![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/T.C.Cumhurba\u015fkanlar\u01311-1024x441.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
T\u00fcrk devlet felsefemize dair tart\u0131\u015fmalar aras\u0131nda T\u00fcrk milleti on alt\u0131 devleti y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra on yedinci devletini kurdu ifadesinin do\u011frulu\u011fu yer almaktad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz tarih boyunca \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyaya h\u00fckmetmi\u015f T\u00fcrklerin devlet felsefesi ve devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131 konu edinen \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli tespit ve g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda yazar\u0131n benimsedi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f, H\u00fcseyin Nih\u00e2l Ats\u0131z\u2019\u0131n dile getirdi\u011fi, \u2018T\u00fcrk devlet a\u011fac\u0131n\u0131n bat\u0131 ve do\u011fu olarak \u015fekillendi\u011fi, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti devletinin yeni bir devlet olmad\u0131\u011f\u0131, imparatorlu\u011fun da\u011f\u0131lmas\u0131 ve hanedanl\u0131\u011f\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla milli devlet olarak rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi ya\u015fand\u0131\u011f\u0131\u2019 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Rejimini de\u011fi\u015ftirip tarih y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne devam eden T\u00fcrkiye Cumhuriyeti devletinin 95 y\u0131ll\u0131k tarihinde ise \u2018sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi\u2019 tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7o\u011fu kez g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Cumhuriyetin tarihini kategorize etme ihtiyac\u0131 hisseden bir siyasi lider, 16 Nisan 2017 Referandumu ve 24 Haziran 2018 se\u00e7imleri sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir evreye girdi\u011fi sav\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu yaz\u0131m\u0131zda \u00f6ncelikle yak\u0131n tarihimizin koridorlar\u0131nda \u2018sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi\u2019 notlar\u0131na bakaca\u011f\u0131z. Yeni bir evreye ge\u00e7ilip ge\u00e7ilmedi\u011fi sorusuna yan\u0131t arayaca\u011f\u0131z. Bu esnada kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan s\u0131ralamalarla ilgili mazimizdeki kay\u0131tlara de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n
Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki se\u00e7imlerle beraber sistem de\u011fi\u015fikli\u011finin bir \u2018ilk\u2019 olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 an\u0131ms\u0131yoruz. Bununla ba\u015flayal\u0131m. T\u00fcrkiye, 16 Nisan 2017 referandumu ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin bir ilk olma \u00f6zelli\u011fi bulunmamakla beraber \u015f\u00fcphesiz son da olmayacakt\u0131r. Cumhuriyet\u2019in ilk anayasas\u0131 olan 1924 ile erken cumhuriyet olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz 1920-1923 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 uygulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Meclis H\u00fck\u00fcmeti sistemine son verdik. Bu sistemde meclis, bakanlar\u0131n hepsini tek tek se\u00e7iyordu. Bu usule son vererek kabine h\u00fck\u00fcmeti sistemine ge\u00e7tik. 1946\u2019ya kadar tek partili hayat i\u00e7erisinde iki kez \u00e7ok partili hayata ge\u00e7i\u015f denemesi yap\u0131lm\u0131\u015f ancak muvaffak olunamam\u0131\u015ft\u0131r. 1946\u2019ta \u00e7ok partili hayata ge\u00e7erken anayasal haz\u0131rl\u0131klar\u0131 tamamlay\u0131p s\u00fcreci tamamlamak gibi bir se\u00e7enek varken el yordam\u0131yla denemek, s\u00fcreci ba\u015flatt\u0131ktan sonra yasal gereklilikleri tamamlamak yolu se\u00e7ilmi\u015ftir. Bu hususta ciltlerce kitap yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00c7o\u011funluk ilkesi ile \u00e7ok partili hayat\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 1950-1960 y\u0131llar\u0131 adeta ba\u015fka bir sistem \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Bir se\u00e7im yerinde oylar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan bir fazlas\u0131n\u0131 dahi alan b\u00f6lgenin t\u00fcm vekillerini kazanabiliyordu. Mesela 1954 se\u00e7imlerinde Demokrat Parti oylar\u0131n %57\u2019sini alm\u0131\u015ft\u0131 ancak meclisteki vekil da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda elde etti\u011fi sandalye %93 (!) idi.<\/p>\n
1961 ile ba\u015flayan yeni d\u00f6nemde ise b\u00fct\u00fcn kamuoyu ve \u00f6nemli \u015fahsiyetler -ki aralar\u0131nda \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc de vard\u0131- \u2018\u0130kinci Cumhuriyet\u2019 s\u00f6ylemini benimsedi. Bu ifadenin Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kurdu\u011fu cumhuriyetin tasfiye oldu\u011fu ve yerine yeni bir cumhuriyetin kuruldu\u011fu manas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda iyimser olmalar\u0131 muhtemeldir. Aksi takdirde y\u0131k\u0131lan bir cumhuriyetten mevzubahis etmek gerekir. H\u0131fz\u0131 O\u011fuz Bekata, \u0130smet Giritli ve Sadi Ko\u00e7a\u015f gibi isimlerin, ikinci cumhuriyet ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla eserler ne\u015fretmesi ile 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ba\u015flayan ve \u00c7etin Altan\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bir yazar toplulu\u011funun ikinci cumhuriyet tart\u0131\u015fmas\u0131 ortaya atmas\u0131 yan yana getirildi\u011finde, her yeni anayasan\u0131n yeni cumhuriyet olarak nitelendirilmesi demek olur ki yazara g\u00f6re bu garabettir.<\/p>\n
\u0130ki darbe, bir muht\u0131ra ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u0131llar\u0131n \u2018ara d\u00f6nemlerinde\u2019 teknokratlar h\u00fck\u00fcmetleri kuruldu. \u0130lk teknokrat h\u00fck\u00fcmetimiz 1961 Kurucu Meclisi\u2019ne kar\u015f\u0131 de\u011fil; Milli Birlik Komitesi\u2019ne kar\u015f\u0131 sorumluydu ve A\u011fustos 1961\u2019deki istifalar\u0131n\u0131 direk Cemal G\u00fcrsel\u2019e takdim etmi\u015flerdi. 1965’te Milli Bakiye sistemi ile \u00fclkede bir se\u00e7im yerinde vekil \u00e7\u0131karabilecek oyu alamamas\u0131na kar\u015f\u0131n yurt genelinde oylar\u0131n\u0131n toplam\u0131 birka\u00e7 vekile yeten k\u00fc\u00e7\u00fck partilere T\u00fcrkiye milletvekilli\u011fi sandalyesi veriliyordu. Milli iradenin temsili y\u00fcksekti. \u0130kinci yasama organ\u0131m\u0131z senato ise daha sonraki y\u0131llarda \u2018kanun yap\u0131m\u0131nda s\u00fcreci uzatt\u0131\u011f\u0131\u2019 ele\u015ftirilerine maruz kalacakt\u0131. 1961 ile 1980 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 ise kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasinin bir cilvesi vard\u0131. Vekillerin adayl\u0131klar\u0131n\u0131 belirlerken parti delegelerinin kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla \u00f6n se\u00e7im yap\u0131l\u0131yordu. Yani, aday\u0131 dahi oylar\u0131n\u0131zla belirliyordunuz ama bu y\u0131llarda, se\u00e7imlerdeki kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 rekor say\u0131labilecek d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fckte idi. 1982 ile barajl\u0131 y\u0131llara ge\u00e7tik. H\u00e2l\u00e2 kabine h\u00fck\u00fcmeti sistemindeydik ama vesayet bir yandan, baraj di\u011fer yandan meclis aritmeti\u011fini oylardan ziyade belirliyordu. Baraj\u0131 ge\u00e7emeyen partilerin oylar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k olan sandalyeleri de kazananlar al\u0131yordu. Partilerde de aday belirlemede temay\u00fcl yoklamalar\u0131 etkisini iyice kaybetmi\u015fti. Bu y\u0131llarda kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesi, darbeler sonras\u0131 ya\u015fanan ara d\u00f6nemlerde son bulup devlet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n uhdesinde toplan\u0131yordu.<\/p>\n
16 Nisan 2017 Anayasa Referandumuyla kabul edilip 9 Temmuz 2018\u2019e y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren yeni sistemin ad\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemi oldu. Bu yaz\u0131n\u0131n konusu, sistem hakk\u0131nda bilgi derleyip tetkiki ve tenkidi de\u011fil. Ancak \u015furaya kadar ifade etmek istedi\u011fimiz husus, s\u0131ras\u0131yla Meclis H\u00fck\u00fcmeti Sistemi, Kabine H\u00fck\u00fcmeti Sistemi ve nihayet Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fcmet Sistemi ile bir yeni cumhuriyet iddias\u0131 at\u0131lamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in kurucu cumhurba\u015fkan\u0131, sistemin ilk cumhurba\u015fkan\u0131 ifadelerinin tan\u0131mlamada kapsay\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu\u2019nun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 9 Temmuz 2018\u2019de TBMM a\u00e7\u0131l\u0131\u015f oturumunu y\u00f6netmek \u00fczere en ya\u015fl\u0131 \u00fcye olarak TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden Durmu\u015f Y\u0131lmaz taraf\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019na verilen mazbatada, bilindi\u011fi \u00fczere 13. Cumhurba\u015fkan\u0131 ifadesi bulunmaktad\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n bundan sonraki k\u0131sm\u0131nda Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n \u2018ka\u00e7\u0131nc\u0131 cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu\u2019 sorusunu sorup yan\u0131t arayal\u0131m.<\/p>\n
1924-1960 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan anayasam\u0131z do\u011frultusunda TBMM her yeni yasama d\u00f6neminde ilk i\u015f olarak cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini ger\u00e7ekle\u015ftiriyordu. Mustafa Kemal Atat\u00fcrk d\u00f6rt defa, Mustafa \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6rt defa, Mahmut Celal Bayar \u00fc\u00e7 defa cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildiler. Partili cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar\u0131 olan bu evrede Atat\u00fcrk ve \u0130n\u00f6n\u00fc, Cumhuriyet Halk Partisi genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vazifelerini bir genel ba\u015fkan vekiline devrediyorlard\u0131. Celal Bayar ise Demokrat Parti genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan anayasal bir zorunluluk olmaks\u0131z\u0131n kendi iste\u011fiyle ayr\u0131ld\u0131 ve Adnan Menderes DP genel ba\u015fkan\u0131 oldu. B\u00f6ylelikle parti genel ba\u015fkanlar\u0131 \u00c7ankaya\u2019da de\u011fil Ba\u015fbakanl\u0131k konutunda oldu. Bu evreyle ilgili bir anekdota de\u011finelim 1946\u2019da \u0130n\u00f6n\u00fc cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilirken DP grubu, meclis hi\u00e7 kimsenin \u00f6n\u00fcnde aya\u011fa kalkmaz ilkesini ileri s\u00fcrerek, \u0130n\u00f6n\u00fc genel kurula girdi\u011finde aya\u011fa kalkmam\u0131\u015f, 1950\u2019de Bayar cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilince, bir d\u00f6nem \u00f6nce ileri s\u00fcrd\u00fckleri ilkeyle \u00e7eli\u015fmemek ad\u0131na yine aya\u011fa kalkmayarak Bayar\u2019\u0131 oturduklar\u0131 yerden alk\u0131\u015f ve tezah\u00fcratla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
1961\u2019den sonra Cumhurba\u015fkanlar\u0131 yedi y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemler halinde meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015ftir. Cemal G\u00fcrsel d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc cumhurba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131n\u0131 alarak kendisinden \u00f6nceki \u00fc\u00e7 cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n se\u00e7ildikleri d\u00f6nem \u00fczerinden de\u011fil; g\u00f6revde bulunduklar\u0131 s\u00fcre boyunca s\u0131ralanmayarak makamda yeni bir ba\u015fkan \u00fczerinden s\u0131ralanmas\u0131 gelene\u011fini ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn bu gelenek ABD ba\u015fkanlar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye\u2019deki spor kul\u00fcplerinde de ayn\u0131 uygulama vard\u0131r. \u015eayet se\u00e7im d\u00f6nemine ayr\u0131 s\u0131ralama yap\u0131lsa idi bug\u00fcn ki cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z 21. Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrecekti. 12. Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak vazifeli olduklar\u0131 esnada kabine h\u00fck\u00fcmetinin olmas\u0131yla \u015fimdi h\u00fck\u00fcmet yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle sahip olduklar\u0131 unvan s\u0131ralamas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinin elzem olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyiz. Ayr\u0131ca yasama d\u00f6nemleri s\u0131ralamas\u0131nda da tarihsel devaml\u0131l\u0131k 1984\u2019de meclis\u00e7e kabul edilmi\u015ftir. 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminde ba\u015flayan yeni yasama d\u00f6nemine \u20181. D\u00f6nem\u2019 ad\u0131 verilmi\u015fse de 1984\u2019de bir de\u011fi\u015fiklik ile \u201917. Yasama d\u00f6nemi\u2019 ad\u0131 verilmi\u015ftir. Bu hususta yasama d\u00f6nemleri s\u0131ralamas\u0131nda ya\u015fanan bu d\u00fczenleme ile ilgili detaylar i\u00e7in bir \u015eerif \u0130ba\u2019n\u0131n Parlamento Hukuku kitab\u0131n\u0131 kaynak g\u00f6steriyoruz.<\/p>\n
Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 ve Yasama D\u00f6nemi s\u0131ralamas\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar ilerleyen g\u00fcnlerde yeniden alevlenebilir yahut geride b\u0131rak\u0131labilir. Hatta orta vadede yeniden h\u00fck\u00fcmet sistemi de\u011fi\u015fikli\u011finin tecr\u00fcbe edilmeyece\u011fi garantisini iddia etmek sosyal bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kesin g\u00f6r\u00fclen, tart\u0131\u015fmalar\u0131n ilk kez olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, yeni bir devlet midir yoksa as\u0131rlard\u0131r s\u00fcren bir gelene\u011finin devam\u0131 m\u0131d\u0131r? Cumhuriyet boyunca kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sistem de\u011fi\u015fiklikleri T\u00fcrkiye i\u00e7in hangi sonu\u00e7lar\u0131 getirmi\u015ftir? T\u00fcm bu tart\u0131\u015fmalar aras\u0131nda yeni sistem nerede yer al\u0131r?<\/p>\n","protected":false},"author":58,"featured_media":2855,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,68],"tags":[],"coauthors":[194],"class_list":["post-2852","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/58"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2852\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2852"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=2852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}