{"id":4642,"date":"2018-12-17T19:30:00","date_gmt":"2018-12-17T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com?p=4642&preview=true&preview_id=4642"},"modified":"2019-03-02T11:59:37","modified_gmt":"2019-03-02T08:59:37","slug":"dunyanin-en-mutlu-muslumanlari-mutluluklariyla-nasil-basa-cikiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dunyanin-en-mutlu-muslumanlari-mutluluklariyla-nasil-basa-cikiyor\/","title":{"rendered":"\u201cD\u00fcnyan\u0131n en mutlu M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131\u201d mutluluklar\u0131yla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yor?"},"content":{"rendered":"
\"\u015ei

\u015ei Cinping geleneksel bir Uygur evinde, etnik Uygurlarla birlikte<\/p><\/div>\n

Gene A. Bunin\u2019in 31 Temmuz 2018\u2019de \u201cHow the \u2018Happiest Muslims in the World\u2019 are Coping with Their Happiness\u201d ad\u0131yla livingotherwise.com sitesinde yay\u0131mlanan makalesi yazardan al\u0131nan \u00f6zel izinle edit\u00f6rlerimizden Mustafa Levent YENER taraf\u0131ndan \u00e7evrildi.<\/em><\/p>\n

Fer\u00e2gatn\u00e2me: Bu makalenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, \u00c7in (\u201c\u0130\u00e7 \u00c7in\u201d) ve \u00c7in’in Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi’nde ikamet eden etnik Uygurlar\u0131n s\u00f6zlerini, g\u00f6r\u00fc\u015flerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yazar\u0131n bir bu\u00e7uk y\u0131l \u00f6nce g\u00f6zlemledi\u011fi \u015fekilde aktarmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bahsedilen ki\u015fileri korumak i\u00e7in, belirli bir ki\u015finin kimli\u011fini belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilecek di\u011fer ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ilgili adlar\u0131, yerleri ve zamanlar\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak gizledim veya de\u011fi\u015ftirdim. Bireylerden yap\u0131lan al\u0131nt\u0131lar Uygur’daki kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 konu\u015fmalard\u0131r ve bu nedenle de hem yetersiz hem de \u00e7eviri nedeniyle baz\u0131 bozulmalara maruz kalmaktad\u0131r. Bu ku\u015fkusuz belirsizlik riski ta\u015f\u0131yor olsa da temelin korunmu\u015f oldu\u011funa ve dolay\u0131s\u0131yla okuyucunun anlamas\u0131 i\u00e7in umut oldu\u011funa inan\u0131yorum. <\/em><\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l \u00f6nce, \u0130\u00e7 \u00c7in\u2019deki Uygur restoranlar\u0131 hakk\u0131nda yazmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131m bir yemek rehberinde yer vermek i\u00e7in Kerim\u2019in restoran\u0131na girdim. Bu proje i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m seyahatler nedeniyle 50’den fazla \u00c7in \u015fehrinde, 200’e yak\u0131n restoran\u0131 ziyaret ettim;<\/span> Kerim\u2019in restoran\u0131 iyi bir izlenim b\u0131rakanlardand\u0131.<\/span> M\u00fckemmel baharatl\u0131 pilav\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra orada, zevk i\u00e7in saatlerce oturmama neden olan ve s\u0131cakl\u0131k hissi veren bir topluluk vard\u0131. Kerim muhte\u015fem bir ev sahibiydi. M\u00fc\u015fteriler seviyeli bir mizah ile \u00f6nemli ve g\u00fcncel konulara de\u011finen masalar aras\u0131 sohbetler ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Ziyaretlerimden birinde konu\u015fma, Uygurlar\u0131n B\u00fcy\u00fck Han\u2019da -\u00e7o\u011funlu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kentte- kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6neldi. Yerel otellerin genellikle oda bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek Uygur ziyaret\u00e7ilerini reddetmeleri, bir\u00e7ok m\u00fc\u015fteri taraf\u0131ndan ortaya konan \u00f6nemli bir \u00f6rnekti. Birisi, Uygur bir polis memurunun bile bir oda almas\u0131n\u0131n engellendi\u011fini bir g\u00fclerek anlatt\u0131. Kolayl\u0131kla Ortado\u011fulu say\u0131labilecek, ger\u00e7ek bir polyglot olan Kerim, bir otele nas\u0131l gitti\u011fini ve \u00f6n b\u00fcro personeliyle nas\u0131l \u0130ngilizce konu\u015ftu\u011funu anlatt\u0131. Onun bir yabanc\u0131 oldu\u011funa inan\u0131p odan\u0131n m\u00fcsait oldu\u011funu s\u00f6ylediklerini, belgelerini istediklerinde \u00c7in kimlik kart\u0131ndaki \u201cUygur\u201d kelimesini g\u00f6rd\u00fckten sonra s\u00f6zlerinden d\u00f6nd\u00fcklerini anlatt\u0131.<\/p>\n

Bir g\u00fcn kar\u015f\u0131mda otururken, \u00c7in’deki ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan \u015fik\u00e2yet\u00e7i ba\u015fka bir grubun hik\u00e2yesini anlatt\u0131: Afrika toplulu\u011fu. Anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7in metrosunda hei gui<\/em> “siyah \u015feytan” olarak hitap edilen siyah bir ki\u015finin kendisine hakaret edene defalarca vurarak misilleme yapt\u0131\u011f\u0131 bir olay ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Kerim, olay\u0131n uluslararas\u0131 bas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kentin mevzuat\u0131nda ayr\u0131mc\u0131l\u0131k konusuyla ilgili iyile\u015ftirmelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. Daha sonra BBC gibi haber merkezleriyle ileti\u015fim kurman\u0131n iyi bir yolunu bilip bilmedi\u011fimi sordu, b\u00f6ylece kentin Uygur n\u00fcfusu i\u00e7in benzer bir sonu\u00e7 elde edilebilirdi, ancak sonu\u00e7 olarak yabanc\u0131 medya temas\u0131n\u0131n devletten gelecek potansiyel bir misilleme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle \u00e7ok riskli oldu\u011funa karar verdi.<\/p>\n

Ancak sonu\u00e7ta anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, \u201c\u0131l\u0131ml\u0131\u201d ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, Uygurlar\u0131n problemlerinden en az biri olacakt\u0131. Kerim ve ben, 2017 bahar\u0131nda bu konu\u015fmay\u0131 yaparken, Sincan b\u00f6lgesi -\u00c7in’in on milyondan fazla etnik Uygur’a ev sahipli\u011fi yapan eyaleti-, \u00c7in devletinin (ter\u00f6rizm ve dini a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011fu iddias\u0131yla) ani bir sald\u0131r\u0131s\u0131na maruz kald\u0131. Ertesi y\u0131l, bir dizi bask\u0131 hareketiyle ge\u00e7ti. Sincan’\u0131n tamam\u0131, Uygurlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n her y\u00f6n\u00fcn\u00fcn izlendi\u011fi bir polis devletine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc ve yakla\u015f\u0131k bir milyon Uygur, toplama kamplar\u0131na tedricen kilitlendi, hapishaneye at\u0131ld\u0131 ya da \u201ckayboldu”. Kamplardaki ve g\u00f6zalt\u0131 merkezlerindeki ya\u015fam hakk\u0131ndaki tan\u0131k raporlar\u0131nda sadece sa\u011fl\u0131ks\u0131z ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda d\u00fczenli \u015fiddet, i\u015fkence ve beyin y\u0131kama eylemleri de kaydedildi. \u0130hale teklifleri ve i\u015f ilanlar\u0131, yeni kamplar\u0131n h\u00e2l\u00e2 in\u015fa edildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bunlar\u0131n yan\u0131nda, devlet, Sincan’\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle \u0130\u00e7 \u00c7in’de ik\u00e2met eden Uygurlar\u0131 geri getirmek veya yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan pek \u00e7ok insan\u0131n kendi memleketlerine d\u00f6nmeleri emrini vermek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00e7aba sarf etmi\u015ftir. Deniza\u015f\u0131r\u0131 Uygurlar\u0131n ebeveynleri ve akrabalar\u0131 s\u0131k s\u0131k g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131, itaatsizli\u011fi \u00f6nlemek i\u00e7in rehin tutuldu.<\/p>\n

Ge\u00e7en y\u0131l\u0131n ilkbahar\u0131; insanlar haklar\u0131n\u0131, ge\u00e7imlerini, kimliklerini ve temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kaybedince, Uygurlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131p d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 i\u015faret ederken Kerim gibi baz\u0131lar\u0131 da hayatlar\u0131n\u0131 kaybedecekti.<\/p>\n

En az\u0131ndan, bu onu bir yere yerle\u015ftirmek i\u00e7in politik olarak uygun bir yol<\/strong><\/h2>\n

Nerede durdu\u011funuza ba\u011fl\u0131 olarak, devlet taraf\u0131ndan sistematik olarak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemeyi de tercih edebilirsiniz.<\/p>\n

\u00d6zellikle tehlikeli bir demografiye ait -ge\u00e7mi\u015fte M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu \u00fclkelerde yasal olarak ziyaret etmi\u015f ya da yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f (Karim \u00fc\u00e7\u00fcnde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r)- olan Uygurlar, bir g\u00fcn kendisini kelep\u00e7elenmi\u015f, g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve hapsedilmi\u015f bulurlar. Bu y\u00fczden yak\u0131n zamanda tekrar mahalleyi ziyaret etti\u011fimde, Kerim\u2019in \u201cuzun s\u00fcreli a\u011f\u0131r i\u015flerden sonra \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\u201d s\u00f6ylendi.<\/p>\n

En az\u0131ndan, bu onu bir yere yerle\u015ftirmek i\u00e7in politik olarak uygun bir yol. Nerede durdu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak, devlet taraf\u0131ndan sistematik olarak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemeyi tercih edebilirsiniz. Ya da her \u015feyi ink\u00e2r etmeyi tercih edebilirsiniz.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu sorunlarla \u00c7in devletinin y\u00fczle\u015fme giri\u015fimleri sa\u011flam bir ink\u00e2rd\u0131r. Ge\u00e7en y\u0131l\u0131n yaz\u0131nda, Sincan\u2019\u0131n yabanc\u0131 kamu idareci yard\u0131mc\u0131s\u0131 Ailiti Saliyev, \u201cd\u00fcnyan\u0131n en mutlu M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n Sincan\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yledi. Bu y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Hua Chunying, \u201cherkesin Sincan’daki t\u00fcm etnik k\u00f6kenlilerin bar\u0131\u015f ve huzur i\u00e7inde ya\u015fay\u0131p \u00e7al\u0131\u015farak bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve ilerici hayattan keyif ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilece\u011fini\u201d s\u00f6yledi ve Uygurlara uygulanan k\u00f6t\u00fc muamele ile ilgili endi\u015felerin \u201chaks\u0131z ele\u015ftiriler\u201d ve \u201c\u00c7in i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale\u201d oldu\u011funu belirtti. Sorunu g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in diplomatik davetler reddedildi.<\/p>\n

Yine, nerede bulundu\u011funuza ba\u011fl\u0131 olarak, bu ifadeleri \u201cdo\u011fru\u201d, \u201cbilgisizlik\u201d ve \u201ctamamen yalana\u201d kadar farkl\u0131 \u015fekillerde tan\u0131mlamay\u0131 tercih edebilirsiniz; ama k\u00fcresel bir konsens\u00fcs yava\u015f\u00e7a beliriyor. Bununla birlikte, herkesin buna kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilerek soruyorum: Mutluluk kadar \u00f6znel konularda, Uygurlar\u0131n kendileri i\u00e7in konu\u015fmas\u0131na izin vermek en iyisi de\u011fil midir?<\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki, devletin sessiz ve kararl\u0131 bir \u015fekilde Sincan\u2019\u0131 bilgi bo\u015flu\u011fu haline getirme \u00e7abalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, seslerini duymak \u00e7ok zor oldu. Sincan’a d\u00f6nmeye zorlanan ya da akrabalar\u0131n\u0131n rehin tutulmalar\u0131na sebep olan bir\u00e7ok Uygur’a ek olarak, tutuklanan akrabalarla da konu\u015fmalar\u0131 engellendi\u011fi gibi \u00c7in’deki yabanc\u0131lar\u0131n da s\u0131radan bir Uygur’la g\u00f6r\u00fc\u015fmesini engellemek i\u00e7in do\u011frudan ya da dolayl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcler vard\u0131. Gazeteciler, \u00f6zellikle \u00e7ok a\u011f\u0131r bir incelemeye maruz kal\u0131yorlard\u0131, r\u00f6portaj yapmay\u0131 ba\u015farabildikleri herkes, normal ve d\u00fcr\u00fcst bir \u015fekilde konu\u015fmaktan \u00e7ok korkuyordu. B\u00f6lgede bu sene i\u00e7inde konu\u015ftu\u011fum \u00e7ok say\u0131da yabanc\u0131 turist, Sincan’a giden trende ve \u015fehirleraras\u0131ndaki di\u011fer kontrol noktalar\u0131nda sorguland\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Bir arkada\u015f\u0131m ge\u00e7ti\u011fimiz sonbaharda bir Uygur bir evine ad\u0131m att\u0131ktan hemen sonra bir karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bunun \u201c4 dakika \u00e7ay, karakolda 4 saat\u201d olarak an\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u0130ki akademisyen bana, geleneksel olarak eri\u015filebilir olan kasabalara giri\u015f ya da ula\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek bir neden olmadan reddedildi\u011fi hikayelerini anlatt\u0131lar. Bir uzun vadeli Sincan mukimi, \u00c7in’den tamamen s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmeden \u00f6nce, iki hafta boyunca sorguland\u0131.<\/p>\n

2018 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, gayr\u0131 resmi sohbetler bile ahlak\u00ee bir \u00e7\u0131kmaz haline gelmi\u015fti. Uygur bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131zla bir dakikadan konu\u015fursan\u0131z polisin sizin kap\u0131n\u0131z\u0131 de\u011fil, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7alma tehlikesi var. Kendi g\u00fcvenli\u011finden endi\u015fe duyan pek \u00e7ok Uygur, yabanc\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n ve \u00c7in’in (\u00e7ok izlenen) WeChat uygulamas\u0131yla ilgili temaslar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu sildi. Daha g\u00fcvenli yabanc\u0131 uygulamalar da bunlar\u0131 kullanmak i\u00e7in gerekli VPN yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ve Sincan sakinlerinin cep telefonlar\u0131na devletin casus yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 y\u00fcklemelerinin zorunlu tutulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, bir se\u00e7enek olmaktan daha uzun s\u00fcre \u00f6nce \u00e7\u0131kt\u0131. Yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131 telefon konu\u015fmalar\u0131 da tehlikeli hale gelmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Sorgulamalarda, polisin yabanc\u0131 uyruklulara, yerel Uygur arkada\u015flar\u0131n\u0131n veya temaslar\u0131n\u0131n isimleri ve telefon numaralar\u0131n\u0131 sormas\u0131 rutin hale gelmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00c7in makamlar\u0131na \u201cSincan\u201d ya da \u201cUygur\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin \u00f6zel bir ifadesi, incelemeyi veya saatlerce sorgulamay\u0131 davet etmenin neredeyse kesin bir yoludur. Bu s\u00f6zc\u00fckleri, \u00c7in vize ba\u015fvuru formunuza koyarsan\u0131z ge\u00e7en y\u0131l t\u00fcm tur gruplar\u0131nda oldu\u011fu gibi ba\u015fvurunuzun reddedilmesi konusunda olduk\u00e7a y\u00fcksek bir risk alm\u0131\u015f olursunuz.<\/p>\n

\u015eahsen benim i\u00e7in yetkililer, Nisan ay\u0131 sonlar\u0131nda Ka\u015fgar kentinden kovacak kadar ileri gittiler, \u00f6nce kald\u0131\u011f\u0131m yerdeki b\u00fct\u00fcn pansiyonu kapatmak i\u00e7in \u201cyang\u0131n g\u00fcvenli\u011fi\u201d mazeretini kulland\u0131lar ve sonra da beni konaklamam\u0131 sa\u011flayacak her yerde kara listeye ald\u0131lar. Sincan’a yakla\u015f\u0131k 4000 kilometre uzakl\u0131ktaki uluslararas\u0131 ticaret merkezi Yiwu kentindeki Uygurlarla yapt\u0131\u011f\u0131m sonraki g\u00fcnl\u00fck temas\u0131ma da \u00f6zel ilgi g\u00f6sterildi. \u0130ki kez, yerel polis beni \u201c\u00c7in yasalar\u0131na uymak\u201d ve \u201ck\u00f6t\u00fc bir Sincanl\u0131yla tak\u0131lmamak\u201d (Uygurlar i\u00e7in bir \u00f6rtmece) konusunda uyard\u0131.<\/p>\n

Ancak, beni uyarmalar\u0131na ra\u011fmen, Sincan’daki 3-4 ay ve i\u00e7 \u00c7in’deki Uygur restoranlar\u0131ndaki geri kalan\u0131yla birlikte ge\u00e7en bir bu\u00e7uk senemin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu, \u201ck\u00f6t\u00fc Sincan halk\u0131\u201d aras\u0131nda ge\u00e7mi\u015fti. Tahmin edersem, bu zaman zarf\u0131nda konu\u015ftu\u011fum Uygur bireylerin say\u0131s\u0131n\u0131n 1000 ile 2000 ki\u015fi aras\u0131nda, \u00e7o\u011funlu\u011funun erkek, restoran \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, i\u015f sahipleri, i\u015f adamlar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 t\u00fcccarlar olarak sokak a\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 (ve bunlar\u0131n aile \u00fcyeleri) oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Vakalar\u0131n \u00e7o\u011funda -b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde dilbilimsel ara\u015ft\u0131rmamla ilgisi olmayan bir tabuya konu olan- siyaset hakk\u0131nda konu\u015fmuyorduk. Bununla birlikte, konu\u015ftu\u011fum neredeyse herkes Sincan’daki bask\u0131dan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmi\u015fti. Bazen bu konu\u015fman\u0131n tek alternatifi hi\u00e7 konu\u015fmamakt\u0131; ama biz konu\u015ftuk. Bir\u00e7ok durumda ve \u00f6zellikle son birka\u00e7 ayda bu konu\u015fmalar beni buldu.<\/p>\n

G\u00f6zlemlediklerimi sentezlerken, nihayetinde Uygurlar i\u00e7in konu\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131 fark ediyorum- bu g\u00f6rev, korkulardan ar\u0131nm\u0131\u015f bir ortamda hala Uygurlar\u0131n kendilerine b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yine de, sundu\u011fum g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn, kusurlu olsa bile anla\u015f\u0131labilir olaca\u011f\u0131n\u0131 ve okuyucunun hem Sincan hem de \u00c7in’deki Uygurlar\u0131n bug\u00fcnk\u00fc duruma nas\u0131l tepki verdi\u011fine dair \u00f6nemli bir bak\u0131\u015f sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p>\n

Ruhumuz vuruldu<\/strong><\/h2>\n

Sincan’daki belli bir caddede belirli bir sokakta belirli bir pasajda, \u00f6zellikle hayran oldu\u011fum, g\u00fcvercin \u015fi\u015f kebab\u0131 ve s\u00fct \u00e7ay\u0131yla \u00fcnl\u00fc bir lokanta var. Yak\u0131nlarda bir yerdeysem her zaman oraya u\u011framaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m, son kez u\u011frad\u0131\u011f\u0131mda uzun zamand\u0131r u\u011framad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u00f6z\u00fcr diler gibi gittim.<\/p>\n

\u015ea\u015f\u0131rm\u0131\u015f d\u00fckk\u00e2n sahibi \u201c\u00dclkenize geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcze emindim.\u201d dedi.<\/p>\n

Beni masaya buyur ederek QR kodlu b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcre sonra bana kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Bir \u00f6nceki toplant\u0131m\u0131zdan beri on bir ay ge\u00e7mi\u015fti ve bir\u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fmi\u015fti. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, yakla\u015f\u0131k on ki\u015fi, ya \u201cyeniden e\u011fitim\u201d ya da \u201cmemleket hapsi\u201d i\u00e7in G\u00fcney Sincan’daki memleketlerine geri d\u00f6nmeye zorlanm\u0131\u015ft\u0131, bu nedenle eleman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekiyordu. Arkada\u015flar\u0131n\u0131n ve akrabalar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na muhta\u00e7 kalm\u0131\u015ft\u0131. Bir zamanlar \u015fi\u015f kebap, \u00e7ay ve m\u00fc\u015fteri ile dolup ta\u015fan d\u00fckk\u00e2n aniden bo\u015falm\u0131\u015ft\u0131. Zaman zaman potansiyel m\u00fc\u015fterilerin geldi\u011fine, ne yiyebileceklerini sorup sonra se\u00e7eneklerin olmamas\u0131 nedeniyle ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oldum. D\u00fckk\u00e2n sahibinin anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Uygur mutfak personeli, art\u0131k son derece azd\u0131 ve yenilerini bulmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131.<\/p>\n

Cevab\u0131n\u0131 bilmekten korkmama ra\u011fmen, eskiden ak\u015fam yeme\u011finde s\u0131k s\u0131k yard\u0131mc\u0131 olan ye\u011feninin nerede oldu\u011funu sordum. Daha \u00f6nce bir Orta Do\u011fu \u00fclkesinde bir y\u0131l ge\u00e7irdi\u011fi i\u00e7in hapisteydi.<\/p>\n

\u201cRuhumuz vuruldu.\u201d diye yak\u0131nd\u0131.<\/p>\n

\u201cRuhumuz vuruldu.\u201d diye yak\u0131nd\u0131. Ka\u015fgar’da birka\u00e7 ay ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011fum i\u00e7in, tam olarak ne demek istedi\u011fini, \u201cruhumuz\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile sadece t\u00fcm ailesine de\u011fil, t\u00fcm Uygur halk\u0131na at\u0131fta bulundu\u011funu biliyordum. Ne de olsa, Sincan’\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 mekanik lejyonlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu kitlesel depresyonun iflas etti\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in bir \u00e7ift insan g\u00f6z\u00fc vard\u0131. \u0130nsanlar\u0131n bo\u015flu\u011fa bak\u0131\u015flar\u0131nda, \u00fcmitsiz ifadelerinde, kendi ifadelerinde ve genel sukunetlerinde bunu g\u00f6rebiliyordunuz. Daha soyut olarak, havadaki ezici a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissedebiliyordunuz, zaman zaman o kadar \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum ki, ben- bask\u0131dan korunan bir yabanc\u0131- bile bu g\u00f6r\u00fcnmez g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan ezilmekten korktu\u011fum i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kmaya teredd\u00fct ediyordum. Sirenleri bang\u0131r bang\u0131r ba\u011f\u0131ran polis arabalar\u0131, sokaklar\u0131 aral\u0131ks\u0131z dola\u015f\u0131yordu. Ge\u00e7mi\u015fte, ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yerinde olmayan, pantolonun fermuar\u0131 bazen a\u00e7\u0131k olan ve y\u00fcz\u00fcndeki kocaman g\u00fcl\u00fcmsemeyle ayn\u0131 sorular\u0131 tekrar tekrar soran Ka\u015fgarl\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131n elimi s\u0131kmak i\u00e7in ko\u015farak yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Ka\u015fgar sokaklar\u0131na gidecektim. Ama bir \u015fekilde durum onu bile \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131, ge\u00e7en sonbaharda aniden bana ko\u015fmay\u0131 b\u0131rakt\u0131, yan\u0131ndan ge\u00e7ip giderken koltu\u011funda sessizce oturuyordu. Sonunda, sokaklardan tamamen yok olacakt\u0131.<\/p>\n

Zay\u0131f duygu durumu, bir\u00e7ok Uygur i\u015f sahibinde ge\u00e7en y\u0131la g\u00f6re daha belirgindi. Uygur g\u00f6rg\u00fc kurallar\u0131na g\u00f6re bir ki\u015fiye \u201cNas\u0131ls\u0131n?\u201d sorusunu sordu\u011funuzda bu soruya \u015fikayet ederek cevap vermek iyi g\u00f6r\u00fclmez -bunun yerine daha iyi oldu\u011funu s\u00f6ylemek daha do\u011fru bir \u015feydir – ancak \u201cNas\u0131ls\u0131n?\u201d sorusu, \u201cO kadar iyi de\u011fil, i\u015fler berbat.\u201d \u015feklinde yan\u0131tlan\u0131yordu.<\/p>\n

Ge\u00e7en y\u0131l, bir turist rehberi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131ma rastlad\u0131\u011f\u0131mda bir y\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6re \u00e7ok zay\u0131flam\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledim.<\/p>\n

\u201cGe\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l hepimiz \u00e7ok zay\u0131flad\u0131k!\u201d dedi.<\/p>\n

Daha \u00e7ok yerele \u00f6zg\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen bu depresyon, \u0130\u00e7 \u00c7in’deki baz\u0131 restoranlar\u0131 ziyaret ederken de hissetti\u011fim bir \u015feydi. Bir keresinde, bir han\u0131mefendinin k\u00fc\u00e7\u00fck lokantas\u0131na girdim, yataktan kalkmas\u0131 ve bana bir \u015feyler haz\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in bu han\u0131mefendiyi zorlad\u0131m. Ben yeme\u011fimi yerken bir muhabir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. Ona olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim, ama yine de ailesinin hik\u00e2yesini anlatmaya ba\u015flad\u0131. Birka\u00e7 ay \u00f6nce, o \u015fehirde ba\u015far\u0131l\u0131 olan birka\u00e7 Uygur restoran\u0131n\u0131n sahipleri olduklar\u0131n\u0131; ancak \u015fimdi bu kul\u00fcbeye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fcklerini, personelin \u00e7o\u011funun Sincan’a d\u00f6nmeye zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. O, kocas\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131, \u201cg\u00fcvenilirlik”lerine yerel polisin kefil olmas\u0131 nedeniyle kalabilmi\u015flerdi.<\/p>\n

Sesindeki tevekk\u00fcl, m\u00fctevaz\u0131 i\u00e7tenli\u011fi ve ya\u011fmurlu hava hikayesini unutmam\u0131 \u00f6zellikle zorla\u015ft\u0131rd\u0131, ama bir hik\u00e2ye olarak ola\u011fan\u00fcst\u00fcl\u00fckten uzakt\u0131. \u0130\u00e7 \u00c7in’de bildi\u011fim iki y\u00fcz restoran\u0131n en az alt\u0131da biri, personel, m\u00fc\u015fteriler veya her ikisinin de eksikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden bu y\u0131l kapanmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n

\u201c\u015eu an seni bile tan\u0131m\u0131yorum\u201d<\/strong><\/h2>\n

Ezici bunal\u0131mla el ele tutu\u015fmak, tutuklamalar\u0131n \u00e7o\u011fu zaman k\u00f6r ve kota g\u00fcd\u00fcml\u00fc do\u011fas\u0131. Yasal koruman\u0131n tamamen yoklu\u011fu, avukatlar\u0131n Sincan tutuklular\u0131n\u0131 savunmalar\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Sistemi eylemler ger\u00e7ekle\u015ftirilirken g\u00f6zlemledi\u011fimden vah\u015fetin h\u0131z\u0131na da \u015fahitlik edebilirim.<\/p>\n

San\u0131r\u0131m, unutulmas\u0131 en zor olan\u0131, bir keresinde bir Ka\u015fgar gecesinde eve y\u00fcr\u00fcrken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131md\u0131. \u00dc\u00e7 ki\u015filik bir Uygur ailesi (orta ya\u015fl\u0131 bir koca, kar\u0131s\u0131 ve yirmili ya\u015flarda bir o\u011ful) ters y\u00f6nde y\u00fcr\u00fcyordu. Baba sarho\u015ftu, kar\u0131s\u0131 ve o\u011flu onu desteklerken o, kollar\u0131n\u0131 sall\u0131yordu. Soka\u011f\u0131n sonunda bir polis minib\u00fcs\u00fc bulundu\u011fu i\u00e7in, kar\u0131s\u0131 ona d\u00fczg\u00fcn durmas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi, ama o duramazd\u0131. Minib\u00fcs durdu, be\u015f ya da alt\u0131 polis d\u0131\u015far\u0131 f\u0131rlad\u0131, herhangi bir soru ya da kimlik sormadan adam\u0131 yakalad\u0131, kar\u0131s\u0131yla birlikte g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve o\u011flan\u0131 sokakta yaln\u0131z b\u0131rakt\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar, iki dakikadan fazla s\u00fcrm\u00fc\u015f olamazd\u0131.<\/p>\n

\u0130\u00e7 \u00c7in’de, sinsi olaylar\u0131n daha sessiz bir versiyonuna tan\u0131k oldum. Gen\u00e7 erkek restoran i\u015f\u00e7ileri, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte rahat bir g\u00fcn ge\u00e7iriyorken, polisten Sincan’daki memleketlerine geri d\u00f6nmeleri i\u00e7in ani bir emir al\u0131yor endi\u015feleniyorlard\u0131. Bu onlar\u0131n hemen hemen \u00e7o\u011fu i\u00e7in 3-4 g\u00fcnl\u00fck tren yolculu\u011fu demekti. Bir keresinde bir a\u015f\u00e7\u0131 bana hangi lokantada \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fine dair tavsiyemi sordu. -iki ay \u00f6nce Sincan’dan ayr\u0131lma izni alm\u0131\u015ft\u0131, birka\u00e7 yere ba\u015fvurmu\u015f; ama hi\u00e7birine yerle\u015fememi\u015fti. Tavsiyemi dinleyip ertesi g\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir sahil kentine gitmek i\u00e7in tren bileti almaya karar verdi. Ancak, sadece \u00fc\u00e7 saat sonra, yerel polisin arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in tekrar yazd\u0131. Hen\u00fcz kal\u0131c\u0131 bir i\u015f bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, en k\u0131sa zamanda geri d\u00f6nmesini ve \u201ctekrar izin almas\u0131n\u0131\u201d istemi\u015flerdi. Bu y\u00fczden ertesi g\u00fcn binece\u011fi tren Sincan s\u0131n\u0131r\u0131nda duracakt\u0131.<\/p>\n

Onun gibi insanlar, para ya da ba\u011flant\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, sistemin mutlak merhametine kal\u0131rlar; ama zaman ge\u00e7tik\u00e7e zenginlik ya da \u015f\u00f6hret bile garanti veremez. Ziyaret etti\u011fim nispeten ba\u015far\u0131l\u0131 baz\u0131 restoranlar\u0131n sahipleri bile e\u015fyalar\u0131n\u0131 toplamaya ve belirsiz bir s\u00fcre i\u00e7in Sincan’a d\u00f6nmeye zorland\u0131.<\/p>\n

Baz\u0131 yerlerde, i\u015f ba\u015f\u0131nda bir de gestapo unsuru var. Yiwu’de ik\u00e2met ederken Uygur bir polis memurunun da yan\u0131m\u0131zda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada Uygur bir arkada\u015f\u0131mla ile sohbet ediyordum. Konu\u015fmam\u0131z\u0131 ayr\u0131l\u0131ncaya kadar kestik, sonra arkada\u015f\u0131m bana:<\/p>\n

\u201cAsl\u0131nda, bu tarz \u00fcniformal\u0131 polisler zarars\u0131z. Kimseyi tutuklamazlar. Dikkat etmeniz gereken \u015fey – Hangzhou’dan ayda bir kere gelen Uygur ve \u00c7inli kar\u0131\u015f\u0131m\u0131- sivil polislerdir. Ge\u00e7en ay, onlarca Uygur bu polisler taraf\u0131ndan tutukland\u0131.\u201d dedi.<\/p>\n

Bu kadar \u00fcz\u00fcc\u00fc olmasa komik olacak bir korku, dini isim korkusudur. Sincan’da, bir arkada\u015f ad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131: Ad\u0131nda \u201cHac\u0131m\u201d kelimesi vard\u0131. Bu daha \u00f6nce sadece \u00e7ocuklar i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan uygulanan bir uygulamayd\u0131. Ba\u015fka bir olayda, bir d\u00fckk\u00e2n sahibi okudu\u011fum bir Uygur kitab\u0131n\u0131 ald\u0131, rastgele bir sayfay\u0131 a\u00e7t\u0131, orada \u201cHac\u0131m\u201d kelimesini buldu ve sessizce, i\u00e7inde bu tip s\u00f6zc\u00fcklerin bulundu\u011fu kitaplar\u0131 ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in insanlar\u0131n be\u015f ya da on y\u0131l hapsedildiklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n

Yabanc\u0131 arkada\u015flar\u0131n ve temaslar\u0131n WeChat’ten toplu bir \u015fekilde \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131, korkunun \u00e7evrimi\u00e7i tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bir arkada\u015f\u0131m, 400\u2019den fazla arkada\u015f\u0131n\u0131 sildi\u011fini iddia etti. Bir di\u011feri, beni eklemekle silmek aras\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, beni tamamen silmek yerine beraber oldu\u011fumuz gruplardan \u00e7\u0131kman\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131na karar verdi\u011fini s\u00f6yledi. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan ya da okuyan Uygurlar da Uygur arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan silindiler ve akrabalar\u0131 onlara Sincan’a geri \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdiler. Bu da ileti\u015fim tehlikesiyle birle\u015fti\u011finde insanlar\u0131n \u00e7ok korkutucu zamanlarda birbirlerini desteklemelerini imk\u00e2ns\u0131z hale getirdi.<\/p>\n

Ge\u00e7en sene bir s\u0131ra, beni silen ama ger\u00e7ekten g\u00f6rmek istedi\u011fim Sincan’daki bir arkada\u015f\u0131 g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Arkada\u015f a\u011flar\u0131m\u0131zda gezinerek bir zaman ve bir yer kararla\u015ft\u0131rd\u0131k ve bulu\u015ftuk. Ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, neredeyse hi\u00e7 bulu\u015fmam\u0131\u015f olmay\u0131 dilerdim. Birlikte yeme\u011fimiz inan\u0131lmaz derecede sessiz ve garipti; s\u00f6ylenecek \u00e7ok \u015fey vard\u0131 ama her \u015fey orada oturdu\u011fumuz dakikalar boyunca tabu gibiydi. Bizi izleyen biri varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu, ama arkada\u015f\u0131m hep ayn\u0131 \u015fekilde endi\u015feli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Yazd\u0131\u011f\u0131m bir kitab\u0131m\u0131n m\u00fcsveddelerini ona uzatt\u0131\u011f\u0131mda onlara \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z att\u0131; ama sayfalar\u0131 \u00e7evirmedi bile. Ortak arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n oralarda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011fumda o ki\u015fiyi \u201ctan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yledi ve ekledi:<\/p>\n

\u201c\u015eu an seni bile tan\u0131m\u0131yorum.\u201d<\/p>\n

Konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda a\u011flaman\u0131n e\u015fi\u011finde oldu\u011funu hissetti\u011fim zamanlar vard\u0131. D\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse ben de ayn\u0131 durumdayd\u0131m.<\/p>\n

G\u00fcney Sincan’da, bir arkada\u015f\u0131m beni d\u00fckk\u00e2n\u0131na \u00e7ekti ve bana art\u0131k yabanc\u0131larla konu\u015fmas\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in g\u00fcvenli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde anlatt\u0131. Takip eden haftalarda, sadece beden dili arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sonra sadece g\u00f6z temas\u0131yla selamla\u015f\u0131r ve sonra birbirini tamamen yok sayar olacakt\u0131k.<\/p>\n

Baz\u0131 insanlarda, korku, \u00f6\u011frenilmi\u015f yan\u0131tlar verecek kadar a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck bir Uygur k\u0131z\u0131n\u0131n – Orta \u00c7in’deki k\u00fc\u00e7\u00fck bir restoran sahibinin k\u0131z\u0131 – babas\u0131n\u0131n nerede oldu\u011funu ya da daha sonra restorana b\u0131rak\u0131l\u0131p b\u0131rak\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funu duymak beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131:<\/p>\n

\u201cD\u00fcr\u00fcst i\u015f yapmak i\u00e7in buraday\u0131z. K\u00f6t\u00fc bir \u015fey yapmak i\u00e7in burada de\u011filiz.\u201d<\/p>\n

Bir keresinde, Do\u011fu \u00c7in’de bir restoran m\u00fcd\u00fcr\u00fcyle oturdum. Kendimi tutmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, \u201cyanl\u0131\u015f\u201d kitaplara sahip olma su\u00e7undan dolay\u0131 on y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lan bir arkada\u015f\u0131m\u0131n kendisine \u00f6zel bir hikayesini anlatarak, Sincan’daki nas\u0131l bir bask\u0131n\u0131n oldu\u011funu anlatt\u0131m. \u201cHapis\u201d kelimesini duyar duymaz kafas\u0131n\u0131n arkas\u0131 masan\u0131n y\u00f6n\u00fcnde, ger\u00e7ekten tuhaf bir \u015fekilde se\u011firmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Kalk\u0131p gitmeden \u00f6nce \u201cBurada bir polis var!\u201d diye f\u0131s\u0131ldad\u0131.<\/p>\n

Ba\u015fka bir yerde, restoran personeli ile Sincan’daki durum hakk\u0131nda olduk\u00e7a d\u00fcr\u00fcst bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131m, ama yine de s\u00f6ylediklerimize dikkat etmemiz gerekti\u011fini hat\u0131rlatt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cduvarlar\u0131n da kulaklar\u0131 var.\u201d dedi.<\/p>\n

Bazen korku sadece y\u00fczeyin alt\u0131ndayd\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tan\u0131d\u0131klar\u0131m\u0131zdan birini son zamanlarda g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rmedi\u011fimi sormak i\u00e7in sinir bozucu bir \u015fekilde bana yakla\u015fan rahat ve g\u00fcvenli ye\u015fim sat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bana, onu, yakla\u015f\u0131k iki g\u00fcnd\u00fcr g\u00f6rmedi\u011fini ve bir \u015feylerin olabilece\u011finden endi\u015fe etti\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Neyse ki bu hi\u00e7bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131 nadir durumlardan biriydi; o \u00f6zel tan\u0131d\u0131k h\u00e2l\u00e2 oradayd\u0131 ve onu \u00e7ok k\u0131sa bir zamanda g\u00f6rebilmi\u015ftik.<\/p>\n

\u201c\u00d6yleyse insanlar\u0131m\u0131za neler oldu\u011funu biliyorsun?\u201d<\/strong><\/h2>\n

Pek \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in, Sincan’daki durum, varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kabul edilen ancak kimli\u011fi genellikle gizlenmi\u015f fare maskesi takm\u0131\u015f bir fildir. Bu durum s\u00f6z konusu oldu\u011funda – \u00f6rne\u011fin, kimsenin haberi olmadan Sincan’a g\u00f6nderilen, kampa ya da hapse at\u0131lan bir ki\u015fi hakk\u0131nda soru soruldu\u011funda- \u00f6rtmece y\u00f6ntemlerini kullanmak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelir.<\/p>\n

En yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan\u0131, \u201cBuradan gitmi\u015f.\u201d veya \u201cOrtal\u0131kta de\u011fil\u201d olarak terc\u00fcme edilebilecek yok s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Muhtemelen ge\u00e7en sene en \u00e7ok duydu\u011fum “Adem yok!” (\u201cHerkes gitti\u201d) ifadesi, genel olarak personel, m\u00fc\u015fteriler ve insanlar\u0131n yoklu\u011funu tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi memleketlerine (memleket hapsi, kamp ya da daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc i\u00e7in) geri d\u00f6nmek zorunda kalan ki\u015filere at\u0131fta bulunmak i\u00e7in, \u201cEve geri d\u00f6nd\u00fcler.\u201d demek normaldir – daha a\u00e7\u0131k olarak, \u0130\u00e7 \u00c7in’dekiler onlar i\u00e7in \u201cSincan’a d\u00f6nd\u00fcrler.” diyebileceklerken Kuzey Sincan’dakiler \u201cKa\u015fgar’a geri d\u00f6nd\u00fcler.” derler.<\/p>\n

Bir arkada\u015f\u0131m bir keresinde, belli bir insana ne oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bana “Ne dedi\u011fimi anlad\u0131n m\u0131?\u201d diye sordu. \u201cO adam yok. Art\u0131k ba\u015fka bir evi var.\u201d<\/p>\n

Toplama kamplar\u0131na, do\u011fal olarak, \u201ctoplama kamplar\u0131\u201d denmez. Bunun yerine, oradaki insanlar\u0131n \u201ce\u011fitim\u201d (oku\u015fta \/ \u00f6gini\u015fte\/ terbiyile\u015fte) ile me\u015fgul olduklar\u0131 ya da bazen \u201cokulda\u201d (mektepte) oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bir zamanlar ya\u015fl\u0131 bir erke\u011fin baz\u0131 arkada\u015flar\u0131ndan \u201c\u00fcniversitede olmak\u201d (da\u015f\u00f6de) diye bahsetti\u011fini duydum; ancak konu\u015ftuklar\u0131 insanlar taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu \u00f6rtmece \u00e7ok standart de\u011fildi.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, Sincan’daki genel durum hakk\u0131nda konu\u015furken, insanlar \u201cbask\u0131\u201d gibi kelimeleri kullanmazlar. Aksine, veziyet yah\u015fi emes (\u201cdurum iyi de\u011fil\u201d) demeye e\u011filimlidirler ya da Sincan’\u0131 \u00e7ok \u00e7ing (\u201ckat\u0131\u201d, \u201cs\u0131k\u0131\u201d) olarak tan\u0131mlarlar.<\/p>\n

Konunun, Uygurlar\u0131n her yerde ve her zaman akl\u0131nda bulunmas\u0131, herhangi bir \u015f\u00fcphenin \u00f6tesindeydi. Bir restoran ziyareti s\u0131ras\u0131nda, Sincan’da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledikten hemen sonra yar\u0131 zamanl\u0131 \u00f6\u011frenci garson \u015funu sordu:<\/p>\n

\u201c\u00d6yleyse insanlar\u0131m\u0131za neler oldu\u011funu biliyorsun?\u201d<\/p>\n

Ba\u015fka bir zaman, bir restoran \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, oturup di\u011fer personel ile konu\u015furken her \u015feyin ne kadar sa\u00e7ma oldu\u011fu hakk\u0131nda \u015faka yapt\u0131. Tutuklanan on aile bireyini ya da akrabas\u0131n\u0131 sayd\u0131ktan sonra \u015funlar\u0131 dedi:<\/p>\n

\u201cAilemde kalan tek ki\u015fi benim!\u201d<\/p>\n

\u00dc\u00e7 farkl\u0131 lokantada, a\u015f\u00e7\u0131lar bana a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde, Sincan’\u0131n g\u00fcneyindeki k\u00f6ylerde \u201chi\u00e7 kimse kalmad\u0131 (adem yoq)\u201d dedi; bir i\u015f yeri sahibinin i\u015f\u00e7ilerin yoklu\u011funun, o kadar \u00e7ok yat\u0131r\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131 yepyeni i\u015fini nas\u0131l \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatt\u0131 ve bir y\u00f6netici, ziyaret etti\u011fim Uygur restoranlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun h\u00e2l\u00e2 a\u00e7\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu.<\/p>\n

\u0130\u00e7 \u00c7in’deki eski bir arkada\u015fla sohbet ederken, siyasetten ka\u00e7\u0131nmak ve daha \u201cnormal\u201d, hatta s\u0131radan \u015feyler hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in ger\u00e7ek bir \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fimde, konunun ne kadar ku\u015fat\u0131c\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131m. Bunun imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu b\u00f6ylece kan\u0131tland\u0131. O g\u00fcnden \u00f6nce ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011fumda; o, \u015fehirdeki b\u00fct\u00fcn Uygurlar\u0131n kat\u0131lmak zorunda oldu\u011fu bir siyasi toplant\u0131dan s\u00f6z etti. Ona hala bo\u015f zamanlar\u0131nda kitap okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011fumda, polisin \u0130\u00e7 \u00c7in’de de m\u00fcsamahas\u0131zla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve herhangi bir kitab\u0131 okumas\u0131n\u0131n otoritelerin \u015f\u00fcpheli ve istenmeyen ilgisini \u00e7ekece\u011fini s\u00f6yledi. Gelece\u011fe y\u00f6nelik arzular\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu sordu\u011fumda, ideal bir T\u00fcrk yemekleri \u015fefi olmay\u0131 ve kendi T\u00fcrk lokantas\u0131n\u0131 a\u00e7may\u0131 \u00e7ok istedi\u011fini s\u00f6yledi. Ama devlet, Uygurlar ve di\u011fer T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman halklar aras\u0131ndaki t\u00fcm ileti\u015fimden cayd\u0131rmaya ve bu ileti\u015fimi yok etmeye devam etti\u011fi i\u00e7in ne yaz\u0131k ki bu hareket bile tek ba\u015f\u0131na Sincan’da hapsedilmesine neden olurdu.<\/p>\n

Yine de, olanlar\u0131 do\u011frudan ele\u015ftirmeye bile haz\u0131r de\u011fildi.<\/p>\n

\u201cBunun hakk\u0131nda konu\u015ftu\u011fumuzda, her \u015feyin iyi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Ba\u015fka bir tan\u0131d\u0131k a\u015f\u00e7\u0131, konuyu benim i\u00e7in toparlad\u0131, bir hafta \u00f6nce o da “Yok”tu, “Eve geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.\u201d dedi.<\/p>\n

Birka\u00e7 durumda, -herhangi bir nedenle- sadece her \u015feyi s\u00f6ylemek istedikleri bir umars\u0131zl\u0131k seviyesine ula\u015fm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen insanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Bu durumlarda \u00e7ok az otosans\u00fcr vard\u0131.<\/p>\n

Bu gibi bir durumun ilk \u00f6rne\u011fi, ge\u00e7en y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda, G\u00fcney’deki Sincan kasaba ve \u015fehirlerinde \u00e7o\u011funlukla Uygur ve en d\u00fc\u015f\u00fck r\u00fctbeli, \u00fcniformal\u0131 otorite olan bir baoan’\u0131n (kamu g\u00fcvenli\u011fi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131) beni bir \u00e7ayevinde masas\u0131na oturmaya davet etmesiydi. O \u00f6\u011fleden sonra \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu, te\u015fvik edilmi\u015f bir sa\u011fl\u0131k kontrol\u00fcnden yeni d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Konu\u015fman\u0131n devam\u0131 biraz gergindi. Bana, Uygur tarihi hakk\u0131nda ne bildi\u011fimi ve sonra bir halk olarak Uygurlar\u0131 nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc sordu. Bu son soru, Sincan’daki y\u0131llar boyunca bana defalarca sorulmu\u015f bir soruydu. S\u0131k s\u0131k sorulan bu soru, Uygurlar\u0131n kimli\u011finin d\u0131\u015far\u0131dan onaylanmas\u0131n\u0131n bir yolu olarak bana y\u00f6neltiliyordu. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, bana bu soruyu soran gen\u00e7 adam daha sonra, \u201cBiz k\u00f6t\u00fc bir halk m\u0131y\u0131z? Muhalefet edilecek insanlar m\u0131y\u0131z?\u201d diye ekledi. Ger\u00e7ek \u015fu ki bu soruya cevap vermekten hi\u00e7 ho\u015flanmad\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc nas\u0131l cevap verece\u011fimi bilemedim ve her zaman, bu soruyu politik olarak su\u00e7lay\u0131c\u0131 bir \u015feymi\u015f gibi hissettim. Yani, baoan, bunu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde, her zamanki gibi cevap verdim: \u201cUygurlar, iyileri ve k\u00f6t\u00fcleriyle, ba\u015fkalar\u0131 gibi bir halkt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Ancak, b\u00f6yle \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir cevapla beni b\u0131rakmayacakt\u0131.<\/p>\n

\u201cGer\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn \u015feyi sakl\u0131yorsun!\u201d diye \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131 bana. \u201cSadece etraf\u0131na bak. Onu kendiniz g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz [burada Ka\u015fgar’da]. Bizler yok edilmi\u015f bir halk\u0131z.\u201d<\/p>\n

\u00c7in’deki -Uygur, \u00c7inli ya da di\u011fer 54 etnik k\u00f6kene mensup- \u00fcniformal\u0131 insanlara kar\u015f\u0131 genel g\u00fcvensizlik s\u00f6z konusu oldu\u011fundan masam\u0131zda herhangi bir politik g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmek i\u00e7in haz\u0131r de\u011fildim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar daha sonra \u00fcstlerine bildirilebilir. Ancak, \u015fimdi bunu ger\u00e7ek bir \u00e7aresizlik an\u0131 olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131m ve s\u00f6zlerinin samimi oldu\u011funa inanmaya haz\u0131r\u0131m. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra ortadan kayboldu ve onu, Ka\u015fgar’\u0131n gece pazar\u0131ndan \u00e7ok uzak olmayan bir yerdeki n\u00f6betinde tekrar g\u00f6remedim.<\/p>\n

Akl\u0131mda sonsuza dek kalacak di\u011fer bir olay, daha \u00f6nce birka\u00e7 kez ziyaret etti\u011fim bir restoran\u0131 tekrar ziyaret etti\u011fimde \u0130\u00e7 \u00c7in’de ger\u00e7ekle\u015fti. Tek bir garson d\u0131\u015f\u0131nda, eski personelin neredeyse tamam\u0131 gitmi\u015fti ve beni g\u00f6rd\u00fckten sonra benimle oturup sohbet etmek i\u00e7in her \u015feyi hemen b\u0131rakt\u0131. Ona Ka\u015fgar’dan kovuldu\u011fumu s\u00f6ylemem onu tetikleyecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve oradaki durumla ilgili bir s\u00fcr\u00fc \u015fey s\u00f6ylemeye devam edecekti, s\u00f6yleyeceklerinin hemen hemen hepsi tabuydu.<\/p>\n

Kamplarda \u201cmilyonlarca Uygur\u201dun nas\u0131l tutuldu\u011funu, 15 y\u0131ll\u0131k art\u0131k pirin\u00e7le nas\u0131l beslendiklerini ve nas\u0131l daya\u011fa maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131 (pirin\u00e7 iddias\u0131 hen\u00fcz do\u011frulanmam\u0131\u015ft\u0131r, ancak tan\u0131k ifadeleri, kamplardaki zay\u0131f beslenme ve \u015fiddeti do\u011frulad\u0131). Bana, bu \u0130\u00e7 \u00c7in kentindeki Uygurlar\u0131n \u015fimdi politik toplant\u0131lara nas\u0131l kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra 19’uncu Parti Kongresi gibi \u015feyler hakk\u0131nda s\u0131nava kat\u0131lmak zorunda kalabileceklerini ve s\u0131navda ba\u015far\u0131s\u0131z olanlar\u0131n Sincan’a g\u00f6nderilebileceklerini anlatt\u0131. \u00c7in bir \u00fclke olarak daha \u00f6nce zay\u0131ft\u0131, ancak \u015fimdi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu ve Uygurlara kar\u015f\u0131 tam olarak sald\u0131rgan oldu\u011funu s\u00f6yledi. ABD\u2019nin Global Magnitsky Yasas\u0131 uyar\u0131nca \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 \u00f6nlem alma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan bahsetti\u011fimde, ABD\u2019nin Uygurlara yard\u0131m etmesini beklemedi\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc ABD\u2019nin yaln\u0131zca \u201cABD\u2019ye fayda sa\u011flayan\u201d \u015feyler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Obama y\u00f6netimi, bu konuda onu \u00e7oktan hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca, yerel makamlar\u0131n Uygurlar\u0131 maruz b\u0131rakt\u0131klar\u0131 yo\u011fun denetimi, bir ki\u015fiyi tutuklamak veya cezaland\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 bir bahane oldu\u011funu uzun uzun anlatt\u0131.<\/p>\n

\u201cOradaki kameray\u0131 g\u00f6r\u00fcyor musun?\u201d<\/strong><\/h2>\n

Tam da g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda oldu\u011fumuz bir kameray\u0131 do\u011frudan do\u011fruya i\u015faret ederek \u201cOradaki kameray\u0131 g\u00f6r\u00fcyor musun?\u201d diye sordu. \u201cYabanc\u0131lar bir daire kiralayacaklar\u0131nda, kamera g\u00f6zetimi olmayan yerlerde daire kiralamalar\u0131na izin var. Fakat biz, Uygurlar, bir daire kiralad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, daireyi kameral\u0131 bir binada kiralamak zorunday\u0131z. Polis bizimle konu\u015ftu\u011funda, her \u015feyden \u015f\u00fcpheleniyor. \u2018Sigara i\u00e7iyor musun? \u0130\u00e7ki i\u00e7iyor musun?\u2019 \u0130\u00e7miyorsan\u0131z neden i\u00e7medi\u011finizi soruyorlar. \u0130badet edip etmedi\u011finizi sorarlar. Yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak isteyip istemedi\u011finizi ya da daha \u00f6nce pasaport ba\u015fvurusu yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sorarlar. E\u011fer polise bakarsan\u0131z, neden kendisine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, e\u011fer yere bakarsan\u0131z neden yere bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sorarlar. Ne zaman trene binsek, istasyondan ayr\u0131lmam\u0131za izin verilmeden \u00f6nce ge\u00e7mek zorunda oldu\u011fumuz, belgelerimizi kontrol ettikleri ve sorgulad\u0131klar\u0131 ayr\u0131 bir oda bulunur.\u201d<\/p>\n

Biraz tesad\u00fcfi olarak, bir stajyer polis memuru bu yo\u011fun g\u00f6zetimin mevcudiyeti, daha sonra otelimin hemen d\u0131\u015f\u0131nda olmama ra\u011fmen, pasaportumun yan\u0131mda olmamas\u0131 nedeniyle bir gece yerel karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcmde do\u011fruland\u0131. Resmi olmayan konu\u015fmamda, M\u00fcsl\u00fcman restoranlarda yemek yemeyi sevdi\u011fimi belirttim ve Sincan’da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131n fark\u0131nda olmayan stajyer \u015f\u00f6yle dedi:<\/p>\n

\u201cBurada, bizim kendi M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131m\u0131z var. Sincan\u2019dan geliyorlar. Burada olduklar\u0131 s\u00fcrece, onlar \u00fczerinde ger\u00e7ekten ama ger\u00e7ekten s\u0131k\u0131 bir denetim uyguluyoruz.\u201d<\/p>\n

Garson arkada\u015f\u0131m bana, Uygurlar\u0131n kendi aralar\u0131nda ve Uygur restoran personeli aras\u0131nda g\u00fcvensizlik oldu\u011funu s\u00f6yledi. Bunun tutuklanmalar\u0131n keyfi do\u011fas\u0131ndan ve bireysel restoranlar\u0131n Uygur personellerinin belli bir y\u00fczdesinin yak\u0131n bir gelecekte gitmeye mahk\u00fbm olaca\u011f\u0131ndan, bir kotaya tabiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Benimle \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde, neredeyse tamamen bo\u015f bir i\u00e7 mekanda iki ki\u015filik bir masada konu\u015fan bu arkada\u015f\u0131m i\u00e7in endi\u015feleniyordum. San\u0131r\u0131m riskleri \u00e7ok iyi anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da en yak\u0131n zamanda al\u0131naca\u011f\u0131 sonucunu \u00e7oktan \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 zamanda bunun hakk\u0131nda konu\u015fabilece\u011fi binde bir ki\u015fiden biri oldu\u011fumdan \u015f\u00fcpheleniyordum. \u00c7inliler s\u00f6z konusu bile de\u011fildi, Uygurlar ve di\u011fer az\u0131nl\u0131klara g\u00fcvenmek zordu ve di\u011fer yabanc\u0131lar\u0131n Sincan’da neler olup bitti\u011finden ya da Uygurlar\u0131n kim oldu\u011fundan haberleri bile yoktu.<\/p>\n

Bir hafta sonra ba\u015fka bir m\u00fcdahale geldi\u011fi ve \u015fehrin Uygur gen\u00e7li\u011finin b\u00fcy\u00fck bir par\u00e7as\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc zaman, ayr\u0131lmak zorunda kalanlar aras\u0131nda o da yer alacakt\u0131. \u201cMemleketine geri d\u00f6nd\u00fc.\u201d<\/p>\n

\u201cHerkes art\u0131k ger\u00e7ekten g\u00fcvende oldu\u011funu hissediyor\u201d<\/strong><\/h2>\n

Konu\u015fmac\u0131da a\u00e7\u0131k\u00e7a bir umars\u0131zl\u0131k alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir konu\u015fma daha vard\u0131. Se\u00e7kin bir \u00f6zge\u00e7mi\u015fi olan \u00fcnl\u00fc bir mal sahibi, y\u00f6netici ve idareci, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce bir restoran a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131; ancak \u015fimdi kar\u0131s\u0131 ile birlikte bu restoran\u0131 i\u015fletiyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u011fer personelinin hepsi de Sincan’a geri g\u00f6nderilmi\u015fti. Y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir adamla konu\u015ftum.<\/p>\n

Ona selam verdi\u011fimde \u201cHi\u00e7 kimse kalmad\u0131.\u201d ve hat\u0131r\u0131n\u0131 sordu\u011fumda \u201cHerkes hapiste.\u201d dedi.<\/p>\n

Ancak d\u00fcr\u00fcst bir \u015fekilde konu\u015funca, politikalar\u0131n nihayetinde k\u00e2rl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi i\u00e7in sohbet ironik bir \u015fekilde b\u00fck\u00fclecekti. \u015eimdi hapsedilen Uygurlar\u0131n modern \u00c7in’de daha ba\u015far\u0131l\u0131 olacaklar\u0131n\u0131, \u201cyeniden e\u011fitim\u201dden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra daha g\u00fc\u00e7l\u00fc beceriler ve daha yetkin bir \u00c7inceye sahip olacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Dedi ki, Uygurlar geleneksel olarak \u00e7ok e\u011fitimli de\u011filler.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de konu\u015ftu\u011fum insanlar\u0131n hi\u00e7birinin durum hakk\u0131nda s\u00f6yleyecekleri iyi bir \u015fey bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olur. Zaman zaman politikalar hakk\u0131nda baz\u0131 olumlu yorumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Ancak, \u00f6znelli\u011fimi genele d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme riskine ra\u011fmen, bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun s\u0131k s\u0131k \u00f6z \u00e7eli\u015fki ve s\u00f6zlerin ard\u0131ndaki ger\u00e7ek inan\u00e7 eksikli\u011fiyle belirmi\u015f bir bili\u015fsel uyumsuzluk, Stockholm sendromu ve kendini kendini kand\u0131rma kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak beni sarst\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyece\u011fim.<\/p>\n

Sincan\u2019\u0131n yeni ger\u00e7ekli\u011fini \u00f6z\u00fcmsemeye ve kabullenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir d\u00f6nemde, “en zorlu uyan\u0131kl\u0131k\u201d anlar\u0131ndan biri, Sincan\u2019\u0131n turizm end\u00fcstrisinde \u00e7al\u0131\u015fan bir arkada\u015f\u0131 dinlerken geldi. Biraz sohbet ettikten sonra, \u015fehrin her yerinde yo\u011fun g\u00fcvenlik aparatlar\u0131 \u00fczerinde; bunlar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 buldu\u011fumu fark ettirecek \u015fekilde durdum. Kendisi de yeni sistemle ilgili \u015fik\u00e2yetlerini dile getirdi, elektrikli bisikletiyle 2-3 km i\u00e7inde 7 kez durmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve her seferinde kimli\u011finin kontrol edildi\u011fini, her bir kontrol\u00fcn kendisi i\u00e7in daha da uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kimli\u011fi, \u015fehir d\u0131\u015f\u0131ndan oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Hemen ard\u0131ndan ekledi:<\/p>\n

\u201cHerkes art\u0131k ger\u00e7ekten g\u00fcvende oldu\u011funu hissediyor. Eskiden k\u0131z\u0131m\u0131n okula tek ba\u015f\u0131na gitmesinden korkuyordum; fakat \u015fimdi endi\u015felenmeme gerek yok.\u201d<\/p>\n

Neredeyse haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm s\u00f6zler beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Ard\u0131ndan, her \u015feyin halk\u0131n ter\u00f6rizmden korunmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Rusya ve ABD’nin I\u015e\u0130D’i ala\u015fa\u011f\u0131 edip yenilgiye u\u011fratt\u0131\u011f\u0131 anda, bunlar\u0131n hepsinin bitece\u011fini s\u00f6yleyerek konu\u015fmas\u0131na devam etti. Bununla birlikte, ben ter\u00f6r\u00fcn b\u00f6yle bir g\u00fc\u00e7le yenilemeyece\u011fi fikrimi\u00a0onunla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131mda o da benimle ayn\u0131 fikirde oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n

Baz\u0131 durumlarda \u00c7in\u2019in iktidar partisine g\u00fc\u00e7l\u00fc ve belki de ger\u00e7ek bir destek oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Ziyaret etti\u011fim bir Kuzeydo\u011fu \u00c7in restoran\u0131nda patron, \u015ei Cinping\u2019in kitab\u0131n\u0131 (\u00c7in Y\u00f6netimi) okuyup okumad\u0131\u011f\u0131m\u0131 sordu. Telefonunda, kitab\u0131n d\u00fcnyay\u0131 kas\u0131p kavurdu\u011funu s\u00f6yleyen bir haber makalesini okuyordu. Ona itiraz ettim: \u201cHay\u0131r kas\u0131p kavurmuyor.\u201d dedim. Daha sonra bana kitap\u00e7\u0131da kitaba bakan Kafkasyal\u0131 bir adam\u0131n foto\u011fraf\u0131 olan Uygurca haberi g\u00f6sterdi. Ona g\u00f6re bu yeterli bir kan\u0131tt\u0131, ancak haber kayna\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda \u0131srar ettim. \u201cPop\u00fcler olmayan\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncem beni, kar\u0131s\u0131 ve restoran\u0131n baz\u0131 personeli ile ters d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve ben onlarla garip \u015fartlar temelinde ayr\u0131l\u0131yordum. Daha \u00f6nce ayn\u0131 patron, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir Uygur restoran\u0131na yap\u0131lan yat\u0131r\u0131m\u0131n \u015fu anki duruma g\u00f6re \u00e7ok riskli oldu\u011fu konusunda \u015fik\u00e2yette bulunmu\u015ftu, ancak yine de \u015ei Cinping’in y\u00f6netiminin, “b\u00f6yle” (\u00e7ok iyi oldu\u011funu g\u00f6steren parmak i\u015fareti yaparak) oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

Ba\u015fka bir \u015fehirde, ba\u015fka bir restoranda, ba\u015fka bir arkada\u015f\u0131m yerel polisin Uygurlar \u00fczerinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc keyfi denetimlerden \u015fik\u00e2yet etti. Halen konu\u015furken ne kadar \u00f6fkelendi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum. Polislerin kendilerini yasa gibi g\u00f6rerek davrand\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; ancak yine de h\u00fck\u00fcmetin \u00fcst katmanlar\u0131n\u0131n iyi oldu\u011funu da ekliyordu.<\/p>\n

Bir defas\u0131nda, Sincan’daki ya\u015fl\u0131 bir ma\u011faza sahibi, geceleri mallar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in art\u0131k s\u0131k\u0131 \u00f6nlemler almas\u0131 gerekmedi\u011fini; \u00e7\u00fcnk\u00fc her yerde kameralar oldu\u011fu i\u00e7in \u201cart\u0131k h\u0131rs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” \u00f6v\u00fcyordu. Ama sonra, \u015fimdi \u0130\u00e7 \u00c7in’de ya\u015fayan o\u011flu hakk\u0131nda konu\u015fmak zorunda kald\u0131k. Sincan’da bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve orada bulunmas\u0131n\u0131n iyi bir \u015fey oldu\u011funu ve muhtemelen \u0130\u00e7 \u00c7in\u2019de kalmas\u0131n\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Ya\u015fl\u0131 adam, onaylarcas\u0131na g\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

\u201cEvet, anlad\u0131n,\u201d dedi. \u201cGer\u00e7ekten orada kalmal\u0131.\u201d<\/p>\n

Ge\u00e7en sonbaharda, Sincan’da konu\u015ftu\u011fum seyahat eden bir i\u015f adam\u0131, beni WeChat’e eklemesinin g\u00fcvenli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 neden sordu\u011fumu anlamad\u0131. Ona, sessizce ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde , \u201cdurum \u015fu anda iyi de\u011fil\u201d (veziyet yah\u015fi emes) dedi\u011fimde ba\u015f\u0131n\u0131 iki yana sallad\u0131 ve bunun hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmedi\u011fini s\u00f6yledi. Bunu duymak nadir ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015feydi. Bu y\u0131l onu tekrar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde, bana, Sincan’\u0131n g\u00fcneyine art\u0131k seyahat edemeyece\u011fini \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm \u015fehirlerin \u201cbo\u015f oldu\u011fu\u201dnu (\u00e2dem yok) ve yapacak i\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. \u015eans\u0131n\u0131 Sincan\u2019\u0131n kuzeyinde deneyece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

\u0130\u00e7 \u00c7in’deki bir restoranda di\u011fer Uygurlarla Sincan’\u0131n politikalar\u0131n\u0131n \u201ckat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d tart\u0131\u015f\u0131rken ye\u015fim sat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n bunlar\u0131 nas\u0131l \u00f6vmesi ve “ama biraz abartt\u0131klar\u0131n\u0131” s\u00f6ylemesi akl\u0131mda kalan biraz komik bir \u00f6rnekti.<\/p>\n

Bu komik an\u0131dan \u00e7ok daha h\u00fcz\u00fcnl\u00fc olan\u0131, 19. Parti Kongresi’nde, \u00c7inceyi neredeyse zorlukla konu\u015fan Uygur arkada\u015flar\u0131m\u0131n, aniden \u015ei Cinping’i ve Kongreyi \u00f6ven ak\u0131c\u0131 \u00c7ince uzun mesajlar g\u00f6ndermeye ba\u015flamalar\u0131yd\u0131. Birka\u00e7 ay sonra, bir kimsenin fa-\u015f\u0131ng liang-cien (\u201cki\u015finin duru\u015funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermek i\u00e7in\u201d ya da \u201ccesurca konu\u015ftu\u011funu ve k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fini\u201d) s\u00f6ylemesine izin veren bir WeChat uygulamas\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Adlar\u0131n\u0131, Kom\u00fcnist Parti ve liderlerine sadakatini vaat eden, \u00c7ince -ya da Uygurca- haz\u0131r bir beyanata ekleyerek temel sosyalist de\u011ferleri koruyacaklar\u0131na s\u00f6z veriyorlar ve -di\u011fer \u015feylerin yan\u0131 s\u0131ra- radikalizme kar\u015f\u0131 gelirken \u201cetnik uyumu\u201d desteklemedeki kararl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 dile getiriyorlard\u0131. Olu\u015fturulan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc dosyas\u0131 daha sonra sadakatin bir g\u00f6stergesi olarak kendi sosyal a\u011flar\u0131nda kolayca yay\u0131nlanabiliyordu.<\/p>\n

Ziyaret etti\u011fim \u0130\u00e7-\u00c7in restoranlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda bu sadakat, s\u00f6zel olmaktan \u00e7ok daha g\u00f6rseldi, sokaklar\u0131nda \u00c7in bayraklar\u0131yla ve bazen de ter\u00f6rizmle kararl\u0131 bir m\u00fccadele ilan eden k\u0131rm\u0131z\u0131 pankartlarla kapl\u0131 d\u00fckk\u00e2nlar sadece Uygur lokantalar\u0131yd\u0131. Bazen i\u00e7 mek\u00e2nlarda da (genellikle geleneksel Uygur evinde), \u015ei Cinping’in foto\u011fraflar\u0131, \u015ei Cinping’in foto\u011fraf\u0131n\u0131n bas\u0131l\u0131 oldu\u011fu hat\u0131ra tabaklar\u0131 veya \u00c7in’in etnik gruplar\u0131n\u0131n “bir nardaki taneler kadar s\u0131k\u0131” olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyenler gibi \u201cetnik uyum\u201d sloganlar\u0131 da vard\u0131. Hatta baz\u0131 restoranlar\u0131n giri\u015flerinde \u015ei Cinping ve Parti hakk\u0131nda Uygurca kitaplar vard\u0131.<\/p>\n

Bu t\u00fcr g\u00f6sterilerin kanuna g\u00f6re g\u00f6n\u00fcll\u00fc ya da zorunlu olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hi\u00e7 sormad\u0131m. Ancak -genel olarak \u00c7in’in sans\u00fcr\u00fc gibi- bunlar\u0131n ikisinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 oldu\u011fundan (biraz zorlama, biraz beklentiye d\u00f6n\u00fck) \u015f\u00fcpheleniyorum. En az\u0131ndan bir \u00f6rnekte, bir restoranda \u00e7al\u0131\u015fan bir arkada\u015f\u0131m, bunun sadece \u201c\u00f6ylesine\u201d bir formalite olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir yat\u0131\u015ft\u0131rma meselesi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Ba\u015fka bir lokanta sahibi bana polisin onlar\u0131 alkol satmaya zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti, ama -bunun “iyi bir kurtulu\u015f yolu oldu\u011fu”nu ima ederek- m\u00fc\u015fterilerinin \u00e7o\u011funun \u00c7inli oldu\u011funu, \u00c7inlilerin daha az oyalan\u0131p daha \u00e7ok para harcad\u0131klar\u0131n\u0131 h\u0131rs\u0131z ya da su\u00e7lu olabilecek baz\u0131 Uygurlardan daha az sorun \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

\"\u00c7ince

\u00c7ince ve Uygurca haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir fa-\u015f\u0131ng liang-cien, sadece ad (Eqide Ekber) eklenmi\u015f.<\/p><\/div>\n

\u00c7ince beyannamenin \u00e7evirisi: \u201cBen \u00c7in Halk Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131y\u0131m. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin liderlerini, yasalar\u0131 ve anayasay\u0131 bilin\u00e7li bir \u015fekilde destekliyor, h\u00fckumet\u00a0yasa ve y\u00f6netmeliklerine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya riayet ediyorum ve her zaman Merkez Parti Komitesinin g\u00f6r\u00fc\u015f ve eylemlerine y\u00fcksek derecede ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyorum. Temel sosyalist de\u011ferleri benimsiyorum ve etnik uyumu aktif olarak savunuyorum. Dinsel a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamak, ailemi, akrabalar\u0131m\u0131 ve etraf\u0131mdaki insanlar\u0131 izlemek ve \u201c\u00fc\u00e7 k\u00f6t\u00fcl\u00fck\u201d ile sava\u015fmak konusunda kesin bir duru\u015f sergiliyorum. Konu\u015fmak i\u00e7in cesaretim var; k\u0131l\u0131c\u0131m\u0131 \u00e7ekmeye, sosyal uyum ve istikrar\u0131 korumak i\u00e7in kendi kan\u0131m\u0131 ve kendi hayat\u0131m\u0131 vermeye haz\u0131r\u0131m!\u201d<\/em><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck \u0130\u00e7 \u00c7in \u015fehirleri boyunca, yerel Uygur “su\u00e7lu sahnesi”nin temizlenmesi, konu\u015ftu\u011fum baz\u0131 insanlar\u0131n \u00f6v\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc politikalar\u0131n \u201columlu d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131\u201d idi. Bununla birlikte, hala anlayamad\u0131m; ama b\u00f6yle bir \u00f6vg\u00fcn\u00fcn hi\u00e7bir zaman tarafs\u0131z bir de\u011ferlendirme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; fakat konu\u015fmac\u0131lar\u0131n ili\u015fkili olmak istemedikleri \u201co lokantadaki k\u00f6t\u00fc Uygurlar\u201ddan ya da \u201co mahalledeki k\u00f6t\u00fc Uygurlar\u201ddan kendilerini uzak tutman\u0131n bir yolu oldu\u011funu seziyordum. Bu t\u00fcr yarg\u0131larda d\u00fcr\u00fcst insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun s\u00fcp\u00fcr\u00fclmesi ikinci plandayd\u0131.<\/p>\n

\u201cBu M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in bir s\u0131nav\u201d<\/strong><\/h2>\n

B\u00fcy\u00fck bir mahk\u00fbmiyet ikileminde, itaat ve bast\u0131rma, daha az itaatsiz yurtta\u015flar\u0131n\u0131n pahas\u0131na, baz\u0131 insanlar\u0131 kamplardan ve cezaevlerinden kurtard\u0131. Para, ba\u011flant\u0131lar, \u00c7inli e\u015fler ve resmi bir \u00c7in e\u011fitimi gibi \u015feyler -asla bir z\u0131rh garantisi olmasa da- yard\u0131mc\u0131 oluyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Son olarak, bir ki\u015finin pasaportuna el koymas\u0131na veya bir memleketine d\u00f6nmek zorunda kalmas\u0131na engel olmak i\u00e7in polise ya da yetkililere r\u00fc\u015fvet vermek, konu\u015ftu\u011fum insanlar\u0131n bir\u00e7o\u011funun ba\u015fvurdu\u011fu, i\u015fe yaramaz hale gelen ve genellikle umutsuzca ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hissedilen bir sistemdeki bir \u00e7atla\u011f\u0131 temsil eden bir yoldur.<\/p>\n

Ancak \u00e7o\u011funluk i\u00e7in, tutuklanma ve g\u00f6zalt\u0131 korkusu, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7e\u011fidir. Ve etkilenen insanlar, yeni sa\u00e7ma deh\u015fetlerle y\u00fcz y\u00fcze gelmek zorunda kal\u0131nca yeni ba\u015fa \u00e7\u0131kma mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir; ancak yine de bir \u00e7e\u015fit normallik aray\u0131\u015f\u0131na devam etmektedir.<\/p>\n

\u00c7o\u011funun sadece basit\u00e7e dayanarak ve \u201cayak direyerek\u201d ba\u015fa \u00e7\u0131kabilece\u011fini s\u00f6yleyebilirim. Kay\u0131p akrabalara, mali kay\u0131plara ve bir g\u00fcn i\u00e7inde kendi d\u00f6n\u00fc\u015f s\u0131ralar\u0131n\u0131n gelmesi korkusuna ra\u011fmen, arkada\u015flar\u0131m ve tan\u0131d\u0131klar\u0131m\u0131n bir\u00e7o\u011fu ge\u00e7imlerini nas\u0131l kazanacaklar\u0131na odaklanarak i\u015flerini s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmek i\u00e7in ellerinden gelenin en iyisini yap\u0131yorlard\u0131. Ac\u0131y\u0131 i\u00e7lerinde tutmak, havu\u00e7lar\u0131n\u0131 kesmek, i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmek ve e\u015fyalar\u0131n\u0131 satmak… Bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in, \u015fu anda en \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcnen \u015fey \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gelece\u011fi idi.<\/p>\n

\u00c7ocuklar\u0131 olmayanlar\u0131n basit ve somut ki\u015fisel arzular\u0131 olabilir. Bir entelekt\u00fcel arkada\u015f\u0131m, i\u015finde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmeyi umuyor ve bir daire sat\u0131n almak i\u00e7in yava\u015f yava\u015f para biriktiriyor. Son zamanlarda, \u015fehir etraf\u0131nda uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flere \u00e7\u0131kma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na da kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Daha gen\u00e7 bir arkada\u015f -bir kuzeni hapishanede olan bir \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi- bir keresinde benimle oturdu ve bana onun \u00c7in s\u0131n\u0131f\u0131ndaki tek Uygur \u00f6\u011frenci oldu\u011funu anlatt\u0131.<\/p>\n

\u201cBazen Uygur halk masallar\u0131n\u0131 ve mitlerini \u00c7inceye \u00e7eviririm ve s\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131mla payla\u015f\u0131r\u0131m\u201d, dedi. \u201cBe\u011feniyorlarm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.\u201d<\/p>\n

Onun amac\u0131; staj yapmak ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bitirmek, sonra bir i\u015f aramak.<\/p>\n

\u00c7ok de\u011ferli bir arkada\u015f\u0131m, \u0130\u00e7 \u00c7in’de, yerel polisin \u201c\u00c7in etiketleri olmad\u0131\u011f\u0131\u201d i\u00e7in t\u00fcm ithal \u00fcr\u00fcn raflar\u0131na el koydu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fckk\u00e2n\u0131 y\u00f6netiyor. Bana, kendisinin iyi hissetmedi\u011fini ve d\u00fckk\u00e2n\u0131 kapatmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyerek polislerin daha fazla mala el koymalar\u0131n\u0131 engelleyebildi\u011fini s\u00f6yledi. Raflar\u0131n yar\u0131s\u0131 bo\u015f ve i\u015fler keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6sterdi\u011fini, art\u0131k ma\u011fazan\u0131n kapanmas\u0131n\u0131n uzun s\u00fcrmeyece\u011fini s\u00f6yledi. Politikalar\u0131n gen\u00e7 Uygur erkeklerini, ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin nas\u0131l hedef almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatsa da \u00e7ok gen\u00e7 olmas\u0131na ra\u011fmen kendisinin korkmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n

\u201cHayatta \u00e7ok \u015fey ya\u015fad\u0131m,\u201d diyor. \u201cGelip beni tutuklarlarsa\u2026 G\u00fczel. Ne olursa olsun. Burada \u00e7ok say\u0131da Uygur \u00e7ok korkuyor, hatta WeChat’a yabanc\u0131 bile eklemiyorlar. Ama umrumda de\u011fil.\u201d<\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda, tamamen teslim olmu\u015f gibi de\u011fil. Genel durumdan s\u00f6z ederken, daha geni\u015f ve daha ihti\u015faml\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kullan\u0131yordu.<\/p>\n

\u201cBu \u015fu anda M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in bir s\u0131nav. Suriye’de ya da ba\u015fka yerlerde neler olup bitti\u011fine bakarsan\u0131z, bir b\u00fct\u00fcn olarak M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 bir s\u0131navdan ge\u00e7iyor. Ama Allah, her \u015feyi bilir. Sadece bunu a\u015fmam\u0131z gerek.\u201d<\/p>\n

Uygurlar i\u00e7in yasakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ibadet ederken bacaklar\u0131n\u0131 yay\u0131p bir sandalyede otururken gizlice ibadet etmek ya da kald\u0131r\u0131mdaki a\u011fa\u00e7lardan birinin alt\u0131nda ibadet etmek gibi yetkililerin fark etmeyece\u011fi farkl\u0131 varyasyonlar buldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Ancak, \u00e7ok az\u0131 bu kadar cesur… Di\u011ferleri i\u00e7in umut, gereklilikle, iste\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak ikinci bir sebeple var olur. Konu\u015ftu\u011fum Uygurlar\u0131n \u00e7o\u011fu, \u201cher \u015fey daha iyi olacak\u201d s\u00f6z\u00fcne mant\u0131kl\u0131 bir temel sunmadan inan\u0131yor. Baz\u0131lar\u0131, bir arkada\u015f\u0131n ya da akraban\u0131n \u201czaten aylard\u0131r tutulduklar\u0131 i\u00e7in\u201d yak\u0131nda \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Di\u011ferleri \u201cter\u00f6rizm yenildi\u011finde\u201d durumun normale d\u00f6nece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekte. \u0130\u00e7 \u00c7in’deki -personelinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 kaybeden- Uygur restoranlar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmalar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda, personellerinin \u201ce\u011fitimlerini bitirdikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra geri d\u00f6necekleri\u201d s\u00f6ylendi.<\/p>\n

\u201cAksi halde, Uygur a\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z bile olmad\u0131\u011f\u0131nda bir Uygur restoran\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00f6netmeye devam edece\u011fiz?\u201d<\/p>\n

Ama zaman; bu iyimser seslere kar\u015f\u0131 zalimdi. Aylar bir y\u0131la d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; ama hapsedilen insanlar h\u00e2l\u00e2 hapiste, restoranlar daha fazla personel ve m\u00fc\u015fteri kaybediyor ve durum daha da k\u00f6t\u00fcye gidiyor.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bazen, bu trajedinin sadece k\u00f6t\u00fc bir r\u00fcya oldu\u011funu hayal etmek isterim; ge\u00e7en sene bir noktada kendime, tav\u015fan deli\u011fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmal\u0131y\u0131m ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolumu bulmam gerek dedim.<\/p>\n

G\u00f6zlerimi kapat\u0131yorum, kendimi yine Kerim\u2019in restoran\u0131nda otururken buluyorum. Herkes hayatta ve mutlu\u2026 Kerim masadan masaya y\u00fcr\u00fcyor ve m\u00fc\u015fterileri kontrol ediyor, bazen \u00f6n kap\u0131ya ge\u00e7iyor ve yeni gelen bir m\u00fc\u015fteriyle el s\u0131k\u0131\u015f\u0131yor. Kar\u0131s\u0131, restoran\u0131n bir taraf\u0131ndan di\u011fer tarafa ko\u015farak, onlar\u0131 teslim edebilece\u011finden daha h\u0131zl\u0131 sipari\u015f al\u0131yor. Anaokuluna giden o\u011fullar\u0131 ve ilkokula giden k\u0131zlar\u0131, yard\u0131m etmekten \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kar\u0131yorlar. A\u015f\u00e7\u0131lardan biri, mutfak penceresinden taze bir sunum yap\u0131yor ve bunu bir hoparl\u00f6rle duyuruyor. Kerim’in k\u0131z\u0131, nihayet annesi yapmak zorunda kalmas\u0131n diye k\u00e2seyi m\u00fc\u015fteriye teslim etmek i\u00e7in yard\u0131m etmeye karar veriyor. Yanl\u0131\u015f masaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor\u2026<\/p>\n

\u201cDuydunuz mu?\u201d diye soruyor yerel bir t\u00fcccar olan Abliz, m\u00fc\u015fterilere. \u201cAbduweli, bug\u00fcn pasaportunu alabilmi\u015f. Haftaya Amerika vizesine ba\u015fvuracakm\u0131\u015f.\u201d<\/p>\n

\u201cEski haber!\u201d diyor, ba\u015fka bir masada oturan t\u00fcccar olan Memet. \u201cOn arkada\u015f\u0131m ge\u00e7en hafta pasaportlar\u0131n\u0131 geri ald\u0131. Sonunda k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 gev\u015fetiyorlar. Uygurlar yine yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilecekler!\u201d<\/p>\n

\u201cSonra?\u201d diyor Kerim \u015fakayla, \u201cUygur bir ba\u015fkan?!\u201d<\/p>\n

Herkes kahkahay\u0131 patlat\u0131yor. Sonra \u0131\u015f\u0131klar soluyor, tek duyabildi\u011fim g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131n sesleri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu \u015fu anda M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in bir s\u0131nav. Suriye’de ya da ba\u015fka yerlerde neler olup bitti\u011fine bakarsan\u0131z, bir b\u00fct\u00fcn olarak M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 bir s\u0131navdan ge\u00e7iyor. Ama Allah, her \u015feyi bilir. Sadece bunu a\u015fmam\u0131z gerek.<\/p>\n","protected":false},"author":97,"featured_media":4632,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,68],"tags":[188,286,374,373,287,284,370],"coauthors":[403],"class_list":["post-4642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk","tag-cin","tag-etnik-eritme","tag-musluman","tag-sincan","tag-soykirim","tag-uygurlar","tag-xi-jinping"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/97"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4642"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4642\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4642"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=4642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}