{"id":18955,"date":"2025-06-16T19:00:00","date_gmt":"2025-06-16T16:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=18955&#038;preview=true&#038;preview_id=18955"},"modified":"2025-06-16T16:15:15","modified_gmt":"2025-06-16T13:15:15","slug":"afrika-turklerinin-tarihi-koklerine-bakis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/afrika-turklerinin-tarihi-koklerine-bakis\/","title":{"rendered":"Afrika T\u00fcrklerinin tarih\u00ee k\u00f6klerine bak\u0131\u015f"},"content":{"rendered":"<p>Afrika k\u0131tas\u0131, tarih boyunca bir\u00e7ok farkl\u0131 etnik ve k\u00fclt\u00fcrel grubun etkile\u015fimde bulundu\u011fu geni\u015f bir co\u011frafyad\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Afrika\u2019ya uzanan etkisi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye ile k\u0131ta \u00fclkeleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, Afrika&#8217;da T\u00fcrk topluluklar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna katk\u0131da bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Kuzey Afrika&#8217;ya yay\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6lgedeki Arap-Berberi halklarla g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar kurmu\u015ftur. Bug\u00fcn Libya, Tunus, Cezayir ve M\u0131s\u0131r gibi \u00fclkelerde Osmanl\u0131&#8217;dan kalan izler belirgin \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu b\u00f6lgelerde Osmanl\u0131 askeri ve b\u00fcrokratlar\u0131 yerle\u015fmi\u015f, baz\u0131lar\u0131 yerel halkla kayna\u015farak yerle\u015fik topluluklar olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle Kulo\u011fullar\u0131 olarak bilinen topluluk, Osmanl\u0131 askerleri ile yerli kad\u0131nlar\u0131n evliliklerinden do\u011fan nesillerdir. Cezayir ve Tunus&#8217;ta h\u00e2l\u00e2 Osmanl\u0131 k\u00f6kenli bir\u00e7ok aile bulunmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Trablusgarp ve Sudan gibi b\u00f6lgelerde g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Osmanl\u0131 pa\u015falar\u0131 ve memurlar\u0131, geride T\u00fcrk kimli\u011fini ta\u015f\u0131yan izler b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Son y\u0131llarda T\u00fcrkiye&#8217;nin Afrika k\u0131tas\u0131na y\u00f6nelik siyasi ve ekonomik ilgisi artm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;nin Afrika&#8217;daki b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikleri, T\u0130KA&#8217;n\u0131n kalk\u0131nma projeleri ve T\u00fcrk okullar\u0131, Afrika&#8217;daki T\u00fcrk topluluklar\u0131yla ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Osmanl\u0131 miras\u0131n\u0131 ya\u015fatan topluluklar, T\u00fcrkiye ile k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcren \u00f6nemli ba\u011flar kurmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn Afrika k\u0131tas\u0131nda farkl\u0131 b\u00f6lgelerde T\u00fcrk topluluklar\u0131 bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n<h2>Libya T\u00fcrkleri<\/h2>\n<p>Osmanl\u0131&#8217;dan miras kalan en b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk topluluklar\u0131ndan biri Libya&#8217;dad\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde gelen T\u00fcrk askerleri ve idareciler burada yerle\u015fmi\u015f, yerel halkla kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Libya&#8217;daki baz\u0131 T\u00fcrk aileleri, h\u00e2l\u00e2 Osmanl\u0131ca kelimeler i\u00e7eren bir a\u011f\u0131z kullanmaktad\u0131r. Zamanla Libya n\u00fcfusuna neredeyse tamamen asimile olduklar\u0131 i\u00e7in, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Libya&#8217;daki varl\u0131klar\u0131n\u0131 \/n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek neredeyse imkans\u0131zd\u0131r. Esas olarak Misrata ve Trablus \u015fehirlerinin n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015ftururlar. Ve Bug\u00fcn Libya\u2019da kendilerini Kulo\u011flu olarak tan\u0131mlayan 13 b\u00fcy\u00fck a\u015firet bulunmaktad\u0131r ve T\u00fcrk soylu n\u00fcfus bir milyonu a\u015fmaktad\u0131r. Kaddafi d\u00f6neminde \u00e7e\u015fitli zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fan Kulo\u011fullar\u0131 2011\u2019de Libya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 patlak verdi\u011finde, M\u0131srata en \u015fiddetli direni\u015fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 kentlerden birisi olmu\u015f ve Kulo\u011flu a\u015firetleri bu sava\u015fta belirgin bir \u015fekilde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. 2014\u2019te New York Times\u2019a eski bir Kaddafi subay\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re Libya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131, Arap a\u015firetler ile Kulo\u011fullar\u0131, Berberiler ve \u00c7erkezler aras\u0131ndaki bir etnik m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Politik analist Sarah Rashad\u2019a g\u00f6re Ankara, Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri Kaddafi\u2019yi yerinden ederek Libya\u2019y\u0131 kontrol edebilmek i\u00e7in Kulo\u011fullar\u0131n\u0131n harekete ge\u00e7mesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. 2014\u2019ten beri ya\u015fanan i\u00e7 sava\u015fta Merkezi H\u00fck\u00fcmetin yan\u0131nda yer alan Kulo\u011flu T\u00fcrkleri bu sebeple \u00fclkenin do\u011fusundaki Bingazi gibi kentlerden g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra T\u00fcrkler, yeni kurulan modern devletlerden Libya&#8217;ya g\u00f6\u00e7 etmeye devam ettiler. Ancak, yayg\u0131n inan\u0131\u015f\u0131n aksine, s\u00f6z konusu g\u00f6\u00e7menlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, etnik k\u00f6kenleri nedeniyle de\u011fil, dinleri nedeniyle baz\u0131 Hristiyan Yunanl\u0131lar taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla T\u00fcrk olarak an\u0131lan Giritli M\u00fcsl\u00fcman Rumlard\u0131r.<\/p>\n<p>Trablusgarp\u2019\u0131n 1553\u2019te Turgut Reis taraf\u0131ndan fethedilmesiyle Trablusgarp Beylerbeyli\u011fi kuruldu ve Osmanl\u0131lar Libya\u2019ya yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>B\u00f6lgede \u00f6nceleri beylerbeylerin hakim oldu\u011fu bir y\u00f6netim var iken merkezi y\u00f6netimin zay\u0131flamas\u0131 ve tayin edilen beylerbeylerin iki \u00fc\u00e7 y\u0131lda bir de\u011fi\u015fmesi y\u00fcz\u00fcnden yerel sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulunamamaktayd\u0131. Bu sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc eyaletteki ocakl\u0131lar\u0131n temsilcisi olan day\u0131lar ile merkezi y\u00f6netimin temsilcisi olan beylerbeyleri aras\u0131nda gerilimler ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. 1711\u2019de soyu Karamano\u011fullar\u0131\u2019na dayanan bir yeni\u00e7eri olan Karamanl\u0131 Ahmed Pa\u015fa\u2019n\u0131n Trablusgarp Beylerbeyini \u00f6ld\u00fcrerek y\u00f6netime el koymas\u0131 ve ard\u0131ndan devrin padi\u015fah\u0131 III. Ahmed\u2019in de onu beylerbeyi unvan\u0131yla Trablusgarp eyaletinin valisi olarak tan\u0131mas\u0131yla bu ikilik giderilmi\u015f oldu. \u0130stanbul\u2019dan beylerbeyi g\u00f6nderme uygulamas\u0131n\u0131n sona ermesiyle day\u0131l\u0131k babadan o\u011fula ge\u00e7mesi gelene\u011fi ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>Trablus Sanca\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 halk\u0131n\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131n Kulo\u011fullar\u0131ndan olu\u015ftu\u011fu kazalar ve nahiyeler Kulo\u011flu Ba\u015fa\u011fal\u0131\u011f\u0131 kazas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda tek bir idari yap\u0131 alt\u0131nda toplanm\u0131\u015f ve b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlere kendi aralar\u0131ndan se\u00e7ilen kimseler tayin edilmi\u015ftir. Kulo\u011fullar\u0131n\u0131n Trablusgarp eyaletindeki idaresi ise h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan tayin edilen bir ba\u015fa\u011faya verilerek temsiliyetleri sa\u011flanmaktayd\u0131. Burada adeta h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde bir h\u00fck\u00fcmet konumunda idiler. Bu etkinlikleriyle Trablusgarp Eyaleti\u2019ndeki Kulo\u011fullar\u0131 Garp Ocaklar\u0131ndaki di\u011fer iki eyaletteki karde\u015f topluluklar\u0131ndan farkl\u0131la\u015fmaktayd\u0131lar.<\/p>\n<p>Karamano\u011fullar\u0131 soyundan gelen hanedan 1711 y\u0131l\u0131ndan 1835 y\u0131l\u0131na dek Osmanl\u0131 ad\u0131na Libya\u2019y\u0131 y\u00f6netmi\u015ftir. Daha sonra II. Mahmud d\u00f6neminde yeniden tesis edilen merkezi idare 1911\u2019de ba\u015flayan sava\u015fa kadar devam edecekti.<\/p>\n<p>29 Eyl\u00fcl 1911\u2019de \u0130talyanlar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 Trablusgarp sava\u015f\u0131, arkas\u0131ndan gelecek 11 y\u0131ll\u0131k felaketlerin tetik\u00e7isi olacak, o g\u00fcn at\u0131lan ok, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Afrika\u2019daki son topra\u011f\u0131 Libya\u2019y\u0131 v\u00fccudundan koparmakla kalmayacak, Balkanlar\u0131, Ege Adalar\u0131n\u0131, Arabistan yar\u0131madas\u0131n\u0131 i\u015fgalle yetinmeyerek devletin merkezi olan \u0130stanbul\u2019un kalbine bir m\u0131zrak gibi saplanacakt\u0131. Demek ki, topraklar\u0131m\u0131z\u0131n Sultan II. Abd\u00fclhamid devrildikten sonraki h\u0131zl\u0131 par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131, bug\u00fcn Libya\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Trablusgarb\u2019\u0131n kayb\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r diyebiliriz.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti temsilcileri 18 Ekim 1912 tarihli U\u015fi (Ouchy) Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 eli varmaya varmaya imzalam\u0131\u015f olsa da, devlet Libya\u2019n\u0131n elini de hemen b\u0131rakmam\u0131\u015f, \u00f6nce Enver, Ku\u015f\u00e7uba\u015f\u0131 E\u015fref, Mustafa Kemal, Fethi (Okyar), \u0130brahim S\u00fcreyya (Yi\u011fit) ve Deli Halid Bey gibi g\u00f6n\u00fcll\u00fc subaylar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla i\u00e7 b\u00f6lgelerde \u0130talyanlarla m\u00fccadeleye devam etmi\u015f, Balkan Sava\u015f\u0131 patlak verince m\u00fccadeleye bir s\u00fcre ara verilmi\u015fse de, bir Osmanl\u0131 \u015eehzadesini, bir ara Fenerbah\u00e7e\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yapacak olan Osman Fuad Efendi\u2019yi muhtemelen i\u00e7 b\u00f6lgelerde kurulmas\u0131 tasarlanan bir \u201cLibya\u201d devletinin, hatta Afrika\u2019da kurulacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir T\u00fcrk-Arap devletinin veya Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n deyimiyle, burada kurulacak \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck bir ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet\u201din ba\u015f\u0131na ge\u00e7irmek \u00fcmidiyle Trablusgarb\u2019daki birliklere komutan olarak g\u00f6nderecektir. Osman Fuad Efendi Mondros M\u00fctarekenamesi\u2019nin imzalanmas\u0131 \u00fczerine deniz yoluyla geri d\u00f6necek, b\u00f6ylece Libya topraklar\u0131 \u0130talyanlara tamamen ancak Mondros\u2019la birlikte 1918\u2019de terk edilecektir.<\/p>\n<p>Ne var ki, \u0130stiklal Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda bir Libyal\u0131y\u0131, \u015eeyh Sunus\u00ee\u2019yi Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131 ba\u015f\u0131nda g\u00f6rmemiz s\u00fcrpriz say\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Hatta \u015eeyh Sunus\u00ee, Temmuz 1918\u2019de son Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 Vahdettin\u2019e Hz. \u00d6mer\u2019in k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 ku\u015fatarak bir ilke de imzas\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131r. Sivas Kongresi g\u00fcnlerinde Sivas\u2019ta bir \u0130slam Kongresi d\u00fczenlenece\u011fi ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015eeyh Sunus\u00ee\u2019nin yapaca\u011f\u0131 haberini zaman\u0131n gazetelerinde okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Sunus\u00ee bir \u0130slam kahraman\u0131yd\u0131 ve \u015fimdi \u0130slam\u2019\u0131n bu son kalesini ve Hilafet ve Saltanat\u0131 esaretten kurtarmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019ye var g\u00fcc\u00fcyle destek veriyordu. Ancak sava\u015ftan sonra beklentilerinin bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecekti. Zira\u00a0 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 kurtaracak bir sava\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek destek verdi\u011fi \u0130stiklal Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 kazananlar, di\u011fer co\u011frafyalardan ziyade Anadolu\u2019ya odaklanarak i\u00e7e kapanacaklar ve \u00fcniter ve laik devlet yanl\u0131s\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ilan edeceklerdi.<\/p>\n<p>Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 22. maddesiyle Libya kendi kaderiyle ba\u015fba\u015fa kalm\u0131\u015f, \u201cher ne nitelikte olursa olsun Trablusgarb \u00fczerinde sahip oldu\u011fu\u201dmuz b\u00fct\u00fcn hukuk ve imtiyazlar\u0131n \u00fczerine gidilmemi\u015ftir. Biraz tuhaf gelse de, demek ki 1923\u2019de h\u00e2l\u00e2 Libya \u00fczerinde baz\u0131 haklar\u0131m\u0131z, ayr\u0131cal\u0131klar\u0131m\u0131z ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z varm\u0131\u015f ve biz bunlardan \u2018\u2018\u00f6ncelik Anadolu\u2019\u2019 diyerek feragat etmi\u015fiz!<\/p>\n<p>\u0130\u015fte Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 22. maddesi:<\/p>\n<p>\u2018\u2018 Madde \u2014 22. T\u00fcrkiye, yirmi yedinci maddenin ahk\u00e2m\u0131 umumiyesine halel gelmemek \u015fartiyle 18 te\u015frinievvel 1912 tarihli Lozan Muahedenamesi ve ana m\u00fcteallik senedat mucibince her ne mahiyette olursa olsun Trablusgarp, Libya \u00fczerinde haiz olmu\u015f oldu\u011fu k\u00e2ffei hukuk ve imtiyazatm ilgay\u0131 katisini tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan eder. \u2018\u2019<\/p>\n<p>Bu arada Libyal\u0131lar\u0131n son kahraman\u0131 \u00d6mer Muhtar\u2019\u0131n Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019ya yard\u0131m etmesi i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fi imdat mektubunu adresine ula\u015fmadan \u0130talyanlar\u0131n ele ge\u00e7irdiklerini de belirtelim.<\/p>\n<h2>\u015eeyh Sunus\u00ee Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de<\/h2>\n<p>Gel zaman git zaman, \u0130talyanlar\u0131n 1942\u2019de bo\u015faltt\u0131klar\u0131 Libya\u2019da \u0130ngilizler askeri bir y\u00f6netim kurmu\u015ftur. 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda \u015eeyh Sunus\u00ee\u2019nin ye\u011fen veya kuzeni \u0130dris, \u0130ttifak Devletlerine yard\u0131m etmi\u015f, onlar da kendisine Libya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vaat etmi\u015flerdi. Birle\u015fmi\u015f Milletler Libya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na 1949 Aral\u0131k\u2019\u0131nda karar verdi ve \u0130dris, 1951 Aral\u0131k\u2019\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z Libya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na Kral olarak resmen ge\u00e7mi\u015f oldu. Ancak bu arada ilgin\u00e7 bir geli\u015fme ya\u015fanm\u0131\u015f ve Kral \u0130dris, yeni devletini kurarken bu topraklar\u0131n eski sahibi T\u00fcrkiye\u2019den bir kaymakama s\u00fcrpriz yaparak Ba\u015fbakanl\u0131k teklifinde bulunmu\u015ftu. Gerek\u00e7e olarak da diyordu ki Kral:<\/p>\n<p>\u201cSiz T\u00fcrkiye\u2019de Avrupal\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda ezilmemeye, hatta onlara boyun e\u011fdirmeye al\u0131\u015fm\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r. Oysa Araplar\u0131n hepsi esirli\u011fi ya\u015fad\u0131, ba\u015fkald\u0131rmay\u0131, direnmeyi bilemiyorlar.\u201d<\/p>\n<p>Hatta Kral \u0130dris\u2019in T\u00fcrkiye ile federal bir birlik kurma tasavvurlar\u0131 dahi vard\u0131 ama arkas\u0131 gelmedi. B\u00f6ylece kendisi Libya\u2019da ilgin\u00e7 bir Osmanl\u0131 y\u00f6ntemi olarak yerli k\u0131zlarla evlenip oraya yerle\u015fen melez ailelerden Kulo\u011fullar\u0131\u2019na mensup olsa da, T\u00fcrkiye\u2019ye gelip yerle\u015fmi\u015f olan Sadullah Kolo\u011flu (tarih\u00e7i Orhan Kolo\u011flu\u2019nun babas\u0131) y\u0131llar sonra ba\u015f\u0131na yeniden fes giyerek Bingazi\u2019ye gitmi\u015f ve \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcreyle Libya Devleti\u2019nin Ba\u015fbakan\u0131 olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2>\u201cArap kaymakam\u201d<\/h2>\n<p>Eski Hakkari kaymakam\u0131 Sadullah Kolo\u011flu Bey (halk kendisine \u201cArap Kaymakam\u201d dermi\u015f) Libya\u2019ya Ba\u015fbakan yap\u0131lmakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda Adnan Menderes d\u00f6neminde Libya\u2019n\u0131n ayakta durabilmesi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlar da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i mali yard\u0131m\u0131 e\u015fit olarak ABD, \u0130ngiltere ve Fransa yapmaktayd\u0131 ama T\u00fcrkiye de bo\u015f durmuyor ve BM\u2019de kurulmas\u0131n\u0131 sonuna kadar destekledi\u011fi \u00e7i\u00e7e\u011fi burnundaki Libya devletine askeri yard\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli uzmanlar da g\u00f6nderiyordu. 1954 ila 1958 y\u0131llar\u0131nda 21\u2019i y\u00fcksek okul, 8\u2019i \u00fcniversite, 26\u2019s\u0131 ilahiyat ve 8\u2019i de askeri (4\u2019\u00fc deniz, 4\u2019\u00fc de hava kuvvetleri) okullarda olmak \u00fczere 63 Libyal\u0131 \u00f6\u011frenciye T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim yapma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olup bunlar daha sonra Libya h\u00fck\u00fcmetinde bakan, hatta Ba\u015fbakan olarak g\u00f6rev yapacaklard\u0131r. Ayr\u0131ca 1954 Aral\u0131k\u2019\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019den g\u00f6nderilen toplar t\u00f6renle Libyal\u0131 yetkililere teslim edilmi\u015ftir. Bu arada \u00dcmran Yeti\u015fal adl\u0131 bir generalimizin Libya ordusunun organizasyonunda g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim.<\/p>\n<p>Keza Ba\u015fbakan Adnan Menderes 1957\u2019de, Cumhurba\u015fkan\u0131 Cel\u00e2l Bayar ise 1958\u2019de Libya\u2019ya ziyaretlerde bulunmu\u015f ve Turgut Reis\u2019in Trablusgarb\u2019daki t\u00fcrbesini tazimle ziyaret etmi\u015flerdi. Sonraki y\u0131llarda 5. Cumhurba\u015fkan\u0131 Cevdet Sunay\u2019\u0131n da ayn\u0131 t\u00fcrbeyi ziyaret etti\u011fini biliyoruz.<\/p>\n<p>Yine K\u0131br\u0131s Bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131nda \u2018Sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131z\u0131n benzini benden\u2019 diyerek destek veren de, Amerikan ambargosunu sayesinde deldi\u011fimiz devlet ba\u015fkan\u0131 da oydu. Ayr\u0131ca T\u00fcrk in\u015faat \u015firketlerinin d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmas\u0131nda da Libya\u2019n\u0131n bir nevi staj yeri vazifesi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc unutmayal\u0131m. Ba\u015fbakan Abdusselam Callud da 70\u2019li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de fevkalade pop\u00fcler bir isimdi ve 1975\u2019teki T\u00fcrkiye ziyareti \u00e7ok kritik bir anda nefes almam\u0131za yaram\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Liderler gelip ge\u00e7er ama bizim Libya halk\u0131 ile dostlu\u011fumuz bakidir. Nitekim 1991 y\u0131l\u0131nda kendisiyle yap\u0131lan bir s\u00f6yle\u015fide, bir zamanlar\u0131n Libya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Abdusselam Buseyri (ki Hatay\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Ankara\u2019n\u0131n Arap\u00e7a yay\u0131n yapan radyosunda (ad\u0131 \u0130z\u00e2\u2019at el-\u2018Arabiyye idi) \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131, yani T\u00fcrkiye\u2019den Libya\u2019ya ihra\u00e7 etti\u011fimiz b\u00fcrokratlardand\u0131), bu derin ba\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki zekice c\u00fcmleler halinde vurgulamak ihtiyac\u0131n\u0131 duymu\u015ftu:<\/p>\n<p>\u201cBiz T\u00fcrkiye\u2019yi ele\u015ftiriyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkleri \u00e7ok seviyoruz. Bizim T\u00fcrk halk\u0131na, \u0130slamiyeti alt\u0131 as\u0131r boyunca savunduklar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve sayg\u0131m\u0131z var. Baz\u0131 \u00fclkeler yanl\u0131\u015f yapt\u0131klar\u0131nda onunla ilgilenmeyiz, fakat T\u00fcrk karde\u015flerimizi ele\u015ftiririz. Onlara k\u0131zd\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in de\u011fil, tersine onlara duydu\u011fumuz a\u015fktan dolay\u0131.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Osmanl\u0131&#8217;dan miras kalan en b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk topluluklar\u0131ndan biri Libya&#8217;dad\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde gelen T\u00fcrk askerleri ve idareciler burada yerle\u015fmi\u015f, yerel halkla kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":221,"featured_media":18957,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[66],"tags":[2181,3136,1147,3135,609],"coauthors":[3110],"class_list":["post-18955","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset-tarih","tag-afrika","tag-cezayir","tag-libya","tag-tunus","tag-turk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/221"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18955"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18956,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18955\/revisions\/18956"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18955"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}