![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/iran-usa-isreal2.fw_.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
“S\u0131k\u0131nt\u0131, dostlar \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u015fekilde davranmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman\u2026<\/em> Donald Tusk, Avrupa Konseyi Ba\u015fkan\u0131,\u00a0<\/em><\/p>\n Trump ve AB-ABD ili\u015fkileri hakk\u0131nda 16 May\u0131s 2018, Sofya,\u00a0AB Toplant\u0131s\u0131<\/em><\/p>\n 2015’de \u0130ran ve E3+3’\u00fcn (\u0130ngiltere, Fransa, Almanya, + ABD, Rusya ve \u00c7in) imzalad\u0131\u011f\u0131 \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer yap\u0131lanmas\u0131 hakk\u0131ndaki anla\u015fma, Trump’\u0131n tek tarafl\u0131 feshetti\u011fi ilk anla\u015fma de\u011fil ama bu feshetmenin Trump’tan al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz \u00f6l\u00e7\u00fclere g\u00f6re bile baya\u011f\u0131 ileri giden bir karar oldu\u011fu kesin.<\/p>\n Nas\u0131l George W. Bush’un bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 riskleri hesaba katmadan Ortado\u011fu’yu askeri m\u00fcdahale ile yeni \u015fekle sokma plan\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ba\u015far\u0131s\u0131 \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r ise ABD ba\u015fkan\u0131 Donald Trump’\u0131n uluslararas\u0131 zeminde sergiledi\u011fi tav\u0131r da en az o kadar risk i\u00e7ermekte. Uygulad\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f politikan\u0131n ABD ve \u0130srail d\u0131\u015f\u0131nda her \u00fclkenin ba\u015f\u0131na b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar a\u00e7aca\u011f\u0131 kesinken, gelecekte ABD ve \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan bile ba\u015far\u0131 olarak say\u0131labilece\u011fi kanaatinde de\u011filim. Zira Trump’\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131 ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan istenilen sonuca varaca\u011f\u0131 \u00e7ok muamma olmakla beraber, sadece Ortado\u011fu’yu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ABD’nin m\u00fcttefiki Avrupa ile ili\u015fkilerini ve So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 Do\u011fu Blok\u2019u ile olan dikkatli ‘yak\u0131nla\u015fmay\u0131’ tehlikeye sokmakta.<\/p>\n Bunun i\u00e7in evvela ABD \/ Trump’\u0131n \u0130ran’da as\u0131l hedefledi\u011fi ne oldu\u011funun sorgulanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc as\u0131l hedef, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer silah \u00fcretmesini engellemek olsayd\u0131, Trump’\u0131n tek tarafl\u0131 feshetti\u011fi ‘Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA)’ isimli anla\u015fma fazlas\u0131yla yeterliydi. ABD hari\u00e7, Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Kurumu da d\u00e2hil olmak \u00fczere JCPOA’y\u0131 imzalayan her \u00fclke, \u0130ran’\u0131n anla\u015fma gere\u011fi uymas\u0131 gereken sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirdi\u011fini teyit etmekte. Aksini iddia eden anla\u015fman\u0131n taraflar\u0131ndan biri olmamalar\u0131na ra\u011fmen sadece Netanjahu y\u00f6netiminde \u0130srail h\u00fck\u00fcmeti ve art\u0131k Donald Trump y\u00f6netiminde ABD.<\/p>\n Bence bu iki taraf\u0131n \u0130ran’a y\u00f6nelik hedefleri, \u00fclkede rejimin de\u011fi\u015fmesidir. ABD ve \u0130srail ile mesafeli, onlar\u0131 i\u015flerine kar\u0131\u015ft\u0131rmayan bir \u0130ran, ba\u015fta bu iki \u00fclkenin ve b\u00f6lgede h\u00e2kimiyet iddialar\u0131 olan Suudi Arabistan ve y\u00f6r\u00fcnge \u00fclkelerinin \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131. \u0130ran’da gerek askeri tehdit, gerekse ekonomik bask\u0131lar uygulayarak \u0130ran halk\u0131n\u0131n y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 isyan emesini; b\u00f6ylece Rusya, \u00c7in ve \u015e\u0130\u00d6’n\u00fcn etkisinde olan Molla Rejimi\u2019ni zora sokarak \u015eah d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi ABD \/ Bat\u0131’n\u0131n \u00e7izgisinde olan bir rejimin konumlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak istiyorlar. Bu niyetlerini uluslararas\u0131 zeminde s\u00fcrekli \u0130ran’a ‘ter\u00f6r devleti’ olmakla ve b\u00f6lgede sald\u0131rgan tav\u0131r sergilemekle itham ederek me\u015frula\u015ft\u0131rma pe\u015findeler.<\/p>\n Oysa b\u00f6lgede \u00fclkelerin silahlanma i\u00e7in harcad\u0131klar\u0131 paraya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan durum farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin 8,3 milyon n\u00fcfuslu \u0130srail, 2017’de savunma sanayii i\u00e7in 15,5 milyar dolar harcam\u0131\u015f. Bu, ki\u015fi ba\u015f\u0131na yakla\u015f\u0131k 1870 USD demektir.\u00a0Ayn\u0131 d\u00f6nemde 31,8 milyon n\u00fcfuslu Suudi Arabistan’\u0131n savunma sanayi harcamalar\u0131 ise 69,4 milyar USD. Bu ise ki\u015fi ba\u015f\u0131na 2040 USD harcama yapar.\u00a0\u0130ran’a bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yakla\u015f\u0131k 80 milyon n\u00fcfusu ile 14,019 milyar USD’lik bir savunma sanayii harcamas\u0131 s\u00f6z konusu. Yani, \u0130ran’da ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen mebla\u011f 175 USD’den ibaret.<\/p>\n Bu rakamlar \u00fczerinden de\u011ferlendirildi\u011finde, b\u00f6lgede di\u011fer \u00fclkelerin asl\u0131nda \u0130ran’dan daha sald\u0131rgan bir tav\u0131r sergiledi\u011fi sonucu \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zellikle Suudi Arabistan’\u0131n harcad\u0131\u011f\u0131 69,4 milyar USD ile toplam 66,3 milyar USD harcayan Rusya’y\u0131 ve n\u00fcfusu 1 milyar\u0131 a\u015fk\u0131n olmas\u0131na ra\u011fmen savunma sanayiine ‘sadece(!)’ 63,9 milyar USD harcayan Hindistan\u2019\u0131 bile geride b\u0131rakarak, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olmas\u0131 \u00e7ok dikkat \u00e7ekici.<\/p>\n Peki, Trump \u0130srail ve bu ikili ile ayn\u0131 hizada olan ve ortak hedefleri olan Araplar ba\u015far\u0131l\u0131 olabilecekler mi? Bu sorunun cevab\u0131 i\u00e7in \u0130ran’\u0131n sahip oldu\u011fu se\u00e7eneklere bakmak gerek.<\/p>\n \u0130ran’\u0131n kendine \u00e7izebilece\u011fi iki yol var<\/strong><\/p>\n Bunlardan birincisi, belki ufak tefek yap\u0131sal de\u011fi\u015fimler katarak, anla\u015fman\u0131n imzaland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer \u00fclkelerle anla\u015fmaya devam etmek. Zaten her iki taraf da bu \u015fekilde devam etmek istediklerini belirten deme\u00e7lerde bulundular. 08 May\u0131s 2018’de AB D\u0131\u015fi\u015fleri ve G\u00fcvenlik Politikalar\u0131 Y\u00fcksek Temsilcisi Federica Mogherini, AB ad\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda; AB’nin anla\u015fmaya uymaya kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131, uluslar aras\u0131 cemiyetin anla\u015fman\u0131n devam etmesi i\u00e7in gerekeni yapmalar\u0131n\u0131 beklediklerini s\u00f6yleyerek \u0130ran halk\u0131 ve y\u00f6netimine y\u00f6nelik \u015fu c\u00fcmlelerle a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sonland\u0131rd\u0131:<\/p>\n “Kimsenin bu anla\u015fmay\u0131 bozmas\u0131na m\u00fcsaade etmeyin. (Bu anla\u015fma) Diplomasinin ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck edinimlerden biridir. Ve biz bunu beraber ba\u015fard\u0131k. Bu, diyalog, taahh\u00fct ve sab\u0131rla her taraf\u0131n ayn\u0131 anda kazanabilece\u011finin, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve hedefler olsa da ortak zeminin bulunabilece\u011finin, sayg\u0131n\u0131n k\u00fcresel bir lisan oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Bu anla\u015fma her birimize aittir. Taahh\u00fctleinize sad\u0131k kal\u0131n. Bizim kendi taahh\u00fc\u00fctlerimize sad\u0131k kalaca\u011f\u0131m\u0131z gibi. Ve beraberce, uluslararas\u0131 cemiyetin gerisi ile beraber, biz bu anla\u015fmay\u0131 kurtaraca\u011f\u0131z.” Federica Mogherini, AB D\u0131\u015fi\u015fleri ve G\u00fcvenlik Politikalar\u0131 Y\u00fcksek Temsilcisi<\/em><\/p>\n Di\u011fer yandan ABD hari\u00e7 di\u011fer taraflar\u0131n anla\u015fmaya sad\u0131k kald\u0131klar\u0131 takdirde, \u0130ran kendilerinin de sad\u0131k kalacaklar\u0131n\u0131 vurgularken, gerek AB’nin, gerekse Rohani’nin i\u015flerinin \u00e7ok zor oldu\u011fu kesin. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD sadece anla\u015fmadan kendi vazge\u00e7mekle kalmay\u0131p, \u0130ran’a uygulayacaklar\u0131 yapt\u0131r\u0131mlara kar\u015f\u0131 davranan AB \u00fclkelerine ve \u015firketlerine kar\u015f\u0131 cezalar keseceklerini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n Bu cezalar olmasa bile, anla\u015fmadan sonra AB’nin \u0130ran ile ticaret hacmi 21 milyar USD’ye ula\u015f\u0131rken, ABD ile yap\u0131lan ticaretin d\u00fcnya ticaret hacminin %30’u civar\u0131 olmas\u0131, AB \u015firketlerinin anla\u015fmaya kar\u015f\u0131 gelmekle ne kadar b\u00fcy\u00fck bir pazar kaybedeceklerinin g\u00f6stergesidir. AB’nin ABD’de yapt\u0131\u011f\u0131 ihracat yakla\u015f\u0131k 300 milyar Avro civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n \u0130ran’da ise anla\u015fmaya ba\u015f\u0131ndan beri kar\u015f\u0131 olan \u015fahinler, ABD’nin anla\u015fmay\u0131 feshetmesiyle birlikte hakl\u0131 duruma ge\u00e7erek \u0130ran’\u0131n da anla\u015fmadan \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yapmaktad\u0131rlar. Amerika ile ticareti kaybetmemek i\u00e7in \u0130ran’la yeniden geli\u015fen ticari ili\u015fkilerinden vazge\u00e7en AB’li \u015firketler, \u0130ran’\u0131n ekonomik bir dar bo\u011faza girmesine sebep olur. Bu da daha \u0131l\u0131ml\u0131 say\u0131lan Rohani’nin g\u00fc\u00e7 kaybetmesine ve \u015fahinlerin g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flar.<\/p>\n \u015eahinlerin g\u00fc\u00e7lenmesi sadece \u0130ran’\u0131n anla\u015fmadan geri \u00e7ekilmesi de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgede ama \u00f6zellikle \u0130srail’e kar\u015f\u0131, \u00e7ok daha sald\u0131rgan hareketlerine yol a\u00e7ar. Bu da zaten \u0130ran ile do\u011frudan kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmek i\u00e7in f\u0131rsat arayan mevcut \u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin siyasetini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in arad\u0131\u011f\u0131 zemini haz\u0131rlar.<\/p>\n \u0130ran’\u0131n ikinci \u015f\u0131kk\u0131, birincisinden \u00e7ok da daha iyi de\u011fil<\/strong><\/p>\n Rohani rejimi \u015fahinlerin daha fazla siyasi g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in do\u011frudan anla\u015fma konusunda onlar\u0131n \u00e7izgisine gelerek, art\u0131k anla\u015fmaya ba\u011fl\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar ve tehditlerini ger\u00e7ekle\u015ftirerek yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 n\u00fckleer silah \u00fcretimi i\u00e7in kullanmaya ba\u015flar.<\/p>\n Bu \u015fekilde yine \u0130srail, \u0130ran’a kar\u015f\u0131 olan tutumunda me\u015fruiyet kazan\u0131r ve n\u00fckleer silah \u00fcretimini engellemek i\u00e7in ABD’nin de onay\u0131 ve hatta belki de deste\u011fi ile \u00f6nleyici sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenler. Bu durumda \u0130ran muhtemelen ba\u015fta Hizbullah olmak \u00fczere b\u00f6lgede kendine ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7leri \u0130srail ve b\u00f6lgedeki m\u00fcttefiklerine kar\u015f\u0131 sahaya s\u00fcrer.<\/p>\n B\u00f6yle bir durumda en korkutucu senaryo \u0130ran ile \u0130srail’in eninde sonunda do\u011frudan kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeleri olur ama bu ger\u00e7ekle\u015fmese bile b\u00f6lgenin yang\u0131n alan\u0131na d\u00f6nece\u011fi kesindir. Bu boyutta bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n o b\u00f6lgede sadece iki \u00fclke aras\u0131nda kalmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Ge\u00e7enlerde Suriye’ye kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131da ABD ile beraber hareket eden Fransa, \u0130ngiltere ve ba\u015fka \u00fclkeler ile Avrupa da d\u00e2hil olacakt\u0131r. Yine ayn\u0131 \u015fekilde di\u011fer a\u011f\u0131r top Rusya, olay\u0131n boyutuna bakarsak \u00c7in ve muhtemelen ba\u015fka \u015e\u0130\u00d6 \u00fclkelerin de olaya kar\u0131\u015fmas\u0131 beklenebilir. Mevcut \u015fartlardan hareket edersek, bu t\u00fcr bir olaya T\u00fcrkiye’nin kay\u0131ts\u0131z kalmas\u0131 istese de istemese de maalesef imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcnmekte.<\/p>\n Bu yazd\u0131klar\u0131m\u0131 \u00e7ok a\u015f\u0131r\u0131 veya ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 bulanlar l\u00fctfen b\u00f6lgede ya\u015fanan geli\u015fmelere dikkat etsin.<\/p>\n ABD’nin So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 b\u00f6lgede uygulad\u0131\u011f\u0131, Obama d\u00f6neminde ivme kaybeden planlar\u0131n Trump’la beraber tekrar en kaba \u015fekliyle canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Hatta bu konuda ne pahas\u0131na olursa olsun ABD’nin bu tehlikeli oyundan bir t\u00fcrl\u00fc vazge\u00e7memesinin bir kan\u0131t\u0131, \u0130ran’\u0131n May\u0131s 2003’te Bush’a sundu\u011fu ve ABD’nin ‘asla k\u00f6t\u00fclerle pazarl\u0131k yapmay\u0131z’ gerek\u00e7esi ile reddetti\u011fi tekliftir.<\/p>\n Orijinalini NY Times’in ar\u015fivinde buldu\u011fum bu teklifin<\/a>\u00a0en \u00f6nemli ba\u015fl\u0131klar\u0131 ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n buna kar\u015f\u0131l\u0131k;<\/p>\n Bu teklifi Bush d\u00f6neminde reddeden ABD, Trump y\u00f6netiminde 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u01312ndan sonra Bat\u0131 Avrupal\u0131 m\u00fcttefikleriyle bile yolunu ay\u0131racak kadar ileriye gitmekte.<\/p>\n ABD – AB ili\u015fkileri art\u0131k o kadar k\u00f6t\u00fc bir durumda ki; Brexit’le beraber y\u00fcz\u00fcn\u00fc neredeyse tamamen ABD’ye \u00e7eviren \u0130ngiltere hari\u00e7 K\u0131ta Avrupa \u00fclkeleri, bu durumdan rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k ifade etmekteler.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD’nin uygulad\u0131\u011f\u0131 bu politikas\u0131n\u0131n ceremesini bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda her zaman en \u00e7ok ve ilk olarak Avrupa \u00e7ekmekte. \u00d6rne\u011fin ABD, Rus \u015firketlerine ambargo uygular; AB’yi ambargoya uyma mecburiyetinde b\u0131rak\u0131r; Avrupa ticari zarar g\u00f6r\u00fcr. Bu yetmezmi\u015f gibi ABD, gaz\u0131n\u0131n sadece %3’\u00fcn\u00fc Rusya’dan al\u0131rken; AB, gaz\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131 Rusya’dan ithal etmektedir. Yani, Rusya’n\u0131n gaz\u0131 kesme tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan AB’dir, ABD de\u011fil.<\/p>\n ABD Ortado\u011fu’yu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, m\u00fclteci ak\u0131m\u0131 Avrupa’ya ba\u015flar, ABD’nin pek umurunda olmaz<\/strong>!<\/p>\n Peki, bu durumda AB’nin yapabilece\u011fi ne var?<\/p>\n Asl\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek gerekirse pek bir \u015fey yok. Ben AB’nin olaylara kar\u015f\u0131 ‘otur ve bekle’ politikas\u0131 uygulayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani, bir taraftan \u0130ran’\u0131n yan\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr gibi anla\u015fmaya ba\u011fl\u0131 kalacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacaklar. B\u00f6ylece \u0130ran’\u0131n da ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 umacaklar. Di\u011fer yandan hi\u00e7bir AB \u00fclkesi kendi \u015firketlerini \u0130ran ile ticaret yapmaya zorlayamaz. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zel sekt\u00f6rde uluslararas\u0131 i\u015f yapan t\u00fcm \u015firketler -ki hepsinin ABD’de ticari i\u015ftiraki bulunmakta- h\u00fck\u00fcmet zorlamas\u0131 olmadan \u0130ran’dan uzak duracak. Sadece ABD ile ticaret yapmayan k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketler \u0130ran pazar\u0131nda bulunmaya devam edecek. Fakat bu durum \u0130ran’\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye yetmez, zira \u00fclkenin a\u011f\u0131r sanayi yat\u0131r\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 var, \u0130ran’dan hal\u0131 al\u0131p AB’de satan \u015firketlere de\u011fil.<\/p>\n AB \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn Rusya veya \u00c7in \u00fczerinden arac\u0131 kullanarak b\u00fcy\u00fck \u00e7apta i\u015f yapmas\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemekte, zira uluslararas\u0131 para transferi zaten ABD’nin kontrol\u00fcnde. Ayr\u0131ca mevzu bahis durumda, ticaretin gizli kalmas\u0131 neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Trump ABD’si taraf\u0131ndan k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan AB, eski dengelerin art\u0131k ge\u00e7erli olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ta Trump’\u0131n adayl\u0131\u011f\u0131 esnas\u0131nda tahmin etse de Trump, art\u0131k resmen ba\u015fkan se\u00e7ildikten sonra her ge\u00e7en g\u00fcn \u00e7ok daha bariz \u015fekilde fark\u0131na var\u0131yor. Bunun belki de en son \u00f6rne\u011fi Fransa’n\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron’un, Trump’a kar\u015f\u0131 sergiledi\u011fi \u00e7ok yak\u0131n tavra ra\u011fmen ABD’nin gerek g\u00fcmr\u00fckler konusunda, gerekse \u0130ran anla\u015fmas\u0131 konusunda yine bildi\u011fini okumas\u0131d\u0131r. Trump y\u00f6netimindeki ABD, Avrupa’y\u0131 bir birlik olarak alg\u0131lam\u0131yor. Trump, birli\u011fin \u00fcyeleri ile bilateral ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcrmek istemekte. Bu ise bir\u00e7ok konuda AB’nin mevzuat\u0131na ayk\u0131r\u0131.<\/p>\n Lakin AB’nin kendi konumuyla alakadar baz\u0131 \u00e7\u0131kmazlar\u0131 var<\/strong><\/p>\n Birincisi; 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 Avrupa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fclkeleri, \u00f6zellikle Almanya ve Fransa, her ne kadar uluslararas\u0131 sahada ekonomik bir g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 ba\u015farsa da kurulan AB, birlik olarak askeri bir g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 ba\u015faramad\u0131. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nden olu\u015fan n\u00fckleer tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda ABD’nin korumas\u0131 alt\u0131na giren bu \u00fclkeler AB’yi olu\u015fturduktan sonra da kendi askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc kurmay\u0131 ihmal etti. Dolay\u0131s\u0131yla AB sahip oldu\u011fu t\u00fcm ekonomik g\u00fcce ra\u011fmen tekrar iki kutuplu \u015fekle gelen d\u00fcnyada ABD ve Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir kutup olu\u015fturmay\u0131 ba\u015faramad\u0131.<\/p>\n \u0130kincisi, AB’nin temelinde Do\u011fu Bloku\u2019na kar\u015f\u0131 ABD kaynakl\u0131 geli\u015fen bir olu\u015fum olmas\u0131. Yani, AB asl\u0131nda h\u00e2l\u00e2 kendi i\u00e7inde homojen ve ortak hedef takip eden bir yap\u0131 de\u011fil. Her ne kadar bu yap\u0131n\u0131n i\u00e7inde Fransa ve Almanya \u00e7ekici g\u00fc\u00e7 olarak nispeten daha uyumlu g\u00f6r\u00fcnseler de AB’nin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 tek ba\u015flar\u0131na \u00e7\u00f6zebilecek bir konumlar\u0131, birli\u011fin yap\u0131lanmas\u0131 itibari yok. Bu yap\u0131lanmadaki zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n bariz \u015fekilde hissedilmesi, ilk olarak ABD’nin AB’ye ihtiya\u00e7 duymamas\u0131yla beraber \u0130ngiltere’nin AB’den kopmas\u0131 ile ya\u015fand\u0131.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131 ise birli\u011fin \u00fcyeleri aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel, sosyolojik ama \u00f6zellikle ekonomik konularda fark\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olmas\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla birli\u011fin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcyelerinin hedefleri ile b\u00fcy\u00fck \u00fcyelerinin hedefleri birbirlerinden \u00e7ok farkl\u0131. Her ne kadar \u0130ngiltere’nin ayr\u0131lmas\u0131, ABD taraf\u0131ndan uygulanan g\u00fcmr\u00fck ve \u0130ran anla\u015fmas\u0131 konusunda birlik olarak kararl\u0131 g\u00f6r\u00fcnme \u00e7abas\u0131nda olsalar da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir kutup olarak alg\u0131lanmalar\u0131 i\u00e7in gereken beraberli\u011fe sahip de\u011filler.<\/p>\n Bunun da bariz \u00f6rneklerinden biri AB komisyonunun teklif etti\u011fi ‘Kud\u00fcs’te hi\u00e7 bir AB \u00fclkesi el\u00e7ilik a\u00e7mayacak’ bildirisinin Avusturya ve Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri taraf\u0131ndan imzalanmamas\u0131yd\u0131. Bu \u00f6rnek AB i\u00e7inde, Fransa-Almanya ikilisine kar\u015f\u0131 bariz bir ‘Avusturya, Macaristan’ ve di\u011fer do\u011fu \u00fclkelerinin blokla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Di\u011fer yandan ise zaten 2008 finans krizinden beri geli\u015fen bir G\u00fcney Bloku vard\u0131. Son \u0130talya se\u00e7imlerinden sonra \u0130talya’n\u0131n da art\u0131k bariz \u015fekilde bu G\u00fcney Bloku\u2019na kayd\u0131\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/p>\n \u0130ngiltere’nin AB’ye s\u0131rt \u00e7evirmesinde nas\u0131l ABD’nin pay\u0131 varsa, di\u011fer kutupla\u015fmalarda da Rusya’n\u0131n katk\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131 olur.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Ortado\u011fu’da ya\u015fanan geli\u015fmeler haricinde de AB’nin zaten stres alt\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler \u00e7ok zay\u0131f bir ihtimal AB’nin daha da kayna\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir ama birlikte zaten mevcut olan fay hatlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131 bence daha b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131k.<\/p>\n Yukar\u0131da belirtti\u011fim ‘otur ve bekle’ politikas\u0131 ile AB ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olur, \u0130ran’\u0131 ne kadar oyalayabilir veya Trump’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bitmesini bekleyecek kadar vakti var m\u0131d\u0131r, bilemiyorum. O kadar vaktin kalmad\u0131\u011f\u0131na ve yak\u0131n zamanda Ortado\u011fu’da durumun iyice k\u0131z\u0131\u015faca\u011f\u0131na inananlardan\u0131m.<\/p>\n \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz bu durumun baz\u0131 \u00fclke y\u00f6neticilerinin i\u00e7 politik g\u00fc\u00e7lerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in temsil ettikleri \u00fclkelerin uluslararas\u0131 sorumluluklar\u0131n\u0131 umursamamas\u0131n\u0131n sonucu olarak de\u011ferlendirilebilir. \u00d6zellikle Trump ve Netanjahu’nun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn. Hatta durumun i\u00e7 politika i\u00e7in basit bir pop\u00fclizmden ziyade daha kapsaml\u0131 geni\u015f bir plan\u0131n hamleleri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnenler var.<\/p>\n Sebep ne olursa olsun, d\u00fcnya i\u00e7inde bulundu\u011fu bu durumdan sadece \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 ve ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc diplomasi ile \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. L\u00e2kin bahsi ge\u00e7en kilit isimlerden, b\u00f6yle bir ‘devlet adaml\u0131\u011f\u0131’ beklemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bu feraseti sergileyebilecek olanlar ise duruma y\u00f6n verebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011filler.<\/p>\n Onun i\u00e7in bence t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu bu tehlikeyi \u00f6nleyebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hareketi Avrupa’dan beklemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama bundan daha da \u00f6nemlisi Almanya ve Fransa’n\u0131n nas\u0131l bir tutum sergileyecekleridir.<\/p>\n Bence bu iki \u00fclke Rusya \/ \u015e\u0130\u00d6’ye yak\u0131nla\u015fmaya mecbur kalabilirler. Lakin onlar i\u00e7in bunun da bir bedeli olaca\u011f\u0131n\u0131 Putin, Angela Merkel ile So\u00e7i zirvesi \u00f6ncesi, Esad’\u0131 davet ederek g\u00f6sterdi.<\/p>\n Bunun terc\u00fcmesi benim i\u00e7in ‘Evet ortak \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z do\u011frultusunda hareket edebiliriz, ama bunun bedeli var, Suriye’de Esad rejimini kabul edeceksiniz<\/em>.’ demektir.<\/p>\n \u00d6yle veya b\u00f6yle; Avrupa’n\u0131n bu geli\u015fmelerden kay\u0131p edece\u011fi ABD’nin kaybedece\u011finden \u00e7ok daha fazla ama T\u00fcrkiye olarak bizim kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz tehlike bunlardan \u00e7ok \u00e7ok daha fazla.<\/p>\n Olaylar\u0131 derledi\u011fimizde aras\u0131 a\u00e7\u0131lan ve bir ticari \u00e7eki\u015fmeye do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenen ABD \/ AB, b\u00f6lgeyi ate\u015fe vermek pahas\u0131na \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgedeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc yok etmeye kararl\u0131 bir \u0130srail ve buna destek veren AB, ABD’nin \u00e7izgisinde b\u00f6lgede h\u00e2kimiyet iddia eden ve \u0130srail ile ayn\u0131 tarafta olan bir Suudi Arabistan, Obama d\u00f6neminde do\u011fan bo\u015flu\u011fu \u00e7ok do\u011fru de\u011ferlendiren bir \u0130ran ve onunla beraber b\u00f6lgede g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve etkisini art\u0131ran bir Rusya \/ \u015e\u0130\u00d6 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n T\u00fcrkiye eskiden sahip oldu\u011fu etki alan\u0131na kesinlikle sahip de\u011fil ve maalesef geli\u015fmelere kar\u015f\u0131 kararl\u0131, \u00e7izgisi belli olan bir d\u0131\u015f politikam\u0131z\u0131 da g\u00f6remiyorum.<\/p>\n Ne yapmam\u0131z gerekiyor?<\/strong><\/p>\n Bilmiyorum. Daha do\u011frusu, yap\u0131lacak \u00e7ok \u015fey var; bu noktaya gelmemesi i\u00e7in \u00e7ok \u015fey yap\u0131labilirdi. Oysa ben \u015fimdilik 24 Haziran se\u00e7imlerinden sonra gelecek olan h\u00fck\u00fcmetin durumun ciddiyetinin fark\u0131nda olmas\u0131 i\u00e7in ancak dua edebiliyorum.<\/p>\n Bu yaz\u0131\u00a0tahtaPod’dan<\/a>\u00a0al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n
\n Aslinda AB kendisine te\u015fekk\u00fcr etmeli, \u00e7\u00fcnk\u00fc ona il\u00fczyonun sona ermesini bor\u00e7luyuz\u2026<\/em>
\n …B\u00f6yle dostlar varken, insan kendine ‘d\u00fc\u015fmana gerek var m\u0131?’diye soruyor.”<\/em><\/p>\n\n
\n