![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/resized_89e09-0f502f13gunduzcami4.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Her fikrin, ideolojinin ve dinin belli g\u00e2yesi, hedefi ve olmazsa olmaz ilkeleri vard\u0131r. \u0130sl\u00e2m dininin bu en belirleyici de\u011ferleri ve hedefleri de genel hatlar\u0131yla \u201czaruret-i hamse\u201d, \u201cmak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015feria\u201d , \u201cahk\u00e2m\u00fc\u2019d-diniye\u201d, \u201cahk\u00e2mu\u2019\u015f-\u015feriyye, \u201ck\u00fclliy\u00e2t-\u0131 hamse\u201d olarak bilinen be\u015f husustur. Hangi terimle adland\u0131r\u0131l\u0131rsa adland\u0131r\u0131ls\u0131n, bu be\u015f temel ilkenin akl\u0131, dini, can\u0131, mal\u0131 ve nesli korumaktan meydana geldi\u011fi kabul edilmi\u015ftir. \u0130sl\u00e2m f\u0131kh\u0131n\u0131n belli ba\u015fl\u0131 konular\u0131ndan biri olan bu mesele y\u00fczy\u0131llardan beri \u00e7ok i\u015flenmi\u015f ve \u00fczerinde kitaplar, risaleler yaz\u0131lm\u0131\u015f, tezler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r[1]<\/a>.<\/em><\/p>\n Bununla beraber konuyu sistemle\u015ftiren \u015e\u00e2t\u0131b\u00ee\u2019den sonra us\u00fbl eserlerinde mak\u00e2s\u0131d konusunda \u00f6nemli bir geli\u015fme kaydedilmemi\u015ftir. Zaman i\u00e7inde bu be\u015f \u015farta \u0130bn-i R\u00fc\u015ft taraf\u0131ndan \u201cadalet ve erdemli toplum yaratma\u201d, \u00a0\u0130bn-i A\u015f\u00fbr taraf\u0131ndan \u201ch\u00fcrriyet ve e\u015fitlik\u201d, Dehlev\u00ee taraf\u0131ndan \u201csosyal d\u00fczen ve g\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131\u201d ve son olarak Fasl\u0131 All\u00e2l taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u201cyery\u00fcz\u00fcn\u00fcn imar\u0131\u201d teklifleri[2]<\/a> pek dikkate al\u0131nmam\u0131\u015f ve klasik g\u00f6r\u00fc\u015flerin tekrar\u0131yla yetinilmi\u015ftir[3]<\/a>. <\/em><\/p>\n Oysa \u0130sl\u00e2m dininin belli bir zaman, mek\u00e2n ve kavimle s\u0131n\u0131rl\u0131 ilkel bir din de\u011fil, b\u00fct\u00fcn zamanlara, b\u00fct\u00fcn co\u011frafyalara ve b\u00fct\u00fcn toplumlara hitap eden evrensel bir din olmas\u0131 hasebiyle, din\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin de bunlara uygun \u015fekilde b\u00fct\u00fcn hedeflerini kapsay\u0131c\u0131 mahiyette olmas\u0131 icap eder. Bu sebeple dinin maksatlar\u0131 konusunda da baz\u0131 hususlar\u0131n, \u00f6zellikle geli\u015fen d\u00fcnya \u015fartlar\u0131nda tekrar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n her konuda tatmink\u00e2r bir mesaj\u0131n\u0131n olmas\u0131 ger\u00e7e\u011finin, insanlara en g\u00fczel \u015fekilde takdim edilmesi zarureti art\u0131k daha yak\u0131ndan hissedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nce bu mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015feriay\u0131 (\u0130sl\u00e2m dininin be\u015f gayesi), insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki as\u0131l g\u00f6revinin halifelik ve \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n da do\u011frudan do\u011fruya bir medeniyet projesi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle ele almak gerekir. Konuya b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda insan\u0131n en asl\u00ee g\u00f6revlerinden biri olan \u201ctarih\u00ee eserleri, tabiat\u0131 ve \u00e7evreyi korumak\u201d kaybolup gider. B\u00f6ylece M\u00fcsl\u00fcmanlar en \u00f6nemli vazifelerinden birini yerine getirmekte yetersiz kal\u0131r veya onu \u00f6nemsemez bir duruma d\u00fc\u015fer. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n daha yarat\u0131l\u0131\u015f a\u015famas\u0131nda kendisine tebli\u011f edilen halifelik g\u00f6revi, ancak, bilgi, sevgi ve estetik gibi k\u00f6k de\u011ferlerin i\u015fbirli\u011finin sonucunda elde edilen uygarl\u0131k ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde, e\u011fer \u00e7evreye ve tarih\u00ee eserlere \u00f6nem vermezsek, \u201cYery\u00fcz\u00fcn\u00fc geziniz\u2026\u201d diye emir kipiyle ba\u015flayan en az on iki tane ayetle sabit oldu\u011fu halde ge\u00e7mi\u015f kavimlerin ba\u015f\u0131na nelerin geldi\u011fini \u00f6\u011frenmemiz ve d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmam\u0131z da imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le gelir. H\u00e2buki ayetlerle sabit oldu\u011funa g\u00f6re yerk\u00fcre; i\u00e7indeki, d\u0131\u015f\u0131ndaki ve \u00e7evresindeki her \u015feyiyle birlikte tamamen insana emanet edilmi\u015f, onun sorumlulu\u011funa verilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rmas\u0131, incelemesi ve sonunda \u201cmuhsin\u201d<\/em> s\u0131fat\u0131yla iyile\u015ftirip, g\u00fczelle\u015ftirmesi ancak b\u00f6yle bir tabiat, \u00e7evre ve tarih \u015fuuruyla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. \u015eunu da itiraf etmek gerekir ki, bilhassa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnyada tarih ve tarih\u00ee eserleri koruma bilincinin en az geli\u015fti\u011fi kimseler ne yaz\u0131k ki M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131r. Buradan hareketle y\u00fczlerce y\u0131ldan beri \u0130slam \u00fclkelerinin, d\u00fcnya medeniyetine hi\u00e7bir katk\u0131 sa\u011flayamamas\u0131n\u0131n belki de en ba\u015f sebebi, tarihi, tabiat\u0131 ve \u00e7evresiyle birlikte d\u00fcnyay\u0131 koruma ve imar ilkesinin \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n temel hedefleri, yani mak\u00e2s\u0131du\u2019d-diniye aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclmemesidir.<\/em><\/p>\n Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse M\u00fcsl\u00fcmanlarda b\u00f6yle bir \u00e7evre bilinci ve \u00e7evrecilik, zaman zaman idarecilerin ve hay\u0131rsever insanlar\u0131n me\u015freplerine g\u00f6re varl\u0131klar\u0131n\u0131 hissettirmi\u015fse de asla di\u011fer ibadetler gibi kurumsalla\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, \u00e7evrecili\u011fin ve insan haklar\u0131 kavram\u0131n\u0131n pek geli\u015fmedi\u011fi yerlerin, hep \u0130slam \u00fclkeleri olmas\u0131 sebepsiz de\u011fildir. Bu noksanl\u0131k, ge\u00e7mi\u015f as\u0131rlarda Hristiyan Bat\u0131 \u00fclkelerinin d\u00fcnya ger\u00e7eklerinin d\u0131\u015f\u0131nda hurafeye dayal\u0131, hayattan kopuk bir hayat s\u00fcrmeleri y\u00fcz\u00fcnden Orta\u00e7a\u011fda pek fazla dikkati \u00e7ekmemi\u015ftir. Oysa \u00f6nce Bat\u0131 \u00fclkelerinin, daha sonra da di\u011fer ba\u015fka \u00fclkelerin kendilerini yenilemeleriyle, M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki bu eksiklik daha bariz \u015fekilde belli olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Mesela d\u00fcnyam\u0131za bir g\u00f6kta\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131p k\u00fcresel \u00e7apta bir felaket meydana getirecek veya gezegenimiz buzul \u00e7a\u011f\u0131na girecek olsa bu felaketleri \u00f6nceden tahmin edip \u00e7areler \u00fcretebilecek hi\u00e7bir \u0130slam \u00fclkesi mevcut de\u011fildir. Ve b\u00f6yle tehlikeler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6zlerimizi ve kulaklar\u0131m\u0131z\u0131 dikip bekledi\u011fimiz adres, yine her f\u0131rsatta k\u00f6t\u00fcledi\u011fimiz Bat\u0131 \u00fclkeleri olmaktad\u0131r. Bu \u00f6rnekler de g\u00f6steriyor ki, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n; insanlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcne g\u00f6nderili\u015f maksad\u0131na, yani yery\u00fcz\u00fcnde uygarl\u0131k yaratma misyonuna uygun olarak \u00e7evreyi korumay\u0131 da bu h\u00fck\u00fcmler aras\u0131nda alma zarureti \u00e2ciliyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Tarihi, tabiat\u0131 ve \u00e7evreyi koruman\u0131n, mak\u00e2sudu\u2019\u015f-\u015feria\u2019<\/em>daki be\u015f \u015fart\u0131n i\u00e7inde zaten mevcut oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. En az\u0131ndan b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir konuya dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in bunun alt\u0131nc\u0131 bir madde halinde ele al\u0131nmas\u0131 gere\u011fi vard\u0131r. Nitekim Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle 19. Y\u00fczy\u0131lla birlikte, sadece ya\u015fant\u0131s\u0131yla de\u011fil, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, ke\u015fifleri ve bir\u00e7o\u011fu insanl\u0131\u011f\u0131n kendi hatalar\u0131n\u0131n ve a\u00e7 g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn neticesinde ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7evre ile ilgili meseleleri \u00e7\u00f6z\u00fcmleme gayretleriyle de d\u00fcnyaya y\u00f6nelince \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tarih, tabiat ve \u00e7evre konusundaki bu eksikli\u011fi daha \u00e7ok meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Yine insan\u0131n, yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n ve yery\u00fcz\u00fcnde g\u00f6revlendirilmesinin as\u0131l sebebinin halifelik, yani d\u00fcnyay\u0131 en iyi \u015fekilde idare etmek oldu\u011funu bilirsek, mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015ferian\u0131n mevcut be\u015f maddesinden biri olan nesli korumak \u00e7ok daha kapsaml\u0131 ve \u00f6nemli h\u00e2le gelecektir. Mevcut yayg\u0131n anlay\u0131\u015fa g\u00f6re \u0130sl\u00e2m\u2019daki nesli korumak, genel hatlar\u0131yla insan\u0131n hangi anadan ve babadan meydana geldi\u011finin a\u00e7\u0131k \u015fekilde belli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktan ibarettir. Bunun i\u00e7in de zina haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa insan\u0131n d\u00fcnyaya g\u00f6nderilmesindeki as\u0131l maksad\u0131n, medeniyet tesis etmek oldu\u011funu bilirsek, nesli koruman\u0131n sahih neseplere sahip olman\u0131n yan\u0131nda, k\u00e2mil bir ruh ve beden sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na sahip nesilleri de kapsamas\u0131 gerekti\u011fini daha iyi anlar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n din\u00ee ve d\u00fcnyev\u00ee vazifelerini en iyi \u015fekilde yapmas\u0131 ancak ruhen ve bedenen sa\u011flam olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olur. Son y\u0131llarda bir\u00e7ok \u0130slam \u00fclkesinde okumu\u015f kesimlerde gen\u00e7lerin bilhassa ge\u00e7im s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 sebebiyle evlenmemeleri veya \u00e7ocuk sahibi olmak istememeleri de neslin korunmas\u0131 ilkesi i\u00e7erisinde ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Nesli koruman\u0131n ba\u015fka bir \u015fekli de insan \u00fcremesine ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar verecek her \u015feyin dikkatle takibe al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Kola t\u00fcr\u00fc i\u00e7ecekler b\u00fct\u00fcn \u0130slam \u00fclkelerinde serbest oldu\u011fu halde, s\u0131rf bu zararlar\u0131 sebebiyle Hindistan gibi \u00fclkelerde yasakt\u0131r veya \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 \u015fekilde serbesttir.<\/p>\n \u0130nsan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki as\u0131l g\u00f6revinin d\u00fcnyay\u0131 imar etmek olmas\u0131 demek ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyadaki ektir. \u0130ster hayvan, ister bitki genlerinde istenilen de\u011fi\u015fikli\u011fi yapman\u0131n ve bunun sonucunda istenilmeyen hastal\u0131klar\u0131n, genetik bozukluklar\u0131n ve daha hen\u00fcz fark\u0131na varmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, fakat belki de d\u00fcnyam\u0131z\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan olumsuzluklar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn ve ola\u011fan hale geldi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, nesli koruman\u0131n b\u00f6yle geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan ele al\u0131nmas\u0131 zarureti ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr konularda s\u00f6z sahibi olmak i\u00e7in \u00f6nce hissiyat ve inan\u00e7 sahibi olmak gerekir. Tahmin edilece\u011fi \u00fczere bunlar\u0131 bilgi ve teknoloji takip edecektir.<\/p>\n Benzeri \u015fekilde, akl\u0131 korumak ilkesi de akl\u0131 sadece alkolden ve uyu\u015fturucudan koruma ile s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6r\u00fclmemelidir. \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131 daha \u00e7ocukluktan itibaren akl\u0131n\u0131 h\u00fcr \u015fekilde, hurafelerden ar\u0131nm\u0131\u015f, muhakeme yapabilecek ve tenkit edebilecek; \u00a0do\u011fru veya yanl\u0131\u015f kimden gelirse gelsin do\u011fruyu kabul, yanl\u0131\u015f\u0131 reddedecek ve akl\u0131n\u0131, vicdan\u0131n\u0131 midesinin emrine vermeyecek bi\u00e7imde yeti\u015ftirmek de akl\u0131 koruma ilkesi i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Zira alkol ve uyu\u015fturucu insan\u0131 belli bir s\u00fcre i\u00e7in kontrol\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 halde, ak\u0131l konusunda sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu \u015feyler insanlar\u0131, \u00f6zellikle de y\u00f6netici konumundaki insanlar\u0131 hem daha uzun s\u00fcreli, hem de etkisini daha da art\u0131rarak tesiri alt\u0131nda tutmaktad\u0131r. Bu sebeple M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, akl\u0131 kullan\u0131rken Kur\u2019an\u2019da belirtildi\u011fi \u00fczere meselenin bu y\u00f6n\u00fcne de dikkat etmeleri gerekir.<\/p>\n Mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015feria i\u00e7ine \u201ctarihi, tabiat\u0131 ve \u00e7evreyi korumay\u0131\u201d alt\u0131nc\u0131 ilke olarak d\u00e2hil edip, \u201cakl\u0131\u201d ve \u201cnesli\u201d korumay\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131na ve ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verecek \u015fekilde geni\u015flemesine ve derinlemesine anlay\u0131p uygulamak, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve insanl\u0131k i\u00e7in maddi ve manevi b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar getirecektir. Zira b\u00f6yle bir bilince eri\u015fmekle her \u015feyden \u00f6nce yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n as\u0131l gayesi olan yery\u00fcz\u00fcndeki halifelik g\u00f6revimizi ifa etmi\u015f olaca\u011f\u0131z. Bunu, ter\u00f6rle, sava\u015flarla, yoksullukla ve di\u011fer olumsuzluklarla an\u0131lmak yerine d\u00fcnya \u00e7a\u011f\u0131nda itibar kazanmam\u0131z takip edecektir. Yani ke\u015fiflerde, icatlarda ve yeni ilim dallar\u0131n\u0131n ve bilgilerin elde edilmesinde M\u00fcsl\u00fcmanlar da s\u00f6z sahibi olacakt\u0131r. Sonu\u00e7ta, aklen, fikren ve bedenen sa\u011flam nesiller yeti\u015fti\u011fi gibi yerk\u00fcrenin her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131, g\u00fczelliklerini ve insanlar\u0131n canlar\u0131n\u0131, mallar\u0131n\u0131 daha etkili \u015fekilde korumas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2le gelecektir. Bu ise tam da \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fi refah, huzur, bar\u0131\u015f, onur, sa\u011fl\u0131k, esenlik, bolluk ve bereket demektir.<\/p>\n [1]<\/a> Geni\u015f bilgi i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: Ertu\u011frul Boynukal\u0131n, \u201cMak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015eer\u00eea\u201d, TDV\u0130A, cilt 27, Ankara, 2003, s. 423-427.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/cevre_kapak.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/resized_0f66a-22973bdbcumahutbesi.jpg\")
<\/p>\n