Uygur \u0130nsan Haklar\u0131 Projesi (UHRP) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan Zay\u0131flat\u0131lan Ba\u011flar: Ulus\u00f6tesi Bask\u0131n\u0131n Bir Arac\u0131 Olarak Uygur Aile Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 (Fading Ties: Uyghur Family Separation as a Tool of Transnational Repression) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kapsaml\u0131 rapor, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Uygur diasporas\u0131n\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki aileleriyle olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 sistematik olarak engelleyerek onlar \u00fczerinde derin psikolojik bask\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uluslararas\u0131 savunuculuk faaliyetlerini engelledi\u011fini bir kez daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. Dr. Henryk Szadziewski imzal\u0131 rapor, \u00f6zellikle 2016-2017’den bu yana yo\u011funla\u015fan ileti\u015fim kopukluklar\u0131n\u0131 ve Uygurlar\u0131n seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde inceliyor. Rapor, bu uygulamalar\u0131n rastlant\u0131sal de\u011fil, bilin\u00e7li bir s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bask\u0131 stratejisinin par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n
Raporun ana bulgular\u0131na g\u00f6re, \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti, g\u00f6zetim, zorlama ve y\u0131ld\u0131rma taktiklerini kullanarak Uygur diasporas\u0131 \u00fcyeleri ile Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki aileleri aras\u0131ndaki ileti\u015fimi on y\u0131ldan uzun s\u00fcredir sistematik olarak engellemektedir. Dr. Memet \u0130min’in ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da, 2016-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ABD’deki Uygurlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %70’inin aileleriyle ileti\u015fimini kaybetti\u011fini g\u00f6steriyor (\u00c7in\u2019in Uygurlar konusunda sak\u0131ncal\u0131 olarak belirledi\u011fi \u00fclkeler listesinde yer alan T\u00fcrkiye\u2019deki Uygurlar\u0131n aileleriyle ileti\u015fim kopuklu\u011fu oran\u0131 daha da y\u00fcksek olabilir). Bu ileti\u015fimdeki ani ve neredeyse tam kesinti, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin g\u00f6zetimi, toplu g\u00f6zalt\u0131lar\u0131 ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bask\u0131y\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme denk geliyor. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan yurtd\u0131\u015f\u0131na s\u0131zan resmi belgelerde y\u00fczlerce ki\u015finin toplama kamplar\u0131nda tutulma sebebi a\u00e7\u0131k\u00e7a ‘yurt d\u0131\u015f\u0131nda akrabas\u0131 olmas\u0131’ olarak kaydedilmi\u015ftir. Bu durum, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n do\u011frudan bir risk unsuru olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygur ailelerinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu zorla ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n, bireyler ve toplum \u00fczerinde derin duygusal, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel sonu\u00e7lar\u0131 bulunmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen Uygurlar, y\u0131llarca s\u00fcren sessizlik nedeniyle ka\u00e7\u0131r\u0131lan aile d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131, sevdiklerinin \u00f6l\u00fcmlerini veya evliliklerini gecikmeli \u00f6\u011frenme gibi ac\u0131lar ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131r (ben de babam\u0131n vefat haberini ancak bir bu\u00e7uk y\u0131l sonra \u00f6\u011frenebildim; bu durum Uygur diasporas\u0131nda olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r). \u00c7ocuklar\u0131n b\u00fcy\u00fck aileleriyle ba\u011f kuramadan b\u00fcy\u00fcmesiyle ku\u015faklar aras\u0131 travma riski de artmaktad\u0131r. Rapor, yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Uygurlardan Perhat’\u0131n y\u0131llarca s\u00fcren sessizlik ve vedala\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulamadan \u00f6len akrabalar\u0131 nedeniyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin ac\u0131y\u0131, Ablajan’\u0131n sekiz y\u0131l sonra ebeveynlerinin seslerini ve y\u00fczlerini hat\u0131rlamakta zorlanmas\u0131n\u0131 ve Yusup’un \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck aileleriyle hi\u00e7 tan\u0131\u015famamas\u0131n\u0131 \u00f6rnek olarak sunmaktad\u0131r. Dr. Memet \u0130min da 25-45 ya\u015f aras\u0131 Uygur diasporas\u0131nda intihar d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve depresyon gibi artan psikolojik sorunlara dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n
Tan\u0131kl\u0131klar, ileti\u015fimin kesilmesinin rastlant\u0131sal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011frudan devlet m\u00fcdahalesinin sonucu oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. \u00c7inli yetkililer, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki muhalefeti bast\u0131rmak i\u00e7in aile ba\u011flar\u0131n\u0131 bir bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanmakta, hatta baz\u0131 durumlarda diasporadaki bireylere aile birle\u015fimi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kendileri i\u00e7in bilgi toplama teklifinde bulunmaktad\u0131r. Enver’in 2017’de \u00c7in g\u00fcvenlik servislerinin kendisine \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkede aile birle\u015fimi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Uygur diasporas\u0131 hakk\u0131nda bilgi sa\u011flamas\u0131n\u0131 teklif etti\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131, bu stratejinin somut bir \u00f6rne\u011fidir. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen di\u011fer ki\u015filerin ifadeleri de, telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin polis zoruyla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini (ben de polis arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, onlar\u0131n telefonu \u00fczerinden karde\u015fimle yaln\u0131zca bir kez g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcm; normal \u015fartlarda tamamen engellenmi\u015f olan bu ileti\u015fim, bize bir \u201c\u015fans\u201d ve \u201cayr\u0131cal\u0131k\u201d olarak sunuluyor), aile \u00fcyelerinin s\u00fcrekli g\u00f6zetim alt\u0131nda oldu\u011funu ve yurt d\u0131\u015f\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fimin misillemeye yol a\u00e7abilece\u011fi korkusunun yayg\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu durum, Uygurlar\u0131n aktivizmden vazge\u00e7meleri ve sessiz kalmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde psikolojik bir bask\u0131 ve g\u00fcvensizlik ortam\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
Dijital platformlar \u00fczerinden ileti\u015fimin engellenmesinin yan\u0131 s\u0131ra, Uygurlar\u0131n aileleriyle y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere anavatanlar\u0131na d\u00f6nmeleri de ciddi k\u0131s\u0131tlamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Rapor, vize ba\u015fvurular\u0131n\u0131n engellendi\u011fini, pasaportlar\u0131n yenilenmedi\u011fini ve Uygurlar\u0131n uluslararas\u0131 seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin ihlal edildi\u011fini belirtmektedir. Human Rights Watch’tan Yalkun Uluyol’un \u015eubat 2025’teki bulgular\u0131, k\u0131sa s\u00fcreli birle\u015fmelerin ancak titizlikle kontrol edilen grup turlar\u0131 veya arac\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla, ‘aktivizm yapmama’ ve ‘g\u00f6zalt\u0131dan bahsetmeme’ gibi kat\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ankara \u00dcniversitesi’nden Profes\u00f6r Erkin Emet’in belirtti\u011fi \u00fczere, Uygurlar\u0131n pasaport alabilmek i\u00e7in detayl\u0131 ki\u015fisel bilgiler, \u00fc\u00e7 ku\u015fak geriye d\u00f6n\u00fck siyasi sicil temizli\u011fi ve hatta ‘devlet yetkilisi’ garant\u00f6r\u00fc gibi a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131 yerine getirmesi gerekmektedir. Bu k\u0131s\u0131tlamalar, devletin bir kontrol mekanizmas\u0131 haline getirmektedir.<\/p>\n
Rapor, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Uygurlar\u0131n, sevdiklerine y\u00f6nelik olas\u0131 misilleme korkusuyla aile \u00fcyeleriyle ileti\u015fim kurmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131n, bir yandan ileti\u015fim hakk\u0131na dolayl\u0131 bir m\u00fcdahale olu\u015fturdu\u011funu, di\u011fer yandan ise \u00c7in devletinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131r \u00f6tesine ta\u015fan bir bask\u0131 arac\u0131 olarak i\u015fledi\u011fini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n
Rapor, uluslararas\u0131 topluma, Uygur ailelerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu sistematik insan haklar\u0131 ihlallerine kar\u015f\u0131 acil ad\u0131mlar atma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmaktad\u0131r. \u00d6neriler aras\u0131nda, h\u00fck\u00fcmetlerin ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n Uygurlar\u0131n aileleriyle yeniden bir araya gelmesini sa\u011flamak i\u00e7in diplomatik ve insani kanallara \u00f6ncelik vermesi, aile ya\u015fam\u0131 ve yaz\u0131\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131 koruyan uluslararas\u0131 standartlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00c7in’deki bask\u0131dan ka\u00e7an Uygurlar\u0131n korunmas\u0131 ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde yerle\u015ftirilmesi, s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bask\u0131n\u0131n izlenmesi ve belgelenmesi, diasporan\u0131n ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fini destekleyen programlara fon sa\u011flanmas\u0131 ile devlet propagandas\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dr. Henryk Szadziewski imzal\u0131 rapor, \u00f6zellikle 2016-2017’den bu yana yo\u011funla\u015fan ileti\u015fim kopukluklar\u0131n\u0131 ve Uygurlar\u0131n seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde inceliyor.<\/p>\n","protected":false},"author":217,"featured_media":19678,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2],"tags":[199,188,283,667],"coauthors":[3047],"class_list":["post-19676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-abd","tag-cin","tag-dogu-turkistan","tag-uygur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/217"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19676"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19677,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19676\/revisions\/19677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19676"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=19676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}