![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/PatronaHalilJean-Baptiste_van_Mour_004Renk-1024x760.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Yaz\u0131, Prof. Dr. \u0130smail YAKIT\u2019\u0131n\u00a0<\/em>\u201cKur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 Anlamak\u201d Edit\u00f6r: Mete Korkmaz<\/em><\/p>\n Bat\u0131 dillerinde \u201cEtat\u201d, \u201cState\u201d vs. kelimeleriyle kar\u015f\u0131lanan \u201cDevlet\u201d kavram\u0131, Latince \u201cstare\u201d fiilinden yap\u0131lan, \u201cstatus\u201ddan gelmedir. Bu ise, \u201cdurmak, yerle\u015fmek, ik\u00e2met etmek\u201d anla\u00adm\u0131nda co\u011fraf\u00ee bir nisbete dayal\u0131 statik bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dilimize Arap\u00e7a\u2019dan ge\u00e7en \u201cdevlet\u201d kelimesi k\u00f6k itibariyle D-V-L olup bu da \u201chareket ettirmek, d\u00f6nd\u00fcrmek, dola\u015ft\u0131rmak, \u00e7ekip \u00e7evirmek\u201d anlam\u0131ndad\u0131r. Bu ise h\u00fck\u00fcmet kavram\u0131yla sinonim olan dinamik bir de\u011fer kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir di\u011fer ifadeyle Latinler yerle\u015fik olmayan ve belli bir co\u011frafya par\u00e7as\u0131nda bulunmayan topluluklara devlet iz\u00e2fe edilemeyece\u011fini telkin ederken, M\u00fcsl\u00fcmanlar da \u201ci\u015flerini \u00e7ekip \u00e7eviremeyen, kendi kendini y\u00f6netemeyen\u201d topluluklara \u201cdevlet\u201d kavram\u0131n\u0131n iz\u00e2fe edilemeyece\u011fini vurgulamaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu izahlar, meselenin etimolojik ve semantik taraf\u0131d\u0131r ve kavram\u0131n temelinde var olan anlam da budur. Bir ba\u015fka tabirle Latinler \u201cdevlet\u201d kavra\u00adm\u0131n\u00adda \u201c\u00fclke\u201d unsurunu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken m\u00fcsl\u00fcmanlar da \u201cege\u00admen\u00adlik ve siyasi iktidar\u201d unsuruna a\u011f\u0131rl\u0131k vermi\u015flerdir. Buradan hareketle, bir yerde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve temerk\u00fcz etmi\u015f bir iktidar\u0131 temsil eden terim anlam\u0131 ile k\u00f6k anlam\u0131 aras\u0131nda semantik ba\u011f a\u00e7\u0131k\u00e7a kurulabilmektedir.<\/p>\n Devlet ve toplum felsefesi, sosyoloji ve hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan da m\u00fc\u015fterek bir tan\u0131m yap\u0131labilir. Buna g\u00f6re Devlet, \u00fcst\u00fcn bir iradenin hakimiyetine tabi olarak belirli bir co\u011frafya \u00fczerinde ya\u015fayan insan toplulu\u011funun te\u015fkil etti\u011fi ayr\u0131 ve m\u00fcstakil bir \u015fahsiyete m\u00e2lik, hukuk\u00ee bir kurumdur.<\/p>\n S\u00f6zl\u00fck anlam\u0131 mevki, n\u00fcfuz, \u015feref, ikbal, servet ve mutlu\u00adluk olan \u201cDevlet\u201d, terim olarak eski T\u00fcrklerde \u201c\u0130l\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle kar\u015f\u0131lanmaktayd\u0131.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n\u2019da devlet kelimesi ne s\u00f6zl\u00fck ne de bug\u00fcn kulland\u0131\u00ad\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak kelimenin hemen hemen ayn\u0131 anlama gelebilen \u201cd\u00fblet\u201d \u015feklinde bir telaffuzu ge\u00e7mektedir: \u201cMallar i\u00e7inizdeki zenginler aras\u0131nda dola\u015f\u0131p dur\u00admas\u0131n\u201d <\/em>(Ha\u015fr, 59\/7). Bir di\u011fer \u00e2yette de zafer, galibiyet ve yaralanmalar gibi hususlar hakk\u0131nda \u201cBu gibi g\u00fcnleri insanlar aras\u0131nda bazen lehe ve bazen de aleyhe d\u00f6nd\u00fcr\u00fcp dururuz\u201d <\/em>(\u00c2l-i \u0130mran, 3\/140) derken ge\u00e7mektedir. \u015eu halde her iki \u00e2yette ge\u00e7en anlamlar \u00fczerinde semantik bir ba\u011f olu\u015fturursak; mal ve m\u00fclk\u00fcn kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zenginlik ile sava\u015flarda elde edilen gali\u00adbiyetin siyasi iktidar\u0131n \u00f6nemli kaynaklar\u0131ndan oldu\u011fu h\u00fckm\u00fcne var\u0131r\u0131z.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n\u2019a g\u00f6re devlet konusunda bug\u00fcn anayasalarla anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bi\u00e7imde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tarif yapma imk\u00e2n\u0131m\u0131z yoktur.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n, devlet kelimesini kullanmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir devlet \u015fekli de \u00f6nermez. Bu ise, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n kendi \u00fcslubuna ait olan bir husustur. Yoksa Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n iktidar olgusuyla ilgilenmedi\u011fi anla\u00adm\u0131na gelmez. Kelimenin yoklu\u011fu, kavram\u0131n yoklu\u011funu gerek\u00adtirmez prensibinden hareketle Kur\u2019\u00e2n\u2019da y\u00f6netici, iktidar, insan topluluklar\u0131 vs. ile ilgili kelimeler kullan\u0131lmaktad\u0131r: H\u00fc\u00adk\u00fcm, m\u00fclk, \u00fcmmet, imamet, velayet, halife, itaat, b\u00ee\u2019at, ulu\u2019l-emr gibi siyasi anlam ta\u015f\u0131yan kelimelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Zaten Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n en temel ve evrensel vas\u0131flar\u0131ndan birisi de fert ve toplum baz\u0131nda, insan hayat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn normatif alanlar\u0131n\u0131 ken\u00addi ilke, prensip ve de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla ku\u015fatmas\u0131d\u0131r. Esasen, ho\u015fg\u00f6r\u00fc, bar\u0131\u015f, d\u00fczen ve adaletin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yery\u00fcz\u00fcnde insan topluluklar\u0131n\u0131n kendilerine y\u00f6neticiler edinmeleri ve siyasi anlamda \u00f6rg\u00fctlenmeleri en do\u011fal yoldur. O halde Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n insan\u0131n sosyal ve siyasi ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda va\u2019z etti\u011fi d\u00fczenleyici bir tak\u0131m prensipler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda O\u2019nun devlet telakki\u00adsini tesbit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n \u0130nsan\u0131n en temel ve evrensel haklar\u0131 ana hatlar\u0131yla: Ya\u00ad\u015fama hakk\u0131, adalet, e\u015fitlik, h\u00fcrriyet, m\u00fclkiyet, miras hakk\u0131 ile ticaret ve \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131 gibi haklard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu haklarla ilgili olarak Kur\u2019\u00e2n\u2019da evrensel nitelikte h\u00fck\u00fcmler vaz\u2019edilmi\u015ftir. \u0130\u015fte insan topluluklar\u0131ndan ve onlar\u0131 y\u00f6netenlerden Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n bek\u00adledi\u011fi, bu haklar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nlen\u00admesi, iyili\u011fin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cSiz insanlar i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan en iyi bir topluluksunuz. \u0130yili\u011fi emreder, k\u00f6t\u00fcl\u00fckten sak\u0131nd\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z.\u201d<\/em> (\u00c2l-i \u0130mran, 3\/110)<\/p>\n Bu \u00e2yetten anla\u015f\u0131lan devletin insanlara g\u00fcven, huzur ve\u00adren ve emniyet sa\u011flayan her t\u00fcrl\u00fc tedbire ba\u015fvurmas\u0131 gerekti\u011fi ve toplumun huzur ve refah\u0131n\u0131 bozucu, birlik ve beraberli\u011fine engel olabilecek her t\u00fcrl\u00fc ihtimal dahilindeki hadiseleri \u00f6nle\u00adyebilecek tedbirleri almas\u0131 gerekti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n \u201cOnlar ki e\u011fer kendilerine yery\u00fcz\u00fcnde iktidar verirsek.\u00a0 iyili\u011fi emreder ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden nehyederler.\u201d<\/em> (Hac, 22\/41)<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n hedeflerinden biri insanlar\u0131n en tabii haklar\u0131n\u00addan olan m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve b\u00f6ylece insan\u0131n di\u011fer insanlar taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini \u00f6nlemektir. Miras hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131 da buna dahildir.<\/p>\n \u201cMallar\u0131n\u0131z\u0131 aran\u0131zda haks\u0131z sebeplerle yemeyin. Kendiniz bilip dururken, insanlar\u0131n mallar\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 haram yollar\u00addan yemeniz i\u00e7in o mallar\u0131 y\u00f6neticilere vermeyin.\u201d<\/em> (Bakara, 2\/188)<\/p>\n \u201cAna baban\u0131n ve yak\u0131nlar\u0131n b\u0131rakt\u0131klar\u0131ndan her birine va\u00adrisler k\u0131ld\u0131k.\u201d<\/em> (Nisa, 4\/33)<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n, devleti y\u0131kmaya y\u00f6nelik, ilah\u00ee iradeye kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc anar\u015fiye, fitne ve fesata kar\u015f\u0131 gerekli \u00f6nlemin al\u0131nmas\u0131n\u0131 yetkililerden ister.<\/p>\n \u201cYery\u00fcz\u00fcn\u00fc islah etmeyen, dirlik ve d\u00fczeni bozan, a\u015f\u0131r\u0131 hareket eden cahillerin arzular\u0131na uymay\u0131n.\u201d<\/em> (\u015euara, 26\/151-152)<\/p>\n Devlet, bug\u00fcnk\u00fc anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda, b\u00fct\u00fcn yurt\u00adta\u015fla\u00adr\u0131n\u0131n beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ve insanl\u0131k onuruna uygun bir bi\u00e7imde ya\u015famalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bunun i\u00e7in devlet, \u00fclkede ana-babalar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131, gen\u00e7leri, ya\u015fl\u0131lar\u0131, dul ve yetimleri, \u00f6z\u00fcrl\u00fcleri vs. korumak ve onlar\u0131 gelecek korkusundan kurtarmak ve sosyal g\u00fcvenli\u011fi ve bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcm\u00adl\u00fcd\u00fcr. Bu anlamda Kur\u2019\u00e2n\u2019da, ana hatlar\u0131yla sosyal devlet an\u00adlay\u0131\u015f\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n devlet ve y\u00f6netim konusunda herhangi bir \u015fekil veya sistem \u00f6nermiyor. Bir di\u011fer ifadeyle Kur\u2019\u00e2n herhangi bir isim koymak suretiyle bir devlet modeli ortaya koymuyor. Siyasi me\u015fruiyete y\u00f6nelik evrensel ilkeler serdediyor. Bunlar k\u0131saca adalet, isti\u015fare (\u015f\u00fbr\u00e2), insan haklar\u0131na riayet, emanetin ehline tevdi\u2019i gibi ilkelerdir. Kur\u2019\u00e2n\u2019da belirtilen bu esaslar \u00e7er\u00ad\u00e7evesinde insana siyasi model kurmak ve y\u00f6netmek husu\u00adsunda serbestlik tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hususu Hz. Peygamber ve ilk d\u00f6rt halife tatbikat\u0131nda da g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi, Hz. Peygamber\u2019in iki g\u00f6revi vard\u0131. Birincisi n\u00fcb\u00fcvvet, ikincisi, devlet y\u00f6netimi yani riyaset. Hz. Peygamber hem n\u00fcb\u00fcvvet sahibi hem de be\u015fer idi. O\u2019nun y\u00f6neticilik y\u00f6n\u00fc, yani riyaset g\u00f6revi be\u015fer olmas\u0131 ile alakal\u0131 y\u00f6n\u00fcyd\u00fc. Zira vefat etti\u011finde n\u00fcb\u00fcvvet g\u00f6revi sona ermi\u015f idi. Di\u011fer g\u00f6revi olan y\u00f6neticilik vasf\u0131 ise devam ettirilmi\u015ftir. Nitekim yerine halife se\u00e7ilen Hz. Ebubekir\u2019e, \u201cAllah\u2019\u0131n temsilcisi\u201d anlam\u0131nda \u201chali\u00adfetullah\u201d denmek istenmi\u015f, ama o bunu \u201cBen Resulullah\u2019\u0131n halifesiyim\u201d diyerek reddetmi\u015ftir. \u00d6te yandan \u0130slam tarihindeki ilk devlet olan \u201cMedine Site Devleti\u201dnin ilk anayasas\u0131n\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019dan ayr\u0131 olu\u015fu \u201cKur\u2019\u00e2n anayasad\u0131r\u201d \u015feklinde ifadeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan h\u00fckm\u00fcn yanl\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n Hz. Peygamber\u2019in tatbikat\u0131nda y\u00f6netimle ilgili siyasi bir form olmad\u0131\u011f\u0131 gibi Ra\u015fit halifelerin g\u00f6reve geli\u015f \u015fekillerinde de sabit bir sistemin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015e\u00f6yle ki: Hz. Ebu\u00adbekir,\u00a0 Ben\u00ee Sak\u00eefe\u2019de toplanan bir grup m\u00fcsl\u00fcman\u0131n oylar\u0131yla yani se\u00e7im yoluyla g\u00f6reve gelmi\u015ftir. Hz. \u00d6mer, Hz. Ebubekir\u2019in vefat\u0131ndan \u00f6nce kendisini bu g\u00f6reve tayin etmesiyle g\u00f6reve ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Osman, Hz. \u00d6mer\u2019in tavsiyesiyle halife olmu\u015f, Hz. Ali de hakem olay\u0131 ile g\u00f6reve getirilmi\u015ftir. \u015eayet Kur\u2019\u00e2n\u2019da ve Hz. Peygamber\u2019in hadisinde sabit bir \u015fekil veya sistem \u00f6nerilmi\u015f olsayd\u0131, Ra\u015fit halifeler farkl\u0131 \u015fekillerde g\u00f6reve gel\u00admezlerdi. Bu da g\u00f6steriyor ki, \u0130slam idar\u00ee anlamda h\u00fck\u00fc\u00admetlerin uymas\u0131 gereken muayyen bir \u015fekil tesbit etmemi\u015f, siyasi otoritenin nas\u0131l tanzim edilece\u011fini belirtmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan maslahatlar\u0131, bulunduklar\u0131 toplumun zaman ve \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi ile de\u011fi\u015fmektedir. Kur\u2019\u00e2n\u2019da ortaya konan hususlar milletin (toplumun) menfaati paralelindedir. Kur\u2019\u00e2n\u00ee prensipler zaman ve mek\u00e2n\u0131n kal\u0131plar\u0131na s\u0131\u011fmayan evrensel prensiplerdir. Devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na geli\u015f yoluna ve h\u00fck\u00fcmetlerin d\u0131\u015f \u015fekillerine \u00f6nem vermeyen \u0130slam, toplumun mutlulu\u011funu kendine kayg\u0131 edinen her h\u00fck\u00fcmete kap\u0131y\u0131 a\u00e7\u0131k tutmu\u015ftur. Yeter ki o rejim, o y\u00f6netim \u015fekli, insan onuruna, insan haklar\u0131na, adalet prensi\u00adbine vs. en uygun rejim olsun. Bu anlamda insan hayat\u0131n\u0131n her y\u00f6n\u00fcn\u00fc kaplayan ve de\u011ferlendiren, insan onuruna da en uygun rejim oldu\u011fu kan\u0131tlanan Cumhuriyet ve onun uygu\u00adlamas\u0131 olan Demokrasi Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz evren\u00adsel ilkelerini ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek en uygun rejim olarak g\u00f6z\u00fck\u00admektedir.<\/p>\n Latince \u201cy\u00fcksek (superior)\u201d anlam\u0131na gelen \u201csupera\u00adneitas\u201d, \u201csuperanus\u201d, \u201csouverainet\u00e9\u201d \u201csovereignty\u201d gibi keli\u00admelerle kar\u015f\u0131lanmakta, Arap\u00e7a\u2019da \u201cel-hakimiyye\u201d, \u201ces-siy\u00e2de\u201d \u015feklinde ifade edilmektedir. Dilimize Arap\u00e7a H-K-M k\u00f6k\u00fcnden gelen \u201chakimiyet\u201d \u015feklinde ge\u00e7en bu kelime h\u00fck\u00fcm koyma, s\u00f6z\u00fcn\u00fc ge\u00e7irme, y\u00f6netim hakk\u0131 gibi anlamlar\u0131 i\u00e7eren \u201cegemen\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Terim olarak egemen: \u201cY\u00f6\u00adnetimini hi\u00e7bir k\u0131s\u0131tlama veya denetime ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n s\u00fcrd\u00fcren, ba\u011f\u0131ml\u0131 olmayan, h\u00fck\u00fcmran\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Devletin egemenli\u011fi tekdir ve b\u00f6l\u00fcnmez niteliktedir. Ege\u00admenli\u011fi i\u00e7 ve d\u0131\u015f egemenlik diye ikiye ay\u0131rsalar da bu ayn\u0131 kudretin \u00fclke i\u00e7inde ve \u00fclke d\u0131\u015f\u0131ndaki tezah\u00fcr bi\u00e7imini if\u00e2de etmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131ndand\u0131r. Egemenli\u011fin birbirinden ayr\u0131l\u00admas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan hukuk\u00ee ve siyasi olmak \u00fczere iki vechesinden bahsedilmektedir. Egemenli\u011fin hukuk\u00ee y\u00f6n\u00fc, o \u00fclkenin pozitif hukukunun ve kanunlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, siyasi y\u00f6n\u00fc ise egemen iradenin koydu\u011fu kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesiyle ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n Bat\u0131 hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesi incelendi\u011finde \u00f6nceleri krala ve h\u00fck\u00fcmdara egemenli\u011fin izafe edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Daha sonra\u00adlar\u0131 demokratik anlay\u0131\u015f toplumlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde kastetti\u011fi ge\u00adli\u015fme neticesinde h\u00fck\u00fcmdar veya krala izafe edilen egemenlik fikri terk edilip, yerine milletin veya halk\u0131n egemenli\u011fi (milli egemenlik) ikame olunmu\u015ftur.<\/p>\n Soyut bir kavram olarak egemenlik \u015fu hususlar\u0131 ihtiva eder: Egemenlik mutlak olup, her hangi bir kayda tabi de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukukun kayna\u011f\u0131d\u0131r. Egemenlik, asl\u00ee ve biz\u00e2tihi kaim bir kudrete delalet eder. Yani egemen olan kudret egemenli\u011fi bir ba\u015fka otoriteden alm\u0131\u015f de\u011fildir. Egemenlik en \u00fcst\u00fcn bir irade ve iktidar demektir. S\u00fcreklidir ve zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011framaz. Tekdir, b\u00f6l\u00fcnmez ve devredilmez bir iradedir. Birden fazla egemenin oldu\u011fu yerde, asl\u0131nda hi\u00e7 egemen yok demektir. Egemenlik yan\u0131lmaz bir iradedir. Yani kanunlar, s\u0131rf egemenin iradesi olmalar\u0131 sebebiyle hak ve adalete uygun telakki edilirler. Bailly\u2019nin \u201cKanun konu\u015ftu\u011fu zaman vicdan\u0131n susmas\u0131 gerekir\u201d s\u00f6z\u00fc egemenli\u011fin bir niteli\u011fini ifade etmektedir.<\/p>\n Egemenlik kavram\u0131na Kur\u2019\u00e2n a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z za\u00adman, meselenin asl\u00ee ve genel ilkelerinin Kur\u2019\u00e2n taraf\u0131ndan evrensel olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Buna g\u00f6re: Allah k\u00e2ina\u00adt\u0131n yeg\u00e2ne yarat\u0131c\u0131s\u0131 ve h\u00e2kimidir. O\u2019nun hakimiyeti hem k\u00e2i\u00adnat\u0131 var etme ve onun tabii kanunlar\u0131n\u0131 icad ve ihdas etme; hem de O\u2019nun tek ve en \u00fcst\u00fcn h\u00fck\u00fcm koyucusu olma anlam\u0131\u00adn\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ifadesinde Allah, tabiat kanunlar\u0131n\u0131n koruyucusu oldu\u011fu gibi de\u011fer yani h\u00fck\u00fcm yarg\u0131lar\u0131n\u0131n da belirleyicisidir. Bu hem ontolojik hem de normatif a\u00e7\u0131dan mutlak hakimiyet O\u2019na mahsustur demektir.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n\u2019da Allah kendini g\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fcmdar, bir Melik s\u0131fat\u0131yla sembolize eder.<\/p>\n \u201cAllah kutlu bir Melik\u2019tir<\/em>.\u201d (Ha\u015fr, 59\/23; Cum\u2019a, 62\/1)<\/p>\n \u201cYerin ve g\u00f6klerin h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 O\u2019na aittir.\u201d<\/em> (\u00c2l-i \u0130mran, 3\/189)<\/p>\n \u201cYerin ve g\u00f6klerin ordular\u0131 O\u2019nundur.\u201d<\/em> (Fetih 48\/4)<\/p>\n \u201cMelekler onun \u00e7evresindedirler; o g\u00fcn, Rabbi\u2019nin Ar\u015f\u0131n\u0131 onlardan sekizi y\u00fcklenir.\u201d<\/em> (Hakka, 69\/17)<\/p>\n \u201cG\u00f6klerde ve yerde ne varsa hepsi Allah\u2019\u0131nd\u0131r.\u201d<\/em> (Lokman, 31\/26)<\/p>\n \u201cH\u00fck\u00fcm vermek ancak Allah\u2019a aittir<\/em>.\u201d (Yusuf, 12\/40; M\u00fc\u2019min, 40\/12)<\/p>\n \u201cH\u00fck\u00fcm y\u00fcce ve b\u00fcy\u00fck olan Allah\u2019\u0131nd\u0131r.\u201d<\/em> (Yusuf, 12\/80)<\/p>\n \u201cO h\u00fckmedenlerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131d\u0131r<\/em>.\u201d (A\u2019raf, 7\/87; Yunus, 10\/109)<\/p>\n \u201cEy Muhammed de ki: M\u00fclk\u00fcn sahibi olan Allah\u2019\u0131m! m\u00fclk\u00fc diledi\u011fine verirsin, diledi\u011finden \u00e7ekip al\u0131rs\u0131n. \u201d<\/em> (\u00c2l-i \u0130mran, 3\/26)<\/p>\n \u201c\u0130nsanlar\u0131n meliki (h\u00fck\u00fcmran\u0131) ve insanlar\u0131n Rabbi olan Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m.\u201d<\/em> (Nas, 114\/1-3)<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019de bu ve benzeri \u00e2yetlerle ortaya konan ha\u00adkimiyet evrensel nitelikte olup \u201chakimiyet-i mutlak\u201d veya \u201cha\u00adkimiyet-i hakiki\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Kur\u2019\u00e2n\u2019da egemenlik mutlak anlamda Allah\u2019a aittir. Ancak Allah yery\u00fcz\u00fcnde insanlar\u0131 kendisine halife yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yani onlar\u0131 bir\u00e7ok hususta yetkili k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Halife bir ba\u015fka irade sahibi ad\u0131na i\u015f g\u00f6ren, onu temsil eden anlam\u0131nda\u00add\u0131r. \u015eu halde en genel anlamda insan t\u00fcr\u00fc yani toplum Allah\u2019\u0131n halifesidir, vekilidir. \u015eu \u00e2yetlerde bu husus belirtilmektedir:<\/p>\n \u201cRabbin meleklere \u2018Ben yery\u00fcz\u00fcnde bir halife tayin etmekteyim\u2019 dedi\u011finde onlar da \u2018Orada fesat \u00e7\u0131karmakta ve kan d\u00f6kmekte olan\u0131 m\u0131?\u2019…\u201d<\/em> (Bakara, 2\/30)<\/p>\n \u201cEy Davut! Biz seni \u015f\u00fcphesiz yery\u00fcz\u00fcnde h\u00fck\u00fcmran (=halife) k\u0131ld\u0131k, o halde insanlar aras\u0131nda adaletle h\u00fckmet, hevese uyma.\u201d<\/em> (S\u00e2d, 38\/26)<\/p>\n \u201cVerdiklerimizle denemek i\u00e7in sizi yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn halifeleri k\u0131lan ve kiminizi kiminize derecelerle \u00fcst\u00fcn yapan O\u2019dur.\u201d<\/em> (En\u2019am, 6\/165)<\/p>\n \u201cSizi yery\u00fcz\u00fcnde halifeler yapan m\u0131?\u201d<\/em> (Neml, 27\/62)<\/p>\n \u00d6te yandan \u0130slam hukukuna g\u00f6re vakf\u0131n tan\u0131m\u0131nda \u015f\u00f6yle denmektedir: \u201cBir mal\u0131 m\u00fclkullah olmak \u00fczere kendi m\u00fclk\u00fcnden \u00e7\u0131karmakt\u0131r.\u201d Yani Allah\u2019\u0131n m\u00fclk\u00fc olarak onu tan\u0131mlamaktad\u0131r. Tasarruf yetkisi topluma (ammeye) aittir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum bu anlamda Allah\u2019\u0131n vekilidir.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi toplum, ilah\u00ee irade ile yery\u00fcz\u00fcnde Allah\u2019\u0131n vekili olarak sorumlu k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kadar bir tak\u0131m yetkilere de sahip k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lah\u00ee irade, millet iradesini, \u00fclkenin dahilinde nih\u00e2i ve en \u00fcst\u00fcn olma hususunda yetkilendirmi\u015ftir. Egemenli\u011fin topluma ait oldu\u011fu durumlarda, egemen irade, fonksiyonlar\u0131n\u0131 ancak devlet eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Devlet, egemenlik i\u015flevle\u00adrini somutla\u015ft\u0131ran ve s\u00fcrekli k\u0131lan bir kudret olarak tezah\u00fcr eder. Devlet kudretinin fonksiyonelli\u011fi ise, onun bir t\u00fczel ki\u015filik olmas\u0131 sebebiyle, organlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla tezah\u00fcr eder.<\/p>\n Devlet kudreti, egemen iradenin hukuk\u00ee ve siyas\u00ee y\u00f6nlerini temsilen devlet\u00e7e yerine getirilen i\u015flevlerin mahiyetine g\u00f6re yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131lamadan olu\u015fan \u00fc\u00e7 ayr\u0131 yetki bi\u00e7i\u00adminde taksim edilip incelenebilir.<\/p>\n \u0130slam hukuk felsefesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan her d\u00fczeydeki pozitif hu\u00adkuk kural\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 anlam\u0131ndaki yasama faaliyeti, be\u015fer\u00ee nitelikli bir kavramd\u0131r. Yasaman\u0131n h\u00fck\u00fcm kayna\u011f\u0131n\u0131 ise, ilah\u00ee iradeyi temsil eden Kitap ve S\u00fcnnet te\u015fkil etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla toplum yetkiyi bu iradeden almaktad\u0131r.<\/p>\n Siyasi iktidar (amme velayeti), y\u00f6netenlerin egemen ira\u00addeden yani millet iradesinden ald\u0131klar\u0131 bir hukuk\u00ee yetkiden ibaret oldu\u011fu i\u00e7in y\u00f6netenler, siyasi iktidar vas\u0131tas\u0131yla devlete ait yetkilerini millet ad\u0131na, vekaleten ve onu temsilen kullanabi\u00adlirler.<\/p>\n \u0130lah\u00ee iradenin yetkilendirmesine dayanan toplum egemenli\u011fi, devredilmezlik ve ki\u015fi veya z\u00fcmreler taraf\u0131ndan temell\u00fck edilemezlik (yani gasp edilemezlik) niteliklerine sahiptir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130sl\u00e2m\u2019da y\u00f6netenlerin kulland\u0131klar\u0131 y\u00f6netme yetkisi, kayna\u011f\u0131n\u0131 ve me\u015fruiyetini egemen iradeden, yani toplum iradesinden almak zorundad\u0131r. Bu itibarla \u201cEgemenlik kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z millete aittir.\u201d<\/p>\n Bat\u0131 teokratik y\u00f6netimlerinde g\u00f6r\u00fclen ve bizde baz\u0131 ke\u00adsimlerin \u0130slam ad\u0131na telaffuz ettikleri \u201cy\u00f6netimde egemenli\u011fin yal\u00adn\u0131z Allah\u2019a nisbet edilmesi\u201d veyahut \u201cy\u00f6netenlerin Allah ad\u0131na i\u015f g\u00f6rmeleri\u201d y\u00f6netenleri tanr\u0131la\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 ve sorumsuz ha\u00adle geti\u00adrece\u011fi i\u00e7in Kur\u2019\u00e2n\u2019la ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Zira Kur\u2019\u00e2n y\u00f6ne\u00adten, y\u00f6\u00adnetilen, inanan, inanmayan herkesi sorgulayan ve so\u00adrumlu tu\u00adtan bir kitapt\u0131r. \u015eu halde y\u00f6neticiler s\u0131n\u0131rl\u0131 olan yet\u00adkilerini, top\u00adlum nam\u0131na kulland\u0131klar\u0131 gibi yine topluma kar\u015f\u0131 so\u00adrumludurlar.<\/p>\n Toplum egemenlik yetkisini hi\u00e7bir \u015fekilde devredemez. Egemen iradenin devlet\u00e7e yerine getirilen yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131lama yetkisi onun egemenlik yetkisidir, h\u00fck\u00fcmranl\u0131k hakk\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fekilde devredilemez. Aksi takdirde \u201cdevlet\u201d ortadan kalkar. Buna mukabil, kamu yarar\u0131na (maslahat-\u0131 amme), toplumun y\u00fcce menfaatleri gere\u011fi uluslararas\u0131 anla\u015fmalar yoluyla toplum baz\u0131 y\u00f6netimle ilgili yetkilerinden hukukun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde sarf-\u0131 nazar edebilir. Mesela, \u00fclke, g\u00fcmr\u00fck birli\u011fi antla\u015fmas\u0131 sonucu g\u00fcmr\u00fckle ilgili vergilendirme yetkisini anla\u015fma gere\u011fi s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr devirleri ve s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 her zaman i\u00e7in geri al\u0131nabilir nitelikte olmal\u0131d\u0131r. Avrupa Toplulu\u011funa \u00fcyelik ile ilgili sorunlar bu paralelde ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Arsal (S. M .), Hukuk Felsefesi Tarihi (Ahl\u00e2k, Hukuk ve Devletin Mahiyet, Men\u015fe ve Gayelerine Dair M\u00fchim Felsef\u00ee Doktrin ve \u0130lm\u00ee Nazariyelerin Hulasa ve Tahlili), Hukuk Fak\u00fcltesi Talebe Cemiyeti Yay\u0131n\u0131, \u0130smail Akg\u00fcn Matbaas\u0131, \u0130stanbul 1945.<\/p>\n _______, Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esaslar\u0131, \u00d6t\u00fcken Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 1975.<\/p>\n Arsel (\u0130), Anayasa Hukukunun Umumi Esaslar\u0131 (Birinci Kitap-Demokrasi), G\u00fcven Matbaas\u0131, Ankara 1955.<\/p>\n Ba\u015fgil (A.F.), \u201cDevletin \u00dclke Unsuru\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131, Cilt: XIII, Say\u0131: 4, Y\u0131l: 1947, 1261-1281.<\/p>\n _______, \u201cDevlet Nedir? (Realist Bir Tarif Denemesi)\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131, XII, Say\u0131: 4, Y\u0131l: 1946, 981-990.<\/p>\n Berki (A.H.), Hukuk Tarihinden \u0130sl\u00e2m Hukuku I, Diyanet \u0130\u015fleri Reisli\u011fi, Yy., \u00d6rnek Matbaas\u0131, Ankara 1955.<\/p>\n Bilmen(\u00d6. N .), Hukuki Islamiyye ve Istalahat\u0131 F\u0131kh\u0131yye Kamusu, I-VIII, Bilmen Bas\u0131m ve Yay\u0131nevi, \u0130stanbul ty.<\/p>\n Burdeaux (G.), Droit Constitutionnel et Institutions Politiques, Douzi\u00e9me Edition, Librairie G\u00e9n\u00e9rale de Droit et de Jurisprudence, Paris 1966.<\/p>\n Ca\u2019fer (Hi\u015fam A.), el-Eb\u2019adu\u2019s-Siy\u00e2siyye li Mefhumi\u2019l-H\u00e2kimiyye (Ru\u2019ye Ma\u2019rifiyye), el-Ma\u2019hedu\u2019l-Alem\u00ee li\u2019l-Fikri\u2019l-\u0130slam\u00ee, Herndon (Virginia) 1416\/1995.<\/p>\n Carr\u00e9 (de Malberg), Contribution a la Th\u00e9orie G\u00e9n\u00e9rale de I\u2019Etat, I-II, Librairie de la Soci\u00e9t\u00e9 du Recueil Sirey, Paris 1920-1922.<\/p>\n Davuto\u011flu (A.), \u201cDevlet\u201d, T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 \u0130slam Ansiklopedisi, \u0130stanbul 1994, IX, 234-240.<\/p>\n Demir (F.), \u0130slam Dini A\u00e7\u0131s\u0131ndan Din-Devlet \u0130li\u015fkisi (Din ve Laiklik), K\u00fcrs\u00fc Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, 1999.<\/p>\n Dev\u00e2l\u00eeb\u00ee (M), \u0130sl\u00e2m\u2019da Devlet ve \u0130ktidar, \u00e7ev. Mehmed S. Hatibo\u011flu, Derg\u00e2h Yy., \u0130stanbul 1985.<\/p>\n Duguit (L.), Hukuk-\u0131 Esasiyye (\u0130kinci Cilt: Devlet Nazariyye-i Umumiyyesi), \u00e7ev. Menemenli Z\u00e2de Edhem, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Maarif Vekaleti Ne\u015friyat\u0131ndan (No: 46), Matbaa-i Amire, \u0130stanbul 1340.<\/p>\n Elitok (H.), \u201cKur\u2019\u00e2n\u2019da Devlet Kavram\u0131\u201d, Y\u00fcksek Lisan Tezi (Dan\u0131\u015fman: Prof. Dr. \u0130smail Yak\u0131t), S. D. \u00dc. Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Felsefe ve Din Bilimleri A. B. D ., Isparta, 1998.<\/p>\n G\u00f6ze (A.), Devletin \u00dclke Unsuru (S\u0131n\u0131rlar\u0131 ve Devletle Olan M\u00fcnasebeti), \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Yy., Fak\u00fclteler Matbaas\u0131, \u0130stanbul 1959.<\/p>\n Hamidullah, (M.), \u0130sl\u00e2m\u2019da Devlet \u0130daresi, \u00e7ev. Kemal Ku\u015f\u00e7u, Nur Yy., Gaye Matbaas\u0131, Ankara ty.<\/p>\n ________, \u201cMedine\u2019de Kurulan \u0130lk \u0130sl\u00e2m Devletinin Te\u015fkilat Yap\u0131s\u0131 ve Hz. Peygamber\u2019in Vazetti\u011fi Yery\u00fcz\u00fcndeki \u0130lk Yaz\u0131l\u0131 Anayasa\u201d, \u0130sl\u00e2m Anayasa Hukuku i\u00e7inde, Beyan Yy., Umut Matbaac\u0131l\u0131k, \u0130stanbul 1995, 87-104.<\/p>\n Okandan (Recai G), \u201cDevletin Be\u015fer\u00ee Unsuru\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131, Cilt: XIII, Say\u0131: 4, Y\u0131l: 1947, 1282-1326.<\/p>\n ________, Umum\u00ee \u00c2mme Hukuku, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Yy., Fak\u00fclteler Matbaas\u0131, \u0130stanbul 1976.<\/p>\n \u00d6z\u00e7elik (A. Sel\u00e7uk), \u201c\u0130sl\u00e2mda Devlet M\u00fcessesesinin \u0130nki\u015faf\u0131\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Mecmuas\u0131, Cilt: XX, Say\u0131: 1-4, \u0130stanbul 1955, 3-11.<\/p>\n \u00d6zdemir (M. Niyazi), \u0130slam Devlet Felsefesi, \u00d6t\u00fcken Ne\u015friyat, \u0130stanbul, 1990.<\/p>\n Pritsch (Erich), \u201c\u0130slamda Devlet Fikri\u201d, \u00e7ev. Sabri \u015eakir Ansay, Siyasal Bilgiler Okulu Dergisi, Cilt: I, Say\u0131: 2, Y\u0131l: 1994 (Ankara), 245-274.<\/p>\n S\u00fcrur (T.A.),\u00a0 Kur\u2019\u00e2n Devleti, (Ter. Mehmet Keskin), \u00c7\u0131\u011f\u0131r Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul-1977.<\/p>\n T\u00fcrcan (Talip), \u0130slam Hukukunda Devletin Egemenlik Unsuru ve Egemenlikten Kaynaklanan Yetkileri \u2013Bat\u0131 ve T\u00fcrk Hukuku ile Mukayeseli Bir \u0130nceleme-, Doktora Tezi, (Dan\u0131\u015fman: Prof. Dr. \u0130brahim \u00c7al\u0131\u015fkan), S. D. \u00dc. Sos. Bil. Enst. Temel \u0130slam Bilimleri A.B.D., Isparta, 1999.<\/p>\n Yak\u0131t (\u0130.), \u201cDo\u011fru Bir Kur\u2019\u00e2n Terc\u00fcmesinde Semantik Metodun \u00d6nemi\u201d, S.D.\u00dcniversitesi, \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi, S. 1, Isparta, 1994.<\/p>\n ________, \u201c\u0130slam Devlet Felsefesi \u00dczerine\u201d, Ufuk \u00c7izgisi i\u00e7inde, Y\u0131l: 1, Say\u0131: 9, \u0130stanbul 1990, s. 22-24.<\/p>\n Zabuno\u011flu (Y.K.), Kamu Hukukuna Giri\u015f (Devlet Tan\u0131m-Kaynak-Unsurlar), Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Yy., Sevin\u00e7 Matbaas\u0131, An\u00adkara, 1973.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Etimolojisinden itibaren a\u00e7\u0131klanan devlet ve egemenlik kavram\u0131na kavram\u0131na Kur’an’\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na vurgu yap\u0131l\u0131rken toplum kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirildi\u011finde Allah’\u0131n tek h\u00e2kim olmas\u0131yla ba\u011fda\u015fmalar olup olmad\u0131\u011f\u0131 incelenmi\u015ftir. <\/p>\n","protected":false},"author":40,"featured_media":4453,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,2,66],"tags":[],"coauthors":[47],"class_list":["post-4350","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-genel","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4350","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/40"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4350"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4350\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4350"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nkitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\nDevlet kavram\u0131<\/strong><\/h2>\n
Egemenlik kavram\u0131<\/strong><\/h2>\n
Kaynaklar<\/strong><\/h2>\n