Osmanl\u0131’n\u0131n en uzun s\u00fcre y\u00f6netti\u011fi b\u00f6lgelerden biri olan M\u0131s\u0131r, b\u00fcy\u00fck bir T\u00fcrk n\u00fcfusuna ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Toluno\u011fullar\u0131 (868-905), \u0130h\u015f\u00eed\u00eeler (935-969), Meml\u00fbk (1250-1517) ve Osmanl\u0131 da dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli T\u00fcrk hanedanlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lgeye gelen yerle\u015fimcilerin torunlar\u0131 olan k\u0131smi veya tam T\u00fcrk k\u00f6kenli M\u0131s\u0131r vatanda\u015flar\u0131d\u0131r. 11. y\u00fczy\u0131lda, M\u0131s\u0131r Bahri hanedan\u0131 taraf\u0131ndan ilk defa y\u00f6netilirken daha sonra Osmanl\u0131 Sultan\u0131 I. Selim taraf\u0131ndan y\u00f6netildi. 1517’da Ridaniye Muharebesi ile M\u0131s\u0131r’\u0131 fethetmesinden sonra ba\u015flayan T\u00fcrk hakimiyeti ile b\u00f6lgeye yerle\u015fen M\u0131s\u0131r T\u00fcrkleri tarihsel s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00f6revler \u00fcstlenmi\u015flerdir. Ha\u00e7l\u0131 ordular\u0131na kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 sava\u015flar yan\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin i\u015fgal alt\u0131nda olan b\u00f6lgelerde kutsal hac yollar\u0131n\u0131n koruyucular\u0131 ve b\u00f6lgelerinin savunucular\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
M\u0131s\u0131r Osmanl\u0131 y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda do\u011frudan T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan se\u00e7kinler taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyordu. Sonu\u00e7 olarak, M\u0131s\u0131r Arap\u00e7as\u0131nda T\u00fcrk\u00e7enin etkisi, Levant Arap\u00e7as\u0131na g\u00f6re daha fazla olmu\u015ftur. Bug\u00fcn, bir\u00e7ok T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zc\u00fck \u00f6\u011fesi (ve T\u00fcrk\u00e7e arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Fars\u00e7adan ge\u00e7en kelimeler) M\u0131s\u0131r Arap\u00e7as\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya entegre edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa’n\u0131n kurdu\u011fu hanedan ile birlikte bir\u00e7ok T\u00fcrk ailesi burada kal\u0131c\u0131 olarak yerle\u015fmi\u015ftir. Bug\u00fcn Kahire ve \u0130skenderiye’de Osmanl\u0131-T\u00fcrk k\u00f6kenli bir\u00e7ok insan ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye Lozan\u2019da kapit\u00fclasyonlar\u0131 kald\u0131rmakta \u0131srar ederken M\u0131s\u0131rl\u0131lar da kendi \u00fclkelerinde \u00a0kapit\u00fclasyonlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n da tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesi i\u00e7in T\u00fcrk delegasyonuna bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Sudan’da yakla\u015f\u0131k 1500 – 4500 civar\u0131nda T\u00fcrk bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrklerin Sudan\u2019daki h\u00e2kimiyet ve idaresi olduk\u00e7a eski tarihlere dayanmaktad\u0131r. \u0130lk olarak M\u0131s\u0131r\u2019da kurulan Toluno\u011fullar\u0131 ve Ih\u015f\u00eed\u00eeler \u00fczerinden Sudan\u2019a etki eden T\u00fcrkler; Eyyub\u00eeler ve Meml\u00fbkler d\u00f6neminde Sudan\u2019\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 h\u00e2kimiyetleri alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131r. 1172\u2019de Selahaddin Eyy\u00fbb\u00ee\u2019nin karde\u015fi Turan\u015fah ve Eyyubiler, Sudan\u2019\u0131n N\u00fbbya b\u00f6lgesine bir sefer d\u00fczenlenmi\u015ftir. Turan \u015eah, 1173\u2019te Kasr-\u0131 \u0130brim ele ge\u00e7irilmi\u015f ve buradaki Saint Mary Kilisesi de camiye \u00e7evrilmi\u015ftir. Eyy\u00fbbilerden sonra ise 1260\u2019ta Meml\u00fbk Sultan\u0131 I. Baybars, Sudan topraklar\u0131na bir sefer d\u00fczenlemi\u015ftir. Sultan Baybars ayr\u0131ca 1266\u2019da Sevakin\u2019de bir asker\u00ee garnizon kurarak s\u00f6z konusu b\u00f6lgenin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f ve bu sayede Meml\u00fbklerin K\u0131z\u0131ldeniz ve Sevakin\u2019deki h\u00e2kimiyeti XIII. y\u00fczy\u0131l i\u00e7erisinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yavuz Sultan Selim\u2019in 1517\u2019de M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 fethetmesiyle birlikte Sudan\u2019da Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti d\u00f6nemi belirli b\u00f6lgelerde ba\u015flam\u0131\u015f ilerleyen y\u0131llarda M\u0131s\u0131r Valisi Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa d\u00f6neminde Sudan topraklar\u0131n\u0131n tamam\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Sudan’a yerle\u015fen T\u00fcrkler, \u00f6zellikle Hartum ve \u00e7evresinde k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar h\u00e2linde ya\u015famaktad\u0131r. Sudan’da “T\u00fcrk” kelimesi Osmanl\u0131 k\u00f6kenli ki\u015fileri tan\u0131mlamak i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu do\u011frultuda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Sudan\u2019daki h\u00e2kimiyet d\u00f6nemi Sudan literat\u00fcr\u00fcne \u201cT\u00fcrk D\u00f6nemi\u201d olarak girmi\u015ftir. T\u00fcrkler \u00e7ok uzun y\u0131llar h\u00e2kimiyet sa\u011flad\u0131klar\u0131 Sudan\u2019da \u00e7e\u015fitli modernle\u015fme hareketleri ba\u015flatm\u0131\u015flar ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Sudan\u2019\u0131n \u015fekillenmesinde de olduk\u00e7a \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Yine Sudan’a 1990’l\u0131 y\u0131llarda e\u011fitim faaliyetleri dolay\u0131s\u0131 ile gitmeye ba\u015flayan T\u00fcrkler vard\u0131r. T\u00fcrk giri\u015fimciler e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, in\u015faat ve ticaret ama\u00e7l\u0131 yat\u0131r\u0131mlarda bulundular. Genellikle T\u00fcrk firmalar\u0131n\u0131n i\u015f g\u00fcc\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 nedeniyle giden T\u00fcrk i\u015f\u00e7i ve m\u00fchendisler ya\u015famaktad\u0131r. Daha sonradan bu ki\u015filer kal\u0131c\u0131 olarak yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka etken de 17 A\u011fustos 1999 depremi ve 2001 ekonomik krizlerinden dolay\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015flar\u0131n\u0131n yeniden ucuz maliyetler ile i\u015f kurmak, ekonomik refaha ula\u015fma ama\u00e7lar\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle Sudan’\u0131n ba\u015fkenti ve di\u011fer \u015fehirlerine oranla elektrik, su ve kanalizasyon altyap\u0131s\u0131 \u00e7ok daha iyi durumda olan Hartum civarlar\u0131nda T\u00fcrk mahalleleri bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Hartum’da T\u00fcrklere ait bir\u00e7ok restoran, kafe, al\u0131\u015fveri\u015f merkezi ve esnaf d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Cezayir T\u00fcrkleri, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Cezayir’e g\u00f6\u00e7 eden etnik T\u00fcrkler ve muhaliflerdi. \u00d6nemli say\u0131da T\u00fcrk yerli halkla evlendi ve bu evliliklerden do\u011fan erkek \u00e7ocuklar\u0131na kar\u0131\u015f\u0131k T\u00fcrk ve Orta Ma\u011frip miraslar\u0131 nedeniyle Kulo\u011flu denilmi\u015ftir. Ancak, genel olarak, toplum “T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc” korumak i\u00e7in karma evliliklerden cayd\u0131r\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7 olarak, “T\u00fcrkler” ve “Kulo\u011flu” terimleri geleneksel olarak tam ve k\u0131smi T\u00fcrk soyundan gelenleri ay\u0131rt etmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Barbaros karde\u015flerin \u0130spanyol tehdidine kar\u015f\u0131 1518\u2019de Osmanl\u0131\u2019ya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesiyle Cezayir\u2019de 1518\u2019den 1830\u2019a kadar s\u00fcrecek olan Osmanl\u0131 hakimiyeti ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n 1534\u2019te Barbaros Hayreddin Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u0130stanbul\u2019a davet edip Cezayir Beylerbeyi s\u0131fat\u0131yla Kaptan-\u0131 Derya tayin etmesiyle birlikte ise Cezayir do\u011frudan do\u011fruya bir Osmanl\u0131 beylerbeyli\u011fi h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Cezayir\u2019deki Osmanl\u0131 d\u00f6nemi k\u0131saca d\u00f6rt d\u00f6neme ayr\u0131labilir: Beylerbeyiler devri (1518-1587), Pa\u015falar Devri (1587-1659), A\u011falar Devri (1659-1671) ve Day\u0131lar Devri (1671-1830).<\/p>\n
1587\u2019ye kadar Beylerbeyi y\u00f6netiminde olan Cezayir, 1587\u2019den itibaren \u0130stanbul taraf\u0131ndan \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na tayin edilen pa\u015falar devrine girmi\u015ftir. Pa\u015falar devrinde padi\u015fah\u0131n otoritesi kabul edilmekle beraber bu otorite etkisiz bir h\u00e2ldeydi. Pa\u015falar\u0131n g\u00f6revi birtak\u0131m protokolleri yerine getirilmesinden ibaretti. 1659\u2019da pa\u015fa olarak tayin edilen Ali Pa\u015fa, Cezayir\u2019de yetkilerini kullanmak isteyince Halil A\u011fa taraf\u0131ndan maiyetiyle beraber \u0130zmir\u2019e g\u00f6nderilmi\u015ftir; bu olaydan sonra Cezayir\u2019de a\u011falar devri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Devrin sadrazam\u0131 K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed Pa\u015fa buna \u00e7ok sinirlenerek geri d\u00f6nen valiyi idam ettirmi\u015f ve Cezayir a\u011fas\u0131na da bir mektup g\u00f6ndererek art\u0131k vali g\u00f6nderilmeyece\u011fini bildirmi\u015ftir. 1659-1671 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde g\u00f6reve gelen d\u00f6rt a\u011fa idareyi b\u0131rakmak istemedikleri i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bundan sonra ise denizcilerin duruma h\u00e2kim olmas\u0131yla Cezayir\u2019de 1830\u2019a kadar s\u00fcrecek olan Day\u0131lar devri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceleri day\u0131lar eyaletteki divan taraf\u0131ndan hayat\u0131 boyunca ba\u015fta bulunmak \u015fart\u0131yla se\u00e7ilirken sonralar\u0131 oca\u011f\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koymas\u0131yla Day\u0131lar ocak taraf\u0131ndan se\u00e7ilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Se\u00e7imle ba\u015fa gelen Day\u0131lar Osmanl\u0131\u2019ya ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte i\u00e7 i\u015fleri ve d\u0131\u015f i\u015flerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket edebilmekteydi. Kendine \u00f6zel bir eyalet idaresi bulunan Cezayir\u2019de koyulan kural gere\u011fi Kulo\u011flu s\u0131n\u0131f\u0131na mensup herhangi bir kimsenin beylik makam\u0131na ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n
Garp Ocaklar\u0131 i\u00e7inde sahip olduklar\u0131 haklar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 ilk kaybedenler Cezayir Kulo\u011fullar\u0131 olmu\u015ftur. 1630\u2019lu y\u0131llarda b\u00fct\u00fcn imtiyazlar\u0131n\u0131 kaybetmeleri neticesinde milis g\u00fcc\u00fcnden \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131n\u0131n haricinde eyalet idaresini ele ge\u00e7irme tehlikeleri y\u00fcz\u00fcnden \u015fehir merkezlerinden de uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Cezayir Eyaletinin kendi iradesiyle Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne ba\u011flanmas\u0131 sayesinde s\u0131k\u0131 bir merkeziyet\u00e7ilik yerine daha serbest bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 egemenli\u011fine ilk giren eyalet olmas\u0131na ra\u011fmen bu sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc ve Kulo\u011fullar\u0131n\u0131 y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131ran ilk eyalet olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden mahalli Kulo\u011flu Hanedanlar\u0131n\u0131n tesis edildi\u011fi Tunus ve Libya\u2019ya nazaran Osmanl\u0131 etkisi s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ya\u015fananlar da Cezayir Kulo\u011fullar\u0131n\u0131n toplumsal etkinli\u011finin di\u011fer iki \u00fclkedeki karde\u015f topluluklara k\u0131yasla daha az olmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/p>\n
Garp ocaklar\u0131 i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fck donanmaya sahip olan Cezayir\u2019de eyalet gelirlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 korsanl\u0131k yoluyla sa\u011flan\u0131rd\u0131. Akdeniz d\u0131\u015f\u0131nda da faaliyet g\u00f6steren korsanlar, Cebelitar\u0131k Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 ge\u00e7ip Kanarya adalar\u0131, \u0130ngiltere, \u0130rlanda, Hollanda, Danimarka, hatta \u0130zlanda adas\u0131na kadar uzand\u0131lar. Korsanl\u0131k faaliyetleri kapsam\u0131nda Danimarka ve ABD gibi \u00fclkelerle sava\u015flara girilmi\u015f ve bu devletlerle \u00e7e\u015fitli anla\u015fmalar dahi imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. ABD ile Cezayir Eyaleti aras\u0131nda 1796 y\u0131l\u0131nda imzalanan Trablus Antla\u015fmas\u0131 buna bir \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Bu antla\u015fma, ABD tarihinde yabanc\u0131 dilde yaz\u0131lm\u0131\u015f tek antla\u015fmad\u0131r ve yine ABD tarihinde yabanc\u0131 bir devlete ilk ve tek sefer vergi \u00f6denmesi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Libya\u2019daki gibi eyalet merkezi ve etraf\u0131ndaki sahil \u015feridi boyunca yerle\u015fmi\u015f bulunan Kulo\u011fullar\u0131n\u0131n Libya\u2019daki M\u0131srata \u015fehri gibi bask\u0131n g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu \u015fehirler Tlemsen ve Konstantindir.<\/p>\n
Cezayir\u2019in Osmanl\u0131 hakimiyetinden \u00e7\u0131k\u0131p 1830\u2019da Fransa\u2019n\u0131n i\u015fgaline girmesiyle beraber \u00fclkedeki bek\u00e2r yeni\u00e7eriler gemilerle Anadolu\u2019ya ve adalara g\u00f6nderilirken Kulo\u011fullar\u0131na mensup aileler ise \u00e7ok farkl\u0131 \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1830\u2019dan sonra verilen g\u00f6\u00e7lerle olu\u015fan Cezayirli diasporas\u0131nda \u00f6nemli bir yer te\u015fkil eden Kulo\u011fullar\u0131 ba\u015fta Osmanl\u0131 hakimiyetindeki \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelere yerle\u015ftirilirken Fas, Fransa ve \u0130ngiltere\u2019ye de az\u0131msanamayacak miktarda g\u00f6\u00e7 vermi\u015flerdir. Bu g\u00f6\u00e7ler sayesinde Paris ve Londra\u2019da olu\u015fan Kulo\u011fullar\u0131 topluluklar\u0131 h\u00e2len varl\u0131k g\u00f6stermektedirler.<\/p>\n
2008 T.C. Cezayir B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi raporuna g\u00f6re Osmanl\u0131 d\u00f6neminde buraya gelip yerle\u015fen 600-700 bin T\u00fcrk k\u00f6kenli ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Frans\u0131z B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi, kendi kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re bu rakam\u0131n 2 milyon civar\u0131nda oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/p>\n
Prof. Dr. Kamal el Korso\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re Cezayir\u2019de yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar neticesinde Osmanl\u0131 egemenli\u011findeki \u00fc\u00e7 as\u0131rda 175 bin T\u00fcrk askerinin Cezayir\u2019e geldi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cCezayir\u2019e gelen T\u00fcrk askerleri k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinde yerle\u015ftiler. Bug\u00fcn de Cezayir T\u00fcrkleri, Cezayir\u2019in k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinde ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye Lozan\u2019da kapit\u00fclasyonlar\u0131 kald\u0131rmakta \u0131srar ederken M\u0131s\u0131rl\u0131lar da kendi \u00fclkelerinde \u00a0kapit\u00fclasyonlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n da tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesi i\u00e7in T\u00fcrk delegasyonuna bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":221,"featured_media":18965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[2181,3136,408,3141,609],"yoast_head":"\n