{"id":4475,"date":"2018-12-07T19:30:00","date_gmt":"2018-12-07T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com?p=4475&preview=true&preview_id=4475"},"modified":"2018-12-07T14:26:34","modified_gmt":"2018-12-07T11:26:34","slug":"patrikhane-ve-siyaset-kavramlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/patrikhane-ve-siyaset-kavramlar\/","title":{"rendered":"Patrikhane ve siyaset: Kavramlar"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>

Aya Yorgi Fener Rum Patrikhanesi<\/p><\/div>\n

Patrikhane, Ek\u00fcmenlik ve Yeni Roma<\/strong><\/h2>\n

Bizans \u0130mparatorlu\u011funda kilise, iktidarla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ve onunla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir. Bu modelde imparatorun taht\u0131n\u0131n solunda patri\u011fin taht\u0131 ve din adamlar\u0131, sa\u011f\u0131nda iktidar sahipleri s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gelenek de “kilise-siyasi iktidar birlikteli\u011fi” <\/em>olarak “\u00e7ift ba\u015fl\u0131 kartalla” <\/em>simgelenmi\u015ftir. Fener Rum Patrikhane avlusundaki Aya Yorgi Kilisesi’nin \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde de iki ba\u015fl\u0131 kartal kabartmas\u0131 yer alm\u0131\u015f, bu ancak 1988’de Patrikhanenin restorasyonu s\u0131ras\u0131nda bir ikonayla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Bizans’\u0131n kilise-siyasi iktidar birlikteli\u011fi gelene\u011fi sebebiyle bu d\u00f6nemde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck imkanlara sahip olan Fener Rum Patrikhanesi, devlet y\u00f6netiminde de \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Vergiden muaft\u0131, bunun d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck mali imkanlar\u0131 ve gelir getiren gayrimenkulleri vard\u0131. Ayr\u0131ca toplumun sosyal faaliyetlerini d\u00fczenliyor, evlenme ve cenaze i\u015flerini organize ediyordu. Patrik ayn\u0131 zamanda adli konulara da bak\u0131yor, bir bak\u0131ma yarg\u0131\u00e7l\u0131k g\u00f6revini yerine getiriyordu. Kilise, su\u00e7 i\u015fleyenleri bile koruyacak kadar g\u00fcce sahipti. Su\u00e7lu \u015fayet kiliseye s\u0131\u011f\u0131n\u0131r ve kutsal say\u0131lan b\u00f6l\u00fcme girer ise asker veya o d\u00f6nemin asayi\u015ften sorumlu \u00fcnitesi su\u00e7luyu al\u0131p, g\u00f6t\u00fcremiyordu. Kilise, devlet adamlar\u0131n\u0131n atanma\u00adlar\u0131nda veya g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131nda da b\u00fcy\u00fck s\u00f6z sahibi idi.<\/p>\n

Osmanl\u0131 d\u00f6neminde de patrikler, Padi\u015fahlardan al\u0131nan imtiyazlarla, bir Bizans Kral\u0131 gibi davran\u0131yor ve \u00f6yle muamele g\u00f6r\u00fcyordu. Patri\u011fin emrinde dini konularda \u00e7al\u0131\u015fan Sinod Meclisine ilave olarak C\u0131smani Meclisi kurulmu\u015ftu. Patrikle g\u00f6r\u00fc\u015febilmek ancak mabeyinciler vas\u0131ta\u00ads\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabiliyordu ve patrik g\u00f6\u011fs\u00fcnde daima iki ba\u015fl\u0131 Bizans kartal\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

Yunanistan ve Patrikhane aras\u0131ndaki ili\u015fki ise hi\u00e7bir d\u00f6nemde azalmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de Megali \u0130dea pe\u015finde olmu\u015ftur. Yunanistan, d\u00fcnya platformunda eski Bizans’\u0131n haklar\u0131n\u0131n savunucusu rol\u00fcn\u00fc oynarken, Bizans’\u0131n varisi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00f6stermek istedi\u011fi Patrikhane, Bizans’\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131 ve m\u00fchr\u00fcn\u00fc muhafaza etme iddias\u0131nda olmu\u015ftur. Yunanl\u0131lar\u0131n \u0130zmir’i i\u015fgalinden sonra 1921’de buraya gelen Yunan Kral\u0131 Konstantin ile Efes Ba\u015fpiskoposu aras\u0131nda ge\u00e7en konu\u015fma, de\u011fil Patrikhane’nin, Efes Metropolitli\u011finin dahi kraliyetten ne kadar \u00f6nde ve a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011funun bir \u00f6rne\u011fidir. Kral Konstantin, “\u015euras\u0131 do\u011fru ki muhterem peder son sevindirici olaylar ordumuzun zaferiyle \u00e7ok g\u00fc\u00e7le\u00adnen Kiliseye gerekti\u011fi gibi te\u015fekk\u00fcr etme f\u0131rsat\u0131 b\u0131rakmad\u0131 bize. Ama \u015fimdi emrinizdeyim…” <\/em>demi\u015f, Efes Ba\u015fpiskoposu da Kral’a, “Majeste, ordu g\u00f6revini tamamlamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, \u00f6zellikle bug\u00fcn kilisenin ba\u015fka evlatlar\u0131 kurtar\u0131lmay\u0131 beklerken bizim yak\u0131nmam\u0131z do\u011fru olmaz.” <\/em>kar\u015f\u0131\u00adl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.<\/p>\n

Yunanistan-kilise ba\u011flant\u0131s\u0131 ile bunun anlam\u0131n\u0131 Niyazi Berkes, \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015ftir:<\/p>\n

“…Kilise Yunan milliyet\u00e7ili\u011finin as\u0131l temsilcisi olarak kald\u0131. Yunan milliyet\u00e7ili\u011fine g\u0131da veren kaynak ne Eflatun ve Aristo’nun Hellas’\u0131, ne de Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n liberal ve sosyalist fikirleridir. Yunan milliyeti en ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde papaz teokrasisinin yarat\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bizde yobazlar, ulusal duygulara her zaman yabanc\u0131 kalm\u0131\u015flard\u0131r. Yunanl\u0131larda ise ulus\u00e7ulu\u011fun\u00a0rehber ve bek\u00e7ileri papazlar olmu\u015ftur. Kiliseyi ve Ortodokslu\u011fu yok farz ediniz. Yunan ulusunun birlik i\u00e7inde bir ulus olarak ayakta durabilece\u011fi\u00a0\u015f\u00fcphelidir. T\u00fcrk ulus\u00e7ulu\u011fu, Halife teokrasisini \u00f6nleyebildi\u011fi zaman m\u00fcmk\u00fcn olabildi. Yunanl\u0131larda ise bunun tersi olmu\u015ftur.” [1]<\/em><\/p>\n

Herkes, bu tezini Rum yazar Adamantios Polyzodies’\u0131n <\/em>T\u00fcrkiye hakk\u0131nda 1924’te Amerika’da \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan kitab\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015flerle de desteklemi\u015ftir:<\/p>\n

“\u0130stanbul’un zapt\u0131ndan sonra Rumlar hayli din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015ftular. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hem e\u011fitsel, hem yurtsever ama\u00e7lar i\u00e7in kullanma a\u00e7\u0131kg\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdiler. Her Rum kilisesi bir gizli okul, her papaz bir \u00f6\u011fretmen oldu…Herkesin bildi\u011fi olay \u015fudur ki, Rum kilisesi olmasayd\u0131 bir Yunan ihtilali ve bir Yunan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olamazd\u0131.\u00a0 Bu olay bize Rum milletinin neden kiliselerine bu kadar ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun sebebini g\u00f6sterir. Bu kilise salt bir dini kurum olmaktan fazla bir \u015feydir, \u00e7\u00fcn<\/em>k\u00fc o her zaman Yunan \u0131rk\u0131n\u0131n gelenekleriyle, hayalleriyle ve \u00f6zlemleriyle bir g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.”[2]<\/em><\/p>\n

Ortodoks kiliselerinin en temel \u00f6zelli\u011fi, i\u015fte b\u00f6ylesine idare ve siyaset i\u00e7inde yer almalar\u0131, kurduklar\u0131 lobiler ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ile uluslararas\u0131 d\u00fczeyde Helenizm politikas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r. “Ek\u00fcmenik <\/em>patrikhane” <\/em>liderli\u011findeki evrensel kiliseler a\u011f\u0131 b\u00f6yle olu\u015fmu\u015ftur. Patrikhanenin b\u00fcy\u00fck devletler nezdinde ki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi de bu g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u011fd\u0131r.<\/p>\n

Ek\u00fcmenlik-evrensellik unvan\u0131<\/strong><\/h2>\n

Fener Rum Patri\u011fi’nin resmen kulland\u0131\u011f\u0131, ABD ve AB’nin de tan\u0131mam\u0131z\u0131 istedi\u011fi, “ek\u00fcmeniklik” <\/em>kavram\u0131 ise Ortodoks kiliseler aras\u0131nda bir koordinat\u00f6r rol oynamas\u0131 ve di\u011fer kiliselerin yetki alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6z sahibi kabul edilmesi anlam\u0131na gelmektedir. Yani Fener Rum Pat\u00adri\u011fi, “ek\u00fcmen” <\/em>s\u0131fat\u0131 ile T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda da yetki alanlar\u0131na sahiptir. Buna g\u00f6re \u0130stanbul Ba\u015fpiskoposu, evrensel patriktir ve b\u00fct\u00fcn H\u0131ristiyan Ortodoks Kiliselerin y\u00fcce ba\u015f\u0131 olarak, inan\u00e7 ve H\u0131ristiyan ahlak\u0131 ile kilise hukukuna kadar t\u00fcm konularda \u00f6zerk Ortodoks kiliselerinin ba\u015flar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunabilmektedir. Bu konularda “evrensel patri\u011fin” <\/em>g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve yetkisi \u00fcst\u00fcn say\u0131lmaktad\u0131r. Patrik ayr\u0131ca kendi kilisesine ba\u011fl\u0131 olan ba\u015fpiskoposlar\u0131 atamakta, dinsel atama t\u00f6renleri yapmakta, bunlar\u0131 yarg\u0131lay\u0131p, g\u00f6revlerine son vermekte, ba\u015fpiskoposlar\u0131n yetkilerini a\u015fan b\u00fct\u00fcn kilise sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemektedir.<\/p>\n

Ortodokslar\u0131n dini i\u015fleri ile ilgilenmesi gereken bir kurulu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, b\u00fcnyesinde bulundurdu\u011fu personel say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da uluslararas\u0131 bir kurulu\u015f gibidir. Dini i\u015flerle ilgili personelin d\u0131\u015f\u0131nda mimar, m\u00fchendis, hesap uzman\u0131, hukuk dan\u0131\u015fman\u0131, \u00f6zel doktor, film ve foto\u011fraf eleman\u0131, gazeteci ve teknisyenlerin maa\u015f\u0131 patrikhane taraf\u0131ndan \u00f6denmektedir [3]. Say\u0131s\u0131 1500-2000’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f cemaatten toplanan para ile bu hizmetlerin d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bir yerlerden destek geldi\u011fi ortadad\u0131r. Buna Patrik Bartholomeos’un d\u00fcnyan\u0131n bir ucundan, di\u011fer ucuna yapt\u0131\u011f\u0131 hayli masrafl\u0131 ziyaretler de eklendi\u011finde, “suyun kayna\u011f\u0131n\u0131n” <\/em>sorulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelmektedir. Ancak Patrikhane \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fekilde paras\u0131zl\u0131ktan \u015fikayet etmektedir. Mesela Bartholomeos’un, Reuters ajans\u0131na verdi\u011fi deme\u00e7te [4], T\u00fcrkiye’de din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tl\u0131 ve y\u00fczeysel oldu\u011fundan \u015fikayet etmesine tepki g\u00f6sterilmesi \u00fczerine, Peder Dositeos, demecin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne dair ifadenin haberde eksik kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f anlamalara sebep oldu\u011funu bildirmi\u015f ve “Metnin tamam\u0131nda kastedilmek istenen T\u00fcrkiye’de Rum Ortodoks cemaatinin ibadet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rs\u0131z oldu\u011fu ancak vak\u0131flar\u0131n ellerinden al\u0131nmas\u0131 sebebiyle ya\u015fanan ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r.”\u00a0<\/em>demi\u015ftir. Peder Dositeos a\u00e7\u0131k\u00e7a, “Elektrik, su faturalar\u0131n\u0131 \u00f6deyemeyen bir kilisenin ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Paran\u0131z yoksa \u00f6zg\u00fcrl\u00fck neye yarar? Bunlar h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan bilinmeyen \u015feyler de\u011fil. Bu ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 daha \u00f6nce liste halinde h\u00fck\u00fcmete de bildirdik. Ancak hi\u00e7bir cevap alamad\u0131k.” <\/em>\u015fikayetinde bulunmu\u015ftur [5].<\/p>\n

Patrikhane kurulu\u015f \u015femas\u0131na g\u00f6re, 17 devlet i\u00e7inde patriklik, otosefal ve otonom kilise gibi \u00fc\u00e7 ayr\u0131 derecede \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir. Sadece \u0130stanbul’daki Ortodoks kiliseleri de\u011fil, ABD, Avustralya, \u0130ngiltere, Fransa, Almanya, Avusturya, Bel\u00e7ika, \u0130sve\u00e7, Yeni Zelanda, \u0130svi\u00e7re, \u0130talya metropolitlikleri, Ayanaroz manast\u0131rlar\u0131, Girit Ba\u015fpiskoposlu\u011fu (7 met\u00adropol), 12 ada metropolitli\u011fi (4 metropol, 1 manast\u0131r) do\u011frudan Fener’in y\u00f6netim ve denetimine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fener Rum Patrikhanesi, bunlar\u0131n derece y\u00fckselmelerine karar veren ana kilise oldu\u011fu gibi, bunlardan olu\u015fan Ek\u00fcmenik Konsey’in ba\u015fkan\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu kiliseleri y\u00f6neten ba\u015fpiskopos, piskopos ve metropolitleri atamak ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 denetlemek de Patrikhane’nin yetkisindedir. Bu gibi unvanlarla 80 kadar \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlinin Patrikhane memuru olarak yurtd\u0131\u015f\u0131 temsilciliklerinde g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir [6] \u00d6zellikle ABD’de etkili \u00e7evreler, bu temsilcilerin “b\u00fcy\u00fckel\u00e7i” <\/em>muamelesi g\u00f6rmesini talep etmektedirler.<\/p>\n

Patrikhanenin yap\u0131lanmas\u0131nda 26 komisyon bulundu\u011funu, bunlar\u0131n i\u00e7inde “Patrikhane’ye ba\u011fl\u0131 Yurtd\u0131\u015f\u0131 B\u00f6lgeler ve Ortodoks Misyoner\u00adli\u011fi, Patrikhaneye Ba\u011fl\u0131 Yurtd\u0131\u015f\u0131 Kurumlar, Manast\u0131rlar, \u0130slam’la Diyalog” <\/em>gibi komisyonlar oldu\u011funu da vurgulamam\u0131z gerekmektedir. [7] Bu komisyonlar\u0131n ad\u0131 dahi tek ba\u015f\u0131na Patrikhane’nin y\u00f6netim ve siyasi g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermeye yeterlidir, tam anlam\u0131yla Vatikan benzeri bir \u00f6rg\u00fctlenmeye gidildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcm bu yap\u0131lanma \u015femas\u0131 ve d\u00fcnya genelindeki \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fc\u00e7, Fener Rum Patrikhanesi’ni giderek bir devlet h\u00fcviyetine b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmektedir ki, nihai hedef de ger\u00e7ekte budur. B\u00f6yle bir hedefin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 pe\u015finen reddedenlerin \u00f6ncelikle, Patri\u011fin gitti\u011fi her \u00fclkede neden devlet ba\u015fkan\u0131 muamelesi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, resmi yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 “Archbishop of <\/em>Costantinoplea, New Rome and Ecumenical Patriarch-\u0130stanbul, Yeni Roma ve Evrensel Patriklik Ba\u015fpiskoposu” <\/em>s\u0131fat\u0131n\u0131n ne anlama geldi\u011fi, \u00f6zellikle de ‘Yeni Roma’<\/em>\u0131n neresi oldu\u011fu sorular\u0131n\u0131 cevapland\u0131rmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Patrikhaneye g\u00f6re Yeni Roma<\/strong><\/h2>\n

Yeni Roma’n\u0131n neresi oldu\u011fu Patrikhanenin “<\/em>www.patriarchate.org<\/em>“<\/em><\/a> adresindeki internet sitesinde anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bu ilgin\u00e7 sitede ilk dikkat \u00e7eken husus, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f sayfas\u0131nda, bilgilerin g\u00fcncelle\u015fmedi\u011fi, bu sebeple Yunanistan Ek\u00fcmenik Patrikli\u011fi resmi sitesinden yararlan\u0131labilece\u011fi uyar\u0131s\u0131n\u0131n yer almas\u0131d\u0131r. \u0130ngilizce ve Yunanca dillerindeki sitede, Patrikhane ile irtibat adresi, telefon ve faks numaralar\u0131 ise \u0130stanbul olarak g\u00f6sterilmektedir. Bu durum, bir T\u00fcrk kurumu olan, olmas\u0131 gereken Patrikhanenin, s\u00f6z konusu ger\u00e7e\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla Lozan’\u0131 nas\u0131l dikkate almad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en somut \u00f6rneklerinden birisidir. Bartholomeos, mecbur kald\u0131\u011f\u0131nda, “Patrikhane’nin durumu T\u00fcrkiye <\/em>ile Yunanistan ya da K\u0131br\u0131s aras\u0131ndaki ili\u015fkilere g\u00f6re belirlenemez. Biz <\/em>T\u00fcrkiye’nin vatanda\u015flar\u0131y\u0131z, bu topraklar\u0131n par\u00e7as\u0131y\u0131z, \u00f6l\u00fclerimiz de burada. Kimseye (ba\u015fka yere gidin) deme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131may\u0131z.” [<\/em>8].\u00a0<\/em>diye meydan okusa da, \u00f6z ge\u00e7mi\u015fi ile ilgili b\u00f6l\u00fcmde 7 dil bildi\u011fi yaz\u0131l\u0131rken, ilk s\u0131rada Yunanca, ikinci s\u0131rada \u0130ngilizce’nin belirtilmesini, T\u00fcrk\u00e7e’nin ise ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer almas\u0131n\u0131, Patri\u011fin ger\u00e7ek aidiyet hislerine ili\u015fkin bir g\u00f6sterge olarak yorumlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bartholomeos’un \u00f6z ge\u00e7mi\u015finin ilk c\u00fcmlesinin, “D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 300 milyon H\u0131ristiyan Ortodoks’un ruhani lideri” <\/em>diye ba\u015flamas\u0131 da ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Sitede yer alan \u0130stanbul ek\u00fcmenik patrikli\u011finin tarihi ve bug\u00fcn d\u00fcnyadaki rol\u00fcne” <\/em>ili\u015fkin \u00f6zet bilgide, \u0130stanbul Patrikli\u011finin Ortodoks kiliselerinin ruhani merkezi oldu\u011fu, K\u0131br\u0131s, Yunanistan, Kud\u00fcs, Rusya, S\u0131rbistan, Romanya, Bulgaristan ve G\u00fcrcistan ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok kilisenin ana kilisesi oldu\u011fu belirtilmektedir. Patrikhanenin, Pan-Ortodoks karakteri ile Ortodokos kiliseleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi koordine etti\u011fi, ayr\u0131ca Ortodokslar ve di\u011fer H\u0131ristiyan kiliseleri ile d\u00fcnya dinleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurdu\u011fu anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 sitede yine istanbul ek\u00fcmenik patrikli\u011fi” <\/em>ile ilgili olarak Paul Nathanail taraf\u0131ndan yaz\u0131lan ve Yunan Bas\u0131n Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen bir makalede de, Vatikan’\u0131n Katolik H\u0131ristiyanlar\u0131n, \u0130stanbul Patrikli\u011finin ise Ortodoks H\u0131ristiyanlar\u0131n kalbi oldu\u011fu ifade edilmektedir. Yeni Roma’n\u0131n neresi oldu\u011fu sorusunu da cevapland\u0131ran bu makalede, “Ortodoks H\u0131ristiyanlar\u0131n Ba\u015fkent Roma’dan Bizans’a (New Rome-Yeni Roma) g\u00f6\u00e7 etti\u011fi ve buras\u0131n\u0131n \u0130stanbul oldu\u011fu” <\/em>kaydedilmektedir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Patrikhaneye g\u00f6re, Yeni Roma=Bizans’t\u0131r. Patrik Bartholomeos’un “Archbishop of Costantinoplea, New Rome and Ecumenical Patriarch-lstanbul, Yeni Roma ve Evrensel Patriklik Ba\u015fpiskoposu” <\/em>\u015feklindeki unvan\u0131nda \u0130stanbul belirtilmi\u015ftir. Bu durumda Yeni Roma, Marmara Adalar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alan Bizans anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6yle olunca da Bartholomeos’un unvan\u0131n\u0131 tam olarak “\u0130stanbul, Bizans ve Evrensel Patrikli\u011fin Ba\u015fpiskoposu” <\/em>diye okumam\u0131z gerekmektedir. Bu ise Lozan’\u0131n A’den, Z’ye yok say\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

Yunanistan’\u0131n da, “Bizans’\u0131n varisi olarak Grek Devletinin kurulmas\u0131na \u00f6n ayak oldu\u011fu i\u00e7in Patrikhaneyi uluslararas\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na <\/em>ald\u0131\u011f\u0131” <\/em>ve bunu Anayasas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Bartholomeos’un, art\u0131k yaln\u0131z yurt d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fil, yurt i\u00e7inde de kullanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu unvan\u0131n T\u00fcrkiye’ye resmen kabul ettirilmesi halinde iki sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacakt\u0131r. Bunlardan birincisi, Yunanistan’\u0131n Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’nun varisi oldu\u011fudur. Oysa Osmanl\u0131, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ne Grek Devleti, ne Yunanistan, ne de varisi vard\u0131. Ancak Yunanistan olmayan bu varislik iddias\u0131n\u0131 kabul ettirdi\u011fi takdirde s\u0131ra ikinci a\u015famaya gelecektir. Bu da, Bat\u0131’n\u0131n deste\u011fi ve katliamlarla Osmanl\u0131’dan al\u0131nan topraklarda kurulan ve ayn\u0131 y\u00f6ntemlerle yine daima Osmanl\u0131’dan ald\u0131\u011f\u0131 topraklarla b\u00fcy\u00fct\u00fclen Yunanistan’\u0131n, ge\u00e7mi\u015fte Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’nun hakim oldu\u011fu yerlerde de varis iddias\u0131yla hak talep etmesidir ki, bu yerlerin ba\u015f\u0131nda \u0130stanbul gelmektedir.<\/p>\n

Patrikhanenin ek\u00fcmenli\u011fi ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda, adeta Fatih Sultan Mehmet’in, bu s\u0131fat\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi bir izlenim verilmekte, hatta baz\u0131 televizyon programlar\u0131nda, daha da ileri gidilerek, bunun ger\u00e7ek oldu\u011fu iddia edilmektedir. Ancak patrikhanenin sitesinde dahi buna ili\u015fkin tek bir ima olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ek\u00fcmenli\u011fin tarih\u00e7esi anlat\u0131l\u0131rken, \u00f6zellikle Fatih d\u00f6nemine ili\u015fkin bilgilerde bu konu es ge\u00e7ilmektedir. Nitekim makalesinin Patrikhanenin sitesine konmas\u0131 uygun bulunan Paul Nathanail de yaz\u0131s\u0131n\u0131n devam\u0131nda, Patrikhanenin kademeli olarak iki karakter kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir yandan Ortodokslar\u0131n ba\u015f\u0131 oldu\u011funu, di\u011fer yandan Ortodoks Yunan halk\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu d\u00f6neminde ikinci rol\u00fcn daha fazla \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u015f\u00f6yle demektedir:<\/p>\n

“1261-1453 aras\u0131nda iki as\u0131r boyunca Patrikhane daha fazla Yunan karakteri kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 T\u00fcrklerinin geli\u015fi ile birlikte de Patrikhanenin tarihi de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u0130stanbul Osmanl\u0131 T\u00fcrklerinin ba\u015f\u015fehri oldu\u011funda Patrikhane farkl\u0131 ko\u015fullardayd\u0131. T\u00fcm d\u00fcnyadaki Ortodoks kiliselerinin ba\u015f\u0131 olmaya devam ediyordu ama art\u0131k oturdu\u011fu \u015fehir bir H\u0131ristiyan devletin \u015fehri de\u011fildi. II. Mehmet, Patrikhanenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na ald\u0131 ve t\u00fcm Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funda^ Ortodokslar\u0131n ruhani lideri olarak kabul etti.”<\/em><\/p>\n

Nathanail makalesinde, “18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda Yunanl\u0131l\u0131k ve Patrikhane, k\u00fclt\u00fcr ve e\u011fitimin canlanmas\u0131nda etkili rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu canlanma nihayet 1821 ayaklanmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131nda zirveye ula\u015fm\u0131\u015f ve modern Yunan devletinin yarat\u0131lmas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Patrikhanenin pozisyonu son derece zordu Ve Patrik Gregory Yunan ayaklanmas\u0131nda ba\u011flant\u0131s\u0131 olmakla su\u00e7lanm\u0131\u015f ve Patrikhanenin ana giri\u015f kap\u0131s\u0131nda as\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. V\u00fccudu Bo\u011faz’a at\u0131lm\u0131\u015f fakat birka\u00e7 g\u00fcn sonra sahilde bulunmu\u015ftur.” <\/em>diyerek, Patrikhane ile Yunanistan aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi de g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n

1912-1922 d\u00f6nemindeki trajedi ve ihanetleri, “Yunanistan ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki tansiyonun y\u00fckseldi\u011fi, birbirini izleyen sava\u015f ve krizlerin d\u00fc\u015fmanl\u0131k atmosferi yaratt\u0131\u011f\u0131, bunun T\u00fcrkiye’deki Yunan n\u00fcfusunun kitleler halinde g\u00f6\u00e7\u00fcne yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131” <\/em>\u015feklinde ge\u00e7i\u015ftiren Nathanail, “Sonu\u00e7ta yeni T\u00fcrkiye Cumhuriyetindeki Ortodoks n\u00fcfusun h\u0131zla azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Ek\u00fcmenik Patri\u011fin rol\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131” <\/em>s\u00f6ylemektedir. Makalenin son b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise Patrikhanenin ger\u00e7ek misyonu ile hedefleri ve buna ula\u015fmak i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrk hukukunu tan\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131n itiraf\u0131 gibidir ve \u00f6zetle \u015funlar anlat\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n

‘T\u00fcrk devletinin 1923’ten beri izledi\u011fi politika, Patrikhanenin ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve n\u00fcfusun iyice azalt\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131yla takip edilen bu politikada devlet, ek\u00fcmenik patriklik i\u00e7in halen devam eden pek \u00e7ok\u00a0<\/em>sorun da yaratm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’de Patrikhanenin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 veya ba\u015fka bir \u00fclkeye ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 tercih eden politik g\u00fc\u00e7ler bulunsa da, Patrikhanenin uluslararas\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda olan ve bu rol\u00fcn T\u00fcrkiye’nin menfaatine oldu\u011funu bilen \u0131l\u0131ml\u0131 g\u00fc\u00e7ler de vard\u0131r. Ger\u00e7ekte T\u00fcrkiye’deki Ortodokos cemaat yok olmak \u00fczere olsa da, Patrikhane hala Yunan diasporas\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ve y\u00f6neldi\u011fi ruhani g\u00fc\u00e7t\u00fcr. ABD, Avusturalya ve di\u011fer \u00fclkelerdeki cemaatler ek\u00fcmenik patrikli\u011fin otoritesinin y\u00f6netimindedir. K\u0131sacas\u0131 d\u00fcnyadaki 250 milyonluk bir Ortodoks k\u00fctlesi \u00f6zerk(otonom) Patriklik ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Hepsi de Patri\u011fin, onlar\u0131n ruhani \u00fcst lideri oldu\u011funu bilmektedir. T\u00fcrk yetkililer, T\u00fcrk kanunlar\u0131na g\u00f6re, Patrikhanenin \u0130stanbul’da fonksiyonu olan bir dini birlik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte, Patri\u011fin T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131nda \u0131srar etmekte ve t\u00fcm d\u00fcnyadaki Ortodokslar\u0131n de\u011fil, k\u00fc\u00e7\u00fck bir Ortodoks cemaatin \u00fcyesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Bu s\u0131n\u0131rlamalar gelecek i\u00e7in \u00e7ok ciddi problemler yaratmaktad\u0131r. Bu arada Ruhban Okulu kapal\u0131d\u0131r ve faaliyetine izin verilmemektedir. Sonu\u00e7ta Patrikhane uzun s\u00fcre bu pozisyonda kalamayacak ve dini e\u011fitimini yapamayacakt\u0131r. Patrik Bartholomeos, T\u00fcrk yetkililer nezdinde okulun yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin verilmesi ve buras\u0131n\u0131n Uluslararas\u0131 Teoloji Merkezi olmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Patrik, \u015f\u00fcphesiz bu derin anlam\u0131 olan misyonunu kavram\u0131\u015f ve bir\u00e7ok \u00fclkeyi ziyarete ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Avrupa Birli\u011fi b\u00f6lgesinde \u00f6nemli rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131n \u015fuurundad\u0131r. Bartholomeos, AB’nin merkezi Br\u00fcksel’i ziyaret etmi\u015f, Avrupa Parlamentosu’nda etkileyici bir konu\u015fma <\/em>yapm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa \u00fclkelerini do\u011frudan etkileme ziyaretleri de s\u00fcrmektedir.”<\/em><\/p>\n

    \n
  1. U\u011fur YILDIRIM, D\u00fcnden Bug\u00fcne Patrikhane, Kaynak Yay\u0131nIar\u0131-2004.<\/li>\n
  2. U\u011fur YILDIRIM a.g.e.<\/li>\n
  3. Sami EM\u0130RHAN, Fener Rum Patrikhanesinin D\u00fcn\u00fc-Bug\u00fcn\u00fc Yar\u0131n\u0131, Harp Akademileri Yay\u0131n\u0131.<\/li>\n
  4. H\u00fcrriyet-Milliyet, 9 A\u011fustos 2004.<\/li>\n
  5. H\u00fcrriyet, 10 A\u011fustos 2004.<\/li>\n
  6. Zeki BALO\u011eLU, Grek Devleti, Patrikhane ve Rahipler Okulu, Harp Akademileri Yay\u0131m.<\/li>\n
  7. El\u00e7in MACAR, Cumhuriyet D\u00f6neminde \u0130stanbul Rum Patrikhanesi (\u0130leti\u00ad\u015fim Yay\u0131nlan, l.bask\u0131-2003).<\/li>\n
  8. Milliyet, 20 Temmuz 2004.<\/li>\n<\/ol>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Fener Rum Patri\u011fi’nin resmen kulland\u0131\u011f\u0131, ABD ve AB’nin de tan\u0131mam\u0131z\u0131 istedi\u011fi, “ek\u00fcmeniklik” kavram\u0131 ise Ortodoks kiliseler aras\u0131nda bir koordinat\u00f6r rol oynamas\u0131 ve di\u011fer kiliselerin yetki alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6z sahibi kabul edilmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4524,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,2,66],"tags":[],"coauthors":[9],"class_list":["post-4475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-genel","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4475"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4475\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4475"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}