{"id":1942,"date":"2018-04-26T19:30:00","date_gmt":"2018-04-26T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com?p=1942&preview=true&preview_id=1942"},"modified":"2018-04-27T08:23:18","modified_gmt":"2018-04-27T05:23:18","slug":"medeniyet-ve-edebiyat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/medeniyet-ve-edebiyat\/","title":{"rendered":"Medeniyet ve edebiyat"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Edebiyat\u0131n medeniyeti do\u011furdu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in edebiyat yapmak gerekmiyor.<\/p>\n

Sosyoloji ve psikolojide ge\u00e7en asr\u0131n son \u00e7eyre\u011finden itibaren y\u00fckselmeye ba\u015flayan bir g\u00f6r\u00fc\u015f var. Ad\u0131 sosyobiyoloji. Evrim psikolojisi de deniyor. Bizim bunu anlamam\u0131z \u00e7ok kolay, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczdeki \u201cf\u0131trat\u201d kavram\u0131n\u0131n ayn\u0131 gibi.<\/p>\n

Sosyobiyoloji, toplumlar\u0131n bir\u00e7ok \u00f6zellik ve davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n, bir\u00e7ok kurumunun asl\u0131nda insan\u0131n f\u0131trat\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Toplumlar\u0131n kurumlar\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan k\u00fclt\u00fcr \u00f6nemliydi ama k\u00fclt\u00fcrle birlikte genetik de \u00f6nemliydi. K\u00fclt\u00fcr\u00fc belirleyen etkilerden biri ve en \u00f6nemlisi insan\u0131n geneti\u011fiydi zaten. \u0130sterseniz f\u0131trat\u0131 deyin\u2026 Bu y\u00fczden d\u00fcnyan\u0131n hemen her yerinde insanlar, ahl\u00e2k gibi, din gibi, aile hayat\u0131 gibi hususlarda bir birine pek yak\u0131n davran\u0131\u015flar g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Geneti\u011fin \u00f6nemi ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca sorular ve ara\u015ft\u0131rmalar da oraya y\u00f6neldi. Sosyolojide ilkel toplumlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f toplumun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in eskiden beri \u00f6nemliydi. Afrika\u2019da, Pasifik adalar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 izole kabileler varken sosyologlar ara\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in oralara \u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcn \u00f6yle toplumlar bulmak imk\u00e2ns\u0131z gibi.<\/p>\n

Sosyobiyoloji ile birlikte ara\u015ft\u0131rma ilkel toplumlardan da eskiye, insan \u00f6ncesi zamanlara uzand\u0131. \u00d6yle ya. Madem geneti\u011fin topluma etkisi \u00f6nemliydi, genetik akrabalar\u0131m\u0131za, mesel\u00e2 \u015fempanzelerin toplumlar\u0131n\u0131 da incelemeliydik.\u00a0 Hem benzerlikleri hem farklar\u0131 g\u00f6rmeliydik. Sosyoloji ve psikolojideki bu geli\u015fmeler siyaset bilimci Fukuyama\u2019y\u0131 son eserlerinden birine \u015fu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 koymaya sevk etti: Siyasi D\u00fczenin K\u00f6kenleri – \u0130nsan \u00d6ncesi Zamanlardan Frans\u0131z \u0130htilali\u2019ne. <\/em>\u00a0Ara\u015ft\u0131rmaya insan \u00f6ncesinden ba\u015flamaya!\u2026<\/p>\n

\"\"<\/h2>\n

Dunbar\u2019\u0131n sihirli say\u0131lar\u0131<\/strong><\/h2>\n

Toplumu toplum yapan nedir? Toplumu bir arda tutan nedir? \u015eempanzeler, sohbet edemiyorlar. Onun yerine birbirinin \u00fcst\u00fcn\u00fc ba\u015f\u0131n\u0131 temizleyip d\u00fczeltiyor, t\u0131mar ediyorlar\u2026 Bu onlar\u0131n sosyal m\u00fcnasebeti ve bu s\u0131n\u0131rl\u0131 sosyal m\u00fcnasebet ancak kendisi kadar s\u0131n\u0131rl\u0131 toplumlar\u0131 ayakta tutabiliyor: genellikle 50-60\u2019l\u0131k gruplar. En \u00e7ok 100- 150\u2019ye \u00e7\u0131k\u0131yor fakat birlikte avlanma gibi daha cidd\u00ee i\u015flere kalk\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda say\u0131 5-15 ki\u015fiye d\u00fc\u015f\u00fcyor. T\u0131marla ancak bu kadar\u2026<\/p>\n

\u0130nsan hem \u00e7ok farkl\u0131 hem de\u011fil. \u0130nsanlar birbirini t\u0131mar etmiyor ama onlar\u0131 ba\u011flayabilen ba\u015fka bir unsur var: Lisan. Ve en k\u00fc\u00e7\u00fck insan gruplar\u0131 t\u0131mar i\u015fini lisanla yap\u0131yor. Sohbetle. Bu sohbetin de \u00e7o\u011fu zaman dedikodu \u015feklinde vuku buldu\u011fu belirlenmi\u015f. En k\u00fc\u00e7\u00fck insan cemiyetlerini bir arada tutan \u015fey dedikodu\u2026 Dedikodu deyince edebiyat\u0131n ayak seslerini duyar gibi olduysan\u0131z, hakl\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n

\u015eu Hayatta Ka\u00e7 Arkada\u015f Laz\u0131m?\u00a0<\/em>Bu bir kitap ba\u015fl\u0131\u011f\u0131. Hayat\u0131n\u0131 bu soruya ve evrimin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya vakfetmi\u015f bir bilim adam\u0131n\u0131n, Robin Dunbar\u2019\u0131n kitab\u0131. Ba\u015fl\u0131k \u015f\u00f6yle devam ediyor:\u00a0Dunbar Say\u0131s\u0131 ve Di\u011fer Evrimsel Acayiplikler<\/em>. Dunbar say\u0131s\u0131 az \u00f6nce verdi\u011fimiz 150 rakam\u0131. T\u0131mar gibi dedikodu da ancak 150 ki\u015fiyi bir arada tutabiliyor. \u0130\u015fte g\u00f6\u00e7ebe k\u00fclt\u00fcrlerde, kabileden k\u00fc\u00e7\u00fck, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de sop dedi\u011fimiz, hani \u015fu \u201csoy-sop\u201dtaki sop, 7. as\u0131r Arap\u00e7as\u0131\u2019nda da \u201ckavim\u201d denilen, kabileden k\u00fc\u00e7\u00fck toplum biriminin boyu bu. 150 ki\u015fi\u2026<\/p>\n

Dunbar say\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131 ne? Bir hesaplay\u0131n. 10 ki\u015filik bir topluluktan 45 ikili ili\u015fki vard\u0131r. Kim, kimin nesidir? Bu say\u0131da ili\u015fkiyi ak\u0131lda tutmak \u00e7ok zor de\u011fildir. Fakat say\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e ili\u015fki say\u0131s\u0131 neredeyse say\u0131n\u0131n karesi kadar b\u00fcy\u00fcr. Ara\u015ft\u0131rmalar, sosyal ili\u015fkileri ak\u0131lda tutmakta kad\u0131nlar\u0131n erkeklerden daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor fakat kim ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olursa olsun, 150 ki\u015filik bir toplulukta ikili ili\u015fki say\u0131s\u0131 11 100\u2019d\u00fcr ve bu art\u0131k insan alg\u0131s\u0131n\u0131 a\u015far. O insanlar ve o insanlar\u0131n ili\u015fkileri yabanc\u0131la\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

Edebiyat yoksa cemiyet de yok<\/strong><\/h2>\n

Son y\u0131llarda \u00e7ok pop\u00fcler olan Yuval Noah Harari\u2019nin 2015\u2019te yay\u0131nlanan Sapiens eseri de Dunbar say\u0131s\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak \u015fu tahlilleri yap\u0131yor:<\/p>\n

Fakat 150 bireylik e\u015fik a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k i\u015fler eskisi gibi y\u00fcr\u00fcmez. Binlerce askeri olan bir t\u00fcmeni bir tak\u0131m gibi y\u00fcr\u00fctemezsiniz. Ba\u015far\u0131l\u0131 aile \u015firketleri b\u00fcy\u00fcy\u00fcp daha fazla insan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r h\u00e2le gelince genellikle kriz \u00e7\u0131kar. Kendilerini yeniden icat edemezlerse batarlar. <\/em><\/p>\n

Peki Homo Sapiens bu kritik e\u015fi\u011fi a\u015fmay\u0131 nas\u0131l ba\u015fard\u0131? Nas\u0131l oldu da on binlerce insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehirleri ve sonra da y\u00fcz milyonluk imparatorluklar kurabildi? \u0130\u015fin s\u0131rr\u0131, galiba, edebiyat\u0131n do\u011fu\u015fudur. \u00c7ok say\u0131da yabanc\u0131 ortak mitlere inanarak ba\u015far\u0131yla i\u015f birli\u011fi yapabilir.[1]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Sosyobiyolojiden, Dunbar\u2019dan ve Dunbar\u2019\u0131n sihirli say\u0131lar\u0131ndan \u00f6nce de medeniyet i\u00e7in edebiyat gerekti\u011fi belliydi. Sosyobiyoloji ancak bu ger\u00e7e\u011fi bir daha g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcne serdi ve per\u00e7inledi.<\/p>\n

\"\"<\/h2>\n

Sosyobiyolojiden \u00f6nce de \u00f6yleydi<\/strong><\/h2>\n

Medeniyet bir milletin varl\u0131\u011f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Millet ise ancak edebiyatla do\u011fup ayakta durabilir. Millet teorisyeni sosyolog Gellner, milleti yaratan en \u00f6nemli unsur, \u201cortak y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr<\/em>\u201dd\u00fcr der. Bundan kastetti\u011fi de dille ta\u015f\u0131nan k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr, yufka, tarhana, folklor de\u011fil. Bak\u0131n \u015fu ifade de Gellner\u2019in: Dil, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir unsuru de\u011fildir; dil k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr!<\/em> Gellner\u2019in ortak y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr dedi\u011fi Dunbar\u2019\u0131n 150 ki\u015fisinin konu\u015ftu\u011fu, bir mahallenin, bir oban\u0131n leh\u00e7esi de\u011fil, milyonlar\u0131n konu\u015ftu\u011fu mill\u00ee dildir ki bu da ancak s\u00f6zl\u00fc veya yaz\u0131l\u0131 edebiyatla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Sosyolojide milleti inceleyen bir ba\u015fka sosyolog, Etnosembolizm denilen ekol\u00fcn kurucusu Anthony Smith\u2019tir. Smith, milletleri yaratan \u015fey, tarihin derinliklerinden bug\u00fcne gelen ortak dildir, fakat as\u0131l, o ortak dille ta\u015f\u0131nan mitler, destanlar ve hik\u00e2yelerdir diyor.<\/p>\n

Dilin milleti, milletin devleti ve devletin de d\u00f6n\u00fcp, mill\u00ee e\u011fitim vas\u0131tas\u0131yla tekrar dili nas\u0131l y\u00fckseltti\u011fini ba\u015fka yerde ele alm\u0131\u015ft\u0131m[2]<\/a>.<\/p>\n

Edebiyat\u0131n milleti yaratmas\u0131na ba\u015fka yazarlar da \u015fahittir. Sosyolog ve tarih\u00e7i, Hayal Edilen Toplumlar<\/em> m\u00fcellifi, Marksist \u0130rlanda milliyet\u00e7isi Benedict Anderson, milletlerin \u201cbas\u0131n kapitalizmi\u201d sayesinde te\u015fekk\u00fcl etti\u011fini s\u00f6yler. Bas\u0131n kapitalizmi ise haber ve edebiyat\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bu etkiyi g\u00f6sterir. \u0130nsanlar art\u0131k kendilerine kolayca ula\u015fan gazete, dergi ve kitaplar\u0131 okuyarak, k\u00f6y ve kasabalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, daha geni\u015f bir d\u00fcnyan\u0131n; ortak bir medeniyetlerinin bulundu\u011fu \u015fuuruna ula\u015f\u0131yorlar. \u0130\u015fte bu ortak medeniyet, edebiyat\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 milliyet hissinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

\"\" \"\"\u00a0\"\"\u00a0\"\"<\/h2>\n

Ernest Renan, Atat\u00fcrk, Yahya Kemal, Yetik Ozan ve Ayverdi<\/strong><\/h2>\n

Ernest Renan, bizim Balkan hezimetimizden sonra, T\u00fcrkler eski vatanlar\u0131n\u0131 geri alacak diye endi\u015felenmeyin diyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n

Bir devleti kurtaran kuvvet manevi bir uyan\u0131\u015ft\u0131r. Bu milli ve romantik bir edebiyat demektir. T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yle bir edebiyat yoktur ve olamaz. T\u00fcrk romantikleri hangi intikam duygular\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltacaklard\u0131r? T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6yle bir \u015fey yoktur. T\u00fcrk edebiyat\u0131 s\u00fck\u00fbnet ve tasvir edebiyat\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Atat\u00fcrk de 1918\u2019de yay\u0131mlanan Zabit ve Kumandanla Hasbihal<\/em> kitab\u0131nda, Bulgar Kral\u0131\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir genelgeden bahseder. Genelgede, Meri\u00e7\u2019in bat\u0131s\u0131nda mevzilenen 38\u2019inci Bulgar Piyade Alay\u0131\u2019na kral, \u201cSenin ad\u0131n Edirne\u2019dir!<\/em>\u201d diye seslenmektedir. Atat\u00fcrk, bu s\u00f6ylemin bizim tarafta yoklu\u011fundan \u015fik\u00e2yet\u00e7idir.<\/p>\n

Renan\u2019\u0131n ve Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn i\u015faret etti\u011fi edebiyat yoklu\u011funu Yahya Kemal, Yahya Kemalce, daha derinden anlat\u0131r:<\/p>\n

Kalbi olanlar\u0131n dili yok; dili olanlar\u0131n kalbi yok Yoksa bug\u00fcn T\u00fcrk \u015fiiri ve nesri ta\u015f y\u00fcrekleri eriten bir \u015fey olurdu; bu devir bir taraftan a\u011fr\u0131lar\u0131yle, s\u0131z\u0131lar\u0131yle, ac\u0131lar\u0131yle, \u00f6l\u00fcmleriyle, m\u00e2temleriyle, hasretleriyle, bir taraftan da at\u0131l\u0131\u015flariyle, isyanlariyle, \u00fcmidleriyle, emelleriyle, h\u00e2rikalar\u0131yle o kadar feyyaz bir devirdir. B\u00fcy\u00fck millet \u015ferefli zamanlar\u0131ndaki lisan\u0131n\u0131 Yunus Emre ve S\u00fcleyman \u00c7elebi gibi, Fuzul\u00ee, Bak\u00ee gibi, Nef\u2019\u00ee ve Ned\u00eem gibi, saz \u015fairleri gibi \u00f6z o\u011fullar\u0131na emanet etmi\u015fti… O \u015f\u00e2irler \u00f6ld\u00fcler. Milletten emanet ald\u0131klar\u0131 lis\u00e2n\u0131 ke\u015fke ber\u00e2ber g\u00f6t\u00fcrselerdi, g\u00f6t\u00fcrmediler; k\u00e2tiplere terkettiler. <\/em><\/p>\n

Bu sat\u0131rlar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m masan\u0131n \u00fcst\u00fcnde \u00fc\u00e7 kitap duruyor… biri de Muh\u00e2cir\u00een M\u00fcd\u00fcriyyet-i Umumiyyesi\u2019nin son g\u00fcnlerde ne\u015fr etti\u011fi siyah kapl\u0131 bir kitap… Elime al\u0131p okuduk\u00e7a, g\u00f6zlerim ate\u015f kar\u015f\u0131s\u0131ndaki gibi h\u00e2relendi. Ka\u00e7 defa elimden b\u0131rakt\u0131m… Nihayet sonuna kadar, bir ac\u0131 ilac\u0131 i\u00e7er gibi okudum. Bu siyah kitab\u0131n lisan\u0131 bu nama l\u00e2y\u0131k bile de\u011fil, \u00e7etele gibi \u00e2d\u00ee bir tarif vas\u0131tas\u0131, l\u00e2kin i\u00e7indeki bu \u00e2d\u00ee vas\u0131tayla, derme \u00e7atma bir k\u0131l\u0131kta tasvir edilmi\u015f bir \u00e2lem var ki b\u00fct\u00fcn bir devrin \u015fiirini, nesrini, musikisini, resmini canland\u0131rabilir. Hem de zannedersem bu siyah ciltte bu milletin yaln\u0131z bir k\u0131s\u0131m a\u011fr\u0131lar\u0131 var… [3]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u2026 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki bu siyah kitab\u0131n sah\u00eefeleri gibi nice sah\u00eefeler okudum ki z\u00e2ikam reddetmedi, bil\u00e2kis ac\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n tad\u0131na doyamad\u0131m. O serg\u00fcze\u015ftler bir de\u011fil, d\u00e2im\u00e2 m\u00e2baatli, bin cild olsayd\u0131lar b\u0131rakamazd\u0131m, o kadar lezzetliydiler, h\u00e2l\u00e2 da tadlar\u0131 dama\u011f\u0131mdad\u0131r. Dostoyevski n\u00e2m\u0131nda bir Rus’un, bu siyah kitap kadar siyah bir kitab\u0131n\u0131 okudumdu; i\u00e7inde v\u00fccutlar\u0131 ve kalbleri a\u011fr\u0131yanlar, benim kan\u0131mdan, d\u00eenimden, dilimden de\u011fildiler, bir zaman o Rus\u2019un kitab\u0131nda g\u00f6r\u00fcp de sevdi\u011fim ve ac\u0131d\u0131\u011f\u0131m o insanlara kendi milletimden daha yak\u0131n\u0131m\u2026[4]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Bu sat\u0131rlar\u0131 okuduktan sonra \u201cDuydumsa da zevk almad\u0131m Islav kederinden<\/em>\u201d m\u0131sra\u0131n\u0131n bir \u015fair yalan\u0131 oldu\u011fun anl\u0131yorsunuz. Ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir yalan. ..<\/p>\n

Yahya Kemal ba\u015fka yerlerde de \u015fik\u00e2yetini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr:<\/p>\n

A\u00e7t\u0131\u011f\u0131n \u00fclkede, yoktan yarat\u0131\u015f kudretini,
\nAzminin kurdu\u011fu y\u00fczlerce \u015fehirden fazla,
\n\u0130ri firuzeye benzer nice g\u00f6k kubbeyle,<\/em><\/p>\n

Dehre aksettiriyor, ger\u00e7i, b\u00fcy\u00fck mimari;
\nBu eserler seni g\u00f6sterme\u011fe kafi diyemem.<\/em><\/p>\n

\u015ei’ re aksettirebilseydin e\u011fer, dinlerdin,
\nY\u00fcz fetih \u015fi\u2018ri, okunduk\u00e7a, \u00e7elik tellerden.<\/p>\n

Resm’e aksettirebilseydin e\u011fer, \u00f6mr\u00fcnce,
\nEbedi cedleri kar\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcrd\u00fcn, canl\u0131.<\/p>\n

G\u00f6nl\u00fcm isterdi ki mazini dirilten san’at,
\nSana tarihini her lahza hayal ettirsin .<\/em><\/p>\n

Evet. Medeniyet edebiyatt\u0131r. Dil ve edebiyat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn unsurlar\u0131 de\u011fil k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ta kendisidir. Yetik Ozan\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi:<\/p>\n

Y\u00fcce surlar\u0131 \u00f6ren ta\u015f\u00a0de\u011fil,\u00a0d\u00fc\u015f\u00fcncedir.
\nKi\u015fiye uzluk veren, ya\u015f\u00a0de\u011fil,\u00a0d\u00fc\u015f\u00fcncedir.
\nSu\u00e7 onun eseridir, yasa onun eseri;
\nDara\u011fac\u0131na giden\u00a0ba\u015f de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcncedir. <\/em><\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcncenin medeniyete d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, ilk defa rahmetli Samiha Ayverdi Han\u0131mefendi\u2019den okudu\u011fum bir anekdotta ne g\u00fczel anlat\u0131l\u0131r\u2026 \u00dc\u00e7 i\u015f\u00e7i ta\u015f k\u0131rmaktad\u0131r. Ne yap\u0131yorsun sorusuna s\u0131rayla \u015fu cevaplar\u0131 verirler:<\/p>\n

– G\u00f6rm\u00fcyor musun ta\u015f k\u0131r\u0131yorum!<\/p>\n

– Temel ta\u015f\u0131n\u0131 yontuyorum.<\/p>\n

– Katedral in\u015fa ediyorum!<\/p>\n

Dil- millet- devlet helezonu y\u00fckselirken oraya \u00e7\u0131kan ortak y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcre medeniyet diyoruz. Edebiyats\u0131z dil, dilsiz millet, milletsiz devlet ve devletsiz medeniyet olmuyor. Bunlar ya birlikte y\u00fckseliyor, ya da birlikte \u00e7\u00f6k\u00fcyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/a> Yuval Noah Harari, Sapiens<\/em>, Signal\/Random House 2014, s. 58, 59.<\/p>\n

[2]<\/a> \u0130skender \u00d6ks\u00fcz, Millet ve Milliyet\u00e7ilik, Panama Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2016, s. 308 ve Bilim, Din ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, Panama Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2018, s. 292.<\/p>\n

[3]<\/a> \u201cKalble Dil\u201d, Derg\u00e2h, 16 May\u0131s 1337 (1921). \u201cEdebiyata Dair\u201d, \u0130stanbul Fetih Cemiyeti Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2. Bask\u0131 (1984), s. 151, 152.<\/p>\n

[4]<\/a> Ayn\u0131 kitapta \u201cAc\u0131lar\u0131n Tad\u0131\u201d, s. 155.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Toplumu toplum yapan nedir? Edebiyat, medeniyet midir? Sosyobiyoloji, toplumun varl\u0131\u011f\u0131nda bir kriter midir? Ernest Renan’dan Atat\u00fcrk’e; Yahya Kemal’den Ayverdi’ye ve Yetik Ozan’a kadar millet in\u015f\u00e2s\u0131ndaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131nda edebiyat\u0131n rol\u00fc ne olmu\u015ftur? <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1984,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[62,2,68],"tags":[],"coauthors":[5],"class_list":["post-1942","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim-kultur","category-genel","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1942"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1942\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1942"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=1942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}