmaz.<\/p>\n
Ak\u0131lc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilimsel zihniyete sahip olan bireyler, bedensel ve k\u00fclt\u00fcrel olarak kendilerine y\u00fcklenen davran\u0131\u015flarla yetinmeyerek yeni bilgi setlerine ihtiya\u00e7 duyarlar. Sahip olduklar\u0131 yeni bilgi ve k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerini kullanarak zihinlerini zenginle\u015ftirirler. Ak\u0131lc\u0131 bir e\u011fitim s\u00fcreciyle kazan\u0131lan bilimsel bilgiler ile felsefe, sanat ve edebiyat bilgileriyle birer se\u00e7kin \u015fahsiyet olma niteli\u011fi kazan\u0131rlar. Belirli bir d\u00fczeyde bu bilgi t\u00fcrleriyle zihinsel yap\u0131s\u0131n\u0131 in\u015fa etmi\u015f olan insanlar, her t\u00fcrl\u00fc haks\u0131zl\u0131\u011fa ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 itiraz etme, ele\u015ftirme ve direnme iradesi g\u00f6sterir. Daha a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, insanlarda itiraz etmek, ele\u015ftirmek ve direnmek ile ilgili bilgiler varsa bu do\u011frultuda \u00f6zg\u00fcr hareketler ger\u00e7ekle\u015fir. Bu se\u00e7kin farkl\u0131l\u0131klar sayesinde, bunlardan yoksun olanlara g\u00f6re, daha \u00f6zg\u00fcr ve \u015fahsiyetli olma imk\u00e2n\u0131 bulurlar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, insan zihninde \u2018biat\u2019 ve \u2018itaat\u2019 gibi yery\u00fcz\u00fc otoritesine ba\u011flanmayla ilgili k\u00fclt\u00fcrel kal\u0131plar bask\u0131nsa o zaman \u2018kitle insan\u0131\u2019 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, ki\u015finin, ki\u015fisel beden ile sosyal bedenden (toplumdan) hi\u00e7bir zorlama ve y\u00f6nlendirme olmaks\u0131z\u0131n, tamamen kendi iradesi ile ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu tav\u0131rlard\u0131r. \u0130rade ise bizim i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fcnyam\u0131za kar\u015f\u0131 koydu\u011fumuz zihinsel bir kuvvettir (Top\u00e7u,2004, 17). Ki\u015fisel iradeyi i\u00e7eriden i\u00e7g\u00fcd\u00fcler, al\u0131\u015fkanl\u0131klar ve ihtiraslar zorlarken; d\u0131\u015far\u0131dan her t\u00fcrl\u00fc otorite, korku, yasak ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar zorlamaktad\u0131r. Bu i\u00e7 ve d\u0131\u015f zorlamalar\u0131n \u015fekillendirdi\u011fi eylemler s\u0131radan davran\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ise bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yoluyla kazan\u0131lm\u0131\u015f zihinsel g\u00fcc\u00fcn y\u00f6netiminde ger\u00e7ekle\u015fen ba\u011f\u0131ms\u0131z rol davran\u0131\u015flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Temelde i\u00e7g\u00fcd\u00fclerden kaynaklan\u0131p toplumsal kurallara ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturan davran\u0131\u015flar i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131 kullan\u0131lamaz. Bu anlamda, \u2018anomi\/normsuzluk\u2019 veya \u2018ba\u015f\u0131bo\u015fluk\u2019, zihinsel bir etkinli\u011fin de\u011fil kontrol edilemeyen bedensel duygular\u0131n d\u0131\u015fa vurumudur. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, ak\u0131l ve bilimin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc otoritenin sorgulanmas\u0131, ele\u015ftirilmesi ve direni\u015f tavr\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesidir.<\/p>\n
S\u0131radan bilgi ve k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerine g\u00f6re ya\u015famaya al\u0131\u015fk\u0131n olan ki\u015filer, i\u00e7g\u00fcd\u00fc ve \u00e7evre etkenlerinin \u015fekillendirdi\u011fi mevcut hayat tarz\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Bu y\u00fczden, yeni bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere pek ihtiya\u00e7 duymazlar. Bu insanlar\u0131n davran\u0131\u015f tarz\u0131ndan dolay\u0131 y\u00f6netici olma konumunu elde etmi\u015f olan y\u00f6neticiler de zaten yeni bilgi birle\u015fenlerine ihtiya\u00e7 hissetmez.<\/p>\n
\u0130nsan ki\u015fili\u011finin olu\u015fumu, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde biyolojik temeller ile sosyolojik etkenlere b\u0131rak\u0131l\u0131rsa \u00e7o\u011funlukla ortaya s\u0131radan bir ki\u015filik \u00e7\u0131kar. Bunlar\u0131n \u00fczerinde, \u00f6zg\u00fcn bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olmak, insanlara \u00f6zg\u00fcr bir irade kazand\u0131r\u0131r. \u0130\u00e7 g\u00fcd\u00fclere tamamen teslim olmadan veya i\u00e7inde yer al\u0131nan toplulu\u011fun \u2018m\u00fcridi\u2019 ve \u2018tutsa\u011f\u0131\u2019 olunmadan, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fahsiyet olmak, ancak \u00f6zg\u00fcr olmay\u0131 sa\u011flayacak bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. Yeni nitelikli bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler pe\u015finde olma, bir anlamda \u00f6zg\u00fcr bireyler olabilme yolculu\u011fudur.<\/p>\n
Normal \u015fartlarda her insan, \u00f6zerk ve \u00f6zg\u00fcr olma e\u011filimleriyle d\u00fcnyaya gelir. Bu e\u011filimlerin insan davran\u0131\u015flar\u0131 ve \u015fahsiyet nitelikleri \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu e\u011filimler i\u00e7in uygun ve gerekli k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu e\u011filimlerin, en az\u0131ndan do\u011frudan engellenerek dumura u\u011frat\u0131lmamas\u0131 gerekir (Ge\u00e7tan, 2012, 25).<\/p>\n
A\u015f\u0131r\u0131 gelenek\u00e7i ve tutucu k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131, insanlar\u0131n yeteneklerinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kma f\u0131rsat\u0131n\u0131 bask\u0131lamak suretiyle s\u00fcrekli olarak itaatk\u00e2r ve ba\u011f\u0131ml\u0131 bir davran\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 dayat\u0131yor. \u00c7o\u011fu yery\u00fcz\u00fc otoritesinin temel u\u011fra\u015f\u0131 -ak\u0131lc\u0131 ve me\u015fru otoritenin d\u0131\u015f\u0131ndakiler- insanlar\u0131n kendilerine her \u015fartta itaat edilmesini sa\u011flamak y\u00f6n\u00fcnde oluyor. Bu y\u00fczden, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bilgiyi \u00f6nemseyici bir s\u00f6yleme sahip olsalar da ger\u00e7ekte insanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyen, tam aksine ba\u011f\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131ran bir e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcceltiyorlar.<\/p>\n
Demokratik d\u00fczende y\u00f6netilenlerin ger\u00e7ek anlamda temsili, yaln\u0131zca se\u00e7im sand\u0131\u011f\u0131na gidilmesiyle de\u011fil, se\u00e7ilenlerin ve atanm\u0131\u015flar\u0131n -istisnas\u0131z- ele\u015ftirilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur. Ak\u0131lc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgiye dayal\u0131 itiraz, ele\u015ftiri ve direni\u015fin varl\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netim sisteminde yer alan y\u00f6netici kadrolar\u0131, daha hukuki, ahlaki ve verimli bir bi\u00e7imde y\u00f6netmeye zorlar. Keyfi ve zorbal\u0131\u011fa dayal\u0131 y\u00f6netim tarz\u0131na pek ge\u00e7it verilmez.<\/p>\n
Otoriter ve despotik y\u00f6netimlerde egemen siyaset\u00e7iler, yani suyun ba\u015f\u0131nda olanlar, ak\u0131l ve bilimin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 konum ve g\u00f6steri\u015fli hayattan sonuna kadar kendileri yararlan\u0131yor. Ancak, y\u00f6netilen insanlar\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ak\u0131lc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgilerden uzak tutma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde oluyorlar. Bu egemenler, art\u0131k ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f olan ak\u0131l ve bilim d\u0131\u015f\u0131 yollara kutsall\u0131k atfederken, izleyicilerinin uyanmas\u0131na ve bilin\u00e7lenmesine vesile olacak ak\u0131l ve bilimi s\u00fcrekli \u00f6teliyorlar. Ak\u0131lc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgi dalgas\u0131n\u0131n toplumsal katmanlara yay\u0131lmas\u0131n\u0131, bulunduklar\u0131 stat\u00fcy\u00fc kaybettirir kayg\u0131s\u0131yla \u00e7eldiriyorlar. Etkili ve kapsaml\u0131 propagandalar yoluyla izleyicisi olan toplulu\u011fun zihnini \u00e7o\u011funlukla eski anlay\u0131\u015f i\u00e7ine hapsetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
Y\u00f6neticiler, bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6zemedikleri a\u011f\u0131r sorunlarla ilgili olarak y\u00f6netti\u011fi insanlardan s\u00fcrekli sab\u0131r istemek yerine, \u00f6zellikle ak\u0131l ve bilim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda kendilerini ele\u015ftiren insanlara birazc\u0131k sab\u0131r g\u00f6sterse ve dinleselerdi, belki bir\u00e7ok sorun da \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olurdu.<\/p>\n
<\/p>\n
Erdo\u011fan, \u0130lhan (1991): \u0130\u015fletmelerde Davran\u0131\u015f, \u0130stanbul \u00dcniversitesi, \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi Yay\u0131n No: 242, \u0130stanbul<\/p>\n
Ge\u00e7tan, Engin (2014): Zamane, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 4.Bas\u0131m, \u0130stanbul<\/p>\n
Top\u00e7u, Nurettin (2004): \u0130radenin Davas\u0131, Devlet ve Demokrasi, \u0130kinci Bas\u0131m, Dergah Yay\u0131nlar\u0131:174, \u0130stanbul<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Biyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar, i\u00e7sel zorunlu bir donan\u0131m; sosyolojik k\u00f6kenli davran\u0131\u015flar d\u0131\u015fsal zorunlu edinimlerdir.<\/p>\n","protected":false},"author":187,"featured_media":18750,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[984,2978,3055,79],"coauthors":[2225],"class_list":["post-18747","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-bilgi","tag-hurriyet","tag-ozgurluk","tag-yonetim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/187"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18747"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18748,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747\/revisions\/18748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18747"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}