{"id":19436,"date":"2025-12-20T11:07:11","date_gmt":"2025-12-20T08:07:11","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=19436"},"modified":"2025-12-20T11:07:11","modified_gmt":"2025-12-20T08:07:11","slug":"vicdan-mahkumu-uygur-aydin-ilham-tohti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/vicdan-mahkumu-uygur-aydin-ilham-tohti\/","title":{"rendered":"Vicdan mahk\u00fbmu Uygur ayd\u0131n: \u0130lham Tohti\u00a0"},"content":{"rendered":"<p>\u0130lham Tohti, Uygur halk\u0131n\u0131n hak aray\u0131\u015f\u0131nda bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l m\u00fccadeleyi esas alan en \u00f6nemli entelekt\u00fcel fig\u00fcrlerden biridir. Ekonomist kimli\u011fiyle tan\u0131nan Tohti, uzun y\u0131llar boyunca \u00c7in\u2019de etnik e\u015fitli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n geli\u015ftirilmesi ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da Uygur halk\u0131na anayasa ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131n fiilen uygulanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ve kamusal s\u00f6yleminde \u015fiddeti a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde reddetmi\u015f; sorunlar\u0131n ancak diyalog, hukuk ve uzla\u015fma yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fini savunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Tohti\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6zellikle Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da Uygurlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 yap\u0131sal e\u015fitsizlikleri ve ekonomik adaletsizlikleri bilimsel verilerle ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir. \u00c7in devletinin sonu gelmeyen bask\u0131lar\u0131yla Uygur toplumu aras\u0131nda rejime kar\u015f\u0131 giderek derinle\u015fen gerilimin, bask\u0131c\u0131 ve g\u00fcvenlik\u00e7i politikalarla de\u011fil; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 haklar\u0131n tan\u0131nmas\u0131 ve \u00f6zerklik mekanizmalar\u0131n\u0131n i\u015fletilmesiyle a\u015f\u0131labilece\u011fini dile getirmi\u015ftir. Bu y\u00f6n\u00fcyle Tohti, hem Uygur toplumuna hem de \u00c7inli ayd\u0131n \u00e7evrelere hitap eden ender isimlerden biri olmu\u015ftur. Nitekim mahk\u00fbmiyetinden \u00f6nce, \u00c7inli akademisyenler, hukuk\u00e7ular ve entelekt\u00fceller aras\u0131nda da sayg\u0131 g\u00f6ren bir isim olarak de\u011ferlendirilmi\u015f. Uygur meselesine dair ele\u015ftirilerinin, \u00c7in\u2019in anayasal \u00e7er\u00e7evesi ve hukuki d\u00fczeni i\u00e7inde dile getirilmesi, onun \u00c7inli ayd\u0131n kesimin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde sessiz ya da a\u00e7\u0131k destek bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak bu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 \u00e7izgi, \u00c7in y\u00f6netimi taraf\u0131ndan bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f; \u0130lham Tohti 23 Eyl\u00fcl 2014\u2019te tamamen siyasi nitelikte oldu\u011fu uluslararas\u0131 \u00e7evrelerce de dile getirilen bir yarg\u0131laman\u0131n ard\u0131ndan \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d su\u00e7lamas\u0131yla m\u00fcebbet hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcren g\u00f6stermelik duru\u015fma sonucunda verilen bu karar, Tohti\u2019nin y\u0131llard\u0131r savundu\u011fu diyalog ve hukuka dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm anlay\u0131\u015f\u0131yla a\u00e7\u0131k bir \u00e7eli\u015fki olu\u015fturmu\u015ftur. O tarihten bu yana a\u011f\u0131r tecrit ko\u015fullar\u0131nda tutulan Tohti, uzun s\u00fcredir ailesi ve avukatlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemektedir. Bu durum, uluslararas\u0131 hukuk ve insan haklar\u0131 standartlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi kayg\u0131lara yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lham Tohti\u2019nin hapsedilmesi, yaln\u0131zca bir ayd\u0131n\u0131n susturulmas\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Bu durum ayn\u0131 zamanda \u00c7in y\u00f6netiminin, Uygurlar meselesinde her t\u00fcrl\u00fc fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnceye ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l diyalo\u011fa b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kapal\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koymu\u015ftur. \u015eiddeti reddeden, anayasal \u00e7er\u00e7evede \u00e7\u00f6z\u00fcm arayan ve uzla\u015fmay\u0131 savunan bir akademisyenin m\u00fcebbet hapse mahk\u00fbm edilmesi, \u00c7in\u2019in Uygur meselesini bask\u0131 ve sindirmeye dayal\u0131 politikalar d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir tart\u0131\u015fma zeminiyle ele almaya niyetli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u0130lham Tohti\u2019nin hapsedilmesi, onun d\u00fc\u015f\u00fcnsel etkisini ortadan kald\u0131rmam\u0131\u015f; aksine uluslararas\u0131 alanda daha geni\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l m\u00fccadelesi ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc konusundaki kararl\u0131 duru\u015fu, d\u00fcnya genelinde bir\u00e7ok kurum ve kurulu\u015f taraf\u0131ndan takdir edilmi\u015ftir. Avrupa Parlamentosu taraf\u0131ndan verilen Sakharov D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6d\u00fcl\u00fc ve Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi\u2019nin V\u00e1clav Havel \u0130nsan Haklar\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc ba\u015fta olmak \u00fczere, PEN \u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u0130\u00e7in Yazma \u00d6d\u00fcl\u00fc, Martin Ennals \u0130nsan Haklar\u0131 Savunucular\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc, Liberal International \u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00d6d\u00fcl\u00fc ve Freedom Award gibi \u00e7ok say\u0131da prestijli uluslararas\u0131 \u00f6d\u00fcle lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130lham Tohti\u2019nin m\u00fccadelesi T\u00fcrkiye\u2019de de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftur. T\u00fcrkiye\u2019de, \u0130smail Bey Gasp\u0131ral\u0131 Gazetecilik \u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f; ayr\u0131ca T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131 taraf\u0131ndan verilen Turan Yazgan B\u00fcy\u00fck \u00d6d\u00fcl\u00fc ile onurland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6d\u00fcller, Tohti\u2019nin yaln\u0131zca Uygur halk\u0131 i\u00e7in de\u011fil, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunan t\u00fcm \u00e7evreler i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 sembolik ve ahlaki \u00f6nemi ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u0130lham Tohti, 2018 y\u0131l\u0131ndan bu yana Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne aday g\u00f6sterilmektedir. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda y\u00fczlerce aday aras\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131kan isimler aras\u0131nda yer almas\u0131, onun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l m\u00fccadelesinin ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel etkisinin uluslararas\u0131 d\u00fczeyde ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu y\u0131l da \u0130lham Tohti\u2019nin Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne aday g\u00f6sterilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye dahil \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde akademisyenler ve insan haklar\u0131 savunucular\u0131 taraf\u0131ndan kampanyalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Bu giri\u015fimlerin akademisyenler taraf\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde desteklenmesi, hem Tohti\u2019nin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in uluslararas\u0131 bask\u0131n\u0131n artmas\u0131na hem de Uygur meselesinde bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelmesine \u00f6nemli katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn \u0130lham Tohti, yaln\u0131zca Uygur halk\u0131n\u0131n de\u011fil, evrensel insan haklar\u0131 m\u00fccadelesinin de vicdan\u00ee simgelerinden biri olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u201cUygurlar\u0131n Mandelas\u0131\u201d olarak an\u0131lmas\u0131, onun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l duru\u015funun ve ahlaki tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcnya kamuoyunda nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. H\u00fccre duvarlar\u0131 aras\u0131nda sesi k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olsa da savundu\u011fu de\u011ferler, adalet ve bar\u0131\u015f aray\u0131\u015f\u0131yla milyonlarca insana ilham vermeye devam etmektedir. \u0130lham Tohti\u2019nin ya\u015fam\u0131 ve m\u00fccadelesi, bask\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fiddete sapmadan direnmenin ve hukuku esas alan bir gelecek tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6steren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6rnek olarak tarihteki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tohti\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6zellikle Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da Uygurlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 yap\u0131sal e\u015fitsizlikleri ve ekonomik adaletsizlikleri bilimsel verilerle ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n","protected":false},"author":217,"featured_media":19438,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[188,283,3261,609,3262,667],"coauthors":[3047],"class_list":["post-19436","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-cin","tag-dogu-turkistan","tag-ilham-tohti","tag-turk","tag-turkcu","tag-uygur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/217"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19436"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19437,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19436\/revisions\/19437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19438"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19436"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}