ABD\u2019nin son d\u00f6nemde Ortado\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik asker\u00ee y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 ve b\u00f6lgeye sevk edilen sava\u015f u\u00e7aklar\u0131, bombard\u0131man filolar\u0131, u\u00e7ak gemileri ve deniz unsurlar\u0131, bu askeri hareketlili\u011fin s\u0131radan bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinin \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n do\u011frudan \u0130ran\u2019\u0131 hedef ald\u0131\u011f\u0131, Washington\u2019da da b\u00f6lge ba\u015fkentlerinde de art\u0131k a\u00e7\u0131k bir veri olarak kabul edilmektedir. Ancak temel soru \u015fudur: Bu askeri yo\u011funla\u015fma bir sava\u015fa m\u0131 i\u015faret etmektedir, yoksa daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir m\u00fczakere zemini in\u015fa etmeyi ama\u00e7layan bask\u0131 stratejisinin par\u00e7as\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Donald Trump\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 bu belirsizli\u011fi daha da derinle\u015ftirmektedir. Bir yandan sert sava\u015f vurgular\u0131, tehditk\u00e2r ifadeler ve \u201ct\u00fcm se\u00e7enekler masada\u201d s\u00f6ylemi \u00f6ne \u00e7\u0131karken; di\u011fer yandan m\u00fczakere, anla\u015fma ve \u201cdaha iyi bir uzla\u015fma\u201d \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ayn\u0131 anda dillendirilmektedir. Bu \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc s\u00f6ylem, askeri haz\u0131rl\u0131k ile diplomatik mesajlar aras\u0131nda bilin\u00e7li bir gerilim yaratmakta ve s\u00fcrecin y\u00f6n\u00fcne dair net bir okuma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu metnin amac\u0131, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki askeri y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n\u0131 basit bir sava\u015f haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ya da salt bir m\u00fczakere bask\u0131s\u0131 olarak ele almak yerine, bu iki ihtimali birlikte bar\u0131nd\u0131ran stratejik bir belirsizlik \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmektir. Ba\u015fka bir ifadeyle, s\u00f6z konusu askeri hareketlili\u011fin sava\u015fa giden bir geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz yol mu, yoksa \u0130ran\u2019\u0131 masaya zorlamay\u0131 hedefleyen kontroll\u00fc bir ku\u015fatma stratejisi mi oldu\u011fu sorusu bu yaz\u0131n\u0131n merkezinde yer almaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda analiz, askeri g\u00f6stergeler ile siyasi s\u00f6ylem aras\u0131ndaki uyumsuzlu\u011fu, Trump y\u00f6netiminin karar alma tarz\u0131n\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n bu bask\u0131y\u0131 nas\u0131l okudu\u011funu birlikte ele almay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
ABD\u2019nin b\u00f6lgeye y\u00f6nelik asker\u00ee y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n\u0131n esasen m\u00fczakereyi zorlamay\u0131 hedefledi\u011fini savunan bir yakla\u015f\u0131m bulunsa da s\u00fcreci yaln\u0131zca bu \u00e7er\u00e7evede okumak ikna edici de\u011fildir; her ne kadar asker\u00ee bask\u0131n\u0131n taraflar\u0131 daha kapsaml\u0131 ve ku\u015fat\u0131c\u0131 bir m\u00fczakereye itme amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclse de, iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geldi\u011fi mevcut a\u015fama bu ihtimali son derece zay\u0131flatmaktad\u0131r. M\u00fczakere olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 teorik olarak tamamen d\u0131\u015flanamasa bile, m\u00fczakere ihtimali ile somut bir anla\u015fmaya varma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir ve mevcut ko\u015fullar alt\u0131nda taraflar\u0131n \u00fczerinde uzla\u015fabilece\u011fi bir anla\u015fma zemininin olu\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle \u015funu belirtmek faydal\u0131 olacakt\u0131r: \u0130ran\u2013ABD ili\u015fkilerine, protestolar s\u0131ras\u0131nda Trump\u2019\u0131n tutumu ile ya\u015fanan \u00f6l\u00fcmler ve idam tart\u0131\u015fmalar\u0131 damga vurmu\u015ftur. Trump, protestocular\u0131 destekleyece\u011fini defalarca dile getirmi\u015f ve halk\u0131 soka\u011fa \u00e7\u0131kmaya \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u0130ran rejimi muhalifleri\u2014\u00f6zellikle \u015eah yanl\u0131lar\u0131\u2014Trump\u2019tan verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc tutmas\u0131n\u0131 istiyorlar. Bu \u00e7er\u00e7evede ABD y\u00f6netimi \u00fczerinde muhalefetin son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bask\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u0130ran ile m\u00fczakere edilmesi ise muhalefetin kaybedilmesi riskini beraberinde getirebilir.<\/p>\n
\u0130ran ile ABD aras\u0131nda m\u00fczakere zemini art\u0131k yaln\u0131zca zorla\u015fm\u0131\u015f de\u011fil, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015flevsiz h\u00e2le gelmi\u015ftir. Bu k\u0131r\u0131lman\u0131n en belirleyici nedeni, \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ve \u201c12 g\u00fcnl\u00fck sald\u0131r\u0131\u201d olarak an\u0131lan askeri harek\u00e2tt\u0131r. S\u00f6z konusu sald\u0131r\u0131, m\u00fczakere ihtimalini birden fazla d\u00fczlemde ciddi bi\u00e7imde a\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce sald\u0131r\u0131n\u0131n, m\u00fczakere s\u00fcrecinin fiilen sona erdi\u011fi g\u00fcnlerde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131, \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel bir g\u00fcvenlik ve garanti sorununu g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Tahran\u2019\u0131n bak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, m\u00fczakere s\u00fcrecine yeniden d\u00f6n\u00fclebilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle \u201cm\u00fczakere varken sald\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131k ve ba\u011flay\u0131c\u0131 garantiler\u201d verilmesi gerekmektedir. Bu garanti olmadan yap\u0131lacak her \u00e7a\u011fr\u0131, \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam\u0131n\u0131 yitirmektedir. Bu ba\u011flamda ikkinci olarak ABD\u2019nin, \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer tesislerine y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n ard\u0131ndan Tahran\u2019\u0131 yeniden m\u00fczakere masas\u0131na davet etmesi, \u0130ran\u2019da derin bir \u2018\u2018onur ve egemenlik sorunu\u2019\u2019 olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. N\u00fckleer altyap\u0131s\u0131 vurulmu\u015f bir \u00fclkenin ayn\u0131 akt\u00f6r taraf\u0131ndan masaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131, \u0130ran siyasi elitleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fczakereyi de\u011fil, fiil\u00ee bir dayatmay\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve belki de en kritik mesele, n\u00fckleer tesislerin hedef al\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD\u2019nin m\u00fczakere s\u00fcrecinin tema ve kapsam\u0131n\u0131 k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde geni\u015fletme y\u00f6n\u00fcndeki iradesidir. Washington a\u00e7\u0131s\u0131ndan art\u0131k mesele, yaln\u0131zca \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer faaliyetlerini s\u0131n\u0131rland\u0131rmak ya da denetlemekle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. ABD, n\u00fckleer dosyay\u0131 daha geni\u015f bir jeopolitik yeniden d\u00fczenleme paketinin par\u00e7as\u0131 h\u00e2line getirmi\u015ftir. Bu yeni yakla\u015f\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde ABD\u2019nin talepleri, \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl g\u00fc\u00e7 projeksiyonunu hedef alan bir dizi ba\u015fl\u0131kta yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. \u00d6ncelikle \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra balistik ve seyir f\u00fczesi kapasitesinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme getirilmektedir. Bu talep, \u0130ran\u2019\u0131n yaln\u0131zca n\u00fckleer cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, konvansiyonel ve asimetrik askeri kapasitesini de do\u011frudan zay\u0131flatmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak Washington, \u0130ran\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019daki b\u00f6lgesel politikalar\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini istemektedir. \u0130ran\u2019\u0131n Irak, Suriye, L\u00fcbnan, Yemen ve Filistin sahalar\u0131ndaki etkisinin azalt\u0131lmas\u0131; bu \u00fclkelerdeki g\u00fc\u00e7 dengelerinin Tahran aleyhine yeniden \u015fekillendirilmesi hedeflenmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u0130ran\u2019\u0131n vekil g\u00fc\u00e7lerle, yani Hizbullah, Irakl\u0131 \u015eii milisler ve Husiler gibi akt\u00f6rlerle olan ili\u015fkilerinin ya tamamen kopar\u0131lmas\u0131 ya da etkisiz h\u00e2le getirilmesi talep edilmektedir.<\/p>\n
Son olarak da ABD, \u0130ran\u2019\u0131n elindeki zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum stoklar\u0131n\u0131n teslim edilmesini veya \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 istemekte; b\u00f6ylece \u0130ran\u2019\u0131n gelecekte n\u00fckleer kapasiteyi yeniden in\u015fa etme ihtimalini yap\u0131sal olarak ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n
Bu taleplerin toplam\u0131, m\u00fczakerelerin klasik anlamda bir silah kontrol\u00fc s\u00fcrecinden \u00e7\u0131k\u0131p, \u0130ran\u2019\u0131n askeri, b\u00f6lgesel ve stratejik rol\u00fcn\u00fc yeniden tan\u0131mlamaya y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projesine evrildi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Bu nedenle ortaya \u00e7\u0131kan tablo, taraflar aras\u0131ndaki m\u00fczakere zemininin son derece darald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu taleplerin \u201cuzla\u015fma\u201d de\u011fil, fiil\u00ee bir teslimiyet \u00e7er\u00e7evesi olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu talepler, m\u00fczakerelerin art\u0131k teknik bir n\u00fckleer \u00e7er\u00e7evenin \u00e7ok \u00f6tesine ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n askeri, b\u00f6lgesel ve stratejik kapasitesini hedef alan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yeniden yap\u0131land\u0131rma dayatmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\u0130ran ise bu noktada net bir pozisyon almaktad\u0131r. Tahran, n\u00fckleer m\u00fczakere d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 masaya yat\u0131rmak istememekte; \u00f6zellikle askeri kapasitesinin, f\u00fcze program\u0131n\u0131n ve b\u00f6lgesel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kesin bi\u00e7imde reddetmektedir. \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu alanlara girilmesi, m\u00fczakere de\u011fil, teslimiyet anlam\u0131na gelmektedir. Bu nedenle bu taleplerin kabul edilme ihtimali son derece d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Buna ek olarak, taraflar aras\u0131ndaki derin g\u00fcvensizlik m\u00fczakere ihtimalini daha da zay\u0131flatmaktad\u0131r. \u0130ran\u2019da h\u00e2kim olan kanaate g\u00f6re, ABD\u2019nin talepleri yerine getirilse dahi \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fcvenli\u011fi garanti alt\u0131na al\u0131nmayacakt\u0131r. ABD\u2013\u0130ran d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 Tahran a\u00e7\u0131s\u0131ndan taktiksel de\u011fil, varolu\u015fsal bir nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle \u201cistenilenler yap\u0131lsa bile \u0130ran\u2019\u0131n yeniden hedef al\u0131nabilece\u011fi\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi, rejim i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
ABD\u2019nin m\u00fczakere ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015fletme arzusu ile \u0130ran\u2019\u0131n yaln\u0131zca n\u00fckleer dosyayla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7er\u00e7evede kalma \u0131srar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131sal bir uyu\u015fmazl\u0131k bulunmaktad\u0131r. G\u00fcvensizlik ve m\u00fczakerenin teslimiyet olarak alg\u0131lanmas\u0131 bir araya geldi\u011finde, \u0130ran\u2013ABD hatt\u0131nda m\u00fczakerelerin yeniden ba\u015flamas\u0131 de\u011fil, stratejik kopu\u015fun derinle\u015fmesi daha olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bir de buna protestolarda \u00f6ld\u00fcr\u00fclenlerin say\u0131s\u0131 ve idam meselesi eklenince m\u00fczakere ve anla\u015fman\u0131n kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
M\u00fczakere ve \u00f6zellikle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uzla\u015fma zemini \u015fu a\u015famada g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnmese de, ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan olas\u0131 bir askeri sald\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7ok boyutlu ve ciddi riskler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130ran\u2019\u0131n 12 G\u00fcnl\u00fck Sava\u015f d\u00f6neminde sergiledi\u011fi tutumdan farkl\u0131 bir \u00e7izgiye y\u00f6nelmesi ihtimal d\u00e2hilindedir. Nitekim y\u00f6netime yak\u0131n baz\u0131 isimler bu durma vurgu yapmak i\u00e7in \u2018\u2018bu kez farkl\u0131 olacak\u2019\u2019 diyorlar. Bu durum, bir sald\u0131r\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha y\u00fcksek maliyetler do\u011furabilece\u011fine i\u015faret etmektedir. Bu risklerin ba\u015f\u0131nda, \u0130ran\u2019\u0131n verece\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fi ve bi\u00e7iminin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezli\u011fi gelmektedir.<\/p>\n
Buradaki temel \u00f6l\u00e7\u00fct, \u0130ran\u2019\u0131n protestolar s\u0131ras\u0131nda binlerce vatanda\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130ran, \u00f6nceki d\u00f6nemlerden farkl\u0131 olarak bu \u00f6l\u00fcmlerin te\u015fhir edilmesine izin vermi\u015ftir. S\u00f6z konusu te\u015fhir, bir yandan \u0130ran toplumunu korkutmaya y\u00f6nelikken, di\u011fer yandan ABD ve \u0130srail\u2019e, varolu\u015fsal bir tehdit alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131nda neler yapabilece\u011fini g\u00f6stermeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Buradaki ama\u00e7, \u201ckendi vatanda\u015f\u0131na bunu yapan bize neler yapmaz\u201d \u015feklinde bir korku alg\u0131s\u0131 olu\u015fturmakt\u0131r. ABD ve \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ran\u2019\u0131n binlerce ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131 a\u00e7\u0131k bir k\u0131stas ve belirleyici bir unsur olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6ncelikle \u0130ran\u2019\u0131n ABD ve \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 \u00e7ok daha sert ve sald\u0131rgan bir tutum benimseme ihtimali bulunmaktad\u0131r. Nitekim \u0130ran askeri e sivil yetkilileri muhtemel bir sald\u0131r\u0131da \u0130ran\u2019\u0131n \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha geni\u015f, daha kapsaml\u0131 ve daha y\u0131k\u0131c\u0131 olabilir. \u00d6zellikle bu sefer hibrit bir yan\u0131t modeli se\u00e7me ihtimali vard\u0131r.<\/p>\n
Olas\u0131 bir askeri m\u00fcdahalenin en kritik sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n h\u0131zla b\u00f6lgesel bir sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fme riskidir. \u0130ran\u2019\u0131n iradesi bu y\u00f6nde geli\u015febilir. Hizbullah, Irak\u2019taki \u015eii milisler, Yemen\u2019deki Husiler ve devreye girebilecek di\u011fer vekil g\u00fc\u00e7ler, sava\u015f\u0131n tek bir cepheyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 neredeyse imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le getirebilir. \u00d6zellikle Hizbullah\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu roket ve f\u00fcze kapasitesi, \u0130srail\u2019in i\u00e7 cephe g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir k\u0131r\u0131lganl\u0131k yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran\u2019\u0131n muhtemel bir sald\u0131r\u0131 durumunda H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 kapatma veya ciddi bi\u00e7imde bask\u0131 alt\u0131na alma ihtimali bulunmaktad\u0131r. Bu durum, Basra K\u00f6rfezi\u2019ni fiilen bir sava\u015f alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. B\u00f6yle bir senaryo yaln\u0131zca b\u00f6lge \u00fclkelerinin g\u00fcvenlik ve siyasi dengelerini etkilemekle kalmayacak, ayn\u0131 zamanda enerji g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n kapanmas\u0131 ya da ciddi bi\u00e7imde tehdit alt\u0131na girmesi, k\u00fcresel petrol ve do\u011fal gaz arz\u0131nda ani ve sert kesintilere yol a\u00e7abilir. Bu geli\u015fme, yaln\u0131zca b\u00f6lgesel bir kriz yaratmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayacak; Bat\u0131 ekonomilerinde enflasyonist bask\u0131lar\u0131 art\u0131rarak resesyon riskini belirgin bi\u00e7imde y\u00fckseltebilir.<\/p>\n
ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, K\u00f6rfez \u00fclkelerinde bulunan askeri \u00fcsler \u00f6nemli bir k\u0131r\u0131lganl\u0131k alan\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130ran bu \u00fcsleri do\u011frudan hedef alabilece\u011fi gibi, vekil akt\u00f6rler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrekli ve d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu sald\u0131r\u0131larla y\u0131pratma stratejisini de tercih edebilir. Bu t\u00fcr bir yakla\u015f\u0131m, ABD\u2019nin askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kal\u0131c\u0131 bir bask\u0131 alt\u0131nda tutarak operasyonel ve siyasi maliyetleri y\u00fckseltecektir. Gelen baz\u0131 bilgilere g\u00f6re \u0130ran\u2019\u0131n, olas\u0131 bir sald\u0131r\u0131 durumunda Arap \u00fclkelerine, topraklar\u0131nda bulunan ABD \u00fcslerinin hedef h\u00e2line gelebilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde uyar\u0131larda bulundu\u011fu; bu durumun s\u00f6z konusu analizi do\u011frulad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 me\u015fruiyet meselesi de g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek bir di\u011fer risk alan\u0131d\u0131r. \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgedeki kom\u015fular\u0131n\u0131n, olas\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya mesafeli yakla\u015fmas\u0131, ABD ve \u0130srail\u2019i diplomatik a\u00e7\u0131dan zorlayabilir. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n uzamas\u0131 h\u00e2linde bu diplomatik maliyetler daha da artacakt\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n uzamas\u0131 \u00c7in ve Rusya\u2019n\u0131n, \u0130ran \u00fczerinden ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 dolayl\u0131 dengeleme hamlelerine y\u00f6nelmesi ihtimali, jeopolitik tabloyu daha da karma\u015f\u0131k bir h\u00e2le getirebilir.<\/p>\n
ABD\u2019nin k\u00fcresel stratejik y\u00fck\u00fc de bu denklemde belirleyici bir unsurdur. Washington\u2019un ayn\u0131 anda \u00c7in\u2019le Pasifik\u2019te, Rusya\u2019yla ise Avrupa cephesinde rekabet h\u00e2linde oldu\u011fu bir d\u00f6nemde Ortado\u011fu\u2019da yeni, uzun s\u00fcreli ve ucu a\u00e7\u0131k bir sava\u015f, ciddi bir stratejik a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenme anlam\u0131na gelmektedir. Trump a\u00e7\u0131s\u0131ndan en uyugun se\u00e7enek h\u0131zl\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir m\u00fcdahale se\u00e7ene\u011fidir.<\/p>\n
Son olarak, n\u00fckleer dosyan\u0131n tamamen kontrolden \u00e7\u0131kma ihtimali de kritik bir risk olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Askeri bir sald\u0131r\u0131, \u0130ran\u2019a n\u00fckleer silah edinme s\u00fcrecine sokabilir. Bu da n\u00fckleer silahlanman\u0131n \u00f6nlenmesi hedefinin tam tersine bir sonu\u00e7 do\u011furabilir.<\/p>\n
Genel olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, ABD ve \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 asker\u00ee bak\u0131mdan m\u00fcmk\u00fcn olsa dahi, stratejik a\u00e7\u0131dan son derece riskli ve sonu\u00e7lar\u0131 kontrol edilmesi g\u00fc\u00e7 bir hamle niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu risklerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, taraflar\u0131n asker\u00ee kapasite eksikli\u011finden de\u011fil; \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n \u00e7ok boyutlu, asimetrik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki asker\u00ee y\u0131\u011f\u0131nak ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, muhtemel bir asker\u00ee m\u00fcdahale durumunda ortaya \u00e7\u0131kabilecek riskleri azaltmaya ve s\u00fcreci kontrol alt\u0131nda tutmaya y\u00f6nelik bir \u00e7aba olarak okunmal\u0131d\u0131r. ABD\u2019nin mevcut asker\u00ee haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ise esas olarak bu riskleri minimize etmeyi hedefleyen, topyek\u00fbn ve uzun s\u00fcre devam edebilecek bir sava\u015f durumunda stratejik bir sigorta i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
\u0130ran\u2019a y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131n\u0131n ciddi riskler ta\u015f\u0131mas\u0131, b\u00f6yle bir sald\u0131r\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir. Zira \u0130ran\u2019\u0131n baz\u0131 alanlarda cayd\u0131r\u0131c\u0131 kapasitesi bulunsa da, ayn\u0131 zamanda son derece k\u0131r\u0131lgan ve yap\u0131sal zay\u0131fl\u0131klar\u0131 olan bir \u00fclke konumunda oldu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Haziran 2025\u2019teki \u0130ran-\u0130srail\u2019in 12 G\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu en \u00e7arp\u0131c\u0131 ger\u00e7eklerden biri, \u0130ran\u2019\u0131n hava sahas\u0131n\u0131 etkin bi\u00e7imde koruyabilecek bir kapasiteye sahip olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130ran, hava savunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zay\u0131f, d\u0131\u015f m\u00fcdahalelere a\u00e7\u0131k ve kolay hedef al\u0131nabilir bir \u00fclkedir. \u0130ran\u2019\u0131n askeri anlamda temel cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde f\u00fcze kapasitesi \u00fczerinden \u015fekillenmektedir. Ancak hava kuvvetlerinin yetersizli\u011fi ve modern hava sava\u015f\u0131na uyum sa\u011flayamamas\u0131, daha \u00f6nceki tecr\u00fcbelerde de a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\u0130\u00e7 politik a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise \u0130ran y\u00f6netimi, 1979 Devrimi\u2019nden bu yana en k\u0131r\u0131lgan ve en zor d\u00f6nemlerinden birini ya\u015famaktad\u0131r. S\u00fcreklilik kazanan toplumsal protestolar, rejimin art\u0131k toplumsal taban \u00fcretmekte zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00d6zellikle son protestolarda binlerce ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, toplum ile y\u00f6netim aras\u0131ndaki u\u00e7urumu derinle\u015ftirmi\u015f; rejimin me\u015fruiyet krizini daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgesel d\u00fczlemde \u0130ran\u2019\u0131n vekil g\u00fc\u00e7leri h\u00e2l\u00e2 sorun \u00e7\u0131karma potansiyeline sahip olmakla birlikte, bu yap\u0131lar\u0131n eski g\u00fc\u00e7 ve etkinlik d\u00fczeyinde olmad\u0131\u011f\u0131 da giderek daha net bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durum, \u0130ran\u2019\u0131n bir sava\u015f\u0131 b\u00f6lgeselle\u015ftirme kapasitesinin ve iradesinin eskisi kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getirmektedir.<\/p>\n
Burada dikkat edilmesi gereken kritik nokta \u015fudur: \u0130ran\u2019\u0131n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 kapatmas\u0131 ya da ABD askeri \u00fcslerinin bulundu\u011fu \u00fclkelere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lara y\u00f6nelmesi, k\u0131sa vadede bir misilleme kapasitesi sergiliyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, orta ve uzun vadede b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi aleyhine sonu\u00e7lar do\u011furma potansiyeli ta\u015f\u0131maktad\u0131r. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131, yaln\u0131zca k\u00fcresel enerji ticaretini sekteye u\u011fratmakla kalmaz; ayn\u0131 zamanda \u0130ran\u2019\u0131n kendi petrol ve ticaret yollar\u0131n\u0131 da fiilen kilitlemesi anlam\u0131na gelir. Bu ad\u0131m, \u0130ran\u2019\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik darbo\u011fazdan \u00e7\u0131karmak bir yana, uluslararas\u0131 alandaki izolasyonunu daha da derinle\u015ftirebilir. Dahas\u0131, b\u00f6yle bir hamle \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 geni\u015f tabanl\u0131 yeni bir uluslararas\u0131 ittifak\u0131n olu\u015fmas\u0131na zemin haz\u0131rlayabilir. \u00d6zellikle \u00c7in ekonomisinin enerji arz\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bi\u00e7imde zarar g\u00f6rmesi, Pekin\u2019in bug\u00fcne kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6rece temkinli ve dengeci tutumunu g\u00f6zden ge\u00e7irmesine yol a\u00e7abilir. Bu durum, \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik bir kazan\u0131m de\u011fil, tam tersine ciddi bir diplomatik kay\u0131p anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
Benzer \u015fekilde, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki asker\u00ee \u00fcslerine y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar da \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi riskler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu \u00fcslerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130ran\u2019\u0131n do\u011frudan kom\u015fusu olan \u00fclkelerde ya da yak\u0131n \u00e7evresinde konumlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle bir sald\u0131r\u0131, \u0130ran\u2019\u0131 yaln\u0131zca ABD ile de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kom\u015fu devletlerle de do\u011frudan kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirebilir. Bu senaryo, b\u00f6lgesel gerilimi \u0130ran aleyhine geni\u015fletirken, ABD\u2019nin \u201cme\u015fru m\u00fcdafaa\u201d ve \u201ckolektif g\u00fcvenlik\u201d s\u00f6ylemlerini g\u00fc\u00e7lendirecek; Washington\u2019un asker\u00ee ve diplomatik manevra alan\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletecektir. En \u00f6nemlisi ise bu durum, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki asker\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na, kal\u0131c\u0131la\u015fmas\u0131na ve geni\u015flemesine zemin sa\u011flayabilir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 kapatma veya b\u00f6lgedeki ABD \u00fcslerini hedef alma se\u00e7enekleri, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k hamlesi olmaktan ziyade, \u0130ran\u2019\u0131n stratejik yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 derinle\u015ftiren ve kar\u015f\u0131s\u0131ndaki cepheyi geni\u015fleten ad\u0131mlar olma riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle Tahran\u2019\u0131n bu t\u00fcr senaryolar\u0131 hesaplarken yaln\u0131zca askeri kapasitesini de\u011fil, ortaya \u00e7\u0131kacak siyasi, ekonomik ve diplomatik sonu\u00e7lar\u0131 da birlikte de\u011ferlendirmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Daha dikkat \u00e7ekici bir ba\u015fka unsur ise \u0130ran\u2019daki muhalefetin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, Trump\u2019tan askeri m\u00fcdahale talep eder h\u00e2le gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Sinemac\u0131lardan hukuk\u00e7ulara, akademisyenlerden yurtd\u0131\u015f\u0131nda etkili konumlarda bulunan \u0130ranl\u0131 fig\u00fcrlere kadar uzanan bu kesimlerin a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fck bi\u00e7imde m\u00fcdahale beklentisi i\u00e7inde olmas\u0131, \u0130ran toplumunun bir k\u0131sm\u0131 ile d\u0131\u015f m\u00fcdahale iradesi aras\u0131nda fiil\u00ee bir \u00f6rt\u00fc\u015fme yaratmaktad\u0131r. Bu tablo, Trump a\u00e7\u0131s\u0131ndan siyasi ve psikolojik e\u015fikleri d\u00fc\u015f\u00fcren bir unsur olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n
Burada \u0130srail\u2019in politik istek ve hedeflerini dikkate almak gerekmektedir. \u0130srail, ABD\u2019yi \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik bir asker\u00ee m\u00fcdahale konusunda daha hevesli h\u00e2le getirebilir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 asker\u00ee bir m\u00fcdahale talebi, s\u00fcreci etkileyen en \u00f6nemli unsurlardan biridir. \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik bir asker\u00ee m\u00fcdahale istedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, meseleyi yaln\u0131zca Trump ve ABD iradesiyle a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, \u0130ran ekonomisinin i\u00e7inde bulundu\u011fu a\u011f\u0131r kriz, rejimin toplumla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin kopu\u015f, b\u00f6lgesel n\u00fcfuzundaki zay\u0131flama ve kurumsal a\u015f\u0131nma, Trump y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131y\u0131 y\u00fcksek riskli k\u0131lmakla birlikte, \u0130ran\u2019a asker\u00ee sald\u0131r\u0131 taraftarlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201ctarih\u00ee bir f\u0131rsat\u201d olarak da sunulabilecek bir zemin olu\u015fturmaktad\u0131r. Burada \u201ctarih\u00ee f\u0131rsat\u201dtan kastedilen \u015fudur: \u0130ran y\u00f6netimi \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir girdab\u0131n i\u00e7ine girmi\u015ftir ve bu girdaptan \u00e7\u0131kmas\u0131na imk\u00e2n verilmemesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
Siyasi s\u00f6ylemlerde zaman zaman \u00f6ne \u00e7\u0131kan yumu\u015fama mesajlar\u0131 ve diplomatik temas vurgular\u0131na kar\u015f\u0131n, sahadaki askeri g\u00f6stergeler ABD ve m\u00fcttefiklerinin \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 kesintisiz bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. Mevcut tablo, ge\u00e7ici ve tepkisel ad\u0131mlardan ziyade, \u0130ran\u2019\u0131 \u00e7evrelemeyi ve hareket alan\u0131n\u0131 daraltmay\u0131 hedefleyen fiil\u00ee bir ku\u015fatma stratejisinin ad\u0131m ad\u0131m kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu strateji, do\u011frudan bir sald\u0131r\u0131yla birlikte cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 maksimize etmeyi ve olas\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmada inisiyatifi elinde tutmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede ilk dikkat \u00e7eken unsur, K\u00f6rfez b\u00f6lgesine yap\u0131lan yo\u011fun deniz ve hava g\u00fcc\u00fc sevkiyatlar\u0131d\u0131r. U\u00e7ak gemisi gruplar\u0131, stratejik bombard\u0131man u\u00e7aklar\u0131 ve ileri konu\u015flu hava unsurlar\u0131, yaln\u0131zca cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir harek\u00e2t ba\u015flat\u0131labilecek operasyonel altyap\u0131n\u0131n haz\u0131r tutuldu\u011funa i\u015faret etmektedir. Bu sevkiyatlar, Washington\u2019un askeri se\u00e7ene\u011fi yaln\u0131zca teorik bir ihtimal olarak de\u011fil, pratikte s\u00fcrekli g\u00fcncellenen bir senaryo olarak ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\u0130kinci olarak, b\u00f6lgesel askeri \u00fcslerin f\u00fcze savunma sistemleriyle tahkim edilmesi, ku\u015fatma stratejisinin savunma boyutunu \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Patriot, THAAD ve benzeri sistemlerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131; \u0130ran\u2019\u0131n balistik ve seyir f\u00fczeleriyle ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi misillemelere kar\u015f\u0131 savunma derinli\u011fi olu\u015fturma amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu durum, ABD ve m\u00fcttefiklerinin olas\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmada ilk darbeyi vurman\u0131n \u00f6tesinde, \u0130ran\u2019dan gelebilecek kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 absorbe etmeye ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 y\u00f6netilebilir s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli unsur ise \u0130srail ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen ortak askeri tatbikatlar\u0131n hem s\u0131kl\u0131k hem de kapsam a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirgin bi\u00e7imde artmas\u0131d\u0131r. Bu tatbikatlar, yaln\u0131zca teknik uyum ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik hedefi ta\u015f\u0131mamakta; ayn\u0131 zamanda \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer tesisleri, f\u00fcze altyap\u0131s\u0131 ve vekil a\u011flar\u0131na y\u00f6nelik senaryolar\u0131n sahada test edildi\u011fine i\u015faret etmektedir. Ortak tatbikatlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130srail\u2019in operasyonel kapasitesi ABD\u2019nin stratejik imkanlar\u0131yla entegre edilmekte, b\u00f6ylece olas\u0131 bir m\u00fcdahale durumunda koordinasyon sorunlar\u0131n\u0131n minimize edilmesi ama\u00e7lanmaktad\u0131r.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve \u00f6nemli bir unsur ise Fransa ve \u0130ngiltere gibi \u00fclkelerin de K\u00f6rfez \u00fclkelerinde asker\u00ee y\u0131\u011f\u0131naklara ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Anla\u015f\u0131lan o ki mesele, yaln\u0131zca ABD\u2013\u0130ran sorunu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmakta; Bat\u0131 \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde uluslararas\u0131 bir iradenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu durum, ayn\u0131 zamanda Bat\u0131l\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran y\u00f6netiminin art\u0131k g\u00f6zden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcrecin, ortak bir asker\u00ee ve siyas\u00ee i\u015f birli\u011fi zemini olu\u015fturacak yeni bir a\u015famaya do\u011fru evrildi\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu d\u00f6rt unsur bir arada de\u011ferlendirildi\u011finde, sahadaki askeri hareketlili\u011fin rastlant\u0131sal ya da ge\u00e7ici bir bask\u0131 arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Aksine, \u0130ran\u2019\u0131n \u00e7evresel manevra alan\u0131n\u0131 daraltmay\u0131, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmay\u0131 ve kriz an\u0131nda h\u0131zl\u0131 karar alma \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ABD ve m\u00fcttefikleri lehine \u00e7evirmeyi hedefleyen uzun vadeli ve \u00e7ok katmanl\u0131 bir ku\u015fatma mimarisi in\u015fa edilmektedir.<\/p>\n
Sahadaki ger\u00e7eklik, siyasi d\u00fczlemde dile getirilen belirsizlik ve mu\u011flakl\u0131\u011f\u0131n aksine, askeri se\u00e7ene\u011fin s\u00fcrekli olarak canl\u0131 tutuldu\u011funu ve olgunla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu durum, \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaln\u0131zca bir sava\u015f tehdidi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda zamana yay\u0131lan, ekonomik, psikolojik ve askeri boyutlar\u0131 olan kapsaml\u0131 bir bask\u0131 rejimi anlam\u0131na gelmektedir. Ku\u015fatma stratejisi, fiil\u00ee bir \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flamasa dahi, \u0130ran\u2019\u0131 s\u00fcrekli savunma pozisyonunda tutarak stratejik inisiyatifi elinden almay\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n
Washington ile Tahran aras\u0131ndaki bu y\u00fcksek gerilimli belirsizlik h\u00e2li, taraflar\u0131n birbirini tartt\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131 net olmayan ve son derece riskli bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini ifade etmektedir. Bu t\u00fcr bir ara durumun uzun s\u00fcre s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ad\u0131m ad\u0131m ilerleyen bir asker\u00ee m\u00fcdahale ihtimalinin giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le geldi\u011fi ve yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. B\u00f6ylesi bir denklemde yap\u0131lacak tek bir yanl\u0131\u015f hesaplama, b\u00f6lgesel s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan ve kontrol edilmesi son derece g\u00fc\u00e7 bir yang\u0131n\u0131 tetikleyebilecek potansiyele sahiptir.<\/p>\n
Donald Trump\u2019\u0131n d\u0131\u015f politikadaki kaotik, tutars\u0131z ve zaman zaman zikzakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen tutumu, yaln\u0131zca Washington\u2019daki yerle\u015fik d\u0131\u015f politika b\u00fcrokrasisi i\u00e7inde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu hamlelerin do\u011frudan hedefi olan \u0130ran\u2019da da yo\u011fun ve \u00e7ok katmanl\u0131 bir analiz s\u00fcrecine konu olmaktad\u0131r. Tahran\u2019daki siyasal ve asker\u00ee elitler, Trump\u2019\u0131n s\u00f6ylem ve eylemlerini rastlant\u0131sal \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ya da basit bir \u201ctweet diplomasisi\u201d olarak de\u011fil; kar\u015f\u0131 taraf\u0131 yan\u0131ltmay\u0131, belirsizlik \u00fcretmeyi ve psikolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmay\u0131 ama\u00e7layan belirli bir stratejik rasyonalite \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmektedir.<\/p>\n
Ortaya \u00e7\u0131kan tablo, Trump\u2019\u0131n zaman zaman att\u0131\u011f\u0131 geri ad\u0131mlar\u0131n kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f iradesinden ziyade, operasyonel bir olgunla\u015fma ve uygun ko\u015fullar\u0131 bekleme s\u00fcrecine i\u015faret etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu d\u00f6nem, yaln\u0131zca d\u0131\u015far\u0131dan gelen asker\u00ee tehditlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir; ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar, derinle\u015fen toplumsal huzursuzluklar ve diplomatik izolasyonun i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi \u00e7ok boyutlu bir \u201chibrit ku\u015fatma\u201d olarak deneyimlenmektedir.<\/p>\n
Trump\u2019\u0131n siyasal amac\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu net de\u011fildir. Nas\u0131l bir \u0130ran istedi\u011fi belirsizli\u011fini korumaktad\u0131r. Bu belirsizlik, asker\u00ee m\u00fcdahalenin \u015fekli, kapsam\u0131 ve niteli\u011fini do\u011frudan etkileyebilir. Trump\u2019\u0131n rejimi devirmeyi mi hedefledi\u011fi, yoksa \u0130ran\u2019\u0131 teslim almaya m\u0131 zorlamak istedi\u011fi a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Ancak ger\u00e7ek olan \u015fudur ki, s\u00fcrecin kendisi Trump\u2019\u0131n hedeflerinin ne oldu\u011funu g\u00f6lgede b\u0131rakabilir. Muhtemel bir sald\u0131r\u0131, topyek\u00fbn ve uzun s\u00fcreli bir sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015fme riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r; s\u00fcrecin b\u00f6yle bir potansiyeli bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
ABD, \u0130ran\u2019\u0131n hava savunma zaaflar\u0131n\u0131 ve askeri k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131 bilmektedir. Ancak Washington\u2019un as\u0131l teredd\u00fcd\u00fc, asker\u00ee ba\u015far\u0131 ile stratejik ba\u015far\u0131 aras\u0131ndaki farktan kaynaklanmaktad\u0131r. \u0130ran\u2019a a\u011f\u0131r bir darbe vurmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; ancak bu darbenin rejim de\u011fi\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kal\u0131c\u0131 bir siyasi sonu\u00e7 \u00fcretip \u00fcretmeyece\u011fi son derece belirsizdir. ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabul edilebilir bir sava\u015f, h\u0131zl\u0131, net bir sonuca ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f stratejisine sahip olmal\u0131d\u0131r. \u0130ran senaryosunda ise b\u00f6yle bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u201cVurduktan sonra ne olacak?\u201d sorusu, h\u00e2l\u00e2 ikna edici bir yan\u0131t bulabilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ABD\u2019nin son d\u00f6nemde Ortado\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik asker\u00ee y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 ve b\u00f6lgeye sevk edilen sava\u015f u\u00e7aklar\u0131, bombard\u0131man filolar\u0131, u\u00e7ak gemileri ve deniz unsurlar\u0131, bu askeri hareketlili\u011fin s\u0131radan bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinin \u00f6tesine ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n do\u011frudan \u0130ran\u2019\u0131 hedef ald\u0131\u011f\u0131, Washington\u2019da da b\u00f6lge ba\u015fkentlerinde de art\u0131k a\u00e7\u0131k bir veri olarak kabul edilmektedir. Ancak temel soru \u015fudur: Bu askeri yo\u011funla\u015fma […]<\/p>\n","protected":false},"author":38,"featured_media":19551,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[199,630,735,3290,2628],"coauthors":[40],"class_list":["post-19547","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-abd","tag-iran","tag-muhalefet","tag-protesto","tag-rejim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/38"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19547"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19586,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19547\/revisions\/19586"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19547"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}