{"id":3182,"date":"2018-09-16T19:30:00","date_gmt":"2018-09-16T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com?p=3182&preview=true&preview_id=3182"},"modified":"2018-09-19T17:14:15","modified_gmt":"2018-09-19T14:14:15","slug":"turkiyenin-dis-acik-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turkiyenin-dis-acik-sorunu\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorunu"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

B\u00f6ylesi bir d\u00f6viz a\u00e7\u0131\u011f\u0131 (asl\u0131nda d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131) sorunu nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr? Sorunun bir k\u0131sm\u0131 konjonkt\u00fcrel ve spek\u00fclatif olarak g\u00f6r\u00fclse de esas\u0131 yap\u0131sald\u0131r.<\/p>\n

Sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm ya da T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 taraflar\u0131 yetersiz kalan (dengesiz) ekonomik b\u00fcy\u00fcmesine bir d\u00fczeltme diyelim; yap\u0131sal tedbirlerle, \u00fclkede ihracata d\u00f6n\u00fck sanayii ve d\u00f6viz kazand\u0131r\u0131c\u0131 hizmetleri ithalat\u0131 kar\u015f\u0131lar seviyeye \u00e7\u0131karmakla sa\u011flanabilir. Ancak b\u00f6yle bir d\u00fczeltme yat\u0131r\u0131mlar\u0131n finansman\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilme s\u00fcresini gerektirece\u011finden k\u0131sa vadede m\u00fcmk\u00fcn\u00a0 de\u011fildir. T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir d\u00fczeltmeyi 1980-1990 aras\u0131nda 10 y\u0131lda ba\u015farm\u0131\u015f idi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00f6ylesi yap\u0131sal d\u00fczeltme hareketini, d\u00fcnyan\u0131n etkin emperyalist \u00fclke ve yap\u0131lar\u0131 desteklememektedirler.<\/p>\n

D\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131n k\u0131sa vadede tamamen kur oynamas\u0131 ile kendi kendini d\u00fczeltmesi; ilave spek\u00fclatif dalgalanmalar, i\u00e7 piyasada do\u011furaca\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fok ve bunun do\u011furabilece\u011fi kurumlar ve sekt\u00f6rler aras\u0131 zincirleme etkile\u015fimin ekonomik ortam\u0131 bozmas\u0131, baz\u0131 \u015firketlerin batmas\u0131, finans kurumlar\u0131n\u0131n riskinin artmas\u0131 ve di\u011fer sosyal problemler nedeniyle g\u00f6ze al\u0131nam\u0131yorsa dengelenmenin bir k\u0131sm\u0131 bor\u00e7lanma ve sermaye ak\u0131mlar\u0131yla sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n

Borcun kendi param\u0131z de\u011fil de bor\u00e7 oldu\u011funu anlayabilmek, onun maliyetinden y\u00fcksek getiri do\u011furacak projelerde ve de d\u00f6viz a\u00e7\u0131\u011f\u0131na fayda edecek yerlerde kullanacak bir \u00f6z disipline sahip olmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n

Sermaye ak\u0131m\u0131n\u0131 ise fiilen ne oldu\u011funa bakarak de\u011ferlendirmek gerekir. Ye\u015fil alan yat\u0131r\u0131m\u0131 denen, s\u0131f\u0131rdan yeni tesis yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n gelmesi i\u00e7in bir neden yoktur. H\u00e2lbuki kur de\u011fi\u015fikli\u011fi\u00a0 nedeniyle T\u00fcrk varl\u0131klar\u0131 kelepir hale gelecek ve yabanc\u0131lar onlar\u0131 ucuza kapatacaklard\u0131r. \u00dcstelik bu \u015fekilde giren sermaye de sanki kendi \u00fcretimimizi satarak kazanabildi\u011fimiz d\u00f6vizmi\u015f gibi yanl\u0131\u015f harcama al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zla eriyip gidecek, yap\u0131sal d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorunu baki kalacakt\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk varl\u0131klar\u0131n\u0131n sat\u0131lmas\u0131 se\u00e7ene\u011finde ilk olarak T\u00fcrkiye\u2019nin kaynaklar\u0131n\u0131n gere\u011finden fazlas\u0131n\u0131 g\u00f6md\u00fc\u011f\u00fc in\u015faat-emlak sekt\u00f6r\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00a0maalesef h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde imdada yeti\u015febilmek i\u00e7in bat\u0131l\u0131 ekonomilerdeki kadar haz\u0131r durumda olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. T\u00fcrkiye\u2019nin hali haz\u0131rdaki en b\u00fcy\u00fck varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan emlak alan\u0131 \u201cmortgage\u201d vb. \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fczenlemelere kavu\u015fturulmad\u0131\u011f\u0131ndan, yeterince likit olamad\u0131\u011f\u0131 gibi finansal sekt\u00f6re sa\u011flayaca\u011f\u0131 teminat fonksiyonunu yerine getirme kabiliyeti bak\u0131m\u0131ndan da yetersizdir. Zaten bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019de kredi hacmi \u00e7a\u011fda\u015f kapitalist \u00fclkeler seviyesine \u00e7\u0131kamamaktad\u0131r. Ancak in\u015faat-emlak sekt\u00f6r\u00fc, kriz anlar\u0131nda ba\u015fvurulan imar aflar\u0131 ile kentle\u015fmeyi bozma pahas\u0131na bir kamu maliyesi arac\u0131 olarak vazife g\u00f6rebilmektedir. 2018 A\u011fustos ve sonras\u0131 \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde gerek imar aff\u0131 gerek organize edilen destekli konut sat\u0131\u015f kampanyalar\u0131 ile (bu istikametteki bedelli askerlik vb. kaynak toplay\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131n etkileriyle beraber) d\u00f6vize olabilecek talepler k\u0131smen azalt\u0131lacak ve enflasyonist etkiler frenlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde de \u00e7arklar bir s\u00fcre daha d\u00f6nmeye devam edecek ama maalesef bilin\u00e7li bir istikamet d\u00fczeltmesi yap\u0131lamam\u0131\u015f olarak kalacakt\u0131r.<\/p>\n

D\u00f6viz fiyatlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz s\u0131\u00e7ramas\u0131n\u0131n, \u00f6nce \u015firketlere, sonra finansal kurumlara sonra da b\u00fct\u00fcn ekonomiye yay\u0131labilecek tesirleri,\u00a0 kontrolden \u00e7\u0131k\u0131p tam bir kriz haline ula\u015fmadan \u00f6nlenebilse bile, sonu\u00e7 ekonomik b\u00fcy\u00fcme kay\u0131plar\u0131 olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin AB ile tesis etti\u011fi G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi\u2019nin ilk y\u0131llar\u0131nda \u00e7ok rahat bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi i\u00e7eride sa\u011flanan b\u00fcy\u00fcme, b\u00fcy\u00fck ithalat do\u011furmakta ve ard\u0131ndan gelen y\u0131l, d\u0131\u015f a\u00e7\u0131ktan kurtulabilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fcmeden kay\u0131plara u\u011franmaktad\u0131r. Daha sonralar\u0131 da birka\u00e7 y\u0131lda bir\u00a0 (5 Nisan, 2002, 2008) hep ayn\u0131 k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n birikmi\u015f faturas\u0131n\u0131n bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u015fartlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye, d\u00fcnyada paran\u0131n bol ve ucuz oldu\u011fu d\u00f6nemlerde, \u00f6ncelikle ihracat yapabilir imalat sanayiini geli\u015ftirmek yoluna gitmedi. Bunun yerine; k\u00f6t\u00fc beslenen bir \u00e7ocuk gibi kendi yanl\u0131\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 do\u011frultusunda b\u00fcy\u00fcmeyi se\u00e7ti. Bor\u00e7lulu\u011fu ve d\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131 art\u0131p, ta\u015f\u0131nabilir limitleri zorlad\u0131k\u00e7a (s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik) ve d\u00fcnyada konjonkt\u00fcr de\u011fi\u015fip ucuz para d\u00f6nemi kaybolunca ya da son g\u00fcnlerdeki\u00a0 (k\u0131smen do\u011fru olan) \u00a0d\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hedef al\u0131c\u0131 ekonomik h\u00fccumlara maruz kal\u0131nca,\u00a0 b\u00fcy\u00fcme kay\u0131plar\u0131na u\u011framakla y\u00fcz y\u00fcze kald\u0131.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

T\u00fcrkiye gibi kendine has harc\u0131 \u00e2lem b\u00fcy\u00fcmelerle ve ard\u0131ndan t\u0131kanarak geri d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen kalk\u0131nma s\u00fcre\u00e7leri, bir \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n en do\u011fru yolu mudur?\u00a0 <\/strong><\/h2>\n

Bunun i\u00e7in bizim gibi kronik d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorunuyla beraber b\u00fcy\u00fcmek yerine d\u0131\u015f fazla vererek b\u00fcy\u00fcmeyi se\u00e7en Asyal\u0131 \u00c7in, Kore gibi \u00fclkelere bakarak de\u011ferlendirme yapabiliriz. \u015e\u00fcphe yok ki bu \u00fclkeler b\u00fcy\u00fcme performans\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bize b\u00fcy\u00fck farklar atm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc geri d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerde, oyuncular aras\u0131 ili\u015fkilerin bozulmas\u0131yla, ekonomide b\u00fcy\u00fck verimsizlikler ve atalet olu\u015fmakta hem de d\u0131\u015far\u0131ya kaynak aktar\u0131m\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorununu do\u011furan b\u00fcy\u00fcmeyi \u0131slah edip, reel sekt\u00f6r\u00fc canland\u0131r\u0131c\u0131 tedbirleri almak i\u00e7in, AK Parti 2002\u2019de devrald\u0131\u011f\u0131 iktidarda makro dengeleri d\u00fczeltir d\u00fczeltmez i\u015fe ba\u015flamal\u0131 idi. Hadi bunu yapmad\u0131; ard\u0131ndan gelen 2008-2009 kriz ortam\u0131ndan \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz d\u0131\u015f dengeyi d\u00fczeltici kapsaml\u0131 bir yap\u0131sal tedbirler program\u0131na giri\u015fmeli idi. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada krizden \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in parasal geni\u015fleme furyas\u0131 en g\u00fczel f\u0131rsatt\u0131. Bizim d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorunumuzun kalk\u0131nmay\u0131 t\u0131kay\u0131c\u0131 etkisi n\u00fcksetmeden, \u00f6ng\u00f6r\u00fc ile \u00e7\u00f6z\u00fcme giri\u015filecekti. En k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm, kaza ba\u015fa gelmeden yap\u0131land\u0131r. Kazada gereksiz yere daha neleri kaybedece\u011finizi bilemezsiniz. Ancak siyasi tak\u0131mda bu sorumluluk mevkiinde oynayan uysal, s\u0131cak tav\u0131rl\u0131 ve kendini sevdiren elemanlar\u0131n kimisinin ama\u00e7 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131; kimisinin de ana stratejiyi kurduracak feraseti ve amac\u0131 yoktu. Bu ki\u015fisel siyasi te\u015febb\u00fcslerinde olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 elemanlar, asl\u0131nda \u00fclke ekonomisinin y\u00f6nlendirilmesini do\u011fru yapacak ki\u015filerin f\u0131rsat maliyetiydiler. Ne bu ayr\u0131t\u0131n\u0131n ne de bu g\u00fcnlere geli\u015fin vaktiyle onlar\u0131n kendi mevkilerinde oynarken yapmalar\u0131 gerekip de yapmad\u0131klar\u0131 i\u015flerden yani, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131n kimse fark\u0131na varmad\u0131.\u00a0 Belki de kimsenin \u201cKarizmatik Lidere\u201d laf anlatabilme kabiliyeti yoktu. Onlar da kendi rahatlar\u0131 i\u00e7in denemediler bile. Her hatan\u0131n tekrar tekrar T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015f\u0131na bir sorun olarak geri gelmesine ve her yeni y\u00f6netici tak\u0131m\u0131n\u0131n kendi \u00f6\u011frenmesinin tamamlanmas\u0131na tahamm\u00fcl etmek zorunday\u0131z. 1980\u2019lerin tecr\u00fcbesi 2018\u2019i \u00f6nlemekte i\u015fe yaramad\u0131; hem de o g\u00fcnleri ya\u015fayanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 daha emekli bile olmam\u0131\u015fken…<\/p>\n

D\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapat\u0131c\u0131 d\u00fczeltmeyi kimse yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bug\u00fcn b\u00fcy\u00fcme kay\u0131plar\u0131 ve ucuzlayan T\u00fcrk varl\u0131klar\u0131n\u0131 almaya gelecek yabanc\u0131lara, varl\u0131k transferleriyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z. Neticede varl\u0131klar\u0131 elden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin gittik\u00e7e daha az\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na ait olacak, T\u00fcrkler refah kayb\u0131na u\u011fram\u0131\u015f olacaklard\u0131r.<\/p>\n

H\u00e2lbuki T\u00fcrkiye’nin kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n y\u00f6netimi, \u00fclke kaynaklar\u0131n\u0131n g\u00f6rece bug\u00fcnk\u00fcnden daha\u00a0az\u0131 in\u015faat ve altyap\u0131ya aktar\u0131l\u0131p daha \u00e7o\u011fu d\u00f6viz kazand\u0131r\u0131c\u0131 giri\u015fimlere (ki biz bunun yolunu sanayide yayg\u0131n bir \u015fekilde teknoloji y\u00fckseltme; olmayan teknolojileri transfer, olanlar\u0131 sekt\u00f6r tabanlar\u0131na yayma ve yenikleri sermayelendirme olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz) y\u00f6neltilmek suretiyle yani, d\u0131\u015f dengeyi g\u00f6zeterek yap\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131; d\u00f6viz kaynakl\u0131 krizlerin yol a\u00e7aca\u011f\u0131 \u015firket iflaslar\u0131, ucuz fiyattan varl\u0131klar\u0131n el de\u011fi\u015ftirmesi ve ekonomik ortam\u0131n bozulmas\u0131ndan do\u011facak sair kay\u0131plara u\u011framadan daha ger\u00e7ek\u00e7i ilerlemeler sa\u011flan\u0131r; T\u00fcrkiye d\u00fcnya s\u0131ralamas\u0131nda bir t\u00fcrl\u00fc ge\u00e7emedi\u011fi on yedincilikten daha yukar\u0131lara gidebilir; bug\u00fcnk\u00fc gibi daha gerilere d\u00fc\u015fmez; bu kabil stratejisiz b\u00fcy\u00fcme ve ard\u0131ndan gelen d\u00fczeltici k\u00fc\u00e7\u00fclmelerle vatanda\u015flar\u0131n\u0131 birden bire enflasyona ve fakirle\u015fmelere maruz b\u0131rakmazd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye\u2019de d\u0131\u015f a\u00e7\u0131k sorunun temelinde ne vard\u0131r? Problem, ger\u00e7ekten spek\u00fclatif ve konjonkt\u00fcrel midir yoksa daha derinlikli sebepler mi aramak gerekir? 16 y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131n bu noktada yapmas\u0131 gerekenler nelerdi, ne kadar\u0131n\u0131 yapt\u0131lar, neleri yapmad\u0131lar?<\/p>\n","protected":false},"author":60,"featured_media":3184,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63,2,66,67],"tags":[],"coauthors":[206],"class_list":["post-3182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","category-genel","category-siyaset-tarih","category-tehditler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3182","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/60"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3182"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3182\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3184"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3182"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=3182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}