Ak\u0131ll\u0131 devletler k\u00fcresel r\u00fczg\u00e2rla s\u00f6rf yapmazlar, yapmamal\u0131lar. Yaparlarsa da en \u00fcst d\u00fczeyde dikkat etmeliler. \u00c7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel \u015fartlar, k\u00f6pekbal\u0131klar\u0131n\u0131n kaynad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck denizler gibidir. Et yiyen Piranalar da diyebilirsiniz. Hani d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz anda \u00fcst\u00fcn\u00fcze \u00e7ullan\u0131rlar da saniyeler i\u00e7inde par\u00e7an\u0131z dahi kalmaz ya\u2026 \u0130\u015fte \u00f6yle.<\/p>\n
G\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131, devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kolektif ak\u0131l ve her \u015farta haz\u0131rl\u0131k gerekir. Bunun i\u00e7in ak\u0131ll\u0131 devletler kendini tek adama teslim etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc tek adam\u0131n macera aramas\u0131 \u00e7ok kolay olur. Bir bakm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z ki k\u00f6pekbal\u0131klar\u0131n\u0131n aras\u0131nda devlete s\u00f6rf yapt\u0131r\u0131yordur.<\/p>\n
***<\/p>\n
Bu hafta eski Ba\u015fbakan Ahmet Davuto\u011flu\u2019nun Karar gazetesinde yay\u0131nlanan a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, \u2018\u20193. d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131\u201d vard\u0131. Bana 2 y\u0131l \u00f6nceki MDM sitesinde yay\u0131nlanan yaz\u0131m\u0131 hat\u0131rlatt\u0131. Gerek o yaz\u0131da ve gerekse sohbetlerimde, \u00e7ok daha uzun bir s\u00fcredir, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz s\u00fcrecin yeni bir 3. d\u00fcnya sava\u015f\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini vurguluyorum.<\/p>\n
\u00dc\u00e7 y\u0131l gecikmeli de olsa bir\u00e7ok ayd\u0131n\u0131m\u0131z\u0131n ayn\u0131 noktaya gelmi\u015f olmas\u0131na sevindim. Tabii h\u00e2l\u00e2 3. d\u00fcnya sava\u015f\u0131 hen\u00fcz \u00e7\u0131kmad\u0131 ama b\u00f6yle giderse yak\u0131nda \u00e7\u0131kacak diyen bir kesim de mevcut.<\/p>\n
Burada alt\u0131n\u0131 \u00e7izeyim, bu yeni versiyon. Yeni bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131 klasik cephe sava\u015flar\u0131 \u015feklinde olmayacak. Kesintisiz de olmayacak. D\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde ve de\u011fi\u015fik zaman aral\u0131klar\u0131nda ya\u015fanacak. Ve hepsi, benim Son Sava\u015f (the last war) dedi\u011fim \u00c7in ve Bat\u0131 aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131n fragmanlar\u0131 olacak.<\/p>\n
\u015eu an d\u00fcnya \u00fczerindeki Rusya-Ukrayna, Afganistan \u2013Pakistan, \u0130srail (ABD)-\u0130ran, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tamam\u0131 ile Balkanlar, Kafkasya ve di\u011fer yerlerde \u00e7\u0131kacak yeni \u00e7at\u0131\u015fmalar, 3. d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n \u00f6n cepheleri olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130ki y\u0131l \u00f6nceki yaz\u0131mda \u00e7ok yak\u0131n bir tarihte yeni \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u0130ran ile olaca\u011f\u0131n\u0131 ve mevcut rejimin de\u011fi\u015fimi ile noktalanaca\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m. Geli\u015fmeler bu minvalde devam etti. ABD ile \u0130srail, \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flatt\u0131lar.<\/p>\n
Ruslar\u0131n Ukrayna\u2019y\u0131 bir haftada ele ge\u00e7irece\u011fini; Esad rejiminin y\u0131k\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen, \u2018\u2019b\u00fcy\u00fck stratejist ve g\u00fcvenlik uzman\u0131\u2019\u2019 zevat yine televizyonlarda \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck direni\u015f g\u00f6sterdi\u011fini; ABD\u2019nin petrol fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na daha fazla dayanamayaca\u011f\u0131na ve molla rejimini de\u011fi\u015ftirmenin hi\u00e7 de kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair m\u00fcthi\u015f \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulundular.<\/p>\n
\u00d6ncelikle \u015funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izeyim. \u0130ran\u2019da, Ayetullah Ali Hamaney\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fc ile rejimin eski rejim olarak kalma ihtimali kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda, 2026 \u0130ran\u2019\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n sonundaki d\u00fcnya jeopoliti\u011fine d\u00f6nerek oradan bug\u00fcne bakmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n
Bu d\u00f6nem iki kutuplu d\u00fcnya dengesini de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin jeopoliti\u011fin kalpg\u00e2h\u0131 olan Avrasya co\u011frafyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck ataklar yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Bunun i\u00e7in de kom\u00fcnizm ideolojisini etkili bir silah olarak kullanarak bir\u00e7ok \u00fclkeyi egemenli\u011fi alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgede, T\u00fcrkiye – \u0130ran – Afganistan – Pakistan, iki kutbun rekabet alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye bir yandan Marksist silahl\u0131 gruplar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, di\u011fer yanda geni\u015f bir gen\u00e7lik kesimi T\u00fcrkiye\u2019nin kurtulu\u015funun sosyalizm ile olaca\u011f\u0131na inan\u0131r hale getirilmi\u015fti. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki bu s\u00fcre\u00e7 y\u00fczde y\u00fcz do\u011fal bir \u015fekilde olmam\u0131\u015f, KGB\u2019nin \u00fclkemizdeki \u00f6rt\u00fcl\u00fc operasyonlar\u0131 da etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n
Peki, \u0130ran\u2019da durum nas\u0131ld\u0131? Orada da otoriter \u015eah y\u00f6netimi vard\u0131. Halk, y\u00f6netimden \u015fik\u00e2yet etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Geni\u015f \u00f6\u011frenci protestolar\u0131 ve i\u015f\u00e7i grevleri ile (\u00f6zellikle rafineri i\u015f\u00e7ileri ) \u00fclke kaotik bir d\u00f6neme girdi. Bu noktada \u0130ran\u2019da \u00f6ne \u00e7\u0131kan muhalif g\u00fc\u00e7, Sovyet yanl\u0131s\u0131 Tudeh Partisi ile ye\u015fil sosyalistler diyebilece\u011fimiz (\u00fcnl\u00fc sosyolog Ali \u015eeriati\u2019den etkilenmi\u015f) Halk\u0131n M\u00fccahitleri \u00f6rg\u00fct\u00fc idi.<\/p>\n
Bunlar\u0131n haricinde, uzun y\u0131llard\u0131r \u015fah y\u00f6netimine muhalefet eden \u00f6nemli baz\u0131 Ayetullahlar\u0131n liderli\u011finde mollalar s\u0131n\u0131f\u0131 da yeni aray\u0131\u015flara girmi\u015fti. Bu Ayetullahlardan Humeyni, \u015eeriat Medari ve Muntazari halk nezdinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan isimlerdi.<\/p>\n
Son olarak o tarihteki Afganistan\u2019a bakarsak, orada da, Marksist asker\u00ee gruplar ile Amerikan yanl\u0131s\u0131 asker\u00ee gruplar\u0131n ordu ve \u00fclke i\u00e7inde hakimiyet m\u00fccadelesinin h\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Jeopolitikle ilgilenenler bilir ki Pakistan \u2013 Afganistan – \u0130ran – T\u00fcrkiye dominonun ta\u015flar\u0131 gibi birbirlerini etkilerler. \u0130\u015fte bunu iyi bilen ABD, b\u00f6lgede dengelerin aleyhine d\u00f6nmesini engellemek i\u00e7in hareketlendi. 1977 y\u0131l\u0131nda, Pakistan\u2019da, Ziya \u00fcl-hak liderli\u011finde bir askeri darbe yap\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ederek g\u00fcvenilmez buldu\u011fu Z\u00fclf\u00fckar Ali Butto\u2019yu iktidardan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. 1979 y\u0131l\u0131nda da idam ettirerek d\u00f6rt \u00fclkeden biri olan Pakistan\u2019\u0131 ABD yanl\u0131s\u0131 cephede tutmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131 .<\/p>\n
Yine hat\u0131rlarsak Sovyetler\u2019in cevab\u0131 ise 24 Aral\u0131k 1979 tarihinde Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmek olmu\u015ftu. B\u00f6ylece d\u00f6rt \u00fclkeden ikisinin durumu netle\u015fmi\u015fti. Pakistan ABD taraf\u0131nda, Afganistan ise Sovyetler taraf\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bu hamleye kar\u015f\u0131, ABD\u2019nin hamlesi ne olmal\u0131 sorusu bat\u0131l\u0131 stratejistlerin en \u00e7ok kafa yorduklar\u0131 soruydu .\u00c7\u00fcnk\u00fc geride kalan son derece stratejik iki \u00fclkenin gelece\u011fi, yani T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n hangi cephede yer alaca\u011f\u0131, \u00e7ok \u00f6nemli bir h\u00e2le geliyordu.<\/p>\n
Her iki \u00fclkenin de silahl\u0131 kuvvetleri, ABD ile s\u0131cak ili\u015fkileri olan ve ABD ile ayn\u0131 cephede yer al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine inanan askerlerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu yap\u0131lard\u0131. B\u00f6yle olmakla beraber bu iki \u00fclkede de ordunun i\u00e7inde, \u2018\u2019radikal bir milli \u00e7izgiye\u2019\u2019 sahip askerler de vard\u0131. Bunlar\u0131n da Sovyet d\u00fc\u015fman\u0131 olduklar\u0131 kesin olmakla beraber, ABD\u2019ye de \u00e7ok da s\u0131cak bakmad\u0131klar\u0131 bilinirdi. \u00d6zc\u00fcmle; \u0130ran\u2019da Musadd\u0131k \u00e7izgisinde, T\u00fcrkiye\u2019de ise Alparslan T\u00fcrke\u015f \u00e7izgisinde olmayan bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 bir iktidar tercihleriydi.<\/p>\n
Ancak \u0130ran\u2019da bir asker\u00ee darbe ortam\u0131 yoktu. Halk da \u015eah Pehlevi\u2019yi ABD ve \u0130srail\u2019le beraber g\u00f6r\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla \u015eah\u0131 devirip yerine ba\u015fka bir bat\u0131 yanl\u0131s\u0131n\u0131 iktidara getirme ihtimali yoktu. Ama i\u015fi kendi do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131rlarsa da \u015eah\u2019\u0131n yerine TUDEH liderli\u011finde sol bir iktidar gelecekti. \u0130\u015fte tam burada hala bir\u00e7ok stratejistin \u00e7\u00f6zemedi\u011fi \u2018\u2019derin ak\u0131l\u2019\u2019 devreye girdi.<\/p>\n
Derin ak\u0131l, iki iyiden daha iyisini veya iki k\u00f6t\u00fcden daha az k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fc se\u00e7mek olarak tarif edilebilir.<\/p>\n
(Bu tan\u0131m \u0130slam f\u0131kh\u0131nda hoca ve \u00f6\u011frencisi aras\u0131ndaki soru ve cevapla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mam Cafer, talebesi \u0130mam Ebu Hanife\u2019ye \u201cak\u0131l nedir\u201d diye sorar. Ebu Hanife\u2019nin cevab\u0131, \u201cak\u0131l iyi ile k\u00f6t\u00fcy\u00fc ay\u0131rmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan \u015feydir\u201d olur. Bu cevab\u0131 be\u011fenmeyen \u0130mam Cafer\u2019in, \u201cbir k\u00f6pek de kendine yemek vermeye gelen ile kendini d\u00f6vmeye geleni ay\u0131rmas\u0131n\u0131 bilir\u201d diyerek, \u201cAk\u0131l iki iyiden daha iyisini, iki \u015ferden de ehveni se\u00e7memizi sa\u011flayan \u015feydir\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131yla bilinir.)<\/p>\n
\u0130\u015fte burada bat\u0131l\u0131 \u2018\u2019derin ak\u0131l\u2019\u2019, \u0130ran\u2019da kendisi i\u00e7in iki iyi se\u00e7ene\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; \u015fah\u0131n hi\u00e7 \u015fans\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yak\u0131n zamanda de\u011fi\u015fece\u011fini analiz ederek, \u201ciki \u015ferden ehveni \u015fer olan\u0131n ne olaca\u011f\u0131na\u201d karar vermeye odakland\u0131.<\/p>\n
Birinci \u015fer, TUDEH iktidar\u0131 ile \u0130ran\u2019da Sovyet yanl\u0131s\u0131 bir iktidar se\u00e7ene\u011fi idi. Bu Sovyetlerin – \u0130ran – Afganistan \u00fczerinden Hindistan\u2019a ve okyanusa ula\u015fmas\u0131yd\u0131. Bu ABD i\u00e7in jeopolitik hezimet olurdu.<\/p>\n
Bu nedenle \u0130ran i\u00e7in iki \u015ferden ehveni \u015fer olarak g\u00f6rd\u00fckleri, ideolojik olarak kom\u00fcnizme de d\u00fc\u015fman olan, \u0130slamc\u0131 bir iktidar\u0131n gelmesine s\u0131cak bakt\u0131lar.<\/p>\n
Paris\u2019te ya\u015fayan Humeyni bu i\u015f i\u00e7in bi\u00e7ilmi\u015f kaftan idi. \u00d6nce Musadd\u0131k iktidar\u0131n\u0131 devirmekte kulland\u0131klar\u0131 yerli elemanlar\u0131 ile \u0130ran\u2019\u0131 biraz daha kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Bunun i\u00e7in \u00e7e\u015fitli provokasyonlar yapt\u0131lar. Bunlar\u0131n en dikkat \u00e7ekeni, Abadan kentinde Rex sinemas\u0131n\u0131n yak\u0131larak y\u00fczlerce insan\u0131n katledilmesi idi. (T\u00fcrkiye\u2019de de Mara\u015f olaylar\u0131n\u0131n fitilini yine bir sinemaya bomba at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haberi ile ate\u015flendi\u011fini de hat\u0131rlamam\u0131z laz\u0131m.)<\/p>\n
Sonunda muhtemelen Paris\u2019te Humeyni\u2019den Sovyetler Birli\u011fi ile i\u015f birli\u011fi yapmayaca\u011f\u0131 garantisi al\u0131narak \u00fclkesine d\u00f6nmesi ve iktidar\u0131 almas\u0131n\u0131n yolu a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Humeyni ve \u00e7evresi, Frans\u0131z istihbarat\u0131n\u0131n korumas\u0131nda g\u00fcvenli bir \u015fekilde Air France u\u00e7a\u011f\u0131 ile \u0130ran\u2019a d\u00f6nd\u00fc. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 olan\u0131, bu s\u0131rada \u015eah \u00fclkeden ayr\u0131lm\u0131\u015f ve en sad\u0131k askerlerinden olu\u015fan \u0130ran hava kuvvetleri, Humeyni\u2019nin u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in ne de \u00fclke hava sahas\u0131na girmesini engellemek i\u00e7in bir \u00e7aban\u0131n i\u00e7erisinde olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Sonunda ABD, Humeyni\u2019ye verdi\u011fi s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmu\u015f ve \u015eah\u2019\u0131n ordusu neredeyse hi\u00e7 direni\u015f g\u00f6stermeden teslim olmu\u015ftu.<\/p>\n
Bat\u0131, \u015eah\u2019\u0131n son Ba\u015fbakan\u0131 \u015eahpur Bahtiyar\u2019\u0131 yeni rejimin bir par\u00e7as\u0131 yapmak istedi. Ancak Humeyni bunu kabul etmeyerek \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede onu tasfiye etti.(\u015eahpur Bahtiyar\u2019\u0131n karde\u015fi taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f, C\u0130A ajan\u0131 oldu\u011funu anlatan an\u0131 kitab\u0131 okunmaya de\u011fer bir kitapt\u0131r.)<\/p>\n
\u00d6zetleyecek olursak: Humeyni iktidara gelmi\u015f \u00f6nce \u0131l\u0131ml\u0131 liberalleri sonra da ABD\u2019ye verdi\u011fi s\u00f6z gere\u011fince TUDEH ve Halk\u0131n M\u00fccahitleri\u2019ni tasfiye etmi\u015f, binlerce solcuyu idam ettirmi\u015ftir. (Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde \u00f6zellikle bir \u00f6nceki Cumhurba\u015fkan\u0131 Reisi\u2019nin ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu mahkemenin bir\u00e7ok haks\u0131z idam karar\u0131 \u0130ran halk\u0131n\u0131n haf\u0131zas\u0131nda h\u00e2l\u00e2 tazeli\u011fini korumaktad\u0131r. Lakab\u0131 Cellat h\u00e2kim idi.)<\/p>\n
Bu s\u0131rada Sovyetlerin de i\u00e7erideki bu Marksist k\u0131y\u0131m\u0131na m\u00fcdahalesini engellemek i\u00e7in ABD el\u00e7ili\u011fi i\u015fgali ve kat\u0131 ABD d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 gibi tiyatral oyunlar sahnelendi.<\/p>\n
(Bu arada konuyu fazla uzatmamak i\u00e7in bir\u00e7ok \u00f6nemli detay\u0131 yazm\u0131yorum. Ama Humeyni\u2019nin \u015eah Pehlevi taraf\u0131ndan idam edilmesini engelleyen Ayetullah \u015eeriat Medari\u2019ye komplo kurulmas\u0131 ve tasfiye edilerek ev hapsi cezas\u0131 verilmesi, sadece Ayetullahlar aras\u0131 rekabet de\u011fildir. Yeni rejimde T\u00fcrk n\u00fcfusun g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve etkinli\u011finin k\u0131r\u0131lmas\u0131 ve mutlak otoriter velayeti fakih plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu mutlaka belirtmeliyim.)<\/p>\n
Tabii ABD\u2019nin bu \u0130ran oyununa ge\u00e7 uyanan Sovyetler, acele Irak\u2019ta Saddam H\u00fcseyin\u2019i devreye sokarak, \u0130ran\u2019a sava\u015f a\u00e7t\u0131rm\u0131\u015f, kendince \u0130ran\u2019\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirmek istemi\u015ftir.<\/p>\n
Sovyetler, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin siyasal \u0130slamc\u0131 ideolojiyi s\u0131n\u0131rda\u015f olan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk Cumhuriyetlere ihra\u00e7 etme yoluyla kendi topraklar\u0131n\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak isteyebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek bunu engellemek i\u00e7in \u0130ran\u2019\u0131 destabilize etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (ABD\u2019nin, \u0130ran\u2019a el alt\u0131ndan silah sat\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in s\u00fcrpriz olsa da bu analiz kapsam\u0131nda gayet do\u011fal oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.)<\/p>\n
Bu arada ABD\u2019nin Afganistan\u2019\u0131 terk ederek \u00fclkeyi Taliban\u2019a b\u0131rakmas\u0131, yine \u201cderin akl\u0131n\u201d iki \u015ferden ehveni \u015fer olarak g\u00f6rd\u00fckleri Taliban iktidar\u0131n\u0131 bilin\u00e7li olarak tercih etmeleridir. Ehven olmayan \u015fer, Afganistan\u2019da \u0130ran\u2019a yak\u0131n bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 idi.<\/p>\n
\u015eimdi yeni \u0130ran rejiminin \u00f6zelliklerini analiz edelim ve gelecek \u00f6ng\u00f6r\u00fcm\u00fcz\u00fc bu \u00f6zellikler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yapmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
\u0130ran rejiminin birinci \u00f6zelli\u011fi din\u00ee g\u00fc\u00e7le, siyasi g\u00fcc\u00fc b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130ran\u2019da hem siyasi hem din\u00ee lider olan Humeyni daha \u00f6nce \u015eia f\u0131kh\u0131nda bin y\u0131ld\u0131r olmayan yeni bir velayeti fakih anlay\u0131\u015f\u0131 getirdi. \u0130ran rejimini de\u011fi\u015ftirdi\u011fi gibi \u015eia teolojisini de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
12\u2019nci \u0130mam Mehdi\u2019nin d\u00fcnyaya d\u00f6nene kadar din\u00ee konularda al\u0131nacak kararlar\u0131 Ayetullahlar\u0131n yetkisine b\u0131rakan \u015eia f\u0131kh\u0131, mutlak velayeti fakih karar\u0131 ile b\u00fct\u00fcn siyasi ve din\u00ee kararlar\u0131 \u201ctek bir ki\u015filik otoriteye\u201d ba\u011fl\u0131 hale getirmi\u015ftir. B\u00f6ylece Humeyni (ve velayeti fakih), \u0130ran\u2019da sadece bir siyasi lider olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda Tanr\u0131\u2019n\u0131n ve Mehdi\u2019nin vekili olarak uhrev\u00ee bir makama y\u00fckselmi\u015ftir.<\/p>\n
Bundan sonra Humeyni\u2019nin (ve velayeti fakih) ald\u0131\u011f\u0131 dini olmayan herhangi bir konuda, \u00f6rne\u011fin merkez bankas\u0131n\u0131n para politikas\u0131 hakk\u0131ndaki bir karara bile itiraz edenler sadece siyasi muhalif de\u011fil ayn\u0131 zamanda Tanr\u0131\u2019ya ve Mehdi\u2019ye isyank\u00e2r haline geliyordu.<\/p>\n
Rejimin ikinci ana \u00f6zelli\u011fi, kendini g\u00fcvenceye almak i\u00e7in ideolojik e\u011fitimden ge\u00e7mi\u015f kendi paralel ordusunu kurmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Mevcut ordunun \u015eah ve Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 olmas\u0131 nedeniyle devrimden sonra bir\u00e7ok komutan tasfiye edilmi\u015f olsa da d\u00fczenli orduya g\u00fcvenilmemi\u015fti.<\/p>\n
B\u00f6ylece, \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 ordusu ve ona ba\u011fl\u0131 Besic denilen halk milisleri, klasik ordunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti. Bu paralel ordu, Irak sava\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi hem d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlara hem de i\u00e7eride rejim muhaliflerine kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir \u015fekilde rejimi ve velayeti fakihi savundu.<\/p>\n
\u0130ran rejiminin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6zelli\u011fi ekonomik yap\u0131lanmas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yeni rejim kendi paralel ordusunu kurdu\u011fu gibi kendi zenginlerini de ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n
M\u0131s\u0131r devletinde \u00fcst d\u00fczey generallerin kontrol\u00fcnde olan bir \u00e7ok holding ve \u015firket benzeri olan iktisadi yap\u0131lar kurulmu\u015f, bunlar da rejimin destek\u00e7isi \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcndeki Bonyanlara (vak\u0131f) ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece askeri g\u00fc\u00e7 ile ekonomik g\u00fc\u00e7 aras\u0131nda simbiyotik bir ili\u015fki kurulmu\u015ftur. Rejimin 50 y\u0131la yak\u0131n bir zaman y\u0131k\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131nda bu olu\u015fum \u00f6nemli g\u00f6revler ifa etmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130ran\u2019\u0131n her t\u00fcrl\u00fc devlet imtiyaz\u0131, ithalat ve ihracat izinleri, yat\u0131r\u0131m te\u015fvikleri vs bu Bonyanlara verilmi\u015f, onlar da genelde kendilerine yak\u0131n t\u00fcccar ve i\u015f adamlar\u0131ndan olu\u015fan ki\u015fileri alt ta\u015feron olarak kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu yolla sermayenin daha yayg\u0131n h\u00e2lde da\u011f\u0131lmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f ve yeni rejim her \u015fehirde, yanda\u015f burjuvazisini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n
Bu noktada \u0130ran\u2019\u0131n tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli fonksiyonu olan Bazerg\u00e2n s\u0131n\u0131f\u0131 da tarihsel olarak yapt\u0131klar\u0131 mollalarla ittifak\u0131na devam etmi\u015f, rejime genelde uyumlu bir politika izlemi\u015ftir. Bu s\u0131n\u0131f \u0130ran Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 esnaf\u0131 ile sembolize edilir.<\/p>\n
\u0130ran rejimin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6zelli\u011fi tav\u0131r de\u011fi\u015fiklikleriydi. Ayetullah ve molla s\u0131n\u0131f\u0131 Safevi, Ka\u00e7ar ve Pehlevi d\u00f6nemlerinde bir\u00e7ok farkl\u0131 siyasi tav\u0131r al\u0131yorlard\u0131. Yeni d\u00f6nemde homojenle\u015ferek farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kamufle ederek tek bir renge b\u00fcr\u00fcnd\u00fcler. Buna engel te\u015fkil edecek iki dini fig\u00fcr olan Ayetullah Muntazari (Humeyni\u2019nin halefi idi) ve Ayetullah \u015eeriat Medari tasfiye edildikten sonra rejimin ve Humeyni\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tek g\u00f6r\u00fc\u015f haline geldi.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te \u00fc\u00e7 ki\u015fi; \u0130mam Humeyni, \u0130mam Hamaney ve \u0130mam Rafsancani \u0130ran devrimi ile \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015fti. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 kimse uzmanlar konseyi de se\u00e7se, Humeyni ile ba\u015flayan mutlak otorite velayeti fakih olamayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran rejiminin be\u015finci \u00f6zelli\u011fi \u0130ran i\u00e7inde fars milliyet\u00e7isi, \u0130ran d\u0131\u015f\u0131nda ise \u015eia mezhep\u00e7isi olmas\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda i\u00e7eride T\u00fcrkler, K\u00fcrtler, Araplar ve Belu\u00e7lar \u00e7ok ince bir politika ile, sessizce \u00f6tekile\u015ftirilirken (Ermenice yay\u0131nlara izin verilir ama T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131n yapmak yasakt\u0131. En az\u0131ndan son zamana kadar), Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131ndaki her \u015eii az\u0131nl\u0131k, \u0130ran\u2019\u0131n do\u011fal m\u00fcttefiki olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131na ba\u011fl\u0131 Kud\u00fcs g\u00fcc\u00fc, bu paramiliter yap\u0131y\u0131 organize eder ve silahland\u0131r\u0131r. Yemen\u2019de Husiler ,Irak\u2019ta Ha\u015fdi \u015eabi veya L\u00fcbnan\u2019da Hizbullah gibi\u2026<\/p>\n
Art\u0131k en \u00f6nemli soru devreye giriyor. Bu bilgiler ve bug\u00fcn ya\u015fananlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u0130ran\u2019da ve T\u00fcrkiye\u2019de yak\u0131n bir gelecekte ne olacak? Bunun cevab\u0131n\u0131 bir sonraki yaz\u0131mda verece\u011fim. Ama \u015fu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyeyim ki tarih bize, Avrasya\u2019da bu d\u00f6rt \u00fclkeden birinde bir de\u011fi\u015fiklik olursa d\u00f6rd\u00fcnde de bir \u015feylerin de\u011fi\u015fti\u011fini defalarca g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Erdo\u011fan\u2019\u0131n sessiz kalmas\u0131 ve paniklemesi, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hakan Fidan\u2019\u0131n ise jeopoliti\u011fi okuyarak olaylardan \u0130ran\u2019\u0131 da en az ABD ve \u0130srail\u2019i kadar su\u00e7lu g\u00f6rmesi AKP i\u00e7erisinde de bir ayr\u0131\u015fmay\u0131 bize g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Gelecek hafta yaz\u0131m\u0131z: Domino etkisi \u0130ran ve T\u00fcrkiye olacak\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130ran rejiminin birinci \u00f6zelli\u011fi din\u00ee g\u00fc\u00e7le, siyasi g\u00fcc\u00fc b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130ran\u2019da hem siyasi hem din\u00ee lider olan Humeyni daha \u00f6nce \u015eia f\u0131kh\u0131nda bin y\u0131ld\u0131r olmayan yeni bir velayeti fakih anlay\u0131\u015f\u0131 getirdi. \u0130ran rejimini de\u011fi\u015ftirdi\u011fi gibi \u015eia teolojisini de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"author":203,"featured_media":19647,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[1254,3330,694,630,3306,2628],"yoast_head":"\n