![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Philippine-stock-market-board1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de tutuklu bulunan Amerikal\u0131 past\u00f6r Andrew Brunson<\/em> sebebiyle Ankara-Washington hatt\u0131ndaki gerginlik artarak devam etmektedir. ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump<\/em>, T\u00fcrkiye’de bir bu\u00e7uk y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir tutuklu bulunan Brunson kriziyle ilgili olarak “Onu \u00e7ok \u00f6nceden geri vermeliydiler. Bana g\u00f6re T\u00fcrkiye bu konuda \u00e7ok \u00e7ok k\u00f6t\u00fc davrand\u0131. Bu i\u015f hen\u00fcz bitmedi”<\/em> demi\u015ftir. Beyaz Saray’da gazetecilerle konu\u015fan ABD Ba\u015fkan\u0131, “Bu olay kar\u015f\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yapmadan yerimizde oturmayaca\u011f\u0131z. Bizim vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bu \u015fekilde alamazlar” <\/em>ifadelerini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n ABD Hazine Bakan\u0131 Steven Mnuchin, \u201cT\u00fcrkiye Papaz Brunson\u2019\u0131 serbest b\u0131rakmazsa daha fazla yapt\u0131r\u0131m uygulayaca\u011f\u0131z\u201d diyerek a\u011f\u0131r bir tehditte bulunmu\u015ftur. <\/em><\/p>\n Hazine ve Maliye Bakan\u0131 Berat Albayrak,<\/em> \u201cE\u011fer bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 Amerika bir papaz i\u00e7in yap\u0131yorsa, Amerika\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda dikilmek yedisinden yetmi\u015fe t\u00fcm halk\u0131m\u0131z\u0131n boynunun borcudur\u201d<\/em> diyerek tepki g\u00f6stermi\u015ftir ama sorun sadece<\/em> Amerikal\u0131 papaz\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. \u00d6yle olsayd\u0131 kapal\u0131 kap\u0131lar arkas\u0131nda yap\u0131lan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uzla\u015fma ile \u201c’Ver papaz\u0131, al papaz\u0131<\/em>” form\u00fcl\u00fcyle sorun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr, ABD ile NATO m\u00fcttefiki T\u00fcrkiye birbirine girmezdi.<\/p>\n Suriye, PKK ve YPG\u2019ye destek, S-400, Rusya ile K\u0131r\u0131m T\u00fcrklerinin anavatan\u0131 K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n ilhak ve i\u015fgaline ra\u011fmen s\u0131cak ili\u015fkiler<\/em>, \u0130ran\u2019a yapt\u0131r\u0131mlara T\u00fcrkiye\u2019nin kat\u0131lmamas\u0131, eski Halkbank Genel M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Mehmet Hakan Atilla\u2019n\u0131n tutuklanmas\u0131 ve de F-35 anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyip sorunu bir papaz\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131na ba\u011flarsak, hata ederiz.<\/p>\n T\u00fcrkiye; \u0130ran’a y\u00f6nelik ambargolara, Ekim ay\u0131nda Rusya’ya y\u00f6nelik a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ambargoya K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Rusya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesine ra\u011fmen kat\u0131lamaz. <\/em><\/p>\n F-35 projesinde 900 milyon dolar \u00f6denmi\u015ftir ama ABD Kongresi, 3 ay i\u00e7inde ABD ne kadar zarar g\u00f6r\u00fcr \u015feklinde bir rapor verilmesini istemi\u015ftir. S-400’lerin al\u0131m\u0131yla ilgili casusluk iddias\u0131 yersizdir. E\u011fer i\u015f z\u0131tla\u015fmaya giderse T\u00fcrkiye, NATO’da ABD’nin getirdi\u011fi her karar\u0131 veto edebilir. G\u00fcney K\u0131br\u0131s Rum Y\u00f6netimi T\u00fcrkiye’nin \u201chay\u0131r\u201d<\/em> dedi\u011fi i\u00e7in NATO ile Ekonomik Kalk\u0131nma ve \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne (OECD) girememi\u015ftir.<\/p>\n Rahip Brunson’\u0131n ev hapsine karar verilmesinin ard\u0131ndan ABD Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Mike Pence<\/em>, kendisi gibi Evangelist olan Brunson’\u0131n derhal serbest b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 durumunda T\u00fcrkiye’ye ekonomik yapt\u0131r\u0131m uygulayacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f, ard\u0131ndan Trump “ABD, b\u00fcy\u00fck bir H\u0131ristiyan, aile babas\u0131 ve harika bir insan olan Papaz Andrew Brunson’\u0131n uzun s\u00fcreli tutuklu\u011fu nedeniyle T\u00fcrkiye’ye geni\u015f yapt\u0131r\u0131mlar uygulayacak. Bu masum din adam\u0131 derhal serbest b\u0131rak\u0131lmal\u0131” <\/em>demi\u015f, ABD Senatosu D\u0131\u015f ili\u015fkiler Komisyonu, T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 kurulu\u015flardan kredi almas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan bir tasar\u0131y\u0131 kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcm bu geli\u015fmelerden sonra T\u00fcrkiye Brunson’\u0131 serbest b\u0131rak\u0131rsa, Brunson’\u0131 rehin olarak tuttu\u011funu g\u00f6stermi\u015f olacak, ayr\u0131ca ABD tehdidini kabul eden T\u00fcrkiye b\u00f6lgede daha ba\u011f\u0131ms\u0131z davranabilme iddias\u0131n\u0131 kaybedecektir.<\/em><\/p>\n De\u011ferli dostum ve arkada\u015f\u0131m Emekli B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Ulu\u00e7 \u00d6z\u00fclker<\/em> de benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnerek Sputnik’e \u015fu a\u00e7\u0131klamada bulunmu\u015ftur: “Brunson olay\u0131 ki\u015fisel planda Trump ve \u00e7evresinin Evangelist ruh ve anlay\u0131\u015fla yakla\u015f\u0131p tamamen dini a\u00e7\u0131dan ortaya att\u0131klar\u0131 bir bask\u0131 unsurudur. Bu sorun devletleraras\u0131 mesele olabilecek bir sorun de\u011fildir, olamaz da. Hakl\u0131 veya haks\u0131zd\u0131r ama neticede alt taraf\u0131 bir rahip tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em><\/p>\n ABD, FET\u00d6’yle ilgili hi\u00e7bir ad\u0131m atmazken, burada ne id\u00fc\u011f\u00fc belirsiz bir rahip y\u00fcz\u00fcnden iki \u00fclkenin ili\u015fkilerini dinamitleme noktas\u0131na gidebilmek ve bunu da dini motiflerin sonucu olarak yapabilmek ne akla ne mant\u0131\u011fa hi\u00e7bir \u015fekilde uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla bir noktada bu konuyla ilgili uzla\u015f\u0131ya var\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorum. <\/em><\/p>\n E\u011fer b\u00f6yle bir uzla\u015f\u0131 olmazsa kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir bilek g\u00fcre\u015fi ba\u015flar ve bu bilek g\u00fcre\u015fi her iki tarafa da ciddi zarar verir.<\/em> Dolay\u0131s\u0131yla Brunson olay\u0131 bir bahane ve T\u00fcrkiye \u00fczerinde bask\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Bunu bir bl\u00f6f olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. T\u00fcrkiye’den kolay kolay vazge\u00e7emezler.”<\/em><\/p>\n Ba\u015fkan Trump, papaz\u0131 bahane edip T\u00fcrkiye’den ithal edilen \u00e7elik ve al\u00fcminyumun g\u00fcmr\u00fck vergisine zam yapaca\u011f\u0131n\u0131 duyurmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrk Liras\u0131 dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda rekor seviyede de\u011fer kaybedince Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan ABD mallar\u0131n\u0131 boykot etme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em>Bu \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrkiye ABD’den ithal edilen mallar\u0131n vergisinde art\u0131r\u0131ma gitmi\u015ftir. ABD ile ya\u015fanan krizde T\u00fcrkiye’ye baz\u0131 devletlerden destek gelirken, Katar 15 milyar dolar do\u011frudan yat\u0131r\u0131mla Ankara’n\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r ama bu T\u00fcrkiye ekonomisindeki d\u00f6viz darbo\u011faz\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye yetmez.<\/p>\n T\u00fcrkiye, D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne (WTO) g\u00f6nderdi\u011fi ek vergi tarifesi ile ABD\u2019den ithal edilen otomobil, viski, kuruyemi\u015f, pirin\u00e7 ve t\u00fct\u00fcnden al\u0131nacak ek vergi oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmi\u015f, 1,8 milyar dolara yakla\u015fan 22 \u00fcr\u00fcne toplam 266 milyon dolarl\u0131k ek g\u00fcmr\u00fck vergisi koymu\u015ftur. Fakat iPhone\u2019a ek vergi getirmemesi dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n ABD\u2019den ithal edilen t\u00fcketim mallar\u0131n\u0131 boykot etme, ABD\u2019ye zarar vermez. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD\u2019den ithal edilen cep telefonlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 \u00c7in ve Uzak Do\u011fu \u00fclkelerinde \u00fcretilmektedir<\/em>.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de 58 milyon ak\u0131ll\u0131 telefon kullan\u0131c\u0131s\u0131 aras\u0131nda iPhone\u2019un pazar pay\u0131 May\u0131s 2018\u2019de y\u00fczde 17,4 seviyesindedir. <\/em>Model farkl\u0131 olsa da T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k 10 milyon aktif iPhone kullan\u0131c\u0131s\u0131 vard\u0131r. 2008 y\u0131l\u0131 sonunda iPhone ithalat\u0131 i\u00e7in 10 y\u0131lda 7 milyar dolar <\/em>\u00f6denmi\u015ftir. 2007-2017 d\u00f6neminde T\u00fcrkiye 142,4 milyon adet cep telefonu ithal etmi\u015f ve bu ithalat i\u00e7in 23,7<\/em> milyar dolar<\/em> harcam\u0131\u015ft\u0131r. Bu harcama i\u00e7inde iPhone\u2019un pay\u0131 y\u00fczde 29,5\u2019tir.<\/em><\/p>\n Apple taraf\u0131ndan tasarlanan ve ge\u00e7en y\u0131l piyasaya sunulan iPhone X,<\/em> \u00c7in’de bir araya getirilmi\u015ftir. ABD’de 1,000 dolar civar\u0131nda sat\u0131lmaktad\u0131r. Reuters\u2019a g\u00f6re bile\u015fenleri 370 dolar de\u011ferindedir. Bu bile\u015fenler G\u00fcney Kore’den, Taiwan\u2019dan ve Japonya\u2019dan gelmektedir. Reuters, ge\u00e7en y\u0131l 61 milyon adet iPhone’un \u00c7in’den ABD’ye g\u00f6nderildi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n Oxford Economics’ten Louis Kuijs<\/em>, ak\u0131ll\u0131 telefonlar gibi sofistike \u00fcr\u00fcnlerin k\u00fcresel tedarik zincirlerinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. K\u00fcresel tedarik zincirleri 1990’lardan bu yana \u00e7ok daha entegre olmu\u015ftur. T\u00fcketti\u011fimiz bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn, d\u00fczinelerce \u00fclkeyi, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini \u00f6d\u00fcllendirerek onlar\u0131 olabildi\u011fince verimli hale getirmektedir. \u00dcr\u00fcn ihracat\u0131 art\u0131k bir \u00fclkede ucuz eme\u011fe dayanmaktan ibaret olmay\u0131p, pek \u00e7ok \u00fclkeyi ilgilendirmektedir.<\/em><\/p>\n ABD\u2019ye e\u011fer ciddi bir misilleme yap\u0131lmak isteniyorsa aralar\u0131nda otomobil ve viskinin de oldu\u011fu ithalata ek g\u00fcmr\u00fck vergisi konulmas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu vergiler ABD\u2019yi hi\u00e7 etkilemez ama T\u00fcrk kamuoyunda psikolojik etkisi olabilir. <\/em>Vergiler, sivri sine\u011fin fili \u0131s\u0131rmas\u0131 gibidir. E\u011fer ger\u00e7ekten bir misilleme yap\u0131lacaksa, T\u00fcrk Hava Yollar\u0131 (THY) Amerikan u\u00e7ak \u015firketi Boeing ile 30 u\u00e7akl\u0131k ilk parti i\u00e7in milyar dolar tutar\u0131nda u\u00e7ak sat\u0131n alma anla\u015fmas\u0131n\u0131 iptal etmelidir<\/em>.<\/p>\n