{"id":19552,"date":"2026-01-26T19:00:13","date_gmt":"2026-01-26T16:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=19552"},"modified":"2026-01-26T01:38:20","modified_gmt":"2026-01-25T22:38:20","slug":"bm-cin-raporlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bm-cin-raporlari\/","title":{"rendered":"BM \u00c7in raporlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) uzmanlar\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan (Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi) ve \u00c7in&#8217;in di\u011fer b\u00f6lgelerinde Uygur, Kazak ve K\u0131rg\u0131z az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Tibetlileri etkileyen zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayla ilgili raporlar hakk\u0131nda derin endi\u015felerini dile getirdi. Uzmanlar, \u00c7in&#8217;de etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131 kapsayan, devlet eliyle uygulanan zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma modelinin devam etti\u011fini ve bu durumun zorla nakil ve\/veya insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir su\u00e7 olarak k\u00f6leli\u011fe yol a\u00e7abilece\u011fini belirtti. Programlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel kimlikleri hedef ald\u0131\u011f\u0131 belirtildi.<\/p>\n<p>Uzmanlar\u0131n raporlar\u0131na g\u00f6re, \u00c7in&#8217;deki zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma uygulamalar\u0131, devletin ad\u0131yla amac\u0131 hi\u00e7 \u00f6rt\u00fc\u015fmeyen &#8220;i\u015f g\u00fcc\u00fc transferi yoluyla yoksullu\u011fun azalt\u0131lmas\u0131&#8221; program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Bu program, Uygurlar\u0131 ve di\u011fer T\u00fcrk topluluk \u00fcyelerini Do\u011fu T\u00fcrkistan ve di\u011fer b\u00f6lgelerdeki i\u015flere zorluyor. Raporlara g\u00f6re, bu ki\u015filer sistematik g\u00f6zetim, denetim ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye maruz kal\u0131yorlar; ceza ve keyfi g\u00f6zalt\u0131 korkusu nedeniyle i\u015fi reddetme veya de\u011fi\u015ftirme \u015fanslar\u0131 bulunmuyor. Do\u011fu T\u00fcrkistan&#8217;\u0131n 2021-2025 be\u015f y\u0131ll\u0131k plan\u0131nda 13,75 milyon i\u015fg\u00fcc\u00fc transferi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, ger\u00e7ek rakamlar\u0131n bu tahminleri kat kat daha a\u015ft\u0131\u011f\u0131 ifade edildi.<\/p>\n<p>Tibetliler de benzer \u015femalarla zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya tabi tutuluyor. &#8220;E\u011fitim ve \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc Transferi Eylem Plan\u0131&#8221; gibi programlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla &#8220;k\u0131rsal fazla i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn&#8221; sistematik olarak e\u011fitilmesi ve transfer edilmesi \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Uzmanlar, bu politikalar\u0131n askeri tarzda mesleki e\u011fitim y\u00f6ntemleri gibi zorlay\u0131c\u0131 metotlar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 2024 y\u0131l\u0131nda yakla\u015f\u0131k 650.000 Tibetlinin i\u015fg\u00fcc\u00fc transferlerinden etkilenece\u011finin tahmin edildi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Ayr\u0131ca, Tibetlilerin &#8220;k\u00f6yl\u00fclerin ba\u015fka yere yerle\u015ftirilmesi&#8221; program\u0131 yoluyla yerinden edildi\u011fi, bu program\u0131n tekrarlanan ev ziyaretleri, \u00f6rt\u00fcl\u00fc ceza tehditleri ve ele\u015ftiriyi yasaklama gibi zorlama y\u00f6ntemleriyle uyguland\u0131\u011f\u0131 belirtildi.<\/p>\n<p>Uzmanlar, i\u015fg\u00fcc\u00fc ve arazi transferlerinin, Uygurlar ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer T\u00fcrk topluluklar\u0131 ve Tibetlilerin k\u00fclt\u00fcrel kimliklerini yoksullu\u011fun azalt\u0131lmas\u0131 bahanesiyle zorla yeniden yap\u0131land\u0131rmaya y\u00f6nelik bir h\u00fck\u00fcmet politikas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131. Uzmanlara g\u00f6re, bu uygulamalar, Uygur ve Tibetlilerin geleneksel ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131 zorla de\u011fi\u015ftirerek, dillerinin, ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n, k\u00fclt\u00fcrel ve dini pratiklerinin a\u015f\u0131nmas\u0131na ve yok olmas\u0131na neden olmakta, bu da onar\u0131lamaz zararlara ve kay\u0131plara yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n<p>Raporda ayr\u0131ca, zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma yoluyla \u00fcretilen mallar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00fcresel tedarik zincirlerine dolayl\u0131 yoldan girmesi konusunda ciddi endi\u015feler dile getirilerek, zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayla iglili hedeflenen ticaret k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n ve insan haklar\u0131 durum tespiti mekanizmalar\u0131n\u0131n tedarik zinciri ihlallerini \u00f6nlemede yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorguland\u0131.<\/p>\n<p>BM uzmanlar\u0131, \u00c7in&#8217;de faaliyet g\u00f6steren veya \u00c7in&#8217;den tedarik sa\u011flayan yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 ve i\u015fletmeleri, tedarik zinciriyle ilgili riskleri dikkate alarak BM \u0130\u015f ve \u0130nsan Haklar\u0131 Rehber \u0130lkeleri do\u011frultusunda insan haklar\u0131 durum tespiti yapmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u015eirketlerin operasyonlar\u0131n\u0131n ve de\u011fer zincirlerinin zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma ile kirlenmemesini sa\u011flamalar\u0131 gerekti\u011fini belirten uzmanlar, ba\u011f\u0131ms\u0131z BM insan haklar\u0131 mekanizmalar\u0131n\u0131n \u00c7in&#8217;e k\u0131s\u0131tlamas\u0131z eri\u015fim \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 yineledi.<\/p>\n<p>Web sitemizde daha \u00f6nce yay\u0131mlanan ilgili bir \u00e7eviri de, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da Uygur \u00e7ift\u00e7ilerin topraklar\u0131ndan kopar\u0131lmas\u0131 yoluyla devlet destekli bir tar\u0131msal sanayi sisteminin h\u0131zla in\u015fa edildi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te, geleneksel tar\u0131m yap\u0131lar\u0131 bilin\u00e7li politikalarla tasfiye edilirken, etnik topluluklar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131m i\u015fletmelerinde d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u011f\u0131ml\u0131 h\u00e2le getirilmektedir. S\u00f6z konusu uygulamalar, yaln\u0131zca \u00fcretim ili\u015fkilerinde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Uygur toplumunun toprakla kurdu\u011fu tarihsel ve toplumsal ba\u011f\u0131n sistematik bi\u00e7imde zay\u0131flat\u0131lmas\u0131n\u0131 da beraberinde getirmektedir.<\/p>\n<p>Topraklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan Uygurlar, \u00e7o\u011fu zaman bu yeni sanayi tesislerinde d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli ve zorlay\u0131c\u0131 ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlanmakta; bu durum, tar\u0131msal \u00fcretimin yerel topluluklar\u0131n d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 ve devlet ile b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin belirleyici oldu\u011fu bir yap\u0131 i\u00e7erisinde yeniden \u015fekillenmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu model, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma ve m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme temelinde ilerleyen, a\u011f\u0131r ve kal\u0131c\u0131 insan haklar\u0131 ihlallerini kurumsalla\u015ft\u0131ran bir sistem olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiserli\u011fi (OHCHR) resmi internet sayfas\u0131nda 22 Ocak 2026 tarihinde yay\u0131mlanan bir raporda, \u00c7in genelinde Uygur, Kazak, K\u0131rg\u0131z ve Tibetli az\u0131nl\u0131klar\u0131n zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair raporlardan derin endi\u015fe duyduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. <\/p>\n","protected":false},"author":217,"featured_media":19557,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[362,188,283,3291,667,1746],"coauthors":[3047],"class_list":["post-19552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-bm","tag-cin","tag-dogu-turkistan","tag-tibet","tag-uygur","tag-zorla-calistirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/217"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19552"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19553,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19552\/revisions\/19553"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19552"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}