{"id":411,"date":"2017-11-06T11:41:46","date_gmt":"2017-11-06T08:41:46","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=411"},"modified":"2018-03-10T11:26:43","modified_gmt":"2018-03-10T08:26:43","slug":"turkiyede-tarimsal-yapi-ve-kaynaklar-tehditler-ve-firsatlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turkiyede-tarimsal-yapi-ve-kaynaklar-tehditler-ve-firsatlar\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Tar\u0131m\u0131n Yap\u0131s\u0131 ve Kaynaklar\u0131: Tehditler ve F\u0131rsatlar"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

    \n
  1. Tar\u0131m Arazilerinin Kullan\u0131m\u0131, \u0130\u015fletmelerinin Yap\u0131s\u0131 ve Arazi Toplula\u015ft\u0131rmas\u0131 <\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    \u00dclkemizin arazi kullan\u0131m kabiliyetleri bak\u0131m\u0131ndan i\u015flenebilir arazi toplam\u0131 (I-IV. s\u0131n\u0131f arazi) %34 ile 26,5 milyon hektar, i\u015flemeye uygun olmayan araziler toplam\u0131 (V-VII. S\u0131n\u0131f arazi) %60 ile 46,7 milyon hektard\u0131r.<\/p>\n

    \u00dclkemizde sulu arazi tasnifi daha \u00e7ok sulama yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131lan alanlarda arazinin sulamaya uygunlu\u011funu belirlemek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da verilen arazi s\u0131n\u0131flar\u0131ndan ilk \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f sulanabilir arazileri, IV. s\u0131n\u0131f s\u0131n\u0131rl\u0131 sulanabilir, V. s\u0131n\u0131f \u00f6zel tedbirlerle sulanabilir arazileri, VI. s\u0131n\u0131f ise sulanamayan arazileri temsil etmektedir.<\/p>\n

    Ancak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama (damla ve ya\u011fmurlama) y\u00f6ntemleriyle bu kapsam d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda da sulama yapabilme imk\u00e2n\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00dclkemiz tar\u0131m arazilerinin genelde iki \u00f6nemli sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r: verimli tar\u0131m arazilerinin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 ve verimli i\u015fletmecili\u011fi engelleyecek \u015fekilde tar\u0131m i\u015fletmelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun k\u00fc\u00e7\u00fck ve da\u011f\u0131n\u0131k i\u015fletmeler niteli\u011finde olmas\u0131 ile arazi parsellerinin d\u00fczg\u00fcn \u015fekillerde olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zel m\u00fclkiyete dayal\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerinin h\u00e2kim oldu\u011fu bir tar\u0131msal yap\u0131 mevcuttur. Zaman i\u00e7inde i\u015flenen arazilerdeki geni\u015flemeyle birlikte, i\u015fletme say\u0131s\u0131 da art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Ortalama i\u015fletme arazisi 60 dekar civar\u0131ndad\u0131r. \u00d6zellikle miras ve arazi hukukundaki d\u00fczenlemelerle birlikte, ortalama i\u015fletme arazisinin daha da artmas\u0131 beklenmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de tar\u0131m i\u015fletmelerinin %80\u2019inden fazlas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerdir.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye Ziraat\u00e7iler Derne\u011fi Raporu\u2019nda belirtildi\u011fine g\u00f6re: \u201cTar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 verilerine g\u00f6re \u00fclkemizde 22 milyon parsel tar\u0131m arazisinde 3 milyon 100 bin i\u015fletme bulunuyor. Bu da her i\u015fletmenin ortalama 7 par\u00e7a araziden olu\u015ftu\u011funu ortaya koyuyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz tar\u0131m i\u015fletmecili\u011finde \u00e7ok \u00f6zel baz\u0131 bah\u00e7e \u00fcr\u00fcnleri ve serac\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131nda bu kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve par\u00e7al\u0131 i\u015fletmelerde modern bir i\u015fletmecilik yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye\u2019de i\u015flenebilir tar\u0131m arazileri 1980-90 aras\u0131nda t\u00fcm\u00fcyle i\u015fletmeye a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O zamandan bu yana, kentle\u015fme nedeniyle baz\u0131 tar\u0131m arazilerinin yitirilmesi ve a\u015f\u0131r\u0131 par\u00e7alanma nedeniyle ekonomik olmaktan \u00e7\u0131kan k\u00fc\u00e7\u00fck toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n ekilmemesi nedeniyle ekilen arazi miktar\u0131 azalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Arazi par\u00e7alanmas\u0131 sorunu, genel olarak T\u00fcrkiye\u2019de arazi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck e\u015fitsizli\u011fin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00d6yle ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 5 hektardan k\u00fc\u00e7\u00fck 2 milyon civar\u0131nda i\u015fletmenin (i\u015fletmelerin %65\u2019i) i\u015fledi\u011fi alan 20 hektardan b\u00fcy\u00fck ve 175 bin i\u015fletmenin (i\u015fletmelerin %5\u2019i) i\u015fledi\u011fi alan\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

    Son y\u0131llarda tar\u0131msal arazilerden \u00f6nemli say\u0131labilecek miktar\u0131, o g\u00fcne kadar k\u0131rsalda ya\u015famayan ve \u00fcreticilik yapmayan yeni giri\u015fimciler taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131narak i\u015fletmecilik yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu e\u011filim, bir yandan gelecekte tar\u0131m i\u015fletmelerinde \u00f6nemli el de\u011fi\u015ftirmelere ve i\u015fletme b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin artmas\u0131na, daha modern tar\u0131m yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n verebilecekken; di\u011fer yandan k\u0131rsal alanda sosyal dengesizliklerin artmas\u0131na, eski arazi sahibinin yeni arazisinde i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yol a\u00e7abilecektir.<\/p>\n

    T\u00fcrk tar\u0131m\u0131nda uzun y\u0131llar\u0131n birikimi olan tar\u0131m n\u00fcfusunun fazlal\u0131\u011f\u0131, i\u015fletme b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131m\u0131, girdi kullan\u0131m\u0131, tar\u0131mda \u00f6rg\u00fctlenme ve destekleme, tar\u0131msal sanayi ve standartlar gibi ciddi yap\u0131sal ve finansal sorunlar vard\u0131r. Tar\u0131m i\u015fletmelerinin k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015fl\u00fck ve \u00e7ok par\u00e7al\u0131l\u0131\u011f\u0131, geli\u015fmi\u015f teknoloji kullan\u0131m\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi, sulama etkinli\u011finde d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck ve \u00fcretici \u00f6rg\u00fctlenmesindeki yetersizlik gibi sorunlar T\u00fcrk tar\u0131m\u0131n\u0131n y\u0131llard\u0131r \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen temel yap\u0131 sorunlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye\u2019de tar\u0131m i\u015fletmelerinin %90\u2019dan fazlas\u0131 verimli i\u015fletmecilik yap\u0131lamayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve par\u00e7al\u0131d\u0131r. Tar\u0131msal yap\u0131daki s\u00f6z\u00fc edilen sorunlar nedeniyle i\u015fletmelerde verim art\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6nlemler al\u0131namamakta ve modern tar\u0131m teknikleri gerekti\u011fi gibi uygulanamamaktad\u0131r.<\/p>\n

    Arazi toplula\u015ft\u0131rmas\u0131<\/strong>; ayn\u0131 \u015fahsa veya \u00e7ift\u00e7i ailesine ait, \u00e7e\u015fitli nedenlerle, ekonomik \u00fcretime imk\u00e2n vermeyecek bi\u00e7imde veya toprak muhafaza ve zirai sulama tedbirlerinin al\u0131nmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirecek derecede; par\u00e7alanm\u0131\u015f, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, \u015fekilleri bozulmu\u015f, da\u011f\u0131n\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck arazi par\u00e7alar\u0131n\u0131n ve hisselerinin bir araya getirilerek, muntazam \u015fekiller halinde birle\u015ftirilmesi, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesi ve i\u015fletmelerin yeniden d\u00fczenlenmesi i\u015flemi olarak tarif edilebilir.<\/u><\/p>\n

    Arazi toplula\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u015fu hususlar\u0131 kapsamaktad\u0131r:<\/p>\n

      \n
    1. Fazla par\u00e7alanm\u0131\u015f, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f arazilerin modern i\u015fletmecilik esaslar\u0131na g\u00f6re birle\u015ftirilmesi,<\/li>\n
    2. Tarla i\u00e7i yol \u015febekesinin, sulama tesislerinin ve y\u00fczey tahliye sisteminin in\u015fas\u0131,<\/li>\n
    3. Gerekli arazi tesviyesi ve toprak \u0131slah\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131,<\/li>\n
    4. Di\u011fer k\u0131rsal kalk\u0131nma ve do\u011fa koruma \u00f6nlemleri.<\/li>\n<\/ol>\n

      \u0130\u015fletmelerin \u00e7ok par\u00e7al\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermeye y\u00f6nelik olarak miras yoluyla b\u00f6l\u00fcnmesinin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla T\u00fcrk Medeni Kanunu ile 5403 say\u0131l\u0131 Toprak Koruma ve Arazi Kullan\u0131m\u0131 Kanunu\u2019nda 2014 tarihinde yay\u0131nlanan 6537 say\u0131l\u0131 kanun ile yap\u0131lan de\u011fi\u015fikli\u011fin uygulamas\u0131n\u0131n etkin yap\u0131lmas\u0131 ve denetlenmesi \u00f6nem arz etmektedir. Yeni yasa ile asgari tar\u0131m arazisi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc <\/strong>ve yeterli gelirli tar\u0131m arazisi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc <\/strong>kavramlar\u0131 tan\u0131mlanm\u0131\u015f, belirlenen b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki tar\u0131msal araziler \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilecek m\u00fclkiyeti aktar\u0131c\u0131 nitelikli i\u015flemlerin yan\u0131 s\u0131ra, intikal ve miras taksimi i\u015flemlerinde \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler getirilmi\u015ftir. Bu de\u011fi\u015fiklikle, tar\u0131m arazileri G\u0131da, Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerin alt\u0131nda ifraz edilemeyecek, hisselendirilemeyecek, pay ve payda\u015f say\u0131s\u0131 art\u0131r\u0131lamayacakt\u0131r.<\/p>\n

      Arazi toplula\u015ft\u0131rma i\u015flemlerinde; yukar\u0131da bahsedilen kanuna ilaveten ge\u00e7erli mevzuatlar;<\/p>\n

        \n
      • 3083 say\u0131l\u0131 Sulama Alanlar\u0131nda Arazi D\u00fczenlemesine Dair Tar\u0131m Reformu Kanunu;<\/li>\n
      • 2009 tarihli Tar\u0131m Arazilerinin Korunmas\u0131, Kullan\u0131lmas\u0131 ve Arazi Toplula\u015ft\u0131rmas\u0131na \u0130li\u015fkin T\u00fcz\u00fck;<\/li>\n
      • Sulama Alanlar\u0131nda Arazi D\u00fczenlenmesine Dair Tar\u0131m Reformu Kanunu Uygulama Y\u00f6netmeli\u011fi ve Tapu ve Kadastro GM genelgeleri.<\/li>\n<\/ul>\n

        Zaman i\u00e7inde kirac\u0131l\u0131k ve ortak\u00e7\u0131l\u0131k gibi y\u00f6ntemleriyle \u00fcretim yapan i\u015fletme say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum i\u015fletmelerin \u00f6l\u00e7ek b\u00fcy\u00fctme stratejilerini uygulad\u0131klar\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olabilir. 1980 y\u0131l\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zamanla, i\u015fletmelerin \u00fcretimde uzmanla\u015fmaya gittikleri s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

        Ge\u00e7mi\u015fle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, bitkisel \u00fcretim yapan i\u015fletme say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f, karma \u00fcretim yapan i\u015fletme say\u0131s\u0131nda ise azal\u0131\u015f olmu\u015f, belli \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015fletmelerde ihtisasla\u015fmaya gidildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tarla alanlar\u0131nda zaman i\u00e7inde azalmaya kar\u015f\u0131n, sebze ve meyve-ba\u011f alanlar\u0131nda art\u0131\u015f olmu\u015ftur. Bu durum fazla i\u015fg\u00fcc\u00fc gerektiren tarla tar\u0131m\u0131 yerine, daha az i\u015fg\u00fcc\u00fc gerektiren sebze ve meyve tar\u0131m\u0131n\u0131n tercih edildi\u011fi, \u00f6zellikle meyvecilikte k\u0131sa mevsim i\u015fg\u00fcc\u00fcyle gerekli i\u015flerin \u015fehirden gelerek yap\u0131labildi\u011fi \u015feklinde yorumlanabilir.<\/p>\n

        Sekt\u00f6rde faaliyet g\u00f6steren i\u015fletmelerin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve par\u00e7al\u0131 olu\u015fu ile etkin olmayan \u00f6rg\u00fctlenme yap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yetersiz pazarlama altyap\u0131s\u0131 gibi sorunlar, verimlili\u011fin ve \u00fcretici gelir d\u00fczeyinin y\u00fckselmesi \u00f6n\u00fcndeki ba\u015fl\u0131ca engellerdir.<\/p>\n

        Hedefler, Stratejiler ve Politikalar:<\/strong><\/p>\n

          \n
        • Tar\u0131m i\u015fletmelerinin say\u0131s\u0131 ve i\u015fletmedeki parsel say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131; i\u015fletme b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
        • 5403 say\u0131l\u0131 Toprak Koruma ve Arazi Kullan\u0131m\u0131 Kanunu\u2019nda 2014 tarihinde yay\u0131nlanan 6537 say\u0131l\u0131 kanun ile yap\u0131lan de\u011fi\u015fikli\u011fin ve arazi toplula\u015ft\u0131rma ile ilgili di\u011fer mevzuatlar\u0131n da uygulamas\u0131n\u0131n etkin bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
        • G\u00fcncel ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 arazi bilgilerine ula\u015fabilmeyi teminen, uzaktan alg\u0131lama ve co\u011frafi bilgi sistemlerinden faydalan\u0131larak Ulusal Toprak Veri Taban\u0131 olu\u015fturulacak ve arazi kullan\u0131m planlamas\u0131 yap\u0131larak tar\u0131m ba\u015fta olmak \u00fczere topra\u011f\u0131n etkin kullan\u0131m\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
        • Tar\u0131m arazilerinin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek, bu ama\u00e7la, tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 tesislerin tar\u0131ma uygun olmayan araziler \u00fczerinde kurulmas\u0131n\u0131, alt yap\u0131 ve vergi indirimiyle te\u015fvik etmek.<\/li>\n
        • Tar\u0131m i\u015fletmelerinin yap\u0131land\u0131r\u0131larak, verim art\u0131r\u0131c\u0131 modern tar\u0131m teknikleri ve geli\u015fmi\u015f teknoloji kullan\u0131m\u0131n\u0131, \u00fcretici \u00f6rg\u00fctlenmesini, farkl\u0131 i\u015fletmecilik anlay\u0131\u015f\u0131 ve sistemlerini geli\u015ftirmek.<\/li>\n
        • \u00dclke topraklar\u0131n\u0131 yeniden erozyon riski, meyil ve kullan\u0131m kabiliyetlerine g\u00f6re i\u015flemeli tar\u0131m (I.-IV. S\u0131n\u0131f Araziler); \u0131slah edilerek i\u015flemeli tar\u0131m (V. S\u0131n\u0131f Araziler); \u00e7ay\u0131r, mera ve orman yeti\u015ftiricili\u011fi (VI. ve VII S\u0131n\u0131f Araziler) ile isk\u00e2n ve tesis kurma (VIII. S\u0131n\u0131f Araziler) ama\u00e7l\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmak; bu y\u00f6nde kullan\u0131lmalar\u0131n\u0131 te\u015fvik edici ama hatal\u0131 kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 tedbirleri al\u0131p uygulamak.<\/li>\n
        • Tar\u0131m i\u015fletmesi yap\u0131s\u0131n\u0131 mutlak kendi arazisinde i\u015fletmecilik yapan anlay\u0131\u015ftan kurtar\u0131p, kom\u015fu i\u015fletme veya parselleri bir araya getirerek i\u015fletme arazisini b\u00fcy\u00fcten, ortak makine park\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik eden, arazi toplula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sulama yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 ile desteklerini bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re belirleyen bir strateji uygulamak.<\/li>\n
        • Arazi toplula\u015ft\u0131rma, sulama altyap\u0131s\u0131 ve ortak makine kullanma ve pazarlama hizmetleri i\u00e7in kooperatifle\u015fme ve birlik olu\u015fturma stratejisini esas ve \u00f6ncelikli almak.<\/li>\n
        • Hali haz\u0131rda i\u015flemeli tar\u0131m yap\u0131lan fazla meyilli ve marjinal alanlarda \u00e7ok y\u0131ll\u0131k yem bitkisi yeti\u015ftirme, mera ve orman tesisini destekleyip te\u015fvik etmek.<\/li>\n
        • Erozyona neden olmayan mekanizasyon tipi ve toprak i\u015fleme tekniklerini geli\u015ftirerek uygulamalar\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak ve havza bazl\u0131 olarak bunlar\u0131n destekleme sistemi i\u00e7inde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
        • Topraklar\u0131n tuzlanmas\u0131 ve \u00e7orakla\u015fmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in uygun sulama teknikleri se\u00e7ilip geli\u015ftirilerek kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak ve arazi toplula\u015ft\u0131rmalar\u0131nda bunu ko\u015ful olarak koymak.<\/li>\n
        • Fazla ila\u00e7 ve g\u00fcbre kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilerek, ila\u00e7 ve zararl\u0131 maddelerin birikimiyle olu\u015fan kal\u0131nt\u0131larla topraklar\u0131n kirlenmesini engellemek, bu ama\u00e7la zirai m\u00fccadelede ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131n\u0131 asgariye indirecek \u00e7evre dostu m\u00fccadele metotlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131na h\u0131z vermek.<\/li>\n
        • \u00d6zelikle farkl\u0131 bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin yeti\u015ftirilebildi\u011fi baz\u0131 b\u00f6lgelerde karma yap\u0131s\u0131nda entegre \u00fcretim yapan i\u015fletme yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan stratejiler geli\u015ftirirken, baz\u0131 b\u00f6lgelerde bitkisel ve hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletme yap\u0131s\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmek ve desteklemek.<\/li>\n
        • \u0130\u015fletilmeyen arazilerin bir sistem d\u00e2hilinde i\u015fletilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
        • Kar\u0131\u015f\u0131k \u00fcr\u00fcn \u00fcretimi (2-3\u2019l\u00fc), meyve bah\u00e7eleri ve a\u011fa\u00e7l\u0131k alanda ara \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftiricili\u011fini te\u015fvik etmek.<\/li>\n
        • Belli alanlarda belli \u00fcr\u00fcnlerin ekilmesini y\u00f6nlendirerek; ortak toprak i\u015fleme, ekim, bak\u0131m ve hasat i\u015flemlerinin daha y\u00fcksek teknolojiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini ve \u00e7ift\u00e7ilerin tar\u0131msal dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetlerinden b\u00f6ylece etkin bir \u015fekilde yararlanmas\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmek ve sa\u011flamak.<\/li>\n
        • Banka kredileri ipotekleriyle arazilere el konulmas\u0131n\u0131 engelleyecek yasal d\u00fczenlemeler yapmak.<\/li>\n
        • Tar\u0131msal ve k\u0131rsal faaliyetleri cazip bir hayat tarz\u0131 haline getirmek, emekli olanlar\u0131 k\u0131rsal alanda ya\u015famaya ve tar\u0131msal faaliyetleri hobi ve ek gelir getirici yapmaya \u00f6zendirmek.<\/li>\n
        • K\u00f6y sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131 ve yap\u0131la\u015fmay\u0131 geli\u015ftirmek; planl\u0131 yap\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n<\/ul>\n
            \n
          1. \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi, Tar\u0131msal Sulama ve G\u00fcbreleme<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

            G\u00fcn\u00fcm\u00fczde s\u00f6z\u00fc edilen k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, fosil yak\u0131tlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131, arazi kullan\u0131m\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri, ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma ve sanayi s\u00fcre\u00e7leri gibi insan etkinlikleriyle atmosfere sal\u0131nan sera gaz\u0131 birikimlerindeki h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131n do\u011fal sera etkisini kuvvetlendirmesi sonucunda Yerk\u00fcre\u2019nin ortalama y\u00fczey s\u0131cakl\u0131klar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131 ve iklimde olu\u015fan de\u011fi\u015fiklikleri ifade etmektedir.<\/p>\n

            K\u00fcresel \u0131s\u0131nmadan en \u00e7ok etkilenen \u00fclkelerden biri olan \u00fclkemiz, bilinenin aksine su zengini de\u011fil, su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7eken ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra su fakiri \u00fclke olmaya aday bir \u00fclkedir (TZD, 2011).<\/p>\n

            \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusu stratejik ve T\u00fcrkiye\u2019nin gelece\u011fini derinden etkileyecek mahiyettedir. Bu bilince \u00f6nce devlet d\u00fczeyinde ula\u015fmak gerekmektedir.<\/p>\n

            K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, yerk\u00fcrenin uzun jeoloji tarihi boyunca ya\u015fanan iklimin do\u011fal de\u011fi\u015fkenli\u011fine ek olarak insan etkinliklerinin neden oldu\u011fu bir durumdur. Buna paralel olarak, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde (BM\u0130D\u00c7S) iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, \u201ckar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir bir zaman d\u00f6neminde g\u00f6zlenen do\u011fal iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ek olarak, do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak k\u00fcresel atmosferin bile\u015fimini bozan insan etkinlikleri sonucunda iklimde olu\u015fan bir de\u011fi\u015fiklik\u201d bi\u00e7iminde tan\u0131mlanmaktad\u0131r (MGM).<\/p>\n

            Yerk\u00fcrenin beklenenden daha fazla \u0131s\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ve \u0131s\u0131 dengesini d\u00fczenleyen bu s\u00fcrece do\u011fal sera etkisi denmektedir.<\/p>\n

            \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin T\u00fcrkiye\u2019deki olas\u0131 ba\u015fl\u0131ca etkileri:<\/p>\n

              \n
            • S\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 2030\u2019lu y\u0131llar\u0131n sonuna kadar s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacak, bu d\u00f6nemden sonra h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f g\u00f6zlenecek,<\/li>\n
            • Mevsimsel ve b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermekle beraber s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n k\u0131\u015f mevsiminde 4\u00b0C, yaz\u0131n ise 6\u00b0C civar\u0131na ula\u015fmas\u0131 bekleniyor (1960-1990 d\u00f6neminde g\u00f6re),<\/li>\n
            • K\u0131\u015f ya\u011f\u0131\u015flar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin genelinde azalma g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken bir tek Kuzey Anadolu\u2019nun do\u011fu yar\u0131s\u0131nda ya\u011f\u0131\u015flarda art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclecek.<\/li>\n<\/ul>\n

              2030\u2019lu y\u0131llara kadar tar\u0131msal \u00fcretimin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerinden olumlu y\u00f6nde etkilenece\u011fini g\u00f6stermektedir. Ne var ki bundan sonra ve \u00f6zellikle 2060\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra hemen hemen b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnlerin verimleri belirgin bir \u015fekilde k\u00f6t\u00fcle\u015fecektir. Tah\u0131llar gibi geleneksel \u00fcr\u00fcnler iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden olduk\u00e7a olumsuz bir \u015fekilde etkilenecektir. Meyve \u00fcretimi \u00fczerindeki etkiler de \u00f6zellikle son d\u00f6nemde olduk\u00e7a olumsuzdur. Tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin verimlerindeki bu de\u011fi\u015fimlerin ekonomik etkileri de ciddidir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin sebep oldu\u011fu verim ve sulama gereksinimlerindeki de\u011fi\u015fimler \u00fcretim deseni ve g\u00f6receli fiyatlar\u0131 sert bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirecektir. Bunun sonucunda tar\u0131m ve g\u0131da \u00fcretimi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalacak, bu \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131 ise buna paralel olarak ciddi oranda y\u00fckselecektir. K\u0131y\u0131 b\u00f6lgeleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ekonomik etkilerinden 2060\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar daha az etkilenecek ancak bundan sonra bu etkiler \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6t\u00fcle\u015fecektir. Verimlerin d\u00fc\u015fmesinin \u00f6nlenmesi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde sulama altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve iyile\u015ftirmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Uzun vadede sulama gereksiniminin artaca\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda tar\u0131mda su kullan\u0131m\u0131n\u0131n daha etkin hale getirilmesi gerekmektedir. Kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 t\u00fcrlerin geli\u015ftirilmesi ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, su verimlili\u011fini art\u0131racak tekniklerin ve fiyatlama mekanizmalar\u0131n\u0131n uygulamaya konulmas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerini azaltabilir. Sorunun karma\u015f\u0131k ve dinamik yap\u0131s\u0131 nedeniyle, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini geli\u015ftirmeye ba\u015flamak i\u00e7in bile tar\u0131msal Ar-Ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n desteklenmesine ihtiya\u00e7 vard\u0131r (T\u0130M Tar\u0131m Raporu, 2016).<\/p>\n

              \u00dclkemizin de i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 Akdeniz Havzas\u0131, k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 yerk\u00fcrenin en hassas b\u00f6lgelerinden birisidir. Akdeniz Havzas\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015fecek 2\u00b0C\u2019lik bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131, beklenmeyen hava olaylar\u0131, s\u0131cak hava dalgalar\u0131, orman yang\u0131nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131nda ve etkisinde art\u0131\u015f, kurakl\u0131k ve bunlar dolay\u0131s\u0131yla biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, turizm gelirlerinde azalma, tar\u0131msal verim kayb\u0131 ve en \u00f6nemlisi kurakl\u0131k olarak etkilerini hissettirecektir.<\/p>\n

              Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Politikalar\u0131 Uygulama Ara\u015ft\u0131rma Merkezi M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Levent Kurnaz, ekstrem hava olaylar\u0131na al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 \u00f6\u011f\u00fctl\u00fcyor ve g\u00fcnl\u00fck al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 buna g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmemiz gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

              5386 Say\u0131l\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi (BM\u0130D\u00c7S) iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi sorununa kar\u015f\u0131 k\u00fcresel tepkinin temelini olu\u015fturmak \u00fczere 1992 y\u0131l\u0131nda kabul edilmi\u015f ve 1994 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. 194 taraf\u0131 bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye s\u00f6zle\u015fmeye y\u00f6nelik Kyoto Protokol\u00fc\u2019ne 2009 y\u0131l\u0131nda taraf olmu\u015ftur.<\/p>\n

              T\u00fcrkiye Su Enstit\u00fcs\u00fc (SUEN), T\u00fcrkiye\u2019nin su stratejilerinin geli\u015ftirilmesi konusunda karar vericilere destek olmak ve T\u00fcrkiye\u2019nin uluslararas\u0131 su politikalar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendirilmesi s\u00fcrecinde daha geni\u015f ve etkin kat\u0131l\u0131m sa\u011flamak maksad\u0131yla 2011 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

              Yap\u0131lan et\u00fctlere g\u00f6re ekonomik olarak sulanabilecek 8,5 milyon hektar alan\u0131n 2011 y\u0131l\u0131 sonu itibari ile toplam 5,61 milyon hektar\u0131 sulamaya a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu miktar\u0131n 3,32 milyon hektar\u0131 DS\u0130 taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015f modern sulama \u015febekesine sahiptir. 1,3 milyon hektar\u0131 m\u00fclga K\u00f6y Hizmetleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (KHGM) ve \u0130l \u00d6zel \u0130dareleri taraf\u0131ndan i\u015fletmeye a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, yakla\u015f\u0131k 1 milyon hektar alanda halk sulamas\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. 2023 y\u0131l\u0131nda ekonomik olarak sulanabilir 8,5 milyon hektar arazinin bug\u00fcn itibar\u0131yla sulanmayan 2,89 milyon hektarl\u0131k k\u0131sm\u0131n\u0131n da genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz taraf\u0131ndan i\u015fletmeye a\u00e7\u0131lmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir (DS\u0130). 2023 y\u0131l\u0131 itibariyle tahmini sulama da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 6,5 milyon ha DS\u0130 taraf\u0131ndan, 1,5 milyon ha KHGM-\u0130L \u00d6zel \u0130dareleri ve 0,5 milyon ha halk sulamas\u0131 \u015feklindedir.<\/p>\n

              \u00d6ncelikle, devredilen toplam sahan\u0131n %95\u2019ini olu\u015fturan tesislerin 1.922.529 hektar\u0131n\u0131 devralan 368 sulama birli\u011fi ile 99.525 hektar\u0131n\u0131 devralan 108 kooperatife, i\u015flevlerine uygun bir hukuki altyap\u0131 kazand\u0131rmak amac\u0131yla haz\u0131rlanan Sulama Birlikleri Kanunu 2011 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. Mahalli \u0130dare Birlikleri Kanunu\u2019na g\u00f6re kurulmu\u015f olan sulama birliklerinin onsekiz ay i\u00e7inde durumlar\u0131n\u0131 bu kanuna uygun hale getirmek zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

              Su kuyular\u0131n %55 sulamada kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ka\u00e7ak a\u00e7\u0131lan kuyu say\u0131s\u0131 bilinmektedir. Toplam kuyu say\u0131s\u0131n\u0131n %70\u2019inin ka\u00e7ak a\u00e7\u0131lan kuyular oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n

              Bu kanunla, birliklerde istihdam edilen en \u00fcst y\u00f6neticinin g\u00f6revine son verilebilmesi i\u00e7in DS\u0130 b\u00f6lge m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn uygun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131 zorunlulu\u011fu getirilmesi, birliklerin baz\u0131 yetkilerini kullanmada bakanl\u0131\u011f\u0131n vesayeti alt\u0131nda olaca\u011f\u0131 \u015feklinde itirazlar\u0131 getirmi\u015ftir.<\/p>\n

              Devir mekanizmas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen mevcut mevzuat\u0131n bo\u015fluklar\u0131n\u0131 gidermenin \u00f6tesinde su kaynaklar\u0131n\u0131n tar\u0131mda etkin kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kat\u0131l\u0131mc\u0131 su kullan\u0131m y\u00f6netimini g\u00fc\u00e7lendirmeyi de ama\u00e7layan bu kanundan sonra, bir an evvel uygulamaya ge\u00e7ilebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ikincil d\u00fczenlemelerin ivedilikle haz\u0131rlanmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

              Toprak ve su kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131, geli\u015ftirilmesi, k\u0131rsal alanda su temini ve kullan\u0131lm\u0131\u015f sular\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 hizmetleri, arazi toplula\u015ft\u0131rma ve tarla i\u00e7i geli\u015ftirme hizmetleri ile birlikte planlan\u0131r. Tarla i\u00e7i geli\u015ftirme hizmetleri; tarla yollar\u0131 ve sanat yap\u0131lar\u0131, a\u00e7\u0131k ve kapal\u0131 drenaj, sulama tesisleri, kimyasal maddeler kullan\u0131larak arazi \u0131slah\u0131, toprak muhafazas\u0131 ve dere yata\u011f\u0131 \u0131slah\u0131 gibi faaliyetleri kapsar.<\/p>\n

              AB Komisyonu T\u00fcrkiye-AB ili\u015fkilerindeki geli\u015fmeleri, \u201cSu kalitesi konusunda \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 ilerleme kaydedilmi\u015ftir. Su kirlili\u011finin kontrol\u00fcne ili\u015fkin mevzuat, izin usullerini d\u00fczenlemek amac\u0131yla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130lgili kurumlar aras\u0131nda koordinasyonu art\u0131rmak ve AB m\u00fcktesebat\u0131na daha fazla uyum i\u00e7in stratejiler ve politikalar geli\u015ftirmek amac\u0131yla su kalitesi y\u00f6netimi konusunda \u00fcst d\u00fczey bir y\u00f6nlendirme komitesi kurulmu\u015ftur. Su y\u00f6netimine ili\u015fkin kurumsal \u00e7er\u00e7eve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr ve nehir havzas\u0131 d\u00fczeyinde \u00f6rg\u00fctlenmemi\u015ftir. Bir dizi havza koruma eylem plan\u0131 tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f olup bu planlar, ilerde nehir havzas\u0131 y\u00f6netim planlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclecektir.\u201d \u015feklinde rapor etmi\u015ftir.<\/p>\n

              AB Komisyonu Geli\u015fme Raporu\u2019nda; \u201cDo\u011fa korumas\u0131 konusunda ilerleme kaydedilmemi\u015ftir. Sulak alanlar\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin y\u00f6netmelikte yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik, Sulak Alanlar\u0131n Uluslararas\u0131 \u00d6nemi S\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda korunan sulak alanlar\u0131n korunma durumunu zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fa korumas\u0131na ili\u015fkin sorumluluk \u00e7e\u015fitli yetkili kurumlar aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde payla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine <\/strong>ili\u015fkin olarak \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 ilerleme kaydedilmi\u015ftir. \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan bir ulusal iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi stratejisi kabul edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde bir \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Dairesi kurulmu\u015f ve kamu kurumlar\u0131 aras\u0131nda koordinasyonu art\u0131rmak i\u00e7in bir iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00fcst d\u00fczey koordinasyon komitesi olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n

              Sorunlar ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri; Stratejiler ve Politikalar:<\/strong><\/p>\n

                \n
              • \u00dclkemizde arazilerin \u00f6zelliklerine g\u00f6re se\u00e7ilecek bitki deseni i\u00e7in en uygun sulama y\u00f6nteminin se\u00e7ilmesi, projelenmesi ve uygun bir sulama program\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 do\u011fal kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n en iyi \u015fekilde bir sonraki nesillere aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama sistemlerinin uygulanmas\u0131, su kay\u0131plar\u0131n\u0131 azaltmakla birlikte a\u015f\u0131r\u0131 sulaman\u0131n \u00e7evreye verdi\u011fi zararl\u0131 etkileri minimize edecektir. Toprak ve su kaynaklar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ile ilgili kanun, t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmelikler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131na uymamaktad\u0131r. Toprak kaynaklar\u0131n\u0131n etkin kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in tar\u0131m arazilerinin tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131, toprak ve su kaynaklar\u0131n\u0131n kirlenmesini ve kayb\u0131n\u0131 engelleyecek yasal d\u00fczenlemeler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle, su kaynaklar\u0131n\u0131 bir do\u011fal kaynak olarak de\u011ferlendiren ve ilgili t\u00fcm sekt\u00f6rlerin entegrasyonunu ama\u00e7layan “Su Yasas\u0131” bir an \u00f6nce \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu yasada \u00f6zellikle suya ili\u015fkin devlet kurulu\u015flar\u0131n\u0131n yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmeli; ilgili sekt\u00f6rlerin yetki ve sorumluluklar\u0131 netle\u015ftirilmeli, mevzuattaki da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k giderilmelidir. Y\u00fczey sular\u0131n\u0131n tahsisi, korunmas\u0131, sekt\u00f6rel ve sekt\u00f6rler aras\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n planlanmas\u0131 gibi t\u00fcm yasal bo\u015fluklar doldurulmal\u0131 ve 167 say\u0131l\u0131 Yeralt\u0131 Sular\u0131 Yasas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verecek \u015fekilde g\u00fcncelle\u015ftirilmelidir (\u00c7akmak ve Ak\u00fcz\u00fcm, 2006).<\/li>\n
              • Sulamaya a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f alanlarda plans\u0131z ve insafs\u0131z bir \u015fekilde yap\u0131lan a\u015f\u0131r\u0131 sulamayla; <\/strong>yetersiz drenaj, tuzlanma, \u00e7orakla\u015fma ve erozyon problem olmu\u015ftur. Sulamayla beraber artan a\u015f\u0131r\u0131 kimyasal g\u00fcbre ve ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131yla; <\/strong>\u00fcretici maliyetlerini artmakta, taban suyu ile i\u00e7me suyu kalitesini ve topra\u011f\u0131n kalitesini olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir. Bu olumsuzluklar\u0131 gidermeyi hedeflemek.<\/li>\n
              • S\u00fcrekli ve artan oranda kimyasal g\u00fcbre kullan\u0131lmas\u0131 sonucunda, toprak yap\u0131s\u0131nda N (azot) ve P\u2019nin (potasyum) tutulmas\u0131 ve birikimiyle, bitkiler besin maddelerinden yeterince yararlanamamakta ve ayr\u0131ca toprakta ve yer alt\u0131 sular\u0131nda kirlenme meydana gelebilmektedir. Bu olumsuzlu\u011fu giderebilmenin y\u00f6ntemlerinden olarak; bitkinin su ve g\u00fcbre kullan\u0131m etkinli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131, mikrobiyal g\u00fcbrelerle, toprak hormon ve d\u00fczenleyicilerle topra\u011f\u0131n canl\u0131 organizma yap\u0131s\u0131n\u0131n kazand\u0131r\u0131lmas\u0131; b\u00f6ylece toprakta bulunun besin maddelerinden bitkilerin azam\u0131 yararlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak daha az kimyasal g\u00fcbre kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak.<\/li>\n
              • K\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla beraber daha da azalaca\u011f\u0131 belirtilen ve zaten k\u0131t olan su kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n teknolojik geli\u015fmeler de dikkate al\u0131narak en iyi \u015fekilde de\u011ferlendirilmesini sa\u011flayacak projelere \u00f6ncelik vermek ve tar\u0131msal sulama projelerine ayr\u0131lan yat\u0131r\u0131m pay\u0131n\u0131n y\u00fckseltilmesi sa\u011flamak.<\/li>\n
              • Havza ve kaynaklar \u00fczerinde yap\u0131lacak tesis ve planlamalarda, daha \u00f6nceki y\u0131llarda mansapta yap\u0131lm\u0131\u015f tesislerin su ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 dikkate almak.<\/li>\n
              • Sulama projelerinde \u00e7ift\u00e7i kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek ve \u00e7ift\u00e7i kat\u0131l\u0131m\u0131 olan projelere \u00f6ncelik verilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
              • Mevcut tesislerin envanterleri \u00e7\u0131kar\u0131larak aksayan y\u00f6nler ve al\u0131nacak \u00f6nlemlerin ortaya konulmas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle daha \u00f6nceki y\u0131llarda yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck sulama tesislerinin rehabilitasyonuna y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalara a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
              • Sulama \u00fccretlerindeki Devlet Deste\u011fi Politikas\u0131 ile damla uygulama y\u00f6ntemiyle verimlili\u011fi artt\u0131rarak su kullan\u0131m\u0131nda israf\u0131 azaltmak y\u00f6n\u00fcndeki genel politikay\u0131 \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/li>\n
              • T\u00fcrkiye\u2019de tar\u0131m topraklar\u0131n\u0131n sulanmas\u0131 Devlet Sulama \u0130\u015fletmecili\u011fi, kullan\u0131c\u0131 \u00f6rg\u00fctler ve mahalli idarelerce yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu alanda daha ciddi ve tutarl\u0131 bir y\u00f6neti\u015fim ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak.<\/li>\n
              • Su kaynaklar\u0131 y\u00f6netiminin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi sorusu d\u00fcnya su kamuoyunun g\u00fcndeminde \u00f6nemli bir yer tutmakta ve bu soruya verilen yan\u0131tlar do\u011frultusunda kar\u015f\u0131m\u0131za iki kavram \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Su Y\u00f6neti\u015fimi ve B\u00fct\u00fcnle\u015fik Su Kaynaklar\u0131 Y\u00f6netimi. B\u00fct\u00fcnle\u015fik su kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi yakla\u015f\u0131m\u0131 \u201cekosistemlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finden \u00f6d\u00fcn vermeden, hakkaniyet ilkesi esas al\u0131narak, ekonomik ve sosyal refah\u0131n en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in su, toprak ve ilgili kaynaklar\u0131n e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7erisinde geli\u015ftirilmesini, y\u00f6netilmesini te\u015fvik eden s\u00fcre\u00e7\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Etkin su y\u00f6neti\u015fimi ise b\u00fct\u00fcnle\u015fik su kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi yakla\u015f\u0131m\u0131 stratejilerinin uygulanabilmesinin \u00f6n ko\u015fuludur.<\/li>\n
              • \u00dclkemizde hen\u00fcz su kaynaklar\u0131n\u0131n (t\u00fcm su k\u00fctleleri) b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir anlay\u0131\u015fla y\u00f6netilmesi i\u00e7in ne ulusal d\u00fczeyde ne de havza baz\u0131nda, ilgili payda\u015flar\u0131n karar alma-uygulama s\u00fcre\u00e7lerine d\u00e2hil olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir \u00f6rg\u00fctlenmeye gidilmi\u015ftir. Hen\u00fcz b\u00fct\u00fcnle\u015fik su kaynaklar\u0131 y\u00f6netiminin uygulanmas\u0131na zemin olu\u015fturacak etkin su y\u00f6neti\u015fimi i\u00e7in yeterli bir yasal altyap\u0131 olu\u015fturulabilmi\u015f de\u011fildir. Oysa T\u00fcrkiye\u2019nin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu pek \u00e7ok su sorununun temelinde y\u00f6neti\u015fim yetersizli\u011fi<\/strong> yatmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00e7er\u00e7eve bir su yasas\u0131n\u0131n ve y\u00f6netmeliklerinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, mevcut y\u00f6netmeliklerin yeni yasa do\u011frultusunda yeniden d\u00fczenlenmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Ancak, yasa ve y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karmak tek ba\u015f\u0131na elbette ki yeterli olmayacakt\u0131r. S\u00f6z konusu yasa ve y\u00f6netmeliklerin etkin bir bi\u00e7imde uygulanmas\u0131n\u0131n sa\u011flanabilece\u011fi bir y\u00f6neti\u015fim yap\u0131s\u0131n\u0131n kurulabilmesi i\u00e7in hem ulusal d\u00fczeyde hem de havza baz\u0131nda payda\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 esas\u0131na dayal\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenmeye gidilmesi gerekmektedir. Bu ba\u011flamda, ulusal d\u00fczeyde Ulusal Su Y\u00f6netimi Koordinasyon Kurulu, Ulusal Su Konseyi<\/strong> ve \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan, havza baz\u0131nda ise Havza Su Kurullar\u0131 ve Havza M\u00fcd\u00fcrl\u00fcklerinden olu\u015fan yeni bir \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lanmaya gitmek (Tuna, 2013).<\/li>\n
              • Ulusal Su Konseyi\u2019nin g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131; mevzuat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yapmak, destek programlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak, al\u0131nacak tedbirleri belirlemek ve benzer hizmetleri y\u00fcr\u00fcten kurulu\u015flar aras\u0131nda koordinasyonu sa\u011flamak olarak belirlemek.<\/li>\n
              • Su Kanunu haz\u0131rlanarak kanunla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve 167 Say\u0131l\u0131 Yeralt\u0131 Sular\u0131 Kanunu\u2019nu g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verecek \u015fekilde yeniden d\u00fczenlemek.<\/li>\n
              • Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama konusunda \u00f6rg\u00fctl\u00fc \u00e7ift\u00e7i kitlesinin olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in kooperatifle\u015fme bilincinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik e\u011fitimlere \u00f6nem verilmesini sa\u011flamak ve bu kapsamda her sulama kooperatifinin mutlaka bir sulama uzman\u0131 teknik eleman \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 zorunlu hale getirmek.<\/li>\n
              • Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama projelerini mutlaka toplula\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f alanlarda uygulamak.<\/li>\n
              • Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama yat\u0131r\u0131mlar\u0131 pahal\u0131 yat\u0131r\u0131mlard\u0131r. Bu i\u015fler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck paralara ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Havza baz\u0131nda belirlenecek \u00f6nceliklere g\u00f6re tesislerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ama\u00e7lamak, plans\u0131z programs\u0131z kaynak israf\u0131 yapmamak, projelendirme ve uygulama i\u015flerinin ehil ellerde olmas\u0131na \u00f6nem vermek.<\/li>\n
              • Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulamada kullan\u0131lan enerjiyi ucuz sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmak ve gece sulamalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
              • Sulama kooperatiflerinin ve sulama birliklerinin rehabilitasyon projelerinin finansman ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik parasal imk\u00e2nlar\u0131 art\u0131rmak (Erdo\u011fan, 2011).<\/li>\n
              • Su m\u00fclkiyetinde kamu sistemini korumak, ancak sulama tesislerinin i\u015fletilmesinde k\u00e2r ama\u00e7layan piyasa t\u00fcr\u00fc bir i\u015fletmecilik yerine, \u00e7ift\u00e7ilerin ortak ihtiya\u00e7lar\u0131ndan kaynaklanan k\u00e2r ama\u00e7lamayan, suyun etkin kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayacak, karar s\u00fcre\u00e7lerine aktif kat\u0131l\u0131m\u0131 temin edecek\u00a0 kooperatifleri tercih etmek (TZD, 2011).<\/li>\n
              • K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri de dikkate al\u0131narak, t\u00fcm kurum ve kurulu\u015flarla etkin i\u015fbirli\u011fi ve e\u015fg\u00fcd\u00fcm sa\u011flanarak, tar\u0131msal sulama politika ve stratejilerini \u00fclkesel \u00f6l\u00e7ekte planlamak.<\/li>\n
              • Meteorolojik ve hidrolojik de\u011fi\u015fikliklerin depoland\u0131\u011f\u0131 veri bankalar\u0131 kurmak.<\/li>\n
              • Kurakl\u0131k \u0130zleme ve Uyar\u0131 Merkezi kurmak.<\/li>\n
              • Kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 bitki \u00e7e\u015fitlerinin \u0131slah\u0131na y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalara \u00f6ncelik vermek.<\/li>\n
              • Tar\u0131msal sulamada tasarruf sa\u011flay\u0131c\u0131 yeni teknolojilerin geli\u015ftirilmesinin ve uygulamas\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
              • GAP Eylem Plan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde programlanan 2,1 milyon hektar alanda toplula\u015ft\u0131rma ve tarla i\u00e7i geli\u015ftirme hizmetlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek.<\/li>\n
              • Bas\u0131n\u00e7l\u0131 sulama y\u00f6ntemlerinin s\u00fcbvansiyonlu kredi ile desteklenmesi modelinin i\u015fletme baz\u0131ndan ziyade alan baz\u0131na y\u00f6nlendirilerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flamak.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n
                  \n
                1. Do\u011fal Kaynaklar ve Biyolojik \u00c7e\u015fitlilik<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

                  T\u00fcrkiye, d\u00fcnya \u00fczerindeki m\u00fcstesna konumu itibar\u0131yla bitkisel genetik kaynaklar ve \u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131lar\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n nadir \u00fclkelerinden biri say\u0131lmaktad\u0131r. Bu zenginliklere k\u00fclt\u00fcr bitkilerinin yerel \u00e7e\u015fitleri de d\u00e2hildir. T\u00fcrkiye\u2019nin flora zenginli\u011fi, iklim \u00e7e\u015fitlili\u011fi, toprak varl\u0131\u011f\u0131 ve su kaynaklar\u0131n\u0131n tar\u0131m i\u00e7in elveri\u015fli olu\u015fu T\u00fcrkiye\u2019yi e\u015fsiz bir konuma oturtmaktad\u0131r. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi olan \u00fcr\u00fcnlerin T\u00fcrkiye\u2019deki ekimi s\u00fcrecinde do\u011fal flora zenginli\u011fine zarar vermeyecek mahiyetteki bir ekim rejimi, stratejik \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yeni tohumculuk yasas\u0131 ba\u011flam\u0131nda bu durumun kavrand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Uygulamada da bu duyarl\u0131l\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmelidir.<\/p>\n

                  Biyolojik zenginli\u011fin yan\u0131nda bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131yla ilgili \u00e7ok zengin bir geleneksel bilgi birikimi de olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n

                  250.000 bitki \u00f6rne\u011fi potansiyel saklama kapasiteli, d\u00fcnyan\u0131n 3. b\u00fcy\u00fck Tohum Gen Bankas\u0131 da yine 2010 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde hizmete a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

                  Tarih boyunca ge\u00e7mi\u015f medeniyetler yerel \u00e7e\u015fitlerden \u00e7ok iyi bir \u015fekilde yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. En az 500 nesilden bu yana babadan o\u011fula devredilen bu miras, de\u011feri bi\u00e7ilemeyecek bir genetik kaynak birikimi olu\u015fturmu\u015ftur. Bu \u00e7e\u015fitler bir yandan etraf\u0131ndaki yabani akrabalar\u0131yla gen de\u011fi\u015fimi yaparken bir yandan da nesiller boyunca \u00e7ift\u00e7ilerin se\u00e7imi sonucu daha b\u00fcy\u00fck meyveli, homojen tohum olgunlu\u011funa sahip, tane d\u00f6kmeyen, yatmaya dayan\u0131kl\u0131, daha iyi tada ve albeniye sahip, daha y\u00fcksek verimli yerel \u00e7e\u015fitler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (Karag\u00f6z, 2017).<\/p>\n

                  Karag\u00f6z\u2019\u00fcn (2017) bildirdi\u011fine g\u00f6re; \u00fclkemizdeki biyolojik \u00e7e\u015fitlilik zenginli\u011fi, ge\u00e7mi\u015fte Vavilov, Zhukovsky ve Harlan gibi ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015ftir. Bu \u00e7e\u015fitlerin Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7e\u015fit geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 oldu\u011fu ve hatta \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temel materyali oldu\u011fu rapor edilmi\u015ftir.<\/p>\n

                  \u00dclkemizin yeti\u015ftirdi\u011fi en \u00f6nemli bilim adamlar\u0131ndan Mirza G\u00f6kg\u00f6l, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde T\u00fcrkiye\u2019nin hemen her yerinden getirdi\u011fi yerel \u00e7e\u015fitler \u00fczerinde yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak bu\u011fdayda 18.000 adet farkl\u0131 tip ve bu tipler aras\u0131ndan 256 yeni varyete tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Materyalin elden ge\u00e7irilmesi sonucu \u201cyerel \u00e7e\u015fitlerin, \u0131slah\u00e7\u0131lar i\u00e7in sonsuz bir kaynak\u201d oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir (G\u00f6kg\u00f6l, 1939).<\/p>\n

                  Yerel \u00e7e\u015fitlerin azalmas\u0131 s\u00fcrekli ve \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez bir s\u00fcre\u00e7tir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda yerel \u00e7e\u015fitlerin ekili\u015f alanlar\u0131n\u0131 zaman i\u00e7inde y\u00fcksek verimli \u00e7e\u015fitlere b\u0131rakmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n

                  Karaa\u011fa\u00e7 ve Balkaya (2017), \u00fclkemizin so\u011fan, bezelye ve paz\u0131 t\u00fcrlerinin birincil gen merkezi, havucun ise ikincil gen merkezi konumunda oldu\u011funu; Anadolu\u2019nun kavun, h\u0131yar, yazl\u0131k kabak, bal kaba\u011f\u0131, taze fasulye, ba\u015f-lahana ve bakla t\u00fcrleri i\u00e7in mikro gen merkezi oldu\u011funu aktarmaktad\u0131r.<\/p>\n

                  T\u00fcrkiye, endemik sebze t\u00fcrleri y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemli bir zenginli\u011fe sahiptir.<\/p>\n

                  Son y\u0131llarda \u00fcreticinin elinde bulunan farkl\u0131 niteliklere sahip ve yerli olan sebze \u00e7e\u015fitleri kaybolmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte; \u00fclkemizde t\u00fcketicilerin al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ve bilin\u00e7lenmesi ile birlikte daha kaliteli ve farkl\u0131 damak tatlar\u0131na sahip olan \u00fcr\u00fcnlere daha \u00e7ok talep olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucunda, k\u00f6y domatesi ve k\u00f6y biberi gibi farkl\u0131 tipte \u00e7e\u015fitlerin \u0131slah edilmesi ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

                  Genetik kaynaklar\u0131n ve yerel \u00e7e\u015fitlerin toplanmas\u0131, tan\u0131mlanmas\u0131, muhafazas\u0131, de\u011ferlendirilmesi ve tohumlu\u011funun \u201cyerel \u00e7e\u015fit\u201d tan\u0131m\u0131na uygun bir \u015fekilde ticarile\u015fmesi konusunda gayretler devam etmelidir. Ancak genel olarak yayg\u0131n \u00fcretimi yap\u0131lan bitki \u00e7e\u015fitlerinin tohumluklar\u0131na kar\u015f\u0131, geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, bozulmu\u015f, ebter tohum gibi olumsuz ve yanl\u0131\u015f kampanyalar\u0131n \u00f6zellikle g\u00f6rsel medya \u015farlatanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 kabul edilebilir bir durum de\u011fildir. Ayr\u0131ca yerel tohum takas \u015fenlikleri ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yerel \u00e7e\u015fit tohumluklar\u0131 yabanc\u0131 ki\u015filerce toplan\u0131p yurt d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc de yayg\u0131n bir durumdur. Yerel tohum takas etkinliklerinin bakanl\u0131k ve tohumcu yetkili kurulu\u015flar (T\u00fcrkiye Tohumcular Birli\u011fi, T\u00dcRKTOB) g\u00f6zetimi ve denetiminde, ger\u00e7ek amac\u0131 do\u011frultusunda ve beklenen fayda elde edilmesine y\u00f6nelik olarak yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bunlar\u0131n d\u00fczenlenecek mevzuat \u00e7er\u00e7evesinde tescili ve tohumluk \u00fcretimlerin yap\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar devam etmektedir<\/p>\n

                  Tohumculuk piyasas\u0131nda sertifikal\u0131 tohumlu\u011fun kullan\u0131lmas\u0131 esas olmal\u0131d\u0131r; yerel \u00e7e\u015fit kavram\u0131n\u0131n sertifikal\u0131 tohumculu\u011fun \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 uygun olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

                  Hedefler, \u00a0Stratejiler ve Politikalar:<\/strong><\/p>\n

                    \n
                  • Sadece Gen Bankalar\u0131\u2019na sahip olma s\u00f6ylemlerinden \u00f6te; genetik kaynaklar\u0131n karakterizasyonu i\u015flemlerine \u00f6ncelik vermek ve projeli olarak kamu ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra, \u00fcniversiteler ve hatta yabanc\u0131 kurulu\u015flar i\u015fbirli\u011fiyle bu i\u015fleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek.<\/li>\n
                  • Toplamas\u0131 yap\u0131lamayan yerel \u00e7e\u015fitlerin toplanarak gen bankalar\u0131nda muhafazaya al\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek.<\/li>\n
                  • Mevcut yerel materyallerin tohum yenileme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 etkin bir program \u00e7er\u00e7evesinde yapmak.<\/li>\n
                  • Genetik kaynaklar\u0131n karakterizasyonu ve germplasm (kaynak materyal) geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik T\u00dcB\u0130TAK destekleriyle \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 projeler haz\u0131rlatmak.<\/li>\n
                  • Genetik kaynaklar\u0131n muhafazas\u0131 ve karakterizasyonu konular\u0131nda \u00f6zellikle lisans\u00fcst\u00fc programlar\u0131nda kamu ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131 ile \u00f6zel sekt\u00f6r ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu uzmanlar\u0131n\u0131n \u00fcniversitelerde ders verme imk\u00e2n\u0131n\u0131 ve i\u015fbirli\u011fini sa\u011flamak.<\/li>\n
                  • Genetik kaynaklar\u0131n korunmas\u0131nda ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n daha fazla ilgi gruplar\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve desteklemek.<\/li>\n
                  • Genetik kaynaklar\u0131n korunmas\u0131nda Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n gen\u00e7 \u00e7ift\u00e7ileri ve \u00f6zellikle de gen\u00e7 kad\u0131n \u00e7ift\u00e7ileri desteklemeye y\u00f6nelik politikalar\u0131 tan\u0131tmaya gayret etmek ve \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcrmek.<\/li>\n
                  • Yerel \u00e7e\u015fitlerin tamam\u0131 elden \u00e7\u0131kmadan \u00f6zellikle \u00fcmitvar olanlardan ba\u015flayarak bir koruma program\u0131n\u0131 devreye sokmak.<\/li>\n
                  • Yerel \u00e7e\u015fitlere pazar olanaklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, \u00e7e\u015fitler \u00fczerinde yarar payla\u015f\u0131m rejimi geli\u015ftirilmesi, \u00e7e\u015fitlerle ili\u015fkili geleneksel bilginin toplanmas\u0131 ve korunmas\u0131, \u00e7ift\u00e7i \u015fartlar\u0131nda \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, Tohumculuk Kanunu\u2019nda yerel \u00e7e\u015fitlerin tohumluk \u00fcretimine engel olan hususlar\u0131n d\u00fczeltilmesi, yerel \u00e7e\u015fitlerin organik tar\u0131m sistemlerine entegrasyonu, \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fine gidilmesi konular\u0131nda giri\u015fimlerde bulunmak ve gerekeni yapmak.<\/li>\n
                  • Yerel sebzelerin organik tar\u0131m sisteminde yeti\u015ftirilebilirliklerini incelemek ve b\u00f6ylelikle organik sertifikal\u0131 ve tescilli farkl\u0131 sebze tiplerinin piyasada daha y\u00fcksek fiyata al\u0131c\u0131 bulabilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
                  • \u00dclkemizde do\u011fada yeti\u015fen ve besin i\u00e7erikleri belirlenmi\u015f olan farkl\u0131 yabani sebze t\u00fcrlerinin tohumlar\u0131n\u0131n muhafazas\u0131na, \u00e7o\u011falt\u0131m\u0131na ve ticarile\u015ftirilmesine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmak.<\/li>\n
                  • \u00c7e\u015fit geli\u015ftirmede kullan\u0131lacak kaynak materyal (germplasm) geli\u015ftirecek merkezler olu\u015fturmak, geli\u015ftirilen materyali kullanmak ve pazarlamak.<\/li>\n
                  • Zaman i\u00e7inde transgenik \u00e7e\u015fit geli\u015ftirmeden belli \u00f6l\u00e7\u00fcde vazge\u00e7ilebilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc ve \u00fclkemizin GDO\u2019lu \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftirmeme politikas\u0131na paralel olarak; bir \u015fekilde genetik kaynaklar\u0131m\u0131zdan yararlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve \u00e7e\u015fit geli\u015ftirmek.<\/li>\n
                  • Yerel genetik kaynaklar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve pazarda istenilen \u00e7e\u015fitlili\u011fin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel sekt\u00f6re de devlet deste\u011fi sa\u011flamak.<\/li>\n<\/ul>\n

                    Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

                    \u00c7akmak, E., Dudu H. ve \u00d6cal N. (2009). Tar\u0131m Sekt\u00f6r\u00fcnde Etkinlik Analizi. TEPAV yay\u0131n\u0131, Ocak 2008.<\/p>\n

                    D\u00fcnya GDO Raporu. (2010). Tar\u0131msal Biyoteknoloji Uygulamalar\u0131 \u0130\u00e7in Uluslararas\u0131 Hizmetler Enstit\u00fcs\u00fc (ISAAA)<\/p>\n

                    Ekonomik Rapor. (2009). TOBB.<\/p>\n

                    G\u00fcnayd\u0131n, G. (2009). Geneti\u011fi De\u011fi\u015ftirilmi\u015f Organizmalar – GDO ve Ger\u00e7ekler. GDO Panel, Samsun, 2009.<\/p>\n

                    Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 (2014). G\u0131da \u00dcr\u00fcnleri ve G\u00fcvenilirli\u011fi, \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu Raporu, Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 2014-2018, Yay\u0131n No: KB: 2867 – \u00d6\u0130K: 717, Ankara.<\/p>\n

                    OECD\u2011FAO Agricultural Outlook 2017\u20112026.<\/p>\n

                    Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 Bitkisel \u00dcretim \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu 1. Taslak Rapor, Kas\u0131m 2012<\/p>\n

                    T. C. Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 2014-2018 Bitkisel \u00dcretim \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu Raporu. Ankara, 2014.<\/p>\n

                    T\u00dcB\u0130TAK Vizyon 2023. Bilim Ve Teknoloji \u00d6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc Projesi.<\/p>\n

                    T\u00fcrkiye\u2019nin Stratejik Vizyonu 2013 Projesi \u201cTar\u0131m, G\u0131da ve Hayvanc\u0131l\u0131k\u201d Stratejik Vizyon Belgesi, 2014.<\/p>\n

                    Karag\u00f6z, A. (2017). Yerel \u00c7e\u015fitlerin Ge\u00e7mi\u015fteki ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Durumu. T\u00dcRKTOB Dergi 23: 4-7.<\/p>\n

                    Karaa\u011fa\u00e7, O. ve Balkaya, A. (2017). T\u00fcrkiye\u2019de Yerel Sebze \u00c7e\u015fitlerinin Mevcut Durumu ve Islah Programlar\u0131nda De\u011ferlendirilmesi. T\u00dcRKTOB Dergi 23: 8-15.<\/p>\n

                    Kan, M ve Kan, A. (2017). Yerel \u00c7e\u015fitlerin Korunmas\u0131nda ve \u00dcretimin S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finde Kad\u0131nlar. T\u00dcRKTOB Dergi 23: 18-21.<\/p>\n

                    G\u00f6kg\u00f6l, M. 1935. Turkey\u2019s Wheats, V.I (in Turkish). \u0130stanbul. Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul Ye\u015filk\u00f6y Tohum Islah \u0130stasyonu Yay\u0131n\u0131: 7. p. 436.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                    Dr. Karahan bu yaz\u0131s\u0131nda, T\u00fcrk tar\u0131m\u0131n\u0131 ne etkiler sorusunun cevab\u0131n\u0131 ar\u0131yor. Tar\u0131msal arazilerden i\u015fletme yap\u0131s\u0131na, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden biyo\u00e7e\u015fitlilik ve GDO’lu \u00fcr\u00fcnlere kadar derin bir incelemeden sonra \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak stratejik politikalar sunuyor.<\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":414,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,63,2],"tags":[],"coauthors":[23],"class_list":["post-411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-teknoloji","category-ekonomi","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=411"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/411\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=411"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}