![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Mehmed_Talat_Pasha.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu yaz\u0131m\u0131zda \u201cBalkan Bozgunu\u201dndan \u0130stikl\u00e2l Harbi’mize<\/strong> kadar uzanan s\u00fcre\u00e7te, bilinen ama \u00fczerinde fazla durulmayan, Talat Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u201ctehcir\u201d<\/em> ve \u201cM\u00fcbadele”<\/em>\u00a0uygulamalar\u0131 ile \u0130stikl\u00e2l Harbi’ne<\/strong> giden yolu a\u00e7mas\u0131na dikkat \u00e7ekerek, bu d\u00f6nemin biraz daha anla\u015f\u0131lmas\u0131na katk\u0131 yapmak istiyorum.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi Balkan Bozgunu ile ba\u015flayan, y\u00fczbinlerce insan\u0131m\u0131z\u0131n yoksul Anadolu\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131 ile devam eden zor bir d\u00f6nemde, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131na girdik. Mondros m\u00fctarekesi ile silah\u0131 b\u0131rakt\u0131k ve ba\u015fta \u0130stanbul olmak \u00fczere, yurdumuzun bir\u00e7ok yeri i\u015fgal edildi. \u0130stikl\u00e2l Harbi<\/strong> ba\u015flad\u0131 ve 1922’de zaferle sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n Talat Pa\u015fa<\/strong><\/p>\n 1874 de Edirne\u2019de do\u011fdu. Baba taraf\u0131 K\u0131rcaali y\u00f6r\u00fcklerindendir. Anne taraf\u0131 Kayseri k\u00f6kenlidir. Bir sorgu yarg\u0131c\u0131n\u0131n o\u011fludur. Askeri r\u00fc\u015ftiyeyi bitirdi, Frans\u0131zca \u00f6\u011frendi. Selanik hukuk mektebini yar\u0131da b\u0131rakt\u0131. Babas\u0131 \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in annesi ve ablas\u0131n\u0131 ge\u00e7indirmek i\u00e7in \u201cPosta idaresi\u201d<\/em>nde memuriyete ba\u015flad\u0131. Jurnallenerek i\u015ften at\u0131ld\u0131. Selanik \u00f6zel Ticaret mektebinde m\u00fcd\u00fcrl\u00fck yapt\u0131. 1912 Balkan sava\u015f\u0131nda Edirne\u2019de g\u00f6n\u00fcll\u00fc er olarak orduya kat\u0131ld\u0131. \u201cOsmanl\u0131 H\u00fcrriyet Cemiyeti\u201dnin kurucular\u0131 aras\u0131ndad\u0131r.(Daha sonra Ahmet R\u0131za\u2019n\u0131n \u201cTerakki ve \u0130ttihat Cemiyeti\u201d ile birle\u015ferek \u201c\u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti\u201d ad\u0131n\u0131 alacakt\u0131r.) I908\u2019de \u0130kinci Me\u015frutiyetin ilan\u0131 ile Edirne mebusu olarak Meclis-i Mebusan\u2019a kat\u0131ld\u0131. 1909 da H\u00fcseyin Hilmi Pa\u015fa kabinesinde i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131, Sonraki Said Halim Pa\u015fa h\u00fck\u00fcmetinde \u00f6nce posta telgraf bakan\u0131, sonra da i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 oldu. Talat Bey, 4 \u015eubat 1917 de Pa\u015fa<\/em> r\u00fctbesiyle sadrazaml\u0131\u011fa atand\u0131.<\/p>\n Buraya bir parantez a\u00e7arak Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n ki\u015fili\u011fini anlamam\u0131za yard\u0131m edecek birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck anekdot verece\u011fim; Talat Pa\u015fa al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc ve cesurdur. En b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131na bile a\u00e7\u0131ktan, cepheden h\u00fccum eder. Yalan ve iftiray\u0131 d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 bile bir silah olarak kullanmaz. \u00c7\u0131karc\u0131 de\u011fildir. Vatan\u0131 i\u00e7in ve T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn y\u00fckselmesi u\u011fruna her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zveriyi g\u00f6ze alaca\u011f\u0131 bilinir. Ba\u015fbakan oldu\u011funda sadaret kona\u011f\u0131na ta\u015f\u0131nmaz, Yerebatan\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck kiral\u0131k evinde kal\u0131r. Kendine bir ev sat\u0131n almas\u0131 i\u00e7in Padi\u015fah\u2019\u0131n yard\u0131m (ihsan) teklifini kabul etmez. Evinden sefer tas\u0131 ile getirdi\u011fi yemekleri yer. Ekmek s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekildi\u011finden, beyaz bu\u011fday unundan yap\u0131lm\u0131\u015f ekmekler, sadece hastanelere verilmektedir. Halka da her t\u00fcrl\u00fc tah\u0131l\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 ile yap\u0131lan siyah, sert bir ekmek verilebilmektedir. Bir g\u00fcn evine geldi\u011finde bir sepet beyaz ekmek g\u00f6r\u00fcr; E\u015fi ekmeklerin askeri levaz\u0131mat reisi \u0130smail Hakk\u0131 Pa\u015fa taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fini s\u00f6yler. Talat pa\u015fa; \u201cBiz, ekme\u011fimizi mahallemizin f\u0131r\u0131n\u0131ndan vesikayla al\u0131yoruz. Bu ekme\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z yok.\u201d<\/em>\u00a0der ve geri g\u00f6nderir. Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda da seyahatler i\u00e7in ald\u0131\u011f\u0131 harc\u0131rahlar\u0131n harcad\u0131\u011f\u0131ndan artan miktar\u0131n\u0131, “Ben hakk\u0131m olmayan paray\u0131 almam!\u201d<\/em> diyerek, iade etmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130\u015fte bu cesur, m\u00fctevaz\u0131, d\u00fcr\u00fcst ve halk adam\u0131 Talat, Selanik kahvelerinde ne ise, bakan ve ba\u015fbakan oldu\u011funda da ayn\u0131 Talat\u2019t\u0131r. Ba\u015fbakan oldu\u011funda kendisine mecburen verilen Pa\u015fa unvan\u0131ndan da \u201cKahvehanelere, halk\u0131m\u0131n aras\u0131na girmekten beni al\u0131koyar\u201d<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ho\u015fnut olmayacakt\u0131r.<\/p>\n Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n T\u00fcrkl\u00fc\u011fe ve T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l Harbi’ine<\/strong> giden s\u00fcrece katk\u0131s\u0131n\u0131 bilerek, ondan nefret eden d\u0131\u015far\u0131da Bat\u0131l\u0131lar, i\u00e7eride Ermeniler ve T\u00fcrk d\u00fc\u015fmanlar\u0131, onun hakk\u0131ndaki tezviratlar\u0131n da kayna\u011f\u0131d\u0131rlar. 1913-1916 d\u00f6nemi ABD \u0130stanbul B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Morgenthau, B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Morgenthau\u2019nun \u00f6yk\u00fcs\u00fc<\/em>\u00a0isimli kitab\u0131nda Talat Pa\u015fa’dan s\u00f6z ederken “T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” yazabilmi\u015ftir. Ona, ilk memuriyetinin posta idaresi oldu\u011funu ima ederek \u201cPostac\u0131 Talat\u201d<\/em> veya Edirne\u2019de do\u011fu\u015funa izafeten \u201c\u00c7ingene Talat\u201d<\/em> yak\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 yapanlar, hep bu malum \u00e7evrelerdir.<\/p>\n Meclisi Mebusan \u00fcyesi arkada\u015f\u0131 H\u00fcseyin Cahit Yal\u00e7\u0131n, \u201cBizim Talat\u201d<\/em> dedi\u011fi arkada\u015f\u0131 i\u00e7in \u015f\u00f6yle der; \u201c\u0130\u015fte bu \u2018Bizim Talat\u2019 yava\u015f yava\u015f, sadece kendi saf ve samimi hizmetleri, yararl\u0131klar\u0131 sayesinde hepimizin Talat\u2019\u0131 oldu, memleketin Talat’\u0131 oldu, vatan\u0131n Talat\u2019\u0131 oldu.\u201d<\/em> T\u00fcm bu meziyetleri ile olu\u015fan \u201cTalat Karizmas\u0131\u201d onu, b\u00fcnyesinde \u00e7ok iyi yeti\u015fmi\u015f ve iddial\u0131 insanlar\u0131n bulundu\u011fu \u201c\u0130ttihat ve Terakki\u201d<\/em>nin tart\u0131\u015f\u0131lmaz lideri yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yenik\u00f6y Antla\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n Rus \u00c7ar\u0131 II Nikola Frans\u0131z B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Maurice Paleologue\u2019a \u015f\u00f6yle der; \u201cErmenistan\u2019a ya muhtariyet verilecek ya da ilhak edece\u011fiz\u201d.<\/em> B\u00f6yle bir ortamda, Osmanl\u0131 Devleti ile Ermeniler aras\u0131nda 8 \u015eubat 1914 tarihinde, Rusya\u2019n\u0131n silahl\u0131 tehdidi alt\u0131nda Yenik\u00f6y Antla\u015fmas\u0131 imzalanarak, Ermenilerin \u015fartlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kar\u015f\u0131land\u0131. Antla\u015fma, Ba\u015fbakan Said Halim Pa\u015fa\u2019n\u0131n Yenik\u00f6y\u2019deki yal\u0131s\u0131nda imzaland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu ad\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Antla\u015fmaya g\u00f6re, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019ya tam yetkili yabanc\u0131 valiler atanmas\u0131 kabul edilmi\u015ftir. B\u00f6lge ikiye ayr\u0131l\u0131r; Erzurum, Sivas ve Trabzon\u2019un genel m\u00fcfetti\u015fli\u011fi, Hollandal\u0131 Westenek\u2019e; Van, Bitlis, Harput ve Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n genel m\u00fcfetti\u015fli\u011fi ise Norve\u00e7li Nicolas Haft\u2019a verilmi\u015ftir. Dolgun maa\u015flar\u0131 Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan \u00f6denecek bu m\u00fcfetti\u015f unvanl\u0131 “S\u00f6m\u00fcrge Valileri(!)\u201d<\/em>, memur tayini, askere al\u0131nma, yarg\u0131lama, n\u00fcfus say\u0131m\u0131 gibi t\u00fcm devlet fonksiyonlar\u0131n\u0131 \u00fcsleneceklerdir. Bunun anlam\u0131, \u201cVilayet-\u0130 Sitte\u201d denilen bu vilayetlerde (G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde yirmi yedi ilimizi kapsayan bir b\u00f6lgeye tekab\u00fcl etmektedir.) Ermenistan\u2019\u0131n kurulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n 28 Temmuz 1914 de Birinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131 ba\u015flay\u0131nca, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti bu anla\u015fmay\u0131 yok saym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yenik\u00f6y Antla\u015fmas\u0131, \u0130\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat Pa\u015fa\u2019da \u015fok etkisi yarat\u0131r. Bir\u00e7ok cephede girilen Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda, Yenik\u00f6y Antla\u015fmas\u0131 ile deyim yerindeyse kula\u011f\u0131na kar suyu ka\u00e7an Ermeniler, nihai ama\u00e7lar\u0131na \u00e7ok yakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, hi\u00e7 de rahat durmayacaklard\u0131.<\/p>\n Bilinmeyen Anadolu<\/strong><\/p>\n 1883 te Harp Okulu komutan\u0131 olan ve uzun s\u00fcre g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de \u00fclkemizi yak\u0131ndan tan\u0131yan, Alman Goltz Pa\u015fa\u2019n\u0131n, 1897 de Kahire\u2019de Osmanl\u0131ca olarak yay\u0131nlanan bir makalesinden birka\u00e7 c\u00fcmle;<\/p>\n \u201c\u2026Osmanl\u0131 devleti, \u2018devlet-i muazzama\u2019 olmay\u0131 akl\u0131ndan \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r\u2026 Anadolu vilayetlerinin maddi geli\u015fmesine zihin yormal\u0131d\u0131r\u2026 Ba\u015fkent Konya veya Kayseri\u2019ye al\u0131nmal\u0131d\u0131r… Osmanl\u0131\u2019n\u0131n zaaf\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131ndan de\u011fil, bilakis kuvvetine nispetle b\u00fcy\u00fck olmas\u0131ndand\u0131r\u2026\u201d<\/em><\/p>\n Alman generalin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, sonraki y\u0131llarda\u00a0 Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k<\/em> ve \u0130slamc\u0131l\u0131k<\/em>\u00a0kavramlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek hayatta kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6ren Talat Pa\u015fa ve Mustafa Kemal gibi bir\u00e7ok T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131na da esin kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n 1913 Bab-\u0131 Ali Darbesi, Balkan muhacirlerinin Osmanl\u0131 idaresine el koymas\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Sadece Ziya G\u00f6kalp Anadolu\u2019dand\u0131r. Talat Pa\u015fa, bir i\u00e7 toplant\u0131da; \u201cBu milletin ba\u015f\u0131na ge\u00e7tik. Fakat Anadolu bizim i\u00e7in kapal\u0131 kutu, \u00f6nce i\u00e7ini tan\u0131mam\u0131z, sonra da hizmet etmemiz laz\u0131m.\u201d\u00a0<\/em>diyecektir.<\/p>\n G\u00f6kalp de bu kutuyu a\u00e7mak \u00fczere, Anadolu\u2019ya arkada\u015flar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rma yapmaya g\u00f6nderdi\u011fini s\u00f6yler. Her bir yetkin ara\u015ft\u0131rmac\u0131, ayr\u0131 bir konuyu inceler. T\u00fcrkler, Aleviler, Tahtac\u0131lar, \u00c7epniler, Ermeniler, Rumlar, S\u00fcryaniler\u2026 vs incelenir.<\/p>\n Etnografik ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131l\u0131p, istatistikler \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p ve haritalar tanzim edilince g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki; Do\u011fu Anadolu’daki Ermeni n\u00fcfusu ile Bat\u0131 Anadolu ve Trakya’daki Rum n\u00fcfusu, Anadolu\u2019da bir T\u00fcrk devletinin kurulmas\u0131n\u0131 tehlikeye atacak yo\u011funlukta idi. Bu iki toplumun sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik y\u00f6nden T\u00fcrklerden \u00e7ok \u00fcst\u00fcn olmas\u0131, durumu zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Daha da \u00f6nemlisi ise, sava\u015f halinde cephenin i\u00e7ten \u00e7\u00f6kmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bir \u00f6rnek vermek gerekirse; Alt\u0131 vilayetteki toplam M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusu; 1.432.075 ve Ermeni n\u00fcfusu; 566.297’dir. Ermenilerin oran\u0131; %31. Bunun sonucunda Gayri T\u00fcrk ve Gayri M\u00fcslim n\u00fcfusun, M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrk n\u00fcfus i\u00e7ine % 10\u2019u ge\u00e7meyecek \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131larak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n kara kapl\u0131 defteri, tanzim edilen etnik haritalar ve 1915 n\u00fcfus say\u0131m kay\u0131tlar\u0131, T\u00fcrk unsurunun esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, dengeli bir da\u011f\u0131l\u0131m i\u00e7in esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dengeli da\u011f\u0131l\u0131m sonunda olu\u015fan yeni harita, sekiz y\u0131l sonra Lozan\u2019da hayata ge\u00e7irilen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile t\u0131pa t\u0131p \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, T\u00fcrk ulusunun olu\u015fumu i\u00e7in sosyoloji bilimine sar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r denilebilir. Sosyolog Ziya G\u00f6kalp, 1911 deki makalesinde \u201csiyasi ink\u0131lab\u0131 yapt\u0131k s\u0131ra toplumsal ink\u0131lab\u0131 haz\u0131rlamakta\u201d<\/em> demi\u015ftir. Sonu\u00e7ta T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan n\u00fcfus, Anadolu k\u0131y\u0131lar\u0131ndan uzak T\u00fcrk n\u00fcfus aras\u0131na %2-10 oran\u0131nda yerle\u015ftirilmi\u015ftir<\/p>\n Ermeni Tehciri ve Y\u00f6netilmesi<\/strong><\/p>\n 24 Nisan 1915 de tehcir karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla ilgili y\u00fczlerce kitap yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. Benim burada \u00f6ne \u00e7\u0131karmak istedi\u011fim konu, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n tehciri y\u00f6netirken, sava\u015f sonras\u0131nda Anadolu\u2019da kurulabilecek imparatorluk bakiyesi bir T\u00fcrk Devletinin olu\u015fumunu kolayla\u015ft\u0131rma d\u00fc\u015f\u00fcncesini daima dikkate ald\u0131\u011f\u0131 keyfiyetidir. T\u00fcm bu politikalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken yan\u0131ndaki kurmay\u0131 Dr. Bahaeddin \u015eakir\u2019dir. Donan\u0131ml\u0131 ve atak olan bu Erzurumlu doktor, Ermeni politikalar\u0131nda genel belirleyicidir. Ama resmi kay\u0131tlarda b\u00f6lgedeki faaliyetleri g\u00f6r\u00fcnmez. Talat, Enver ve Cemal Pa\u015falara gerekti\u011finde \u015fiddetle itiraz edebilen, \u00e7ok \u00f6nemli ve etkili bir ki\u015filik oldu\u011fu i\u00e7in, Ermeniler taraf\u0131ndan cezaland\u0131rmada \u00f6nceli\u011fi olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lardand\u0131. Berlin\u2019de \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131na defnedildi.<\/p>\n Ermenilerin ayaklanabilece\u011fi 3 b\u00f6lge tespit edilir; Erzurum, Adana-Mara\u015f ve Van b\u00f6lgeleri.<\/p>\n 1915 \u015eubat sonunda Mara\u015f Zeytun\u2019da asker ka\u00e7aklar\u0131na y\u00f6nelik bir operasyon ba\u015flar. Mara\u015f ve D\u00f6rtyol\u2019dan 4-6 bin ki\u015fi, Cemal Pa\u015fa taraf\u0131ndan Konya\u2019ya s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Dr. Re\u015fit Galip, hat\u0131ralar\u0131nda \u015f\u00f6yle der; \u201cSevk olunan Ermenilerin hanelerinin derhal tahliye edilip, bah\u00e7e aralar\u0131nda ve mezarl\u0131klarda s\u00fcr\u00fcnen m\u00fcltecilere<\/em> (Bat\u0131 Trakya, Makedonya ve Trablus\u2019tan gelenlere) derhal teslim edilmesi gerekirdi.\u201d<\/em><\/p>\n Gerek Anadolu\u2019daki Ermeni n\u00fcfusu ve gerekse tehcir sonras\u0131ndaki kay\u0131plar konusunda herkes farkl\u0131 rakamlar verse de bu konuda en tarafs\u0131z kaynak olarak kabul edilen Prof. Guanter Lewy\u2019nin \u201c1915, Osmanl\u0131 Ermenilerine Ne Oldu?\u201d<\/em> kitab\u0131ndaki rakamlara itibar etmenin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendiriyorum. Buna g\u00f6re; Ermenilerin Sava\u015f \u00f6ncesi n\u00fcfus 1.750.000 iken, tehcir sonras\u0131nda sa\u011f kalanlar 1.108.000, Kay\u0131plar ise, (\u00f6len, yurt d\u0131\u015f\u0131na giden, ihtida eden\u2026 vs) 642.000\u2019dir. Kay\u0131plar\u0131n n\u00fcfusa oran\u0131 %37’dir.<\/p>\n Ermenilerin hepsi genelde sanatk\u00e2r olduklar\u0131ndan ekonomi i\u00e7in \u00f6nemli unsurlard\u0131. Bu nedenle A\u011fustos ay\u0131nda H\u00fck\u00fcmet Gregoryenler d\u0131\u015f\u0131ndakileri tehcir kapsam\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n 5 Ocak 1916 da \u00e7\u0131kar\u0131lan bir talimatname ile \u00fclkede ne kadar Ermenice, Bulgarca, Rumca vilayet, kasaba, il\u00e7e bucak, k\u00f6y, da\u011f nehir vs ne kadar yer ismi varsa, hepsi T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrildi.<\/p>\n Rumlar\u0131n M\u00fcbadelesi<\/strong><\/p>\n Rum patrikli\u011finin yapt\u0131\u011f\u0131 say\u0131ma g\u00f6re Rum n\u00fcfus; 2.008.000\u2019dir. Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re de, 1.729.738\u2019dir. Dr. Naz\u0131m Bey Balkanlardaki g\u00f6\u00e7\u00fcn organizasyonu i\u00e7in bir dizi konferans verir ve be\u015f ki\u015filik bir komisyon kurar.<\/p>\n Egedeki Rumlar, olas\u0131 bir sava\u015fta orduyu arkadan vuracakt\u0131r. Bunun i\u00e7in Celal Bayar, Ku\u015fcuba\u015f\u0131 E\u015fref ve Pertev Pa\u015fa\u2019dan kurulu komisyon, bir rapor haz\u0131rlar. Ayval\u0131k\u2019ta 120 bin \u00c7anakkale\u2019de 90 bin, \u0130zmir\u2019de 190 bin, ayd\u0131nda 80 bin, Urla-\u00e7e\u015fmede 130 bin Rum vard\u0131r.<\/p>\n Dr. Naz\u0131m\u2019\u0131n 100 bin T\u00fcrk\u2019\u00fc \u0130zmir\u2019e getirme projesi, 21 May\u0131s 1914’de ger\u00e7ekle\u015fir. Gelen T\u00fcrk muhacir say\u0131s\u0131 100.007\u2019dir. Haziranda \u00c7e\u015fme\u2019den 45 bin Rum gider. Fo\u00e7a\u2019n\u0131n 1800 Rum hanesi bir hafta sonra bo\u015fal\u0131r. Bergama\u2019dan 5-6 bin Rum Midilli\u2019ye ge\u00e7erler. Yunan kaynaklar\u0131n\u0131n 125.960 ki\u015finin g\u00f6\u00e7 etti\u011fi kaydetmesi abart\u0131l\u0131 bile olsa, Bat\u0131 Anadolu Rum \u00e7o\u011funluk karakterini kaybetmi\u015ftir.(Rumlara ili\u015fkin veriler, \u201cFuat D\u00fcndar-Modern T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eifresi (\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131-2010)\u201dden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/em><\/p>\n 1912-1914 y\u0131llar\u0131nda gelen 297.737 muhacir, Ayd\u0131n, Edirne, Bursa ve Bal\u0131kesir ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli vilayetlere, \u00f6ncelikle de giden Rum ve Bulgarlar\u0131n arazilerine isk\u00e2n edilirler.<\/p>\n Saraybosna\u2019daki suikast ile d\u00fcnya harbi patlar. Yunanistan\u2019a gidecek her Rum, Almanlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bir asker olaca\u011f\u0131 i\u00e7in O g\u00fcne kadar gitmesi istenen Rumlar\u0131n 16-45 ya\u015f grubu, Amele taburlar\u0131na al\u0131narak kontrol alt\u0131nda tutulurlar.<\/p>\n Ayn\u0131 d\u00f6nem Ege\u2019nin kar\u015f\u0131 yakas\u0131nda T\u00fcrkler zulme u\u011fruyorlard\u0131. Bu durum, Ege\u2019nin Asya yakas\u0131ndaki y\u00f6neticileri endi\u015felendirir ve baz\u0131 tedbirler almaya zorlar.<\/p>\n \u0130talyanlar\u0131n Trablus\u2019u, Yunanistan\u2019\u0131n Ege Adalar\u0131n\u0131 i\u015fgalinin ard\u0131ndan, Rumlara kar\u015f\u0131 boykot uygulanmaya ba\u015flan\u0131r. Anadolu\u2019daki Rumlar ia\u015fe s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ferler.<\/p>\n Edirne\u2019nin geri al\u0131nmas\u0131ndan sonra ka\u00e7an Rumlar\u0131n meslekleri tespit edilir ve ayn\u0131 mesleklerden balkan g\u00f6\u00e7meni yerle\u015ftirilir.<\/p>\n Marmara b\u00f6lgesindeki bir tak\u0131m Rumlar da d\u00fc\u015fman gemilerine yard\u0131m ettikleri gerek\u00e7esi ile i\u00e7erilere sevk edilirler. T\u00fcm Rum n\u00fcfusuna, Ermenilere benzer bir uygulama yap\u0131lmas\u0131n\u0131 Almanya engeller. Yunanl\u0131lar\u0131n m\u00fcttefikler saf\u0131nda yer almas\u0131 umulmaktad\u0131r. Ancak Yunanistan sava\u015fa kat\u0131l\u0131nca Rumlar\u0131n i\u00e7 b\u00f6lgelere sevkine tekrar ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n Selanik bo\u015falt\u0131l\u0131nca Vali Naz\u0131m Pa\u015fa Ayd\u0131n valisi olur, \u0130zmir valisi ise Rahmi Bey\u2019dir bunlar hep T\u00fcrk\u00e7\u00fc insanlard\u0131r. Rahmi bey, \u0130zmir vilayetine \u015fu deklarasyonu yapar; \u201cYa Sak\u0131z ve Midilli T\u00fcrkiye\u2019ye geri verilir, ya da \u0130zmir k\u0131y\u0131 \u015feridindeki t\u00fcm Ortodokslar, Yunanl\u0131 olsun olmas\u0131n kovulacak ve mallar\u0131na el konulacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n amac\u0131 Trakya ve Ege sahillerindeki Rum n\u00fcfusu, en az ekonomik kay\u0131pla azaltmakt\u0131r. Neticede \u0130ki \u00fclke ortak bir m\u00fcbadele komisyonu kurar. 7 Temmuz 1914\u2019de ilk toplant\u0131s\u0131n\u0131 yapar. Adalar\u0131n Yunanistan taraf\u0131ndan ilhak\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131lar taraf\u0131nda kabul edilmeyince, s\u00fcr\u00fcncemede kal\u0131r. Sava\u015f \u00e7\u0131k\u0131nca, Venizelos m\u00fcbadeleden vazge\u00e7er. (Nas\u0131l olsa Egenin tamam\u0131n\u0131 alacakt\u0131r(!)) Kad\u00fck kalan bu m\u00fcbadele projesi, \u0130stikl\u00e2l Harbi’nin<\/strong> kazan\u0131lmas\u0131yla, Cumhuriyet y\u00f6netimince hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n 270 bin M\u00fcsl\u00fcman ve 220 bin Rum-Bulgar\u2019\u0131n de\u011fi\u015fimi zordu. Gelen muhacirler yerli Rumlar kadar \u00e7al\u0131\u015fkan ve tar\u0131msal \u00fcretim a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatabilecek vas\u0131fta de\u011fillerdi. O y\u00fczden Talat Pa\u015fa bunun zamana yay\u0131lmas\u0131 taraftar\u0131 idi. Rahmi Bey\u2019in dedi\u011fi gibi; \u201cT\u00fcrklerin geride kalan Rumlara dokunmadan \u00f6nce, onlardan \u00f6\u011frenece\u011fi \u00e7ok \u015fey vard\u0131r.\u201d Bu ba\u011flamda Bursa\u2019daki zeytin yeti\u015ftiricili\u011fini zordan kurtarmak i\u00e7in g\u00f6nderilen Rumlardan bir k\u0131sm\u0131 geri getirilmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde 1916 da Urfa\u2019dan g\u00f6nderilen 2500 Ermeni \u015fehirde ba\u015f g\u00f6steren ekonomik bunal\u0131m nedeniyle DeyriZor\u2019dan geri getirilmi\u015ftir.<\/p>\n Osmanl\u0131n\u0131n Rumlara kar\u015f\u0131 Ermenilerden daha gev\u015fek bir tehcir uygulamas\u0131n\u0131n di\u011fer nedeni ise adalar sorunudur. Bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u0130ttihat\u00e7\u0131lar zaman zaman tehcir ve m\u00fcbadeleyi gev\u015fetmi\u015flerdir.<\/p>\n Arnavutlar, Bo\u015fnaklar ve Kafkasya\u2019dan gelen muhacirler i\u00e7in de benzer isk\u00e2n politikas\u0131 y\u00fcr\u00fcten Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka demografik hamle, Anadolu\u2019daki g\u00f6\u00e7ebelere y\u00f6neliktir. M\u0131s\u0131r Valisi Mehmet Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n tehdidini perdelemek amac\u0131yla, \u0130slahiye, \u00c7ukurova, Kozan ve Gavurda\u011f\u0131\u2019na 26 a\u015firet isk\u00e2n edilmi\u015ftir.<\/p>\n \u201c\u0130stikl\u00e2l Harbi\u201dnin Demografik Altyap\u0131s\u0131 Olu\u015ftu<\/strong><\/p>\n 2 A\u011fustos 1914 de \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin Almanya ile yapt\u0131\u011f\u0131 gizli anla\u015fma ile sava\u015fa girmesinin \u00f6nemli nedenlerinden biri de, Ermenilere \u201cYenik\u00f6y Muahedesi\u201d ile verilen muhtariyetin iptal edilmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesidir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak denebilir ki Balkan k\u00f6kenli \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, Az\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmenin vatan\u0131 koruyamama sonucunu do\u011furdu\u011funu, Balkan bozgununda ya\u015fayarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. 600 bin ki\u015fi yollarda can vermi\u015fti. Anadolu\u2019da bu trajediyi tekrar ya\u015famak istemiyorlard\u0131.<\/p>\n Anadolu\u2019nun T\u00fcrkle\u015ftirilmesi ve \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ve co\u011frafyan\u0131n g\u00fcvenilir unsurlarla tahkim edilmesinin, Talat Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi\u201d projesinin \u00f6nemli bir aya\u011f\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7; milliyet\u00e7i politikalar\u0131n harita, etnografya ve topo\u011frafya \u00fczerinde uyguland\u0131\u011f\u0131 bir \u201cToplum m\u00fchendisli\u011fi\u201d projesidir. Sonu\u00e7ta \u0130mparatorluk n\u00fcfusunun bile\u015fimi de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n haberle\u015fme uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak, \u015fifreli mesajlarla bizzat y\u00f6netti\u011fi bir s\u00fcre\u00e7, daha sonraki \u0130stikl\u00e2l Harbi<\/strong>\u2019mizin demografik alt yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00e7ok \u00f6nemli bir hamledir. \u0130stikl\u00e2l Harbi<\/strong>\u2019mizin \u00e7ok zor \u015fartlarda, neredeyse ucu ucuna g\u00fc\u00e7l\u00fckle kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, Talat Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n bu bilin\u00e7li uygulamas\u0131 olmasayd\u0131, kurtulu\u015fumuzun zora girece\u011fi ve hatta m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n Vatana Hizmet Cezas\u0131z Kalmad\u0131<\/strong><\/p>\n 30 Ekim1918 de Mondros M\u00fctarekesi imzaland\u0131. Talat Pa\u015fa yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7mak taraftar\u0131 de\u011fildi. Ancak \u0130ngilizler ittihat\u00e7\u0131 av\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131. Can g\u00fcvenlikleri yoktu. Talat Pa\u015fa istifa edip yurt d\u0131\u015f\u0131na giderken, kendisinden sonra gelecek Ba\u015fbakan\u2019a; \u201cMemleket ecnebi tesirinden azade kald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn, ilk telgraf\u0131n\u0131zla yurda gelir, cezam\u0131z\u0131 \u00e7ekeriz.\u201d<\/em>\u00a0\u015feklinde \u00f6zetlenecek bir mektup b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n Berlin\u2019de Anadolu kurtulu\u015f hareketinin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Mustafa Kemal ile ili\u015fki kurdu. \u0130ngiliz yetkililerin kendisine yapt\u0131klar\u0131 \u201cSevr\u2019i y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymak kayd\u0131yla tekrar ba\u015fbakanl\u0131\u011fa getirilmesi\u201d<\/em> teklifini reddetti. Ancak \u201cSevr\u2019den vazge\u00e7erseniz, teklifinizi Ankara\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcm\u201d<\/em> dedi.<\/p>\n Atat\u00fcrk de, 29 \u015eubat 1920\u2019de Tal\u00e2t Pa\u015fa\u2019ya yazd\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok uzun bir mektupta, onu siyasi durum ve T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l Hareketi hakk\u0131nda bilgilendiriyor ve \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cBir y\u0131ldan bu yana Avrupa\u2019daki mesainiz memnuniyet vericidir. Ayn\u0131 tarzda mesai sarf\u0131na devam etmek, daha faydal\u0131 neticeler verecektir.\u201d<\/em><\/p>\n Talat Pa\u015fa ve T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l hareketinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an vatansever<\/em> s\u0131fat\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten hak eden bu insanlar, emperyalist tetik\u00e7ileri Ermeniler\u2019in suikastlar\u0131na maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Talat Pa\u015fa ve Dr. Bahaeddin \u015eakir Berlin\u2019de, Cemal Pa\u015fa Tiflis\u2019te, Sait Halim Pa\u015fa Roma\u2019 da Ermeniler taraf\u0131ndan katledilmi\u015flerdir. \u00d6nceki y\u0131llarda kendilerine muhalif olan, H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf Partisi\u2019nden \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Talat Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in Ermeni \u00e7eteci \u0130steban Sabah G\u00fclyan\u2019a yirmi bin Frank verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, zaten bu insanlar\u0131n \u00fclkelerinde de \u00f6l\u00fcmle burun buruna ya\u015fad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Talat Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u201cBana yatakta \u00f6lmek nasip olmayacakt\u0131r\u201d \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc, bu ger\u00e7e\u011fin ifadesiydi. Ruhlar \u015fad olsun. Vatan onlara minnettard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bir sorgu yarg\u0131c\u0131n\u0131n o\u011flu. Ba\u015fbakan oldu\u011funda sadaret kona\u011f\u0131na ta\u015f\u0131nmad\u0131. Yerebatan\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck kiral\u0131k evinde oturmaya devam etti. Yapt\u0131klar\u0131yla T\u00fcrk \u0130stiklal Hareketinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131lar. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki Ermeniler taraf\u0131ndan \u015fehit edildiler.<\/p>\n","protected":false},"author":51,"featured_media":2142,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66],"tags":[],"coauthors":[148],"class_list":["post-2133","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2133"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2133\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2133"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=2133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}