{"id":4481,"date":"2018-12-14T19:30:00","date_gmt":"2018-12-14T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com?p=4481&preview=true&preview_id=4481"},"modified":"2018-12-12T20:38:25","modified_gmt":"2018-12-12T17:38:25","slug":"sevr-ve-lozandan-bugune-patrikhane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/sevr-ve-lozandan-bugune-patrikhane\/","title":{"rendered":"Sevr ve Lozan’dan bug\u00fcne patrikhane"},"content":{"rendered":"
\"Fener

Fener Rum Patrikhanesi<\/p><\/div>\n

Bu yaz\u0131, Devlet Eski Bakan\u0131 ve Mill\u00ee D\u00fc\u015f\u00fcnce Merkezi Genel Ba\u015fkan\u0131
\n<\/em>Sadi Somuncuo\u011flu’nun
\n<\/em>“<\/em>Patrikhane ve 551 Y\u0131ll\u0131k Hesap: \u0130stanbul’da Yeni Roma \u0130mparatorlu\u011fu”
\n<\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesi’nin bug\u00fcn Avrupa Parlamentosu, AB ve ABD arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00fcndeme getirdi\u011fi taleplerin anlam ve \u00f6nemi ile bunla\u00adr\u0131n ger\u00e7ekten din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc meselesi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u00ad\u015f\u0131labilmesi, \u00f6ncelikle T\u00fcrkiye’nin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131 Sevr ve Lozan s\u00fcre\u00adcinin \u00e7ok iyi bilinmesi ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ne yaz\u0131k ki AB’nin de ABD’nin de, dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ad\u0131 alt\u0131nda g\u00fcndeme getirdi\u011fi talepler Sevr ve Lo\u00adzan’da \u00f6n\u00fcm\u00fcze konulan ama ger\u00e7ekle\u015fmeyen ya da reddedilen liste\u00adlerin kopyas\u0131d\u0131r. Tarihi bilip, geli\u015fmeleri T\u00fcrkiye cephesinden de\u011ferlen\u00addirip\u00a0“aman dikkat” <\/em>diyenleri “Sevr Paranoyas\u0131” <\/em>ile su\u00e7layanlar\u0131n Sevr ve Lozan’daki istekler ile bug\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z konular\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p bir defa daha d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri gerekmektedir.<\/p>\n

Sevr’de Patrikhane meselesi<\/strong><\/h2>\n

Sevr g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda Patrik Vekili L. Dorotheos’un, “Ek\u00fcmenik Patrik” <\/em>s\u0131fat\u0131yla (14 \u015eubat 1920) Konferansta de\u011ferlendiril\u00admek \u00fczere \u0130ngiltere Ba\u015fbakan\u0131 Lloyd George’a g\u00f6nderdi\u011fi, ibret verici bir mektup vard\u0131r\u00a0[1].<\/em>\u00a0Mektupta, “\u00d6teden beri Do\u011fu konusu ile yak\u0131ndan ba\u011fl\u0131 buluna gelmi\u015f olan Ortodoks Patrikli\u011fi’nin, m\u00fcttefik devletlerin soruna k\u00f6kten bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00a0 bulacaklar\u0131 inanc\u0131nda”\u00a0 <\/em>oldu\u011funu belirten\u00a0Dorotheos, “<\/em>\u0130stanbul’un k\u00f6ken, k\u00fclt\u00fcr ve n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan ger\u00e7ekte bir T\u00fcrk kenti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yunanistan’a kuvvetli ba\u011flarla ba\u011flanmad\u0131k\u00e7a Yunan ulusunun \u00fclk\u00fcs\u00fcne eri\u015filmemi\u015f olunaca\u011f\u0131n\u0131, bu nedenlerle \u0130s\u00adtanbul’un anavatanla birle\u015ftirilmesi” <\/em>gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f, bu \u00e7\u00f6z\u00fcm fazla radikal bulundu\u011fu takdirde de “<\/em>Yunanistan’a, \u0130stanbul Devleti’ni y\u00f6netme mandas\u0131n\u0131n verilmesini” <\/em>teklif etmi\u015ftir. Patrik Vekili, “Art\u0131k yeniden d\u00fcnyaya gelen Yunanistan, T\u00fcrk mayas\u0131na tahamm\u00fcl edemez. \u0130stanbul’dan T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti ve T\u00fcrk Sultan\u0131 at\u0131lmal\u0131d\u0131r.” <\/em>diyecek kadar ileri gitmi\u015ftir. Dorotheos, Trabzon Metropoliti ve Patrikhane m\u00fc\u015faviri Pappas’tan olu\u015fan bir heyetle Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na kat\u0131lmak \u00fczere Paris’e gidip s\u00f6z konusu muht\u0131ray\u0131 bizzat sunmu\u015ftur. Paris’teki lobi faali\u00adyetlerine K\u0131br\u0131s Kilisesi temsilcileri de kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dorotheos, 21 Ocak 1919’da Rum okullar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitimi yasaklam\u0131\u015f, i\u015fgal kuvvetleri ile alenen i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015f, 9 Mart 1919’da Osmanl\u0131 Rumlar\u0131n\u0131n vatanda\u015f\u00adl\u0131k g\u00f6revlerinden muaf olduklar\u0131n\u0131, Patrikhanenin Osmanl\u0131 resmi kurum\u00adlar\u0131yla ili\u015fkiyi kesti\u011fini ilan etmi\u015ftir. Patrikhaneye, 16 Mart’ta Yunan bayra\u011f\u0131 \u00e7ekilirken Patriklik Konseyi’nce, Rum kiliselerinden\u00a0“Anavatan <\/em>Yunanistan ile birlik” <\/em>karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f ve bunun M\u00fcttefik Devletlere sunu\u00admu g\u00f6revi “Ek\u00fcmenik Patrikhane’ye tevcih” <\/em>edilmi\u015ftir. Yunan Ordusu 15 May\u0131s 1919’da \u0130zmir’e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u0130zmir Metropoliti H\u0131risostomos, Yunan kuvvetlerini takdis edip i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015f, Patrikhane de 24 May\u0131s’ta bir tebli\u011fle “\u0130zmir’in i\u015fgal edilmesinden duydu\u011fu minneti” <\/em>a\u00e7\u0131kla\u00adm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

11 Mart-10 Nisan 1920’de yap\u0131lan 1. Londra Konferans\u0131’n\u0131n son toplant\u0131lar\u0131nda T\u00fcrkiye’deki Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 Komitesi’nce sunu\u00adlan raporun 9. maddesinde, “Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fbmeti, T\u00fcrkiye’deki t\u00fcm soy az\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131n kilise ve okul konular\u0131nda \u00f6zerkliklerini tan\u0131may\u0131 kabul eder. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fbmeti bu ama\u00e7la, M\u00fcsl\u00fcman olmayan soylara kilise, okul ya da adalet konular\u0131nda Padi\u015fahlarca verilmi\u015f t\u00fcm \u00f6zel buyruk ya da (ferman, hat ve beratlar vb.gibi) buyruklarla Bakanl\u0131k ya da Sadra\u00adzaml\u0131k buyruklar\u0131 ile tan\u0131nm\u0131\u015f ayr\u0131cal\u0131klarla, muafiyetleri t\u00fcm\u00fcyle kabul eder ve gelecekte de destekleyece\u011fini bildirir” <\/em>denilmi\u015ftir. Bu rapor \u00f6ncesinde Yunan h\u00fck\u00fbmeti 25 \u015eubat’ta taleplerini iletmi\u015f, bunlar da 18 Mart’ta g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Yunan Temsilci Heyeti’nin, 12 maddelik istek paketinden en dikkat \u00e7ekici olan\u0131 7. maddedir ve \u015f\u00f6yledir:\u00a0“T\u00fczel ki\u015filikleri olmad\u0131\u011f\u0131 ve 1917’ye kadar (hatta k\u00f6ylerde bug\u00fcn bile) Osmanl\u0131 yasalar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nmaz bir mal\u0131 t\u00fczel ki\u015fi ad\u0131na tapuya ge\u00e7irmek hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, dinsel topluluklar\u0131n, kiliselerin, ma\u00adnast\u0131rlar\u0131n, okullar\u0131n, hay\u0131r kurumlar\u0131n\u0131n ve derneklerin T\u00fcrkiye’de sahip olduklar\u0131 mallar\u0131n, m\u00fclkiyeti ve y\u00f6netiminde ortaya \u00e7\u0131kan zorluklar, bizi bunlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istemeye y\u00f6neltmektedir. T\u00fcrkiye, bu \u00e7e\u015fitli kurumlar\u0131n t\u00fczel ki\u015filiklerini tan\u0131mak ve bunlar\u0131n m\u00fclkiyetinde olan mallar\u0131n adlar\u0131na tapuya ge\u00e7irilmek i\u00e7in gerekli yasal tedbirleri almay\u0131 \u00fcstlenmelidir. Antla\u015fmaya \u015f\u00f6yle bir h\u00fck\u00fcm konulabilir: Tamiratlar ve aidatlar ve haks\u0131z olarak el konulan ya da sat\u0131lan mallar\u0131n ma\u00adnast\u0131rlara ve ke\u015fi\u015f evlerine geri verilmesi g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulacakt\u0131r. Osmanl\u0131\u00a0h\u00fck\u00fbmeti yasal bir h\u00fck\u00fcmle az\u0131nl\u0131klar\u0131n dinsel topluluklar\u0131, kilise, manast\u0131r, okul, hay\u0131r kurumu ve derneklerinin t\u00fczel ki\u015filiklerini tan\u0131may\u0131 \u00fcstlenir. Bu t\u00fczel ki\u015filerin mal edinmek ve ellerinde olan ve kendilerince ya da adlar\u0131na y\u00f6neltilen mallar\u0131, adlar\u0131na tapuya yazd\u0131r\u00admak haklar\u0131 olacakt\u0131r.” [2]<\/em>\u00a0<\/em>(Sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde ele al\u0131nan AB ve ABD’nin raporlar\u0131 ile bu madde aras\u0131ndaki ayniyet derecesindeki benzerlik daha iyi g\u00f6r\u00fclecek\u00adtir.)<\/p>\n

Sevr’in 19 Mart’taki B\u00fcy\u00fckel\u00e7iler ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 Konferans\u0131’n\u00adda T\u00fcrkiye’de Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 Komitesi Yunanistan Heyeti taraf\u0131ndan verilen s\u00f6z konusu talep listesi, 7. madde hari\u00e7 oy birli\u011fi ile kabul edilmi\u015ftir. Oylamadan bir g\u00fcn \u00f6nce Lord Curzon’un ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u00adda yap\u0131lan toplant\u0131da 7.madde ile ilgili olarak;\u00a0“Osmanl\u0131 yasalar\u0131na kar\u0131\u015fma konusunda b\u00fcy\u00fck sorunlar \u00e7\u0131karan ve \u00f6zellikle yarg\u0131 reformu konusunu ortaya atan bu \u00f6nerinin kabul edilemeyece\u011fi” <\/em>g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sevr \u015fartlar\u0131nda dahi istenmesinden ka\u00e7\u0131n\u0131lan kiliselerin t\u00fczel ki\u015fili\u011finin tan\u0131nmas\u0131, bug\u00fcn AB taraf\u0131ndan resmen talep edilmi\u015f, y\u00f6neticilerimiz de bunlar\u0131 yerine getirme gayreti i\u00e7ine girmi\u015flerdir.<\/p>\n

Yunan heyetinin Sevr’deki bir di\u011fer talebi ise Fener Rum Patrik\u00adhanesi ile ilgili olmu\u015ftur. Paketin 12. maddesinde, “Padi\u015fah fermanlar\u0131 ile \u0130stanbul Patrikli\u011fine ve T\u00fcrkiye’deki Rum Ba\u015fpiskoposlu\u011funa ta\u00adn\u0131nm\u0131\u015f olan ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n, T\u00fcrkiye ile bar\u0131\u015f antla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6zel bir h\u00fck\u00adm\u00fc ile korunmas\u0131”<\/em>n\u0131n \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada dikkat \u00e7eken bir di\u011fer husus da “Bizans” teriminin hen\u00fcz Patri\u011fin un\u00advan\u0131 aras\u0131na girmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Lozan’da Patrikhane meselesi<\/strong><\/h2>\n

Dini az\u0131nl\u0131klar ve Patrikhane filmi Lozan’da aynen sahnelenmek istenmi\u015f, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin zorlu ge\u00e7mesinin sebeplerinden birisi de bu konu olmu\u015ftur. Lord Curzon, Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda az\u0131nl\u0131klar\u0131n tarih\u00e7esini anlat\u0131rken m\u00fcttefiklerin sava\u015fa gidi\u015f ama\u00e7lar\u0131n\u00addan birisinin “Anadolu’da \u00e7ok say\u0131da bulunan H\u0131ristiyan az\u0131nl\u0131klar\u0131n, \u00f6zellikle de Ermenilerin, korunmas\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn olursa kurtar\u0131lmas\u0131” <\/em>oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Lozan Heyeti \u00fcyesi Dr. R\u0131za Nur da Lozan’a ili\u015fkin olarak, “Ekalliyetler <\/em>(az\u0131nl\u0131klar) meselesi as\u0131rlardan beri giden ve T\u00fcrkiye’yi ink\u0131raza <\/em>(y\u0131k\u0131l\u0131\u015fa) s\u00fcr\u00fckleyen en m\u00fchim dert idi. En hararetli m\u00fczakereler bu k\u0131s\u0131mda oldu. Bu saha b\u00fcy\u00fck bir meydan muharebesi gibi idi. Bu i\u015fler i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131ndan papazlar, H\u0131ristiyanlar, komiteciler, politikac\u0131lar Lozan’a \u00fc\u015f\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, dolmu\u015ftu” <\/em>tespitini yapm\u0131\u015f\u00adt\u0131r. Dr. R\u0131za Nur, “Ecnebi devletler i\u015fte b\u00f6yle bizim ci\u011ferimize pen\u00e7e at\u0131yorlar. Biraz daha gayret ederlerse T\u00fcrkiye’deki kar\u0131ncalar\u0131 da ekalli\u00adyet yapacaklar.” [3]<\/em>\u00a0<\/em>diye eklemi\u015ftir. \u0130n\u00f6n\u00fc de her az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, kendisine ayr\u0131 bir toprak koparmak i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin b\u00f6l\u00fcnmesine yol a\u00e7acak iddialarda bulunmas\u0131n\u0131 kesinlikle reddetmi\u015ftir.<\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi Patrikhane’nin Kutsal Meclisine (Sen Sinod) T\u00fcrkiye y\u00f6netiminin bilgisi ve izni d\u0131\u015f\u0131nda 6 yabanc\u0131 \u00fcye atanm\u0131\u015ft\u0131r. Hemen arkas\u0131ndan da Patrik’in T\u00fcrk olma mecburiyetinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u00admalar\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Evet gerek bu konularda, gerekse de Patrikha\u00adne’nin faaliyetleri hakk\u0131nda Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmler yok\u00adtur. Ger\u00e7ekte bu durum T\u00fcrk heyetinin bir ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fayet Patrikhane, Lozan Antla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7inde yer alsayd\u0131, uluslararas\u0131 bir mesele gibi i\u015flem g\u00f6recek ve anla\u015fmay\u0131 imzalayan taraflar\u0131n koru\u00admas\u0131 alt\u0131nda olacakt\u0131. Bug\u00fcn resmi bir koruma olmad\u0131\u011f\u0131 halde Patrik\u00adhanenin elinde tuttu\u011fu devletleraras\u0131 g\u00fc\u00e7 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir de Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile b\u00f6yle bir imkana kavu\u015fturulmu\u015f olsa acaba T\u00fcr\u00adkiye’ye ne t\u00fcr bask\u0131lar yap\u0131l\u0131rd\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Evet, Lozan’da konuyla ilgili h\u00fck\u00fcmler yoktur ama ba\u015fka d\u00fczenlemeler ve kararlar vard\u0131r.<\/p>\n

Patrik Se\u00e7imi; 1856 Islahat Ferman\u0131 sonras\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f 1862 Rum Patrikli\u011fi Nizamat\u0131’na dayan\u0131larak, 1860-1923 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda metropolitler, cemaatin resmi g\u00f6revlileri ve ruhban s\u0131n\u0131f\u0131ndan olmayan\u00adlardan kurulu bir karma meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015ftir. Sonras\u0131nda ise 6 Aral\u0131k 1923 tarihli Valilik Tezkeresi ile bir d\u00fczenlemeye gidilmi\u015ftir ki bu Tezkere de 1862 tarihli Nizamat’a dayanmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re Patrik, bir hukuksal s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Kutsal Meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ilmektedir. Valilik Tezkeresinde, adaylar\u0131n ve Kutsal Meclis \u00fcyelerinin T\u00fcrkiye vatanda\u015f\u0131 ve se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye i\u00e7inde g\u00f6rev yapan metropolitler olmas\u0131 \u015fart\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Kutsal Meclis’in patrik adaylar\u0131n\u0131n listesini \u0130stanbul Valili\u011fi’ne sunmas\u0131 mecburiyeti vard\u0131r. Valilik, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 ve makamlar\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yer alan metropolitlerden se\u00e7ilmesi gereken bu adaylardan, istemediklerini gerek\u00e7e g\u00f6stermeden listeden \u00e7\u0131karma hakk\u0131na sahiptir. Kutsal Meclisin de Valilikten gelen listedeki adaylar\u0131 \u00fc\u00e7e indirip, birisini patrik se\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. [4]<\/em><\/p>\n

Lozan’a kat\u0131lan ABD Heyeti, Amerikan kamuoyunun Patrikhane’nin \u0130stanbul’da b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fini bildirirken \u0130ngilizler, Patrikhane’nin \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na kesin bir dille itiraz etmi\u015ftir. Gerek\u00e7e; b\u00f6yle bir uygulaman\u0131n t\u00fcm H\u0131ristiyan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dinsel duygular\u0131n\u0131 yaralayaca\u011f\u0131yd\u0131. Fransa da ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunmu\u015f, ayn\u0131 zamanda \u0130stanbul Ba\u015fpiskoposu olan Patrik’in \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n, Orto\u00addoks toplulu\u011funun dinsel liderden yoksun kalmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Yunan Heyeti ise “Patrikhane bir T\u00fcrk kurumu” <\/em>oldu\u011fu i\u00e7in Patrikhane’nin \u0130stanbul’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir anla\u015fma\u00adya raz\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Yunanl\u0131lar, “Patrikhane’nin tarihsel <\/em>bir miras” <\/em>oldu\u011funa da at\u0131fta bulunmu\u015ftur. Yunan Ba\u015fbakan\u0131 Venizelos, \u00f6zellikle Patrikhane’nin dini yarg\u0131 yetkisinin muhafaza edil\u00admesini istemi\u015ftir. Yunan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Apostolos Aleksandris de Venizelos’a \u00e7ekti\u011fi telgrafta Patrikhane’nin imtiyazlar\u0131nda baz\u0131 k\u0131s\u0131tla\u00admalar\u0131n kabul edilebilece\u011fini ancak tarihi mekan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rama\u00adyaca\u011f\u0131n\u0131, bunun Atina taraf\u0131ndan sava\u015f nedeni\u00a0(casus belli) <\/em>say\u0131laca\u011f\u0131\u00adn\u0131 bildirmi\u015ftir. Yunan Bakana g\u00f6re bu takdirde Yunan Ordusu, \u00c7atalca’ya kadar ula\u015fabilecektir. Ayr\u0131ca Yunanistan Dan\u0131\u015ftay’\u0131 da Patrikha\u00adne ve \u0130stanbul Rumlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 i\u00e7ermeyen bir anla\u015fmay\u0131 onay\u00adlamayacakt\u0131r. Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye’yi tutan Alman ve Frans\u0131z gazeteleri dahi Patrikhane meselesi g\u00fcndeme gelince bir anda T\u00fcrkiye alehtar\u0131 yaz\u0131lar yay\u0131nlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Lozan’da M\u00fcttefik Devletlerce sunulan tasar\u0131n\u0131n 8. maddesinde, Patrikhane’nin d\u00fcnya i\u015flerine ili\u015fkin ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1914’den \u00f6nceki gibi olmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f; din, hay\u0131r ve \u00f6\u011fretim i\u015flerindeki \u00f6zerkli\u011finin tan\u0131n\u00admas\u0131 talep edilmi\u015ftir. Ancak T\u00fcrk Heyeti bunu kabul etmemi\u015ftir. Nitekim Heyet Ba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, bu konuda ve az\u0131nl\u0131klara ili\u015fkin di\u011fer talep\u00adlere, “Bizden kendilerinde olmayan\u0131 istemektedirler. Avrupa’daki uygu\u00adlama neyse, biz de o kadar\u0131n\u0131 yapar\u0131z.” <\/em>diye tepki g\u00f6stermi\u015ftir. [5]<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc gerek Atat\u00fcrk gerek \u0130n\u00f6n\u00fc, Patrikhane’nin ama\u00e7 ve faaliyetlerini \u00e7ok iyi biliyordu. Bu sebeple \u0130n\u00f6n\u00fc, “Biz Rumlar\u0131n, sair unsurlar\u0131n umur-i mezhebiyelerine tamamen h\u00fcrmetkar\u0131z ve onlar\u0131n kiliselerine kemalissab\u0131k riayet edece\u011fiz. \u0130stedikleri ruhani reisi intihap hakk\u0131n\u0131 kabul ederiz. Ancak Patrikhane m\u00fcessese-i\u00a0<\/em>haz\u0131ras\u0131n\u0131n <\/em>ikbas\u0131na imkan olmad\u0131\u011f\u0131 gibi Patrik Efendinin art\u0131k \u0130stanbul’da i\u015fi yoktur. Bu bir \u015fahsi mesele de\u011fildir. Bir m\u00fcessese meselesidir.” [6]<\/em>\u00a0<\/em>demi\u015ftir.<\/p>\n

Ayn\u0131 g\u00fcnlerde Frans\u0131z Le Journal Gazetesi’ni bir deme\u00e7 veren Mustafa Kemal de \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir:\u00a0“…bir fesat ve h\u0131yanet oca\u011f\u0131… topraklar\u0131m\u0131z \u00fczerinde b\u0131rakama\u00ad<\/em>y\u0131z. Bu tehlikeli te\u015fkilat\u0131 memleketimizde muhafazaya bizi mecbur <\/em>etmek i\u00e7in ne gibi vesile ve sebepler irae olunabilir<\/em> (g\u00f6sterilebilir). T\u00fcrki\u00adye’nin Rum Patrikhanesi i\u00e7in arazisi \u00fczerinde bir melce <\/em>(s\u0131\u011f\u0131nacak yer) g\u00f6stermeye ne mecburiyeti var? Bu fesat oca\u011f\u0131n\u0131n hakiki yeri Yunanis\u00adtan’da de\u011fil midir? B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan idare edilmekte olan yeni T\u00fcrkiye, Bab\u0131alinin taht-\u0131 idaresindeki eski Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu <\/em>de\u011fildir. Yeni T\u00fcrkiye \u015feref ve haysiyet, kudret ve kuvvetini m\u00fcdrik ve <\/em>hukukunu muhafaza i\u00e7in mevcudiyetini tehlikeye atmaya haz\u0131r ve amadedir.” [7]<\/em><\/p>\n

Lozan’da Patrikhane’nin faaliyetleri ve \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 konular\u0131nda anla\u015fma sa\u011flanamamas\u0131 \u00fczerine Fransa, “T\u00fcrkiye’nin demokratik bir devlet olarak dinsel ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle davranmas\u0131 gerekti\u011fini” <\/em>belirterek, bir orta yol teklif etmi\u015ftir. Frans\u0131z Heyeti, T\u00fcrk ve Yunan Heyetlerinden b\u00fct\u00fcn Ortodoks Kiliseleri \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olan Patrik\u00adhane’nin d\u00fcnya i\u015flerine ili\u015fkin haklar\u0131na son verilerek, \u0130stanbul’da b\u0131ra\u00adk\u0131lmas\u0131 ilkesine dayanan bir anla\u015fma \u00f6nerisini incelemelerini istemi\u015ftir. Buna g\u00f6re, Patrik \u0130stanbul’da kalacak ancak T\u00fcrk H\u00fck\u00fbmeti; Patrik’in atanmas\u0131n\u0131 denetleyip, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayabilecek,\u00a0 “y\u00f6netim ve siya<\/em>sal y\u00f6nden ba\u015fka \u00fclkelerdeki kiliselerle <\/em>(Yunanistan, Bulgaristan, Yu\u00adgoslavya gibi) ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u0130stanbul Kilisesi ile ili\u015fki” <\/em>kurmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca “Patrik, T\u00fcrk H\u00fck\u00fbmetinin uygun bulaca\u011f\u0131 adaylar \u00e7izelgesinden se\u00e7ilecek” <\/em>ve T\u00fcrk H\u00fck\u00fbmeti “ruhani \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ip, ge\u00e7\u00ad<\/em>medi\u011fini” <\/em>denetleyebilecektir. Lord Curzon da umumi celsede Patri\u011fin de Patrikhane’nin de, “b\u00fct\u00fcn idari ve siyasi, hukuk i\u015flerinden tecrid edildi\u011fini m\u00fcttefikleri nam\u0131na” <\/em>beyan etmi\u015ftir. Curzon, “Patrik’in \u0130stan\u00adbul’da b\u0131rak\u0131lmas\u0131, Konferans\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7 ile kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada da b\u00fcy\u00fck bir tesir yapacakt\u0131r.”\u00a0<\/em>demi\u015ftir. Sonu\u00e7ta \u0130n\u00f6n\u00fc, “Patrikhanenin bundan sonra siyasi ya da y\u00f6netime ili\u015fkin hi\u00e7bir i\u015fe kar\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131, sadece dinsel alana giren i\u015flerle ilgilenece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde Konferans \u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan M\u00fcttefik ve Yunan a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 senet sayd\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131”<\/em>\u00a0belirterek, Patrikhane’nin \u0130stanbul’da kalmas\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir.[8]<\/em><\/p>\n

Ancak Lozan’dan sadece 2 y\u0131l sonra Patrikli\u011fe 1925 y\u0131l\u0131nda m\u00fc\u00adbadeleye tabi bir ki\u015finin se\u00e7ilmesi, tart\u0131\u015fmalar\u0131 yeniden alevlendirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bu se\u00e7imi kabul etmemi\u015f, Yunanistan ise nota vermi\u015ftir. O d\u00f6nemde T\u00fcrk bas\u0131n\u0131n bu konudaki tavr\u0131, bug\u00fcnle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekten ibret vericidir. Hilafet tart\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Patrikhane’den yana tav\u0131r koyup, bu d\u00f6nemde Avrupa ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelinmemesini savunan Tanin Gazetesi bile\u00a0“Halifeyi kolundan tutup trene bindiren bir h\u00fck\u00fcmet, Rum Patri\u011fini s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 etmekten elbette ki \u00e7ekinmez.”\u00a0<\/em>demi\u015f\u00adtir. O g\u00fcnlerde TBMM’ye bilgi veren d\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya’n\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ise adeta bug\u00fcnleri anlatmaktad\u0131r. Bu ataman\u0131n tesad\u00fcfi bir atama olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Bakan Kaya, bunu kabul ettirdik\u00adten sonra bir g\u00fcn Yunan vatanda\u015f\u0131 bir metropolitin patrik olmas\u0131n\u0131n temin edilmek istendi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Kaya, “Bu suretle yava\u015f yava\u015f <\/em>Yunan organiyesi husule gelecektir” [9]<\/em>\u00a0<\/em>diye ilave etmi\u015ftir.<\/p>\n

Yunanistan’\u0131n konuyu Milletler Cemiyeti’ne g\u00f6t\u00fcrmesi \u00fczerine D\u0131\u00ad\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, bunun T\u00fcrkiye’nin bir i\u00e7 meselesi oldu\u011funu, Patrikhane ile ilgili hi\u00e7bir uluslararas\u0131 antla\u015fma ya da konvansiyon maddesi bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yunanistan’\u0131n Patrikhane’yi uluslararas\u0131 bir kurum haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmu\u015ftur. Konunun, yetki alan\u0131 i\u00e7ine girip girmedi\u011fini tart\u0131\u015fan Milletler Cemiyeti, Adalet Divan\u0131’ndan ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fle, taraflar\u0131n sorunu kendi aralar\u0131nda \u00e7\u00f6zmeleri ve Karma M\u00fcbadele Komisyonu’nun tarafs\u0131z \u00fcyelerinin arabuluculu\u011fundan yararlanabilecekleri konusunda bir \u00f6nergeyi onaylamakla yetinmi\u015ftir. Londra’da Canterbury Ba\u015fpiskoposu da \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmetini, T\u00fcrkiye’ye bask\u0131 yapmas\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrkiye’nin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren Lord Curzon, m\u00fcbadeleye tabi olmayan bir patri\u011fin se\u00e7ilmesinden ba\u015fka \u00e7are bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n

Lozan delik de\u015fik<\/strong><\/h2>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Lozan tutanaklar\u0131, sonras\u0131nda ya\u015fananlar ve halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan d\u00fczenlemelere g\u00f6re Patrikhane bir T\u00fcrk kurumudur. ABD ve AB ise Patrikhane’ye fiilen uluslararas\u0131 bir stat\u00fc kazand\u0131rm\u0131\u015f, bunu resmile\u015ftirmenin pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fken T\u00fcrkiye, bu geli\u015fmeleri ses\u00adsizce izlemektedir. Oysa Patrikhane ile ilgili t\u00fcm karar ve uygulamalar\u00adda temel al\u0131nacak ilk unsur, buras\u0131n\u0131n bir T\u00fcrk kurumu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir.<\/p>\n

Lozan’da var\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re, Patrikhane’nin de\u011fil ba\u015fka \u00fcl\u00adkelerdeki kiliselerle, T\u00fcrkiye’deki di\u011fer kiliselerle dahi siyasi ve y\u00f6netim ba\u011f\u0131 kurmas\u0131 yasakt\u0131r. Ancak bug\u00fcn Patrikhane’nin Yunanistan, ABD, \u0130srail ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm Ortodoks kiliseleri \u00fczerindeki otoritesi, Yunan Kilisesi veya \u0130stanbul’daki Bulgar Kilisesi ile m\u00fccadelesi s\u0131radan olaylar gibi konu\u015fulmaktad\u0131r. Mesela Patrikhane 1930’da bir Panortodoks kongre toplama karar\u0131 alm\u0131\u015f ve bu ama\u00e7la Patrik Fotios Vilayete m\u00fcracaat etti\u011finde, “tasarlanan dini kongrenin T\u00fcrkiye’de aklinin memnu\u00a0<\/em>(yasak) oldu\u011fu” [10]<\/em>\u00a0cevab\u0131 verilmi\u015ftir. Bug\u00fcn ise 1992’den beri her 2 y\u0131lda bir kendisine ba\u011fl\u0131 d\u00fcnya \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn metropolitle\u00adri Fener’de toplamaktad\u0131r. Yine Patrik Bartholomeos, Yunan Kilisesi’ne uygulanacak ambargoyu g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, hi\u00e7bir kuruma bilgi verme\u00adden yine kendisine ba\u011fl\u0131 100’e yak\u0131n metropolitle toplant\u0131 d\u00fczenleye\u00adbilmektedir. [11]<\/em><\/p>\n

\u00d6te yandan Patrikhane, D\u00fcnya Kiliseler Konseyi \u00fcyesi olmu\u015f, bunun i\u00e7in de 1955’te Cenevre’de b\u00fcro ad\u0131 alt\u0131nda Ortodoksluk Merkezi a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Kiliseler Konseyi’nin temeli ise Patrikhanenin 1920’de yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ve Kiliseler Birli\u011fi’nin kuruldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 bir sirk\u00fclere dayanmaktad\u0131r. Patrikhane ayr\u0131ca 1968’de Selanik’teki Pateristik Ara\u015ft\u0131rmalar Kurumu ve Girit’teki Ortodoks Akademisini ken\u00addisine ba\u011flam\u0131\u015f, Uzakdo\u011fu’daki k\u00fc\u00e7\u00fck cemaatlerin bir merkezden koordinasyonunu sa\u011flayabilmek amac\u0131yla da Kas\u0131m 1996’da Hong Kong’da bir metropolitlik a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Patrikhane ayr\u0131ca, yetkisi ve g\u00fcc\u00fc olmamas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrk kanunlar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayarak, Moskova ve G\u00fcrc\u00fc kiliselerine yetki vermi\u015ftir.<\/p>\n

Bir di\u011fer ilgin\u00e7 \u00f6rnek; AB Komisyonu’nun Ortodoks kiliselerinin Br\u00fcksel’de bir temsilcilik a\u00e7mas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131p, bunu Fener Rum Patrikhanesi’nden istemesidir.\u00a0[12]<\/em> Br\u00fcksel’de Vatikan’\u0131n da temsilcili\u011fi bu\u00adlunmaktad\u0131r ama Vatikan bir devlettir. AB’nin, Fener Rum Patrikhanesi’nin temsilcilik a\u00e7mas\u0131n\u0131 arzulamas\u0131n\u0131n birinci sebebi “Patrikhane’nin <\/em>evrenselli\u011fi ve birle\u015fik Avrupa’y\u0131” <\/em>temsil etmesi, di\u011fer sebebi ise Patrikhane’yi AB fonlar\u0131ndan yararland\u0131rmak, b\u00f6ylece de Balkan ve Do\u011fu Avrupa’daki kiliselerin ruhani merkezi haline gelmesini sa\u011flamakt\u0131r. Patrikhane 1994 y\u0131l\u0131nda AB nezdinde b\u00fcro a\u00e7ma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na giri\u015fti\u00ad\u011finde d\u00f6nemin \u0130stanbul Vali Yard\u0131mc\u0131s\u0131, buna izin vermemi\u015ftir. Bu konuda \u00f6zel bir hassasiyet g\u00f6steren T\u00fcrkiye, s\u00f6zkonusu b\u00fcronun a\u00e7\u0131l\u00admas\u0131n\u0131, Patrikhane’yi bir T\u00fcrk kurumu olmaktan \u00e7\u0131karacak bir geli\u015fme olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 da Patrikhanenin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00f6z konusu b\u00fcroyu a\u00e7amayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Konu bir s\u00fcre s\u00fcr\u00fcncemede kald\u0131ktan sonra Patrikhane ile Yunan Kilisesi 1998’de ortak b\u00fcro a\u00e7mak i\u00e7in anla\u015fma yapm\u0131\u015flar ancak Yunan Kilisesi erken davran\u0131p Kilise ad\u0131na temsilcilik a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00fczerine ba\u015fla\u00adyan kavgada Patrik, Br\u00fcksel b\u00fcrosunun kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015f, kabul edilmeyince misilleme olarak Atina’da Fener’in bir b\u00fcrosunun a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeden sonra Yunan Ba\u015fpiskopos, geri ad\u0131m atm\u0131\u015f; var\u0131lan uzla\u015fma ile Br\u00fcksel’deki b\u00fcronun \u00f6zerk olmas\u0131, Avrupa’daki Ortodoksluk konular\u0131nda iki kilisenin i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zetle Fener Rum Patrikhanesi, T\u00fcrkiye’nin \u00f6nce itiraz etti\u011fi, daha sonra sessiz kald\u0131\u011f\u0131 AB Temsilcili\u011fini, \u00fcstelik Yunan Kilisesi’yle ortak\u00adla\u015fa, a\u00e7may\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f b\u00f6ylece T\u00fcrkiye’nin, “Patrikhane’nin t\u00fczelki\u015fili\u011fi <\/em>olmad\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6yle bir geli\u015fmenin Patrikhane’yi, T\u00fcrk kurumu olmaktan \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131”\u00a0<\/em>\u015feklindeki hakl\u0131 tezleri ayaklar alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yunan Ba\u015fbakan\u0131 Venizelos, 1930’da Ankara’ya gelmeden \u00f6nce Patrikhane’yi ziyaret etmekten \u00e7ekinmi\u015f, T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetinin tepkisini \u00f6\u011frenmek istemi\u015ftir. Ankara \u00f6nce Patrikhaneye gidebilece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 verdi\u011fi halde Venizelos yine de \u00f6nce Ankara’ya sonra Patrikhane’ye gitmi\u015ftir. Bug\u00fcn Alman Cumhurba\u015fkan\u0131 Rau’den ABD Ba\u015fkanlar\u0131na, Avrupa \u00fclkelerinin liderlerinden bakanlar\u0131na kadar herkes elini kolunu sallayarak Patrikhane’yi ziyaret etmekte ve hepsi de \u00f6ncelikle Heybeliada Ruhban Okulu’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi mesaj\u0131n\u0131 vermektedirler.<\/p>\n

Lozan’a g\u00f6re Patrik, sadece \u0130stanbul’da bulunan Ortodokslar\u0131n ruhani lideridir. \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fehirlerde rol\u00fc yoktur, m\u00fcdahalesi su\u00e7tur. Ancak Patrikhane, a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k Bulgar Kilisesi’ne m\u00fcdahale hatta bask\u0131 yapmaktad\u0131r. \u00d6te yandan Yunanistan Anayasas\u0131’nda Yunan Kilisesi’nin, \u0130stanbul’daki Patrikhane’ye ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ve her \u015feyi onun onay\u0131yla yapmas\u0131 gerekti\u011fi yazmaktad\u0131r.<\/p>\n

Yunan Kilisesi Ba\u015fpiskoposu H\u0131ristodulos’un, Bartholomeos’a sormadan atama yapmas\u0131 \u00fczerine ba\u015flayan kavga ilgin\u00e7 if\u015faatlara da yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bartholomeos, kendi\u00adsini \u0130stanbul Valisi’nin memuru olmakla su\u00e7layan Yunan Kilisesi’ne, “Kan\u0131m\u0131z\u0131n sonuna kadar Patrikhane’nin haklar\u0131n\u0131 savunaca\u011f\u0131z. \u0130stanbul Valisi ne zaman Girit, 12 Adalar ya da Aynaroz’a m\u00fcdahale etti? Ne bize bir \u015fey sordular, ne de biz onlara bir \u015fey sorduk. Se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131\u00adn\u0131 bile valiye bildirmedik.” [13]<\/em>\u00a0<\/em>cevab\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. T\u00fcrkiye’yi s\u0131k s\u0131k ABD ve AB’ye \u015fikayet eden ve haklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren Bartholomeos, bu kavga s\u0131ras\u0131nda ise “<\/em>Yunanistan Kilisesi’nin, Patrikha\u00adne’den daha fazla devletin denetimi alt\u0131nda oldu\u011funu” <\/em>s\u00f6yleyip\u00a0“Biz T\u00fcrkiye’de ruhani g\u00f6revimizi \u00f6zg\u00fcr olarak yerine getiriyoruz.” [14]<\/em>\u00a0<\/em>itiraf\u0131n\u00adda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

Fener Rum Patri\u011finin, yurtd\u0131\u015f\u0131 temaslar\u0131nda “ek\u00fcmenik”\u00a0<\/em>muame\u00adlesi g\u00f6rmesi, T\u00fcrkiye’nin de bu duruma ses \u00e7\u0131karmay\u0131p fiili durumun yarat\u0131lmas\u0131na g\u00f6z yummas\u0131 ise Lozan’\u0131n delik-de\u015fik edilen en \u00f6nemli yan\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu kabule birka\u00e7 \u00f6rnek:<\/p>\n

D\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Tansu \u00c7iller’in 1993’te olimpiyatlar\u0131n \u0130stan\u00adbul’da yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in dini cemaatlerden ald\u0131\u011f\u0131 destek mektubunu Bartholomeos, “ek\u00fcmenik” olarak imzalad\u0131\u011f\u0131 halde bunun \u00fczerinde hi\u00e7 durulmamas\u0131. [15]<\/em><\/p>\n

Patri\u011fin, T\u00fcrkiye’de “ek\u00fcmen” s\u0131fat\u0131yla resepsiyonlar vermesi.<\/em><\/p>\n

7-9 \u015eubat 1994’te yap\u0131lan dinler aras\u0131 diyalog toplant\u0131s\u0131n\u0131n sonu\u00e7 bildirgesinin \u0130ngilizce metnini Bartholomeos’un “ek\u00fcmen” olarak imza\u00adlamas\u0131 \u00fczerine Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131 Mehmet Nuri Y\u0131lmaz’\u0131n, dekla<\/em>rasyonu imzalamamas\u0131 ancak Ankara’dan gelen telefondan\u00a0<\/em>sonra\u00a0<\/em>imzalamas\u0131.[16]<\/em><\/p>\n

11-12 Ekim 2002’de Silivre’de yap\u0131lan T\u00fcrk-Alman Sempozyu\u00admu’nda T\u00fcrkiye Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi Vakf\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Faruk \u015een’in, Patri\u011fi “ek\u00fcmen” olarak tan\u0131tmas\u0131, toplant\u0131da bulunanlardan sadece M\u00fcmtaz Soysal’\u0131n bu tan\u0131t\u0131ma itiraz etmesi, d\u00f6nemin AKP Genel Ba\u015f\u00adkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131, bug\u00fcn\u00fcn Sanayi ve Ticaret Bakan\u0131 Ali Co\u015fkun ile Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Din \u0130\u015fleri Y\u00fcksek Kurulu \u00dcyesi Prof. Mehmet Bayraktar’dan ise herhangi bir itiraz gelmemesi. [17]<\/em><\/p>\n

Fener Rum Patriklerinin yurtd\u0131\u015f\u0131 temaslar\u0131 ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc muamele kelimenin tam anlam\u0131yla Lozan’\u0131n \u00e7i\u011fnenmesidir. Di\u011fer patriklerin yurt\u00ad d\u0131\u015f\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerde aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ancak bu konuda en b\u00fcy\u00fck ata\u011f\u0131 yapan Bartholomeos’un ba\u011flant\u0131lar\u0131 \u00f6zel bir dikkat gerekti\u00adrecek \u00f6nemdedir.<\/p>\n

Bartholomeos, Patrik Dimitrios’un 4 Ekim 1991’de \u00f6lmesinden sonra se\u00e7ilmi\u015ftir. Se\u00e7imlerden \u00f6nce Yunanistan, T\u00fcrkiye’den, “Patrik se\u00e7ilecek ki\u015finin T.C. vatanda\u015f\u0131 olma \u015fart\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131” <\/em>istemi\u015ftir. Bartholomeos da se\u00e7ilmesine d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 \u00d6zal’\u0131n yard\u0131m etti\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa istihbarat birimlerinin, \u00d6zal’a bu ki\u015finin se\u00ad\u00e7ilmesinin devlet g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in olu\u015fturaca\u011f\u0131 tehditleri bir rapor halinde sundu\u011fu, \u00d6zal’\u0131n buna ra\u011fmen onun se\u00e7ilmesini istedi\u011fi ve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir.[18]<\/em><\/p>\n

Bartholomeos, se\u00e7ildikten sonraki ilk 3.5 y\u0131lda 23 \u00fclkeyi ziyaret etmi\u015f, her yerde de “Bizans \u0130mparatorlu\u011fu’nun dini lideri”, “devlet ba\u015fkan\u0131” ve “ek\u00fcmenik patrik” olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bosna’da M\u00fcsl\u00fcman katliam\u0131 ya\u015fan\u0131rken, 6 A\u011fustos 1993’te S\u0131rbistan’\u0131n daveti \u00fczerine bir Yunan u\u00e7a\u011f\u0131 ile S\u0131rbistan’a gitti\u011finde\u00a0“Ben Bosna Hersek’te <\/em>M\u00fcsl\u00fcmanlara hi\u00e7bir zul\u00fcm ve i\u015fkence g\u00f6rmedim. Sadece harp hali <\/em>vard\u0131.”[19]<\/em>\u00a0<\/em>iddias\u0131nda bulunarak, o korkun\u00e7 katliamlar\u0131 onaylamakla kalmam\u0131\u015f, “S\u0131rp halk\u0131, Ortodoks inanc\u0131na dayanarak Elenizm gibi <\/em>tarihindeki zor d\u00f6nemleri atlatma g\u00fcc\u00fcne sahiptir. Nihai hedefe ula\u015f\u0131l\u00admas\u0131nda Kilise sizinle birliktedir.” [20]<\/em>\u00a0<\/em>diyerek, adeta S\u0131rplar\u0131 te\u015fvik etmi\u015ftir.<\/p>\n

Bartholomeos, 19 Nisan 1994’te o g\u00fcne kadar hep bir devlet ba\u015f\u00adkan\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 Avrupa Parlamentosu’nda devlet ba\u015fkan\u0131 olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, burada bir konu\u015fma yapm\u0131\u015f ve \u0130stan\u00adbul’dan “Konstantinopolis” <\/em>diye bahsetmi\u015ftir. Patrik, laik ve demokratik oldu\u011fu iddia edilen Avrupa Parlamentosu’nda ayakta alk\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

22-26 Eyl\u00fcl 1995’te d\u00fczenlenen Vahiy ve \u00c7evre Konferans\u0131’n\u0131n Yunanistan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Patmos adas\u0131nda devlet ba\u015fkan\u0131 protokol\u00fcyle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, 21 pare top at\u0131\u015f\u0131yla selamlanm\u0131\u015f, \u015feref k\u0131tas\u0131n\u0131 denetle\u00admi\u015ftir. T\u00fcrkiye’den Rahmi Ko\u00e7; d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Demirel’in ba\u015fdan\u0131\u015fman\u0131, \u015fimdinin TBMM D\u0131\u015fi\u015fleri Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Mehmet D\u00fclger ve Prof. Orhan Uslu’nun da bulundu\u011fu 200 milyarl\u0131k Patmos masraf\u0131n\u0131 Yunan Bankalar Birli\u011fi finanse etmi\u015ftir.[21]<\/em><\/p>\n

Bartholomeos, 20-28 Eyl\u00fcl 1997’de de Rahmi Ko\u00e7 ve gerek Pat\u00adrikhaneye verdi\u011fi maddi destek gerekse de K\u0131br\u0131s’ta KKTC Cumhur\u00adba\u015fkan\u0131 Denkta\u015f’a suikast giri\u015fimi dahil, KKTC alehtar\u0131 faaliyetleri organize etmesiyle tan\u0131nan Yunanl\u0131 \u0130\u015fadam\u0131 Kostas Karras’la birlikte “Din, Bilim ve \u00c7evre Sempozyumu”nu d\u00fczenlemi\u015ftir. Sempozyum i\u00e7in Karras gemisini, Ko\u00e7 \u00f6zel u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 tahsis etmi\u015ftir. Sempozyum’un Trab\u00adzon b\u00f6l\u00fcm\u00fc, T\u00fcrk Ocaklar\u0131’n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00f6re halk\u0131n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi protestolar\u0131 sebebiyle yap\u0131lamam\u0131\u015f olsa da s\u00f6z konusu Heyet, gemiyle daha sonra Batum, Novorossisk, Yalta, Odesa, K\u00f6stence, Varna ve \u0130stanbul limanlar\u0131n\u0131 ziyaret etmi\u015f; bu tur 28 Eyl\u00fcl’de Selanik’te sona ermi\u015ftir. Gemi, Yunan karasular\u0131nda iki Yunan sava\u015f gemisince kar\u015f\u0131\u00adlanm\u0131\u015f ve Selanik Liman\u0131’na kadar e\u015flik edilmi\u015ftir. Burada Patrik i\u00e7in Yunanistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Stefanopulos taraf\u0131ndan devlet t\u00f6reni yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yunan Cumhurba\u015fkan\u0131 konu\u015fmas\u0131nda, “Ortodoks Kilise’si<\/em>nin misyonunun sadece dini gelene\u011fi korumak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fcnyevi sorunlarla da ilgilendi\u011fini” <\/em>s\u00f6ylemi\u015f, “Patri\u011fin, birle\u015fik bir Avrupa ve birle\u015fik bir Ortodoks d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadeleden” [22]\u00a0<\/em>\u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z etmi\u015ftir.<\/p>\n

\"Bartholomeos'a,

Bartholomeos’a, ABD Kongresi’nin en eski ve y\u00fcksek \u015feref madalyas\u0131 olan Kongre Alt\u0131n Madalyas\u0131 da verilmi\u015ftir. Bu madalya i\u00e7in bug\u00fcne kadar aralar\u0131nda Rahibe Teresa’n\u0131n da bulundu\u011fu sadece 4 dini isim se\u00e7ilmi\u015f, Bartholomeos 5’inci ki\u015fi olmu\u015ftur.<\/p><\/div>\n

Bartholomeos, 19 Ekim 1997’de ABD’ye gitti\u011finde, Kongre \u00fcyele\u00adrinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir askeri t\u00f6renle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca hi\u00e7biri dini lider veya yetkili olmad\u0131\u011f\u0131 halde, ABD Ba\u015fkan\u0131 Clinton, Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Al Gore, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Madeleine Albright, Temsilciler Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Nevvton Gingrich gibi \u00fcst d\u00fczeyle ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bir T\u00fcrk kurumunun ba\u015f\u0131 olan Patri\u011fin bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7imiz N\u00fczhet Kandemir al\u0131nmam\u0131\u015f, ABD Kongresi’ndeki konu\u015fmas\u0131 \u00f6ncesin\u00adde “Yeni\u00a0Roma Patri\u011fi” <\/em>diye takdim edilmi\u015ftir. Bartholomeos’a, ABD Kongresi’nin en eski ve y\u00fcksek \u015feref madalyas\u0131 olan Kongre Alt\u0131n Madalyas\u0131 da verilmi\u015ftir. \u0130lk kez 1776’da George Washington’a, daha sonra da Edison, Winston Churchill gibi isimlere verilen bu madalya i\u00e7in bug\u00fcne kadar aralar\u0131nda Rahibe Teresa’n\u0131n da bulundu\u011fu sadece 4 dini isim se\u00e7ilmi\u015f, Bartholomeos 5’inci ki\u015fi olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bartholomeos, 21 Ekim 1997 tarihindeki madalya t\u00f6reninde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda kongre \u00fcyelerine, “Siz yakla\u015f\u0131k 270 milyon Amerikal\u0131y\u0131, biz 5 milyonu ABD’de, yakla\u015f\u0131k 300 milyon Ortodoks H\u0131ristiyan\u0131 temsil ediyoruz.”\u00a0<\/em>[23]\u00a0<\/em>diyerek, adeta kongreden de g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu mesaj\u0131n\u0131 ver\u00admi\u015ftir.<\/p>\n

ABD Ba\u015fkan\u0131 Clinton, 18-19 Kas\u0131m 1999’da AG\u0130T istanbul Zirvesi s\u0131ras\u0131nda e\u015fi ile birlikte Bartholomeos’a iade-i ziyarette bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

Yunanistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Papandreu, 10 Ekim 2001’de, muadili \u0130smail Cem’in T\u00fcrkiye’de olmad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda \u0130stanbul’a gelip, Patrik\u00adle \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme ile ilgili olarak \u00e7e\u015fitli iddialar \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlardan birisi de, 1996’da Vasiliki Floridi isimli bir Yunanl\u0131n\u0131n, Ruhban Okulu’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Patrikhane’ye verdi\u011fi 3 milyon 300 bin dolar\u0131n ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00adce a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dava \u00fczerine patlak veren skandal\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zkonusu paran\u0131n r\u00fc\u015fvet olarak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131, 1 milyon dolarl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn de Refahyol h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde bakanl\u0131k yapan, daha sonra AKP’nin tepe noktas\u0131ndaki bir politikac\u0131ya verildi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0[24]<\/em><\/p>\n

AB’nin Patrikhane ile ilgili talepleri 2002-2003 ilerleme raporlar\u0131n\u00adda zirveye ula\u015fm\u0131\u015f ve adeta Lozan Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n dini az\u0131nl\u0131klarla ilgili h\u00fck\u00fcmlerinin silip s\u00fcp\u00fcr\u00fclmesi istenmi\u015ftir. Bunun sebeplerinden birisi, Bartholomeos’un 3 Ekim 2002’de AB Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Romano Prodi ile yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmedir. Patrik ve heyetini d\u0131\u015f kap\u0131da kar\u015f\u0131layan Prodi’nin program\u0131 da\u00a0“Mr. Prodi, Konstantinopolis Patri\u011fini kabul edecek.” <\/em>\u015feklinde duyurulmu\u015ftur. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede Prodi, Ruhban Oku\u00adlu’nun a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015f, Patrik de a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n

Patrik, g\u00f6r\u00fc\u015fmenin ard\u0131ndan\u00a0“Kopenhag Zirvesi’nde T\u00fcrkiye’ye m\u00fczake\u00ad<\/em>re tarihi vermeyecekler, temaslardan bunu anlad\u0131m. T\u00fcrkiye’den daha\u00a0<\/em>cesur ad\u0131mlar atmas\u0131n\u0131 bekliyorlar.” <\/em>demi\u015ftir. Ancak d\u00f6nemin Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Mesut Y\u0131lmaz, “Siz onlara bakmay\u0131n, verecekler. T\u00fcrkiye’de <\/em>ger\u00e7ekle\u015ftirilen son siyasi reformlar AB’yi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Bizim iddiam\u0131z, T\u00fcr\u00adkiye’nin Kopenhag siyasi kriterlerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yerine getirmi\u015f oldu\u00ad\u011fudur. M\u00fczakere tarihi verilmemesi i\u00e7in hakl\u0131 hi\u00e7bir neden yok.” [<\/em>25]\u00a0<\/em>a\u00e7\u0131k\u00adlamas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r ki Patri\u011fin tahminin <\/em>do\u011fru oldu\u011fu 2 ay sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"Bartholomeos,

Bartholomeos, 2004 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde de K\u00fcba’ya gitmi\u015f ve Fidel Castro taraf\u0131ndan devlet t\u00f6reni ile kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><\/div>\n

Bartholomeos, 2004 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde de K\u00fcba’ya gitmi\u015f ve Fidel Castro taraf\u0131ndan devlet t\u00f6reni ile kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca atamalarda Patrikha\u00adneyi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131n Yunan Kilisesine uygulanacak ambargoyu g\u00f6\u00adr\u00fc\u015fmek \u00fczere, \u0130stanbul’da hi\u00e7bir kuruma bilgi vermeden yine kendisine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 100’e yak\u0131n metropolitle toplant\u0131 d\u00fczenle\u00admi\u015ftir. Haziran ay\u0131nda Nato Zirvesi m\u00fcnasebetiyle \u0130stanbul’a gelen ABD Ba\u015fkan\u0131 Bush ile “ek\u00fcmenik” <\/em>s\u0131fat\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, son olarak da Avusturya’ya giderek, en \u00fcst d\u00fczeydeki devlet adamlar\u0131 ile temaslarda bulunmu\u015f, burada Yunanistan Cumhurba\u015fkan\u0131 ile biraya gelerek, baz\u0131 Yunan okullar\u0131n\u0131n kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc ve temel atma t\u00f6renlerine kat\u0131l\u00adm\u0131\u015f, ayinler d\u00fczenlemi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcm bunlar Patrikhanenin devletleraras\u0131 siyasetteki yerini ve g\u00fc\u00adc\u00fcn\u00fc g\u00f6steren somut tespitlerdir. K\u0131sacas\u0131, Lozan Antla\u015fmas\u0131 hem i\u00e7te hem d\u0131\u015fta b\u00f6ylesine g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re ayaklar alt\u0131na al\u0131nmakta ve T\u00fcrki\u00adye’nin siyasi egemenli\u011fi zaafa u\u011frat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

AB’nin raporlu istekleri<\/strong><\/h2>\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki Aral\u0131k ay\u0131nda T\u00fcrkiye ile m\u00fczakerelere ba\u015flan\u0131p, ba\u015flanmamas\u0131n\u0131 belirleyecek olan fakt\u00f6rlerden say\u0131lan Fener Rum Patrikhanesi ve Ruhban Okulu meselesinin, AB ilerleme raporlar\u0131na nas\u0131l girdi\u011fine ve nas\u0131l bir seyir izledi\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki tablonun hi\u00e7 de i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. T\u00fcrkiye’nin ger\u00e7ek az\u0131n\u00adl\u0131klar\u0131n\u0131 ilgilendiren bu konunun, ilerleme raporlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde \u0130nsan Haklar\u0131 ve Az\u0131nl\u0131klar b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Medeni ve Siyasi Haklar <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131n\u00adda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131 ve Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131 <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda ise K\u00fcrt meselesi, PKK, \u00d6calan ve Alevi vatanda\u015flar\u0131m\u0131zla ilgili “tespit\u00adlerin” <\/em>anlat\u0131lmas\u0131 da ayr\u0131ca dikkat \u00e7ekicidir. Bu da AB’nin daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda meseleye bak\u0131\u015f\u0131ndaki yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ortaya koymakta\u00add\u0131r. Bir di\u011fer \u00f6nemli husus ise ba\u015flang\u0131\u00e7ta birka\u00e7 sat\u0131rla ge\u00e7i\u015ftirilen “dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler” <\/em>ad\u0131 alt\u0131ndaki tespitlerin, 6 y\u0131l i\u00e7inde sayfalara s\u0131\u011fmaz hale gelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

AB’nin, T\u00fcrkiye ile ilgili olarak ilk kez 1998’de haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporda Fener Rum Patrikhanesi’ne ait herhangi bir kay\u0131t yoktur. Aksine, T\u00fcrki\u00adye’nin Lozan Antla\u015fmas\u0131’nda belirlenen az\u0131nl\u0131klar d\u0131\u015f\u0131nda az\u0131nl\u0131k tan\u0131\u00admad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek; dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n serbest\u00e7e ibadetlerini yerine getir\u00addikleri, sadece pratikte baz\u0131 b\u00fcrokratik engellerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 belirtil\u00admi\u015ftir. Suriye Ortodokslar\u0131n\u0131n dini az\u0131nl\u0131k say\u0131lmad\u0131klar\u0131 da kaydedile\u00adrek, “<\/em>T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan tan\u0131nan dinsel az\u0131nl\u0131klar kendi dinlerini icra etmekte serbesttirler. Fakat (S\u00fcnni) \u0130slam’dan ba\u015fka dinlerin icras\u0131, \u00f6rne\u011fin dinsel mekanlar\u0131n m\u00fclkiyetini ve faaliyetlerin geni\u015fletilmesini etkileyen pek \u00e7ok b\u00fcrokratik k\u0131s\u0131tlamaya tabidir.” <\/em>denilmi\u015ftir. Az\u0131nl\u0131k Haklar\u0131 ve Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131<\/em> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise Lozan’a g\u00f6re kabul edilen az\u0131nl\u0131klar\u0131n say\u0131s\u0131 verildikten sonra, “Hepsinin \u00f6zg\u00fcrce kiliselerini <\/em>idare etti\u011fi, okul ve hastanelerinin bulundu\u011fu, ancak Anayasa’n\u0131n K\u00fcrt\u00adleri ulusal, \u0131rksal veya etnik bir az\u0131nl\u0131k olarak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131 K\u00fcrt k\u00f6kenli T\u00fcrkler olarak telakki etti\u011fi”\u00a0<\/em>anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

1999 ilerleme raporunda da konuyla ilgili herhangi bir tespit veya talep bulunmamaktad\u0131r. Sadece, “Din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile tan\u0131nan dinsel az\u0131nl\u0131klar ve di\u011fer dinsel az\u0131nl\u0131klar ara\u00ads\u0131nda bir muamele farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 hala mevcuttur.”<\/em>denilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"Heybeliada

Heybeliada Ruhban Okulu<\/p><\/div>\n

ilk kez 2000 y\u0131l\u0131 raporunda Heybaliada Ruhban Okulu meselesi\u00adne, o da sat\u0131r aralar\u0131nda, rastlanmaktad\u0131r. Raporda, Yahudi cemaatinin yan\u0131 s\u0131ra Yunan Ortodoks, Ermeni, Katolik ve S\u00fcryani Ortodoks kilise\u00adleri ba\u015fta olmak \u00fczere baz\u0131 gayr\u0131 M\u00fcslim cemaatlere y\u00f6nelik daha bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olundu\u011fu, Aral\u0131k 1999’da yay\u0131nlanan bir genelge ile dinsel cemaatler, hay\u0131r ve ibadet binalar\u0131n\u0131n tamiri i\u00e7in devletten izin al\u0131nma\u00ads\u0131na gerek kalmad\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7ta da\u00a0“Bu olumlu yakla\u015f\u0131m daha da geli\u015ftirilmeli ve Lozan Antla\u015fmas\u0131n\u0131n kapsam\u0131na girsinler, girmesinler gayr\u0131 M\u00fcslimlerin somut talepleri, Heybeliada Ruhban Okulu’nun kapal\u0131 kalmaya devam etmesi konusu dahil, gerekti\u011fi gibi ince\u00adlenmeli”<\/em>\u00a0talebinde bulunulmu\u015ftur.<\/p>\n

2001 raporunun yine sat\u0131r aralar\u0131nda Ruhban Okulu’nun yan\u0131 s\u0131ra, bu kez kiliselerin m\u00fclkiyet edinme haklar\u0131, baz\u0131 kiliselerin yasal stat\u00fcle\u00adrinin tan\u0131nmamas\u0131 ve din adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’ye geli\u015flerine serbestiyet verilmesi konular\u0131na de\u011finilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu raporda, “Kiliselerin ve az\u0131nl\u0131k vak\u0131flar\u0131na ait di\u011fer binalar\u0131n restorasyonu i\u00e7in art\u0131k resmi izin gerekmemektedir. Bununla birlikte kiliseler h\u00e2l\u00e2 ba\u015fta m\u00fclkiyet edinme konusu olmak \u00fczere zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r. Halki Ortodoks Okulunun <\/em>(Heybeliada Ruhban Okulu) 1971 y\u0131l\u0131nda kapat\u0131lmas\u0131ndan bu yana bu konuda hi\u00e7bir geli\u015fme kaydedilmemi\u015ftir.”\u00a0<\/em>denilmi\u015ftir.<\/p>\n

AB, 2002 raporunda ise konuyla ilgili olarak adeta ata\u011fa ge\u00e7mi\u015f ve etekteki t\u00fcm ta\u015flar d\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda en dikkat \u00e7ekenleri, dini cemaatlere (kiliseler, sinagoglar ve havralar), <\/em>top\u00adluluklara t\u00fczel ki\u015filik verilmesi ve misyonerlik faaliyetlerinin tamam\u0131yla serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelen taleplerdir. T\u00fcrkiye’nin idam ceza\u00ads\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve dinsel vak\u0131flara tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a geni\u015f haklar ba\u015f\u00adta olmak \u00fczere \u00e7ok \u00f6nemli d\u00fczenlemelerin yer ald\u0131\u011f\u0131 3.uyum paketini \u00e7\u0131karmas\u0131ndan sonra haz\u0131rlanan bu raporda, “din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn teminat <\/em>alt\u0131nda oldu\u011fu” <\/em>belirtilmi\u015f, sonra da yeni talepler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

“M\u00fcsl\u00fcman olmayan dini topluluklar yasal engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmak\u00adtad\u0131r. Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile tan\u0131nm\u0131\u015f olsun <\/em>(Rumlar, Ermeniler ve Yahudiler) veya olmas\u0131n T\u00fcrkiye’de t\u00fczel ki\u015filiklerinin ve m\u00fclk edinme haklar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 ve din adam\u0131 yeti\u015ftirme yasa\u011f\u0131na ili\u015fkin sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n tapu kay\u0131tlar\u0131, bireyler ya da vak\u0131flar ad\u0131nad\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman olmayan dini topluluklar s\u00f6z konusu oldu\u011funda sade\u00adce 1936 tarih ve 2762 say\u0131l\u0131 kanun \u00e7er\u00e7evesinde beyan edilen ta\u015f\u0131nmazlar yasal olarak tan\u0131nm\u0131\u015f ve 1936’daki listede yer almayan t\u00fcm ta\u015f\u0131nmazlar, T\u00fcrk devleti taraf\u0131ndan devral\u0131nm\u0131\u015f veya el konulma riski s\u00f6z konusudur. Cemaat vak\u0131flar\u0131, A\u011fustos 2002’de vakfiyeleri olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n m\u00fclk al\u0131m sat\u0131m\u0131na yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca bu cemaatler tasarruflar\u0131 alt\u0131nda\u00a0 bulundu\u011funu ispatlad\u0131klar\u0131 ta\u015f\u0131nmazlar\u0131 tescil ettirme hakk\u0131na sahiptir. Bu de\u011fi\u015fikli\u011fin uygulana\u00adbilmesi bir dizi \u015farta ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kapsamlar\u0131 hen\u00fcz a\u00e7\u0131k olmamakla birlikte yeni h\u00fck\u00fcmlerin, sadece M\u00fcsl\u00fcman olmayan vak\u0131flara uygula\u00adnabilece\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durum, T\u00fcrk olmayan Katolik ve Protestan cemaatler dahil olmak \u00fczere, vak\u0131f stat\u00fcs\u00fcnde olmayan t\u00fcm dini cema\u00adatleri kapsam d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakacakt\u0131r.” [<\/em>26]<\/em><\/p>\n

S\u00f6z konusu raporda Ruhban Okulu’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller konusunda \u00e7o\u011fu yanl\u0131\u015f bilgiler yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi, son d\u00f6nemde g\u00fcndemimize giren Patrikhane’nin “Kutsal Meclisi’ne T\u00fcrk olmayan \u00fcyelerin atanmas\u0131n\u0131n” <\/em>altyap\u0131s\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde, “Dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n din adam\u0131 yeti\u015ftirmelerine ili\u015fkin yasak devam etmektedir. T\u00fcrk olmayan din adamlar\u0131 vize ve ikamet izni alma konusunda s\u0131kl\u0131kla zor\u00adluklar ya\u015famaktad\u0131r. Ermeni Patri\u011fi, \u0130stanbul’da H\u0131ristiyanl\u0131k e\u011fitimi yapacak \u00f6zel bir \u00fcniversite b\u00f6l\u00fcm\u00fc kurulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Yetkililer bu \u00f6neriyi kabul etmi\u015f fakat e\u011fitimde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n <\/em>(\u00dcniversitelerimiz\u00addeki \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131 kast edilmektedir) g\u00f6revli olmas\u0131nda \u0131srar et\u00admi\u015ftir. Bu husus Patrik taraf\u0131ndan reddedilmi\u015ftir. Rum Ortodoks Cema\u00adati, 1971’den beri kapal\u0131 olan Fener Ortodoks Okulu’nun yeniden a\u00e7\u0131l\u00admas\u0131n\u0131 defalarca talep etmi\u015ftir.”\u00a0<\/em>denilmi\u015ftir.<\/p>\n

2002 raporunun yay\u0131nlanmas\u0131ndan \u00f6nce AB Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Prodi ile g\u00f6r\u00fc\u015fen Bartholomeos, 2003 raporundan 1 ay \u00f6nce Eyl\u00fcl 2003’de de T\u00fcrkiye’yi bir raporla \u015fikayet etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’deki Ortodoks cemaat\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren raporda, “az\u0131nl\u0131klar\u0131 tasfiye amac\u0131 g\u00fcden <\/em>politika izleniyor.”\u00a0<\/em>iddias\u0131nda bulunan Patrik, T\u00fcrkiye’nin Lozan Antla\u015f\u00admas\u0131’yla taraf oldu\u011fu az\u0131nl\u0131klarla ilgili maddeleri hi\u00e7bir zaman tam ola\u00adrak uygulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye’nin AB adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Kopenhag Kriterleri’ne uyma \u015fart\u0131n\u0131 hat\u0131rlatm\u0131\u015f ve “Bu uygulamalar\u0131n art\u0131k de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.” [<\/em>27]\u00a0<\/em>demi\u015ftir. Ancak ayn\u0131 Patrik, 15 Ekim 2003’de ise\u00a0“Ger\u00e7ek insan haklar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye’de g\u00f6r\u00fcyoruz. Burada tam bir inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc var. \u0130nan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 rahat\u00e7a yapabilme\u00admizi sa\u011flayan T\u00fcrk yetkililere te\u015fekk\u00fcr ediyorum.” [28]<\/em>\u00a0<\/em>a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yap\u00adm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015fte t\u00fcm bunlar\u0131n sonucunda AB’nin 2003 ilerleme raporu, konuy\u00adla ilgili en kapsaml\u0131 rapor olmu\u015f ve cemaatlerin kapsam\u0131n\u0131n geni\u015fletil\u00admesi, tan\u0131nmayan kiliselere hukuki stat\u00fc verilmesi, dini kitaplar\u0131n ithala\u00adt\u0131nda serbestli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra ilk kez Fener Rum Patri\u011fi’nin “ek\u00fcmenik” s\u0131fat\u0131 g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ad\u0131 alt\u0131ndaki tespitlerin ve taleplerin sat\u0131r ba\u015flar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

“Gayrim\u00fcslim dini az\u0131nl\u0131klar, t\u00fczel ki\u015filik, m\u00fclkiyet hakk\u0131 ve i\u00e7 y\u00f6\u00adnetim konular\u0131nda ciddi engellerle ve din adam\u0131 yeti\u015ftirme yasa\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmaya devam etmektedirler. Yasal d\u00fczenlemeler h\u00e2l\u00e2 yaln\u0131zca\u00a0<\/em>gayrim\u00fcslim cemaatlere ait vak\u0131flara at\u0131f yapmaktad\u0131r. Bu husus, Kato\u00adlik ve Protestan cemaatleri dahil olmak \u00fczere, vak\u0131f kuramayan di\u011fer dini topluluklar\u0131 kapsam d\u0131\u015f\u0131nda tutmaktad\u0131r. Gayrim\u00fcslim cemaatleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir endi\u015fe te\u015fkil eden el konulmu\u015f ta\u015f\u0131nmazlar konusu h\u00e2len ele al\u0131nm\u0131\u015f de\u011fildir. Bu cemaatlerin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ta\u015f\u0131nmazlar\u0131 her zaman el konulabilme riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r ve ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n hukuki yollarla geri al\u0131nmas\u0131 \u00e7abalar\u0131nda bir\u00e7ok engelle kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r. Dini vak\u0131flar, \u00f6zerkliklerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 \u015fekilde Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn m\u00fcdahalelerine maruz kalmaya devam etmektedir. M\u00fctevellilerin azledilmesi ve vak\u0131f mallar\u0131n\u0131n y\u00f6ne\u00adtimine ve muhasebesine m\u00fcdahale bunlar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n, din adam\u0131 yeti\u015ftirmelerine y\u00f6nelik yasak devam etmek\u00adtedir. Kiliselerindeki rahiplerin say\u0131s\u0131ndaki azalma kar\u015f\u0131s\u0131nda baz\u0131 dini az\u0131nl\u0131k cemaatleri, bu yasa\u011f\u0131n neden oldu\u011fu tehdidi hissetmektedirler. Her ne kadar A\u011fustos 2003’te yetkililerce durumun yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilece\u011fi bildirilmi\u015fse de m\u00fckerrer taleplere ra\u011fmen Heybeliada Ruhban Okulu kapal\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 dini az\u0131nl\u0131k cemaatleri\u00adnin \u00e7o\u011funun yurtd\u0131\u015f\u0131nda din adam\u0131 yeti\u015ftirmesine engel olmakta, tabii\u00adyet kriteri ise S\u00fcryani ve Keldani kiliselerinde oldu\u011fu gibi T\u00fcrk olmayan din adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma imkan\u0131n\u0131 ve Ek\u00fcmenik Patrik olma imkan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca T\u00fcrk olmayan din adamlar\u0131, vize ve oturma izni verilmesi ve yenilenmesi konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaya devam et\u00admektedirler. Bu husus \u00f6zellikle Roma Katolik Cemaati a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem\u00adlidir. Ek\u00fcmenik Patrik unvan\u0131n\u0131n resmi bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 gerginlik yaratm\u0131\u015ft\u0131r.”<\/em><\/p>\n

ABD’nin dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n

ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n 2003 y\u0131l\u0131 Dini \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Raporu da AB ilerleme raporu ile neredeyse birebir \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. ABD raporunda, dini vak\u0131flar\u0131n ta\u015f\u0131nmazlar\u0131 konusunda 1936 tarihli beyannamenin esas al\u0131nmas\u0131 ele\u015ftirilirken, Do\u011fu Ortodoks Kiliselerinin faaliyetlerinin engel\u00adlenmeye devam edildi\u011fi, ruhban s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in e\u011fitim imkan\u0131n\u0131n verilmedi\u011fi, bunun dini toplulu\u011fu ve liderli\u011fi etkileyecek boyuta ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00adm\u00fc\u015f ve “Baz\u0131 durumlarda yurtd\u0131\u015f\u0131ndan dini lidere izin verilmekle birlikte, Patrik ve Hahamba\u015f\u0131 dahil b\u00fct\u00fcn topluluk liderlerinin T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131\u00a0<\/em>olmas\u0131 gerekmektedir.” <\/em>denilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu raporda, “Kanunda a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklama olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok say\u0131da savc\u0131 ve polisin; dini konu\u015fmalar\u0131, aktiviteleri \u015f\u00fcphe ile kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131, polisin zaman zaman H\u0131ristiyanlar\u0131 g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131, mahkemenin genelde serbest b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ancak yine genelde s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildikleri, polisin H\u0131ristiyan misyonerleri ile tan\u0131\u015fan \u00f6\u011frencileri ailelerine veya \u00fcniversite yetkililerine rapor etti\u011fi” <\/em>vurgulanarak, misyonerlik faaliyetlerinin izlenmesinden duyulan rahat\u00ads\u0131zl\u0131k dile getirilmi\u015ftir. ABD raporunda, konumuzla ilgili olarak da, “Dev\u00adletin, Rum Ortodoks Patri\u011finin ek\u00fcmeniklik s\u0131fat\u0131n\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, onu sadece Rum Ortodoks Kilisesi’nin ba\u015f\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, bu arada seya\u00adhat ve di\u011fer ek\u00fcmenik faaliyetlerini engellendi\u011fi, ek\u00fcmenik Patri\u011fin, Heybeliada’daki Halki Seminerinin yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00add\u00fc\u011f\u00fc, okulun \u00f6zel okullar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131ndan sonra 1971’den kapat\u0131l\u00add\u0131\u011f\u0131” [<\/em>29]\u00a0<\/em>g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n

ABD’nin Lozan’dan beri Patrikhane’ye ilgisi, buraya yap\u0131lan ata\u00admalara do\u011frudan m\u00fcdahalesi, Patriklerin ABD Ba\u015fkanlar\u0131 ile diyaloglar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde elbette bu raporlar \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r. \u00d6zellikle de Bartholomeos’un 5 Mart 2002 tarihi itibar\u0131yla son 4 y\u0131l i\u00e7inde d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kez ABD’yi ziyaret etti\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda. Bartholomeos, \u0130stanbul’a d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde bu son ziyareti ile ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir:<\/p>\n

“Bush sordu, ne problemleriniz var, nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilirim diye. Bu konuya de\u011findi\u011fimiz zaman tabii yard\u0131mlar\u0131n\u0131 istedim. Bu okul me\u00adselesi bizim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Patrikhanemizin ak\u0131beti ile direk olarak ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. 1700 sene bu topraklarda bulunan Patrikhanemiz gibi bir m\u00fcessese elemanlar\u0131n\u0131 yenileme, yeni ruhanileri, yeni ilahiyat\u00e7\u0131\u00adlar\u0131 yeti\u015ftirme imkan\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bizim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nem\u00adlidir. Nas\u0131l M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimizin, vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n kendi din adamlar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirme imkanlar\u0131 varsa, bizim de bu imkan\u0131m\u0131z olmal\u0131d\u0131r dedik. Kendisi de e\u011fer devlet iradesi varsa, okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunur demi\u015ftir.”\u00a0<\/em>[30]<\/em><\/p>\n

Ger\u00e7ekte bu ifadeler ve talepler, ABD’nin alt\u0131nda imzas\u0131 olmayan Lozan’\u0131 hala tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, hatta yok sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131n da g\u00f6stergesidir. S\u00f6zkonusu seyahatle ilgili \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131 ise \u0130stanbul Valili\u011fi’ne verilen program bilgisinde, Patri\u011fin \u0130ngilizce s\u0131fat\u0131n\u0131n ve “ek\u00fcmenik’\u00a0<\/em>unvan\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Patri\u011fin ABD ziyaretinden 7 ay sonra 22 Ekim 2002’de d\u00f6nemin ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Robert Pearson da Patrikha\u00adne’yi ziyaret edip, Ruhban Okulu’nun tekrar a\u00e7\u0131l\u0131p patrikhaneye ba\u011fl\u0131 bir e\u011fitim kurumu olarak faaliyet g\u00f6stermesini sa\u011flamak \u00fczere ABD’nin deste\u011fini tekrarlam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fckel\u00e7i, okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n “Avrupa’ya ve ABD’ye T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ho\u015fg\u00f6r\u00fc de\u011ferlerini ithaf etmesi bak\u0131m\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00f6rnek te\u015fkil edece\u011fini” <\/em>devurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

ABD Ba\u015fkan\u0131 Bush’un Haziran 2004’deki T\u00fcrkiye ziyaretinde Bartholomeos’la “ek\u00fcmenik patrik” <\/em>olarak g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftik. Asl\u0131nda Bush’un gelmesinden aylar \u00f6nce Ruhban Okulu’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 jestinin beklendi\u011fi duyurulmu\u015ftu. T\u00fcrkiye’ye bask\u0131n\u0131n bu son \u00f6rne\u011fi konusunda Bartholomeos, “Bush, ricam\u0131z \u00fczerine de\u011fil din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan dile getirdi. Bask\u0131 yapmad\u0131, ricada bulundu. ABD ve AB din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve az\u0131nl\u0131k haklar\u0131na b\u00fcy\u00fck ehemmiyet veriyorlar. AB, ilerle\u00adme raporuna bu konunun olumlu yans\u0131mas\u0131n\u0131 istiyor.”\u00a0<\/em>[31]\u00a0<\/em>demi\u015ftir.<\/p>\n

Bush’a b\u00f6yle bir ricada bulunurken Patrikhanenin bir T\u00fcrk kurumu, kendisinin de bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 oldu\u011funu unutan Bartholomeos, ayn\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n bir ba\u015fka b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Yunan Ba\u015fbakan\u0131 Karamanlis’in, Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’la ili\u015fkisinin (k\u0131z\u0131n\u0131n\u00a0nikah \u015fahidi olmas\u0131n\u0131n) Patrik\u00adhane’yi nas\u0131l etkiledi\u011fi \u015feklindeki soruyu ise bu defa\u00a0“Patrikhane’nin durumu, T\u00fcrkiye ile Yunanistan ya da K\u0131br\u0131s aras\u0131ndaki ili\u015fkilere g\u00f6re belirlenemez. Biz T\u00fcrkiye’nin vatanda\u015flar\u0131y\u0131z, bu topraklar\u0131n par\u00e7as\u0131y\u0131z, \u00f6l\u00fclerimiz de burada. Kimseye ‘Ba\u015fka yere gidin.’ deme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131\u00admay\u0131z. K\u0131br\u0131s’ta olanlardan niye bizi sorumlu tuttular? 6-7 Eyl\u00fcl olayla\u00adr\u0131n\u0131 zaman\u0131n h\u00fck\u00fcmeti tertip etmi\u015fti. Yok yere bedel \u00f6dedik. \u015eimdi de Eski Rum Yetimhanesi’ni elimizden almak istiyor devlet. Dosya, Yarg\u0131tay’da. Kaybedersek A\u0130HM’e gidece\u011fiz.”\u00a0<\/em>[32]\u00a0<\/em>\u015feklinde cevapland\u0131r\u0131rken, nas\u0131l bir \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark edememi\u015ftir. Bartholomeos, ger\u00e7ek kimli\u011fini ise Yunan Kilisesi ile kavgas\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Yunan Kilisesi ve milliyet\u00e7i \u00e7evrelerin Patrikhane’nin ek\u00fcmenikli\u011fini sabote etmeye kalkt\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Bartholomeos, “Biz Yunanl\u0131lar kendi bindi\u00ad\u011fimiz dal\u0131 kesmemeliyiz” <\/em>demi\u015ftir. [33]<\/em><\/p>\n

Altyap\u0131 Avrupa Parlamentosu’ndan<\/strong><\/h2>\n

AB’nin yasama organ\u0131 Avrupa Parlamentosu’nun (AP), Patrikhane’ye yakla\u015f\u0131m\u0131na gelince; AP’nin kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilse de ger\u00e7ekte bu raporlar ve kararlar \u00f6zellikle ilerleme rapor\u00adlar\u0131n\u0131n temel kaynaklar\u0131ndan birisidir. Bunlar ilk etapta \u00f6ylesine ge\u00e7i\u015fti\u00adrilmekte ancak zaman\u0131 gelince \u00f6n\u00fcm\u00fcze konmaktad\u0131r. Bartholomeos’un AB ile ilk resmi temas\u0131 da Avrupa Parlamentosu \u00fcze\u00adrinden olmu\u015ftur. Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 gibi Patrik Bartholomeos 19 Nisan 1994’te parlamentoda devlet ba\u015fkan\u0131 gibi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. AB T\u00fcrkiye’ye daha adayl\u0131k stat\u00fcs\u00fc bile vermemi\u015fken, Avru\u00adpa Parlamentosu 24 Ekim 1996’da T\u00fcrkiye’ye, “D\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131n\u00addaki milyonlarca Ortodoks H\u0131ristiyan i\u00e7in Konstantinopolis’teki Patrikha\u00adne’nin \u00f6nemini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, T\u00fcrk yetkililerin ek\u00fcmenik Patrikhane’nin tam olarak korunmas\u0131 konusundaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin fark\u0131nda olarak, ek\u00fcmenik patrikhanenin ve di\u011fer dinsel yerlerin binala\u00adr\u0131n\u0131 korunmas\u0131 ve gerekli \u00f6nlemleri almas\u0131” [34]\u00a0<\/em>\u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftur. Parlamento’nun ayn\u0131 karar\u0131nda, “Patrikhane’ye do\u011frudan ba\u011fl\u0131 olan Heybeliada Ruhban Okulu’nun derhal yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131” <\/em>talebi de yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kararlarda, Bartholomeos’un ziyaretinin etkisi oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00adt\u0131r. S\u00f6zkonusu talepler AB ilerleme raporlar\u0131na ise 2001 y\u0131l\u0131ndan sonra girmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Patrikhane-Ruhban Okulu meselesinin altya\u00adp\u0131s\u0131 1996’da haz\u0131rlanm\u0131\u015f, 2000’den sonra da AB’nin “resmi politikas\u0131 ve davas\u0131” <\/em>haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Ve Yunanistan…<\/strong><\/h2>\n

Peki “Bizans’\u0131n varisi olmas\u0131 iddias\u0131yla Grek Devleti’nin kurulmas\u0131\u00adna \u00f6n ayak oldu\u011fu i\u00e7in Patrikhane’yi Anayasas\u0131 ile uluslararas\u0131 g\u00fcvence <\/em>alt\u0131na alan” <\/em>Yunanistan bu geli\u015fmelerin neresindedir? Zamanlamas\u0131n\u0131n da ilgin\u00e7li\u011fi sebebiyle Yunanistan’\u0131n yeni d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan 2000 tarihli bir rapordan bahsetmek istiyoruz. Bu raporda, T\u00fcrkiye’den “Patrikhane konusunda da art\u0131k politika de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmesinin bekle\u00adnece\u011fi”\u00a0<\/em>[35]\u00a0<\/em>belirtilmi\u015ftir. K\u0131br\u0131s ve Ege ile ilgili politikalar\u0131m\u0131zdaki de\u011fi\u015fik\u00adlikten cesaret al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r. Patrikhane konusunda, bekledikleri de\u011fi\u015fikliklerin ba\u015f\u0131nda da\u00a0“Patrik se\u00e7ilebilmek ve Kutsal Meclis \u00fcyeli\u011fi\u00a0<\/em>i\u00e7in zorunlu olan T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u015fart\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ek\u00fcmenli\u011fin tan\u0131nmas\u0131” <\/em>gelmektedir. Dini cemaatler ve vak\u0131flarla ba\u015flay\u0131p ek\u00fcmenlik ve Heybeliada Ruhban Okulu’na uzanan zincirin, AB ilerle\u00adme raporlar\u0131na 2000 y\u0131l\u0131ndan sonra ad\u0131m ad\u0131m girdi\u011fi hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, planl\u0131 bir oyunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz ve Yunanistan’\u0131n K\u0131br\u0131s me\u00adselesinde oldu\u011fu gibi bu konuyu da nas\u0131l AB’nin meselesi haline getir\u00addi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yine Yunanistan’da yap\u0131lan bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmada, “Patrikhane’nin \u0130stanbul’da kalmas\u0131 gerekti\u011fi, ya\u015fayabilmesi <\/em>i\u00e7in de Amerikal\u0131, Avusturalyal\u0131 ve Bat\u0131 Avrupal\u0131 Ortodokslardan bir heyet olu\u015fturulmas\u0131, heyetin T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinden \u015fu taleplerde bulunmas\u0131”<\/em>gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir:<\/p>\n

T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olmayan piskoposlar\u0131n da Kutsal Meclis’e kat\u0131lmas\u0131,
\n<\/em>Heybeliada Ruhban Okulu’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olma\u00adyan \u00f6\u011frencilerin de kabul edilebilmesi,
\n<\/em>Patri\u011fin, kilise kanunlar\u0131na g\u00f6re se\u00e7ilmesi ve buna T\u00fcrk H\u00fck\u00fbme\u00adtinin m\u00fcdahale etmemesi,
\n<\/em>Patrikhane matbaas\u0131n\u0131n yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131,
\n<\/em>Fener’in di\u011fer kiliselerle serbest\u00e7e ili\u015fki kurabilmesi,
\n<\/em>Patri\u011fin, kendisine ba\u011fl\u0131 yeni d\u00fcnya gibi uzak b\u00f6lgelerdeki pisko\u00adposlarla serbest\u00e7e ileti\u015fim kurabilmesi,
\n<\/em>Patri\u011fin, T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetiyle resmen diyalog kurabilmesi,
\n<\/em>\u00d6zellikle m\u00fclklerinin tan\u0131narak, Patrikhane’ye yasal bir stat\u00fc ka\u00adzand\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n<\/em>Fener ve Heybeliada Ortodokslararas\u0131 teoloji kongrelerinin d\u00fczen\u00adlenebilmesi,
\n<\/em>T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nce Patrikhane’nin ek\u00fcmenli\u011finin tan\u0131nmas\u0131.<\/em><\/p>\n

Son y\u0131llarda AB’ye uyum ad\u0131 alt\u0131nda bu taleplerin nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131, kar\u015f\u0131lanmayanlar\u0131n da s\u0131rayla g\u00fcndeme getirilerek, tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Fener Rum Patri\u011fi’nin yukar\u0131da i\u015faret etti\u011fimiz AB’ye \u015fikayet raporundaki iddialar\u0131 ve taleplerinin Yunan, ABD ve AB raporlar\u0131ndaki ifadelerle b\u00f6ylesine \u00f6rt\u00fc\u015fmesi tesad\u00fcf olmasa gerek. Rum Ortodoks, Ermeni, S\u00fcryani ve Katolik kilisesi temsilcilerinin yine 2003 Eyl\u00fcl ay\u0131 sonunda TBMM insan Haklar\u0131 Komisyonu’na g\u00f6nderdi\u011fi mektup ise neredeyse Yunan taleplerinin birer kopyas\u0131d\u0131r. Mektupta, “Patrikhane ve kiliselerin t\u00fczel ki\u015filik kazanmas\u0131, din adam\u0131 e\u011fitimine imkan sa\u011flanmas\u0131, yabanc\u0131 \u00fclkelerden davet edilen din adamlar\u0131na, g\u00f6rev yapmalar\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 veya ikamet izni verilmesi, az\u0131n\u00adl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bir bakanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revlendirilmesi, H\u0131ristiyan vatanda\u015flar\u0131n \u00fclkemiz g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sak\u0131ncal\u0131 olarak g\u00f6sterilme\u00adsine son verilmesi, kiliselerin m\u00fclk edinmesi, ellerinden al\u0131nan ibadet\u00adhanelerin ve mallar\u0131n iadesi, T\u00fcrkiye’deki H\u0131ristiyanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her ilde bir kilisenin faaliyet g\u00f6stermesine izin verilmesi”\u00a0<\/em>[36]\u00a0<\/em>gibi son derece c\u00fcretk\u00e2r istekler yer alm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bunlar, kar\u015f\u0131m\u0131zdaki organize g\u00fcc\u00fcn ve bu g\u00fcc\u00fcn kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tesad\u00fcf olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Lozan’\u0131n delik-de\u015fik edilmesinden sonra, \u015fimdi de yok say\u0131larak, ana hedefe giden yollar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecine girildi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

 <\/p>\n

1 Osman OLCAY, Sevres Andla\u015fmas\u0131na Do\u011fru (\u00c7e\u015fitli Konferans ve Top\u00adlant\u0131lar\u0131n Tutanaklar\u0131 ve Bunlara \u0130li\u015fkin Belgeler), A.\u00dc. SBF Yay\u0131nlar\u0131\/No:455, Ankara-1981.<\/p>\n

2 Osman OLCAY, a.g.e.<\/p>\n

3 Dr. R\u0131za\u00a0 NUR-Joseph C. GREW, Lozan Bar\u0131\u015f\u00a0 Konferans\u0131n\u0131n\u00a0 Perde\u00a0 Arka\u00ads\u0131 (1922-1923), \u00d6rg\u00fcn Yay\u0131nevi, 1.bask\u0131-2003.<\/p>\n

4 El\u00e7in MACAR, Cumhuriyet D\u00f6neminde \u0130stanbul Rum Patrikhanesi (\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlan, l.bask\u0131-2003).<\/p>\n

5 Ya\u015fayan Lozan, \u00c7a\u011fr\u0131 ERHAN(Edit\u00f6r), K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 2003<\/p>\n

6 Sami EM\u0130RHAN, Fener Rum Patrikhanesinin D\u00fcn\u00fc-Bug\u00fcn\u00fc Yann\u0131, Harp Akademileri Yay\u0131n\u0131.<\/p>\n

7 El\u00e7in MACAR, a.g.e.<\/p>\n

8 Ya\u015fayan Lozan(Edit\u00f6r \u00c7a\u011fr\u0131 ERHAN), Dr. R\u0131za NUR-Joseph C.Grew, a.g.e.<\/p>\n

9 El\u00e7in\u00a0 MACAR, a.g.e.<\/p>\n

10 El\u00e7in MACAR, a.g.e.<\/p>\n

11 H\u00fcrriyet-Sabah, 5 Haziran 2004.<\/p>\n

12 El\u00e7in MACAR, a.g.e.<\/p>\n

13 H\u00fcrriyet,19\u00a0 Ekim 2003.<\/p>\n

14 H\u00fcrriyet, 15 Ekim 2003.<\/p>\n

15 H\u00fcrriyet, Ertu\u011frul \u00d6ZK\u00d6K-Savarona Yat\u0131nda Atlad\u0131\u011f\u0131m Haber, 29 A\u011fustos 2003.<\/p>\n

16 Sami EM\u0130RHAN,a.g.e – U\u011fur YILDIRIM, D\u00fcnden Bug\u00fcne Patrikhane, Kaynak YaymIan-2004.<\/p>\n

17 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

18 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

19 Sami EM\u0130RHAN.a.g.e.<\/p>\n

20 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

21 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

22 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

23\u00a0http:\/\/ww2goarch.org\/patriarchate\/us-<\/a>visit\/speeches\/Adress_before_U.S._Con.htm.<\/p>\n

24 U\u011fur YILDIRIM, a.g.e.<\/p>\n

25 Yeni Bat\u0131 Trakya Akt\u00fcel, Tarih ve K\u00fclt\u00fcr Dergisi, Y\u0131l:20-2003, Say\u0131 177.<\/p>\n

26 AB T\u00fcrkiye \u0130lerleme Raporlar\u0131 (www.dpt.gov.tr)<\/a>.<\/p>\n

27 Milliyet, 3 Eyl\u00fcl 2003.<\/p>\n

28 H\u00fcrriyet, 15 Ekim 2003.<\/p>\n

29 ABD Dini \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Raporu\u00a0http:\/\/www.state.gov\/g\/drl\/rls\/irf\/2003\/24438.htm<\/a>.<\/p>\n

30 Yeni Bat\u0131 Trakya Akt\u00fcel, Tarih ve K\u00fclt\u00fcr Dergisi, Y\u0131l:20-20O3, Say\u0131 177.<\/p>\n

31 Milliyet, 20 Temmuz 2004.<\/p>\n

32 Milliyet, 20 Temmuz 2004.<\/p>\n

33 H\u00fcrriyet, 19 Ekim 2003.<\/p>\n

34 Avrupa Birli\u011fi T\u00fcrkiye’den Ne \u0130stiyor? T\u00fcrk-\u0130\u015f, Aral\u0131k 2001.<\/p>\n

35 El\u00e7in MACAR, a.g.e.<\/p>\n

36 Milliyet, 26 Eyl\u00fcl 2003<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Patrikhane\u2019nin, AB ve ABD arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcndeme getirdi\u011fi taleplerin niyetinin daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi, Sevr ve Lozan s\u00fcre\u00e7lerinin iyi bilinmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu talepler, Sevr ve Lozan\u2019da \u00f6n\u00fcm\u00fcze konulan ama ger\u00e7ekle\u015fmeyenler listesinin kopyas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4730,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,67],"tags":[],"coauthors":[9],"class_list":["post-4481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-tehditler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4481\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4481"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}