{"id":476,"date":"2017-11-20T16:32:08","date_gmt":"2017-11-20T13:32:08","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=476"},"modified":"2018-03-10T11:43:24","modified_gmt":"2018-03-10T08:43:24","slug":"turkiyede-hayvanciligin-gelecek-hedef-ve-stratejileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turkiyede-hayvanciligin-gelecek-hedef-ve-stratejileri\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Durumu, Gelecek Hedefleri ve Stratejileri"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131k ve Su \u00dcr\u00fcnleri<\/strong><\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi, hayvansal \u00fcr\u00fcnler toplumun yeterli ve dengeli beslenmesindeki en \u00f6nemli kaynaklard\u0131r. Alt \u00fcretim dallar\u0131yla birlikte hayvanc\u0131l\u0131k, g\u0131da temininde oldu\u011fu kadar k\u0131rsal alanlar\u0131n ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131 ile k\u0131rsal kesimde hayat standartlar\u0131n\u0131n y\u00fckseltilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da son derece \u00f6nemlidir. Bu nedenle hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde yaln\u0131zca bu sekt\u00f6re \u00f6zg\u00fc politikalar yeterli olmamaktad\u0131r. Sekt\u00f6re \u00f6zel politikalar\u0131n, makro bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7erisinde do\u011fru ve rasyonel bir kalk\u0131nma ve geli\u015fme strateji\/politikalar\u0131yla birlikte olu\u015fturulmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclmektedir (Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu Raporu, 2014).<\/p>\n

2007-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda hayvansal \u00fcretim ve \u00fcr\u00fcnlerde k\u00fcresel \u00e7apta ya\u015fanan pek \u00e7ok de\u011fi\u015fiklik ulusal politikalarda oldu\u011fu kadar uluslararas\u0131 politikalarda da kendini g\u00f6stermi\u015f ve \u00f6zellikle Avrupa Birli\u011fi (AB)\u2019nin 2013 sonras\u0131 Ortak Tar\u0131m Politikas\u0131 (OTP) reformu hayvansal \u00fcretimde hedeflerin y\u00f6n de\u011fi\u015ftirebilece\u011fine i\u015faret etmektedir. Ayn\u0131 d\u00f6nemde hayvanc\u0131l\u0131k alan\u0131nda d\u00fcnya ticaretinde etkin olan G\u00fcney Amerika \u00fclkeleri ile b\u00fcy\u00fcyen ekonomi ve artan n\u00fcfuslar\u0131 ile Asya \u00fclkelerinin k\u00fcresel e\u011filim ve seyirlerinin uluslararas\u0131 piyasalar\u0131 ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re daha fazla etkileyece\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir yandan \u00fcretimin giderek el ve yer de\u011fi\u015ftirmesi ile aile i\u015fletmelerinin yerini alan \u201cend\u00fcstri tipi\u201d i\u015fletmelerin artmas\u0131n\u0131n; \u00e7evre, sekt\u00f6r ve t\u00fcketicide yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuz bask\u0131 di\u011fer yandan t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkileyen k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve artan g\u0131da fiyatlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6nemi giderek ortaya \u00e7\u0131kan aile i\u015fletmeleri ve yerel \u00fcretim-t\u00fcketim hareketlerinin Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 d\u00f6neminde k\u00fcresel geli\u015fmelerin eksenine oturmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n

Dokuzuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019de k\u0131rm\u0131z\u0131 et ithalat\u0131\u00a0ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f, bu s\u00fcre i\u00e7erisinde yerli hayvansal \u00fcretimi desteklemek i\u00e7in do\u011frudan \u00f6demelere a\u011f\u0131rl\u0131k vermenin yan\u0131 s\u0131ra, hayvanc\u0131l\u0131\u011fa aktar\u0131lan kaynaklar da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvan hastal\u0131klar\u0131 ile ilgili kontrol ve eradikasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hem de yerli hem d\u0131\u015f kaynaklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla devam etmi\u015f, Tar\u0131m ve K\u00f6yi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecinde ad\u0131 1974\u2019te oldu\u011fu \u015fekliyle \u201cG\u0131da Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 (GTHB)\u201d olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ve bu kapsamda bir Hayvanc\u0131l\u0131k Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurulmu\u015ftur. Ge\u00e7ilen yedi y\u0131l i\u00e7erisinde \u00f6nemli bir di\u011fer geli\u015fme, AB m\u00fczakerelerinde \u00f6nemli fas\u0131llardan birisi olan G\u0131da G\u00fcvenilirli\u011fi, Veterinerlik ve Bitki Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 fasl\u0131n\u0131n m\u00fczakerelere a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. AB ile uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda \u00f6zellikle g\u0131da g\u00fcvenilirli\u011fi ile ilgili mevzuat b\u00fcy\u00fck oranda yenilenmi\u015f olup, baz\u0131 konularda halen \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrmektedir.<\/p>\n

Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 d\u00f6nemine, hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki; genetik materyal, veteriner t\u0131bbi \u00fcr\u00fcnleri ile a\u015f\u0131, et ve yem ithalat\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, girdi maliyetlerinin artt\u0131\u011f\u0131, yeti\u015ftiricinin \u00e7iftlik fiyat\u0131\/t\u00fcketici fiyat\u0131 paritesinde pay\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131, \u00fcretici gelirlerinde desteklemelerin pay\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ile girilmi\u015ftir. Bu nedenle, ekonomi ve g\u0131da alanlar\u0131nda ya\u015fanan krizleri de g\u00f6zeterek, \u201ckendini besleyebilen bir T\u00fcrkiye\u2019nin tesis edilebilmesi gereklili\u011fi\u201dnin, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcrecin ana g\u00fcndemini olu\u015fturmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n

Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen Hayvanc\u0131l\u0131k \u00d6\u0130K \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn vizyonu; \u201cUzun vadeli politikalar ve etkin kaynak kullan\u0131m\u0131yla; yeterli, nitelikli ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc hayvansal \u00fcretimle sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya ula\u015fmay\u0131 hedefleyen, rekabet g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek, \u00fcreticisinin refah d\u00fczeyini art\u0131rabilen, ulusal ekonomiye katk\u0131s\u0131 y\u00fcksek, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc<\/em>\u201d olarak ifade edilmi\u015ftir. Komisyon taraf\u0131ndan yap\u0131lan GZFT analizinde vurgulanan g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerin ba\u015f\u0131nda hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n toplumun geleneksel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 ile T\u00fcrkiye\u2019nin hem ekolojik hem genetik zenginlikleriyle farkl\u0131 hayvansal \u00fcretim modelleri i\u00e7in elveri\u015fli bir co\u011frafyada olmas\u0131 gelmektedir. Sekt\u00f6re \u00f6zg\u00fc uzun vadeli politikalar\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, istikrars\u0131z piyasa ko\u015fullar\u0131, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve hayvan hastal\u0131klar\u0131 ise hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli zay\u0131f yanlar\u0131 olarak tespit edilmi\u015ftir. Hayvanc\u0131l\u0131k \u00d6\u0130K toplant\u0131lar\u0131nda hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ile ilgili olarak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm alanlar\u0131; desteklerin ve \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n b\u00f6lgesel \u00fcretim ko\u015fullar\u0131 ve arz-talep projeksiyonlar\u0131na y\u00f6nelik planlanmas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f et \u00fcretiminin art\u0131r\u0131larak k\u0131rm\u0131z\u0131 et t\u00fcketimindeki pay\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, hayvansal \u00fcr\u00fcn ve girdi piyasalar\u0131n\u0131n istikrara kavu\u015fturulmas\u0131, yem temininin \u00fclke i\u00e7i kaynaklardan sa\u011flanmas\u0131, girdi ve \u00fcr\u00fcn kalitesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, kay\u0131t sistemlerinin ve veri kalitesinin geli\u015ftirilmesi, sekt\u00f6r\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik temel e\u011fitim ve yay\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirici, bak\u0131c\u0131, ara eleman yeti\u015ftirilmesine y\u00f6nlendirilmesi, yeti\u015ftirici\/\u00fcretici \u00f6rg\u00fctlerinin hizmet alanlar\u0131nda ve pazardaki etkinli\u011finin g\u00fc\u00e7lendirilmesi olarak grupland\u0131r\u0131labilir. Rapor kapsam\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin 2018 y\u0131l\u0131 s\u00fct ve et \u00fcretim-t\u00fcketim hedeflerinin belirlenmesi amac\u0131yla 3 farkl\u0131 senaryo haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu senaryolarda 2018 y\u0131l\u0131na dek olas\u0131 s\u00fct ve et talebini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in hem hayvan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem de hayvan ba\u015f\u0131na verim seviyelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda Hayvanc\u0131l\u0131k \u00d6\u0130K Raporu; T\u00fcrkiye hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Cumhuriyetin 100. y\u0131l\u0131 olan 2023 y\u0131l\u0131na g\u0131da g\u00fcvenilirli\u011fi ve g\u00fcvenli\u011fini temin ederek, rekabet\u00e7i ve k\u0131rsal kalk\u0131nmaya katk\u0131y\u0131 sa\u011flayarak girmesi y\u00f6n\u00fcnden de de\u011ferlidir. Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019nin k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olarak hayvansal \u00fcretim ve ticarette pay\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 i\u00e7in at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar\u0131n Hayvanc\u0131l\u0131k \u00d6\u0130K\u2019n\u0131n ortak g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile haz\u0131rlanan bu rapor ile ortaya konmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 hayvan ve hayvansal \u00fcr\u00fcn ticaretinde \u00f6nemli al\u0131c\u0131lardan birisi olan T\u00fcrkiye hem genetik materyal hem de anl\u0131 hayvan ticaretini b\u00fcy\u00fck oranda ABD, AB \u00fclkeleri ve Kanada ile ger\u00e7ekle\u015ftirmekte, \u00e7o\u011funlu\u011fu kanatl\u0131 eti ve yumurtas\u0131ndan (dam\u0131zl\u0131k hari\u00e7) olu\u015fan ihracat\u0131n\u0131 ise Orta Do\u011fu ve Afrika \u00fclkeleri ile T\u00fcrk Cumhuriyetleri\u2019ne yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye 2008 y\u0131l\u0131nda hayvanc\u0131l\u0131k desteklemelerinde de olduk\u00e7a kapsaml\u0131 bir de\u011fi\u015fikli\u011fe giderek hayvan ba\u015f\u0131na \u00f6denen do\u011frudan destek uygulamas\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Destek \u015feklinin de\u011fi\u015ftirilmesinin yan\u0131 s\u0131ra hayvansal desteklerin toplam tar\u0131msal desteklerdeki pay\u0131n\u0131n giderek art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve deste\u011fe tabi alt \u00fcretim dallar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlendirilmesi, destekleme \u00f6demelerinde \u00f6rg\u00fctlenme, hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 gibi uyum kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler olmu\u015ftur.<\/p>\n

OECD Tar\u0131m Raporu\u2019nda (2010); hayvanc\u0131l\u0131k \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in, domuz eti d\u0131\u015f\u0131ndaki ortalama et fiyatlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131l i\u00e7erisinde ilk ba\u015flarda arzlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck, yem maliyetlerinin y\u00fcksek olmas\u0131 ve artan talep nedeniyle reel olarak 1997-2006 ortalamas\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131n\u0131n beklendi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Rapora g\u00f6re ekonomik canlanma, \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde hububata oranla et t\u00fcketimini g\u00fc\u00e7lendirirken, art\u0131\u015f\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc dana etine oranla daha ucuz olan etlerde (tavuk ve domuz etleri) g\u00f6r\u00fclecek. S\u00fct mamullerinde en y\u00fcksek art\u0131\u015f\u0131n tereya\u011f\u0131 fiyatlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmesi beklenmektedir.<\/p>\n

Resmi istatistiklere olan g\u00fcven eksikli\u011fi de dikkate al\u0131narak; a\u015fa\u011f\u0131daki \u00e7izelgeden \u00f6zellikle \u00fclkemizde s\u0131\u011f\u0131r say\u0131s\u0131nda y\u0131llar boyunca \u00f6nemli art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u00c7izelge 1: T\u00fcr ve Irklar\u0131na G\u00f6re Hayvan Varl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Hayvan t\u00fcrleri<\/strong><\/td>\n2002<\/strong><\/td>\n2005<\/strong><\/td>\n2010<\/strong><\/td>\n2016<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
B\u00fcy\u00fckba\u015f<\/strong><\/td>\n9.924.575<\/td>\n10.631.405<\/td>\n11.454.526<\/td>\n14.222.228<\/td>\n<\/tr>\n
S\u0131\u011f\u0131r<\/em><\/strong><\/td>\n9.803.498<\/td>\n10.526.440<\/td>\n11.369.800<\/td>\n14.080.155<\/td>\n<\/tr>\n
K\u00fclt\u00fcr<\/em><\/strong><\/td>\n1.859.786<\/td>\n2.354.957<\/td>\n4.197.890<\/td>\n6.588.527<\/td>\n<\/tr>\n
K\u00fclt\u00fcr melezi<\/em><\/strong><\/td>\n4.357.549<\/td>\n4.537.998<\/td>\n4.707.188<\/td>\n5.758.336<\/td>\n<\/tr>\n
Yerli<\/em><\/strong><\/td>\n3.586.163<\/td>\n3.633.485<\/td>\n2.464.722<\/td>\n1.733.292<\/td>\n<\/tr>\n
Manda<\/em><\/strong><\/td>\n121.077<\/td>\n104.965<\/td>\n84.726<\/td>\n142.073<\/td>\n<\/tr>\n
K\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f<\/strong><\/td>\n31.953.800<\/td>\n31.821.789<\/td>\n29.382.924<\/td>\n41.329.232<\/td>\n<\/tr>\n
Koyun<\/em><\/strong><\/td>\n25.173.706<\/td>\n25.304.325<\/td>\n23.089.691<\/td>\n30.983.933<\/td>\n<\/tr>\n
Ke\u00e7i<\/em><\/strong><\/td>\n6.780.094<\/td>\n6.517.464<\/td>\n6.293.233<\/td>\n10.345.299<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n

\u00c7izelgede g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi \u00fclkemizdeki s\u0131\u011f\u0131r mevcudunun k\u00fclt\u00fcr \u0131rk\u0131 say\u0131s\u0131 h\u0131zla artarken, yerli \u0131rk s\u0131\u011f\u0131r say\u0131s\u0131nda \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olmu\u015ftur. Melez \u0131rk hayvan say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f daha az oranda olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu oranda bir art\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen et arz\u0131nda ve fiyat y\u00fckselmesindeki nedenleri izah etmek zor olmaktad\u0131r. AB\u2019nin T\u00fcrkiye 2011 \u0130lerleme Raporu\u2019nda tar\u0131m istatistikleri konusunda bir stratejinin kabul edilmemi\u015f olmas\u0131 ele\u015ftirilmektedir. GTHB b\u00fcnyesinde bulunan t\u00fcm bilgi sistemlerinin, tek veri taban\u0131 alt\u0131nda toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan Tar\u0131m Bilgi Sistemi (TBS) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n etkin bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

Ovalarda ve yaylalarda koyun ve ke\u00e7i s\u00fcr\u00fclerini seyrek olarak g\u00f6r\u00fclebilmesi durumu, k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan say\u0131s\u0131ndaki resmi rakamlar\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ile \u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki at\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleri, 1 milyar Avro\u2019yu a\u015fan cirosuyla 2012 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla d\u00fcnyada 12. s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Gerek \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn, gerekse T\u0130GEM\u2019in haralar\u0131, \u00fclkemizdeki at\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya ile rekabet edebilir bir d\u00fczeye \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ift\u00e7i elinde yerli \u0131rk hayvanlar\u0131n muhafazas\u0131 proje destekleriyle yerli hayvan genetik kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n muhafazas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca tiftik \u00fcretimine destek verilmesiyle tiftik ke\u00e7isi \u00fcretiminde \u00f6nemli ba\u015far\u0131 sa\u011flanabilmi\u015ftir.<\/p>\n

S\u00fbni tohumlama \u00fcretiminde \u00f6nemli \u00fcretim rakamlar\u0131 yakalanabilmi\u015f iken dondurulmu\u015f embriyo transferi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda istenen ba\u015far\u0131 sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cKoyun ve Ke\u00e7ilerin Elektronik Olarak Kimliklendirilmesi ve Kayd\u0131 Projesi\u201d ile elektronik kulak k\u00fcpesi ve el terminali tedariki yap\u0131lm\u0131\u015f olup \u00fccretsiz olarak \u00fclke genelinde koyun ve ke\u00e7ilerin elektronik olarak kimliklendirilmesi ve kayd\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Eyl\u00fcl 2017 itibariyle 12.976.307 adet yeni do\u011fan kuzu ve o\u011flak elektronik olarak kimliklendirilerek kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hayvan hastal\u0131klar\u0131 ve zararl\u0131lar\u0131n\u0131n olumsuz etkilerinin azalt\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7al\u0131\u015fmalarda, hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmeleri baz\u0131nda koruyucu \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 ile \u00fclke \u015fartlar\u0131na uygun a\u015f\u0131, ila\u00e7 ve serum \u00fcretimlerinin miktar ve kalitesinin iyile\u015ftirilmesi ihtiya\u00e7lar\u0131 devam etmektedir.<\/p>\n

2017 y\u0131l\u0131 itibariyle GTHB \u00e7al\u0131\u015fma izni verilen hayvan hastanesi say\u0131s\u0131 54, veteriner te\u015fhis ve analiz laboratuvar\u0131 38,\u00a0 deney hayvan\u0131 kurulu\u015flar\u0131 135, veteriner klinik 5501, veteriner poliklinik 52, ev ve s\u00fcs hayvan\u0131 sat\u0131\u015f yerleri 2069 olmu\u015ftur.<\/p>\n

2002 y\u0131l\u0131nda et \u00fcretimi toplam\u0131 420 bin ton, 2010 y\u0131l\u0131nda 780 bin ton ve 2016 y\u0131l\u0131nda ise 1,17 milyon ton olmu\u015ftur.<\/p>\n

Ayr\u0131ca 2002 y\u0131l\u0131nda s\u00fct \u00fcretimi 8.408.568 ton, 2010 y\u0131l\u0131nda 13.543.674 ve 2016 y\u0131l\u0131nda ise 18.489.161 ton olmu\u015ftur. 2016 y\u0131l\u0131 s\u00fct \u00fcretiminin yakla\u015f\u0131k 16,7 milyon tonu inek, 1,16 milyon tonu koyun, 480 bin tonu ke\u00e7i ve 63 bin ton manda s\u00fct\u00fc olmu\u015ftur. \u00d6zellikle son y\u0131llarda sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kaliteli beslenme anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ke\u00e7i ve manda s\u00fct\u00fc ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerine olan talep h\u0131zla artmaya devam etmektedir (T\u00dc\u0130K, Hayvansal \u00fcretim istatistikleri).<\/p>\n

\u00dclkemizde birim hayvan ba\u015f\u0131na elde edilen verim d\u00fczeyleri, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmi\u015f oldu\u011fu \u00fclkelere g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerde olup T\u00dc\u0130K\u2019in 2009 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re s\u0131\u011f\u0131r karkas a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ortalama 216 kg iken inek ba\u015f\u0131na s\u00fct verimi 2800 kg\/laktasyon d\u00fczeyindedir. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ise bu miktarlar s\u0131ras\u0131yla 270-280 kg karkas ve 5000-6000 kg\/laktasyon civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

2002 y\u0131l\u0131nda \u00fcretilen yumurta say\u0131s\u0131 11 milyar, 2010 y\u0131l\u0131nda 11 ve 2016 y\u0131l\u0131nda ise 18 milyar olmu\u015ftur. Ancak, T\u00fcrkiye, kanatl\u0131 sekt\u00f6r\u00fcnde dam\u0131zl\u0131k temininde b\u00fcy\u00fck oranda d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Nitekim dam\u0131zl\u0131k tavuk yumurtas\u0131 ile civciv ihtiyac\u0131 \u00e7o\u011funlukla ithalat\u0131 ile kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Son y\u0131llarda kamu taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen dam\u0131zl\u0131k \u0131rklar\u0131n ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u00dcretilen k\u00fcmes hayvan\u0131 et miktar\u0131 ise 2002 y\u0131l\u0131nda 696 bin ton, 2010 y\u0131l\u0131nda 1.444 bin ton ve 2016\u2019da 1.879 bin ton seviyesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (T\u00dc\u0130K).<\/p>\n

Bal \u00fcretimi 2002 y\u0131l\u0131nda 74.554 ton, 2010 y\u0131l\u0131nda 81.115 ve 2016 y\u0131l\u0131nda 105.727 ton olmu\u015ftur. Orijini belli ballar\u0131 tercih eden AB ve ABD t\u00fcketicilerine y\u00f6nelik monofloral ballar\u0131n \u00fcretimi, di\u011fer ar\u0131 \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretiminin \u00f6zendirilmesi, s\u0131n\u0131r ticareti veya illegal yollardan kalitesiz bal giri\u015finin engellenmesi ve ar\u0131c\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne gerekli deste\u011fin sa\u011flanmas\u0131 ar\u0131c\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne \u00f6nemli bir rekabet \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc getirecektir. Ancak \u00f6zellikle \u00fcreticilerin kalite, standart ve pazarlamada yeterince etkin olamamalar\u0131 buna b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde engel olmaktad\u0131r. Bilindi\u011fi \u00fczere son zamanlarda tespit edilen sahte bal sat\u0131\u015flar\u0131 yerli t\u00fcketimin de azalmas\u0131na ve t\u00fcketicinin g\u00fcvenini kaybetmesine neden olmu\u015ftur. T\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131n, T\u00fcrkiye ar\u0131c\u0131l\u0131kta \u00e7ok \u00f6nemli potansiyele sahiptir.<\/p>\n

2009 y\u0131l\u0131 ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren s\u00fcrekli bir art\u0131\u015f e\u011filimine giren k\u0131rm\u0131z\u0131 et fiyatlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in ilk etapta, 2010 y\u0131l\u0131nda, Et ve Bal\u0131k Kurumu (EBK) Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kasapl\u0131k hayvan ithalat\u0131 g\u00f6revi verilmi\u015f; fiyatlarda bir gerileme olmamas\u0131 nedeniyle daha sonra g\u00fcmr\u00fck vergileri indirilerek, \u00f6zel sekt\u00f6re de besi materyali ve karkas et ithalat\u0131 izni verilmi\u015ftir.<\/p>\n

Temmuz 2017 tarihinde Bakanlar Kurulu karar\u0131 ile canl\u0131 b\u00fcy\u00fckba\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f, et ithalat\u0131nda g\u00fcmr\u00fck vergileri 31\/12\/2018 tarihine kadar s\u0131f\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Al\u0131nan Kararla;\u00a0hayvanc\u0131l\u0131kta Et ve S\u00fct kurumuna\u00a0s\u0131f\u0131r g\u00fcmr\u00fckle ithalat yetkisi verilmi\u015ftir. Et ve S\u00fct kurumunun y\u0131lsonuna kadar kullanaca\u011f\u0131 ithalat kontenjan\u0131 ise; canl\u0131 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar \u00a0i\u00e7in 500.000 ba\u015f, canl\u0131 koyun ve ke\u00e7iler i\u00e7in 475.000 ba\u015f, b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n eti 75.000 ton ve \u00e7eyrek karkas 20.000 ton olarak belirlenmi\u015ftir. \u0130thal edilen et k\u0131yma ve ku\u015fba\u015f\u0131 olarak belirli marketlerde sat\u0131\u015fa sunulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu ithalat uygulaman\u0131n yerli besi hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131za b\u00fcy\u00fck darbe vuraca\u011f\u0131 \u00e7ok say\u0131da ekonomist ve uzman taraf\u0131ndan dile getirilmektedir.<\/p>\n

Bu uygulamalar\u0131 tamamlayacak \u015fekilde, k\u0131rm\u0131z\u0131 ete olan talep bask\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla, talebin tavuk, hindi ve bal\u0131k gibi et t\u00fcrlerine kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli bir se\u00e7enek olarak de\u011ferlendirilmelidir. Bununla beraber, k\u0131rm\u0131z\u0131 et \u00fcretimi amac\u0131yla ba\u015fta koyunculuk olmak \u00fczere hayvan say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve besicili\u011fin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nemini devam ettirmekte, di\u011fer et \u00fcretim ama\u00e7l\u0131 hayvan yeti\u015ftiricili\u011finin \u00f6zendirilmesi ihtiyac\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n et teminindeki g\u00f6rev ve sorumlulu\u011funun; hayvan \u00fcretiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak tedbirleri almak, milli hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc desteklemek, \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131yla et fiyatlar\u0131nda istikrar sa\u011flamak olmas\u0131 ve \u00fcreticiyi k\u00fcst\u00fcren hayvan eti ithal eden bakanl\u0131k olmamas\u0131 beklenirdi. Et ithalat\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131na dan\u0131\u015farak Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu g\u00f6revi yerine getirmesi sa\u011flanabilirdi.<\/p>\n

\u00dclkemizde kaliteli kaba yem kaynaklar\u0131n\u0131, \u00e7ay\u0131r-mer\u2019a ve yem bitkileri alanlar\u0131 olu\u015fturmakta, yakla\u015f\u0131k 21 milyon hektar \u00e7ay\u0131r-mer\u2019a alan\u0131 ile yem bitkileri toplam 15 milyon ton kuru ot kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcretim yap\u0131labilmektedir Uzun y\u0131llard\u0131r yap\u0131lan g\u00f6zlem ve deneyimler; hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zda girdilerin %70’e yak\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan \u201cYem harcamalar\u0131nda\u201d temel sorunun \u201cyo\u011fun yemler\u201d den de\u011fil \u201ckaba yemler\u201dden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n

Yurdumuzda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yonca, korunga, adi fi\u011f ve bur\u00e7ak gibi geleneksel bir ka\u00e7 yem bitkisinin tar\u0131m\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Bat\u0131 Avrupa’da s\u00fct s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n\u0131n enerji ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n %50’sinin \u00e7ay\u0131r ve mer\u2019alardan, %25’inin kuru ot ve silajdan, %25’inin de yo\u011fun yem (kesif yem=konsantre yem) ile kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde ABD’de yem bitkileri, \u00e7ay\u0131r ve mer\u2019a otu besideki et s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki hayvanlar\u0131n rasyonlar\u0131nda \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r.<\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7 duydu\u011fu kaliteli kaba yemin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in yem bitkileri ve silaj \u00fcretiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin en \u00f6nemli kaynaklar\u0131ndan biri olan mera, yaylak ve k\u0131\u015flaklar\u0131n \u0131slah edilerek otlatma kapasitelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Tarlan\u0131n t\u00fcm bir ekim mevsimi veya bir ka\u00e7 y\u0131l s\u00fcreyle tamamen yem bitkilerine ayr\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelen \u201cana \u00fcr\u00fcn\u201d olarak yem bitkileri tar\u0131m\u0131, kaba yemlerin \u00fclkemizde \u00fcretim ve t\u00fcketimini d\u00fczenleyecek bir pazar ortam\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131, hayvansal \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131ndaki dalgalanmalar ve pazarlama zorluklar\u0131 gibi bir\u00e7ok nedenle yayg\u0131n olarak yap\u0131lmamaktad\u0131r. \u00dclkemizde yem bitkileri tar\u0131m\u0131, daha \u00e7ok ara \u00fcr\u00fcn, yan \u00fcr\u00fcn veya ikinci \u00fcr\u00fcn olarak dikkate al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye hayvansal \u00fcretiminde en \u00f6nemli maliyet kalemlerinden olan yemdeki d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 2011 y\u0131l\u0131nda 1,7 milyar ABD Dolar\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015f ve sadece 400 bin ton civar\u0131nda bitkisel protein kayna\u011f\u0131 ithal edilmi\u015ftir. Ek olarak 1,5 milyon ton ya\u011fl\u0131 tohum, 1,3 milyon ton k\u00fcspe ithal edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Yem maliyetleri t\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye\u2019de de \u00e7ok y\u00fckselmi\u015f ve yurt i\u00e7i arz yetersizli\u011fi sebebiyle baz\u0131 y\u0131llarda kaba yem ve 2017 y\u0131l\u0131nda oldu\u011fu gibi saman ithalat\u0131 yap\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7izelge 2: Yem \u00dcretimi Miktarlar\u0131 (Ton)<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Y\u0131llar<\/strong><\/td>\nS\u0131\u011f\u0131r Besi Yemi<\/strong><\/td>\nS\u0131\u011f\u0131r S\u00fct Yemi<\/strong><\/td>\nEtlik Pili\u00e7 Yemi<\/strong><\/td>\nYumurta Yemi<\/strong><\/td>\nDi\u011fer Karma Yemler<\/strong><\/td>\nGenel Toplam<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
2002<\/strong><\/td>\n898.944<\/td>\n1.535.418<\/td>\n790.814<\/td>\n89.836<\/td>\n2.300.141<\/td>\n5.615.153<\/td>\n<\/tr>\n
2005<\/strong><\/td>\n1.355.332<\/td>\n2.027.578<\/td>\n1.076.135<\/td>\n96.411<\/td>\n2.278.817<\/td>\n6.834.273<\/td>\n<\/tr>\n
2010<\/strong><\/td>\n2.169.487<\/td>\n3.466.422<\/td>\n3.453.846<\/td>\n820.753<\/td>\n1.257.022<\/td>\n11.167.530<\/td>\n<\/tr>\n
2016<\/strong><\/td>\n3.827.073<\/td>\n5.840.262<\/td>\n4.566.237<\/td>\n2.958.232<\/td>\n3.210.048<\/td>\n20.401.852<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Kaynak: G\u0131da Kontrol Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n

Hayvanc\u0131l\u0131kta kapal\u0131 besi ve s\u00fct hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fclke i\u00e7inde \u00fcretilen yemin yetersizli\u011fini daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 2017 y\u0131l\u0131nda da kaba yem kapsam\u0131nda \u00f6zellikle saman ithal edilmesi, besicilik sekt\u00f6r\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi konusunda kamuoyunda imaj ve alg\u0131 bozulmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fckba\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan yeti\u015ftiricili\u011finde k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 etkileyen en \u00f6nemli unsur olan kaliteli kaba yem arz\u0131nda destekleme politikalar\u0131yla \u00f6nemli miktarda art\u0131\u015f sa\u011flanm\u0131\u015f olup yem bitkilerinin kalite ve \u00e7e\u015fit bak\u0131m\u0131ndan geli\u015ftirilmesi ve \u00fcretimlerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, sekt\u00f6r a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini korumaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Hayvanc\u0131l\u0131k Sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn Sorunlar\u0131 ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri:<\/strong><\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da verilenler konular i\u00e7inde yer alan T\u00fcrkiye\u2019de hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde g\u00f6r\u00fclen sorunlar Onuncu Kalk\u0131nma Plan\u0131 Hayvanc\u0131l\u0131k \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu\u2019nda \u00e7ok geni\u015f olarak tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

    \n
  • T\u00fcrkiye\u2019de hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli sorunlar\u0131 i\u00e7erisinde genetik materyal ve dam\u0131zl\u0131k \u00fcretimi ile hayvan ba\u015f\u0131na verim d\u00fczeylerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u0131slah faaliyetleri ile ilgili hususlar da yer almaktad\u0131r. D\u00fcnya genelinde ve AB \u00f6zelinde di\u011fer geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin daha d\u00fc\u015f\u00fck verim seviyelerine sahip oldu\u011fu, bu sebeple \u00fcretime katk\u0131 yapan ana t\u00fcrlerde genetik materyal a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n hala \u00f6nemli maliyetleri beraberinde getirerek s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/li>\n
  • Hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ile ilgili uzun vadeli hedef ve politika bulunmamaktad\u0131r.<\/li>\n
  • Verim d\u00fczeyindeki d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck, beslenme, yem, mera, organizasyon, hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve kamu kurulu\u015flar\u0131ndaki yanl\u0131\u015f hayvanc\u0131l\u0131k politikalar\u0131 ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kalk\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan d\u00fczenlemelerin politik tercihlere ba\u011fl\u0131 olarak s\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015fimi, hayvanc\u0131l\u0131k piyasas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in uygun bir ortam\u0131n sa\u011flanmamas\u0131, yurt d\u0131\u015f\u0131ndan ithal\u00a0edilen ve dam\u0131zl\u0131\u011fa y\u00f6nelik olmayan canl\u0131 hayvan ve hayvansal \u00fcr\u00fcnler hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fememesi nedenleri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/li>\n
  • \u0130stikrars\u0131z hayvansal \u00fcr\u00fcn piyasas\u0131 sebebiyle bitkisel \u00fcretimle rekabet edemeyen yem bitkileri \u00fcretimi, hem bu nedenle, hem de sulanabilir alanlar\u0131n geni\u015fletilememesinden dolay\u0131 yeterince art\u0131r\u0131lamamaktad\u0131r.<\/li>\n
  • Ge\u00e7imlik ve yar\u0131-ge\u00e7imlik hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmeleri ile tutulmakta, her ko\u015fulda b\u00fcy\u00fck i\u015fletmelerin ekonomik oldu\u011fu kan\u0131s\u0131 ile hareket edilmesi ve politikalar olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6nemli bir sorundur.<\/li>\n
  • T\u00fcrkiye; genetik materyal, canl\u0131 b\u00fcy\u00fckba\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan, ana girdi maddeleri ve k\u0131rm\u0131z\u0131 et konusunda ithalat\u00e7\u0131 \u00fclke konumunda bulunmaktad\u0131r.<\/li>\n
  • \u00c7e\u015fitli \u00fclkelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda girdi maliyetleri olduk\u00e7a y\u00fcksektir ve g\u00fcnden g\u00fcne de artmaktad\u0131r. Artan girdi maliyetlerine ek olarak; \u00fcretici-toplay\u0131c\u0131-besici- t\u00fcccar-i\u015fleyici-toptanc\u0131-perakendeci ve t\u00fcketiciden olu\u015fan pazarlama zincirinde, t\u00fcketici fiyatlar\u0131nda \u00fcretici pay\u0131n\u0131n pek \u00e7ok \u00fcr\u00fcnde giderek azalmas\u0131, \u00fcretime verilen desteklerin asl\u0131nda \u00fcretimden sonraki s\u00fcre\u00e7lere akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00d6zel \u0130htisas Komisyonu Raporu, 2014).<\/li>\n
  • Donat (2017), tar\u0131mda \u00f6zellikle hayvanc\u0131l\u0131kta \u00f6zellikle\u00a0canl\u0131 hayvan\u00a0ve\u00a0karkas et\u00a0taraf\u0131nda aral\u0131ks\u0131z s\u00fcren ithalata\u00a0lop et ithalat\u0131 da eklenince \u00fcretici bundan sonras\u0131 i\u00e7in ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemez hale geldi\u011fini ifade etmekte ve ithalata yol a\u00e7an 8 kronik sorun olarak a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131 belirtmektedir:\n
      \n
    • \u00dcretim planlamas\u0131 yok.<\/li>\n
    • Girdi maliyetleri\u00a0ve kur riski\u00a0\u00e7ok y\u00fcksek.<\/li>\n
    • Da\u011f\u0131n\u0131k yap\u0131daki \u00fcreticinin pazara eri\u015fim sorunu var.<\/li>\n
    • Serbest piyasa kurallar\u0131 i\u015flemiyor.<\/li>\n
    • Reg\u00fclasyonlar yeterli de\u011fil.<\/li>\n
    • \u00dcreticilerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri al\u0131nm\u0131yor.<\/li>\n
    • Katma de\u011fer ve markal\u0131 \u00fcretim g\u00fcndemde yok.<\/li>\n
    • STK’lar yeteri kadar etkin de\u011fil.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n
    • Y\u0131ld\u0131r\u0131m (2017), Kas\u0131m 2017\u2019de s\u00f6z konusu olan ithal\u00a0et i\u00e7in \u201cSat\u0131lan ucuz etin faturas\u0131 \u00fclkeye \u00e7ok a\u011f\u0131r olacak. Ucuz et sat\u0131\u015f\u0131 nedeniyle besici hayvan\u0131n\u0131 kestiremiyor. Aylard\u0131r besledi\u011fi hayvan\u0131n\u0131 maliyetin alt\u0131nda satmak zorunda kal\u0131yor. Daha da \u00f6nemlisi besici \u00fcretimden ka\u00e7\u0131yor. T\u00fcrkiye, her ge\u00e7en g\u00fcn daha \u00e7ok ithalat yapmak zorunda kalacak. \u00dcretimi bitirirseniz yar\u0131n paran\u0131z olsa dahi ithal\u00a0edecek et bulamazsan\u0131z. Bug\u00fcn ucuz dedi\u011finiz et, yar\u0131n \u00e7ok pahal\u0131ya gelecek. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde \u00fcretimin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerinin desteklenmesi, hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmelerinin rehabilitasyonu, gen\u00e7 \u00e7ift\u00e7ilere hibe deste\u011fi, dam\u0131zl\u0131k d\u00fcve merkezlerinin kurulmas\u0131 ve di\u011fer projelerinin tamam\u0131 ithalata dayal\u0131 bir model olarak kurgulanm\u0131\u015f. K\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerine, gen\u00e7 \u00e7ift\u00e7ilere da\u011f\u0131t\u0131lacak dam\u0131zl\u0131k hayvanlar ithal\u00a0edilecek. Dam\u0131zl\u0131k d\u00fcve merkezlerine dam\u0131zl\u0131k hayvan ithal\u00a0edilecek. Besicilik yapmak isteyenlere besi hayvan\u0131 ithal\u00a0edilecek. Bakanl\u0131\u011f\u0131n her y\u0131l 20 bin i\u015fletmeye, i\u015fletme ba\u015f\u0131na 5 dam\u0131zl\u0131k d\u00fcve ithal\u00a0ederek da\u011f\u0131tmas\u0131 hayvan hastal\u0131klar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 tehdidini de beraberinde getiriyor. Hayvanla birlikte hastal\u0131k ta ithal\u00a0edilmi\u015f olacak. Mevcut s\u00fcr\u00fclerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 da tehlikeye at\u0131l\u0131yor.\u201d \u015feklinde kayg\u0131 verici ele\u015ftirileri getirmektedir.<\/li>\n
    • T\u00fcrkiye\u2019de hayvansal \u00fcr\u00fcnlerde t\u00fcketim seviyesi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere k\u0131yasla d\u00fc\u015f\u00fck olup burada al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc en \u00f6nemli etkendir.<\/li>\n
    • Hayvanc\u0131l\u0131\u011fa ili\u015fkin ithalatlar\u0131n toplam\u0131na \u00f6denen miktar, genelde hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne ayr\u0131lan destek miktar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde olabilmektedir.<\/li>\n
    • T\u00fcrkiye\u2019de halen brusellozis, t\u00fcberk\u00fclozis, \u015fap, PPR, newcastle gibi hem ekonomik hem de halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yan hastal\u0131klar devam etmektedir.<\/li>\n
    • Hayvan kimliklendirme sistemi ve hayvan hareketlerinin kontrol\u00fc konusunda eksiklikler oldu\u011fu ve sorunlar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, hayvan hastal\u0131klar\u0131 ile m\u00fccadele amac\u0131yla b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir stratejinin haz\u0131rlanarak \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde uygulamalara yans\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/li>\n
    • T\u00fcrkiye pek \u00e7ok \u00f6nemli hastal\u0131\u011f\u0131n a\u015f\u0131s\u0131nda d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olup, a\u015f\u0131 ithalat\u0131na \u00f6nemli miktarda d\u00f6viz \u00f6denmektedir.<\/li>\n
    • 4631 say\u0131l\u0131 Hayvan Islah\u0131 Kanunu kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ulusal \u0131slah faaliyetleri y\u00f6netmelikler kapsam\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ek olarak, yerli genetik kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve \u0131slah alan\u0131nda at\u0131lan ad\u0131mlar da yetersiz kalmakta, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda yerli \u0131rklar\u0131n ve beraberinde \u00fcst\u00fcn \u00f6zelliklerinin kaybolmas\u0131 tehlikesi artmaktad\u0131r.<\/li>\n
    • Yeti\u015ftirici ve \u00fcretici \u00f6rg\u00fctleri ile kooperatifler geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki \u00f6zerklik, kurumsal kapasite ve insan kaynaklar\u0131 ile hizmet seviyesine ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n
    • \u00c7ift\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerinin \u00fcr\u00fcnlerin pazarlanmas\u0131 ve i\u015flenmesindeki paylar\u0131 ve pazarl\u0131k g\u00fc\u00e7leri yok denecek kadar d\u00fc\u015f\u00fck olup fiyat olu\u015fumuna etkileri bulunmamaktad\u0131r.<\/li>\n
    • Hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne gen\u00e7lerin ilgi duymas\u0131 arz s\u00fcreklili\u011fi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00fcretim i\u00e7in ana ko\u015fuldur.<\/li>\n
    • Sekt\u00f6rde kalifiye eleman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 her a\u015famada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ana sorunlardan bir di\u011feridir. Asgari bir e\u011fitime sahip bak\u0131c\u0131, \u00e7oban ve k\u00e2hya bulunmas\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6zellikle sosyal g\u00fcvence ve di\u011fer \u00f6zl\u00fck haklar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131lar ba\u015f g\u00f6stermektedir. \u00dcretici\/yeti\u015ftirici \u00f6rg\u00fctleri ile kooperatiflerin hem ara eleman e\u011fitimi, hem de sosyal g\u00fcvence\/\u00f6zl\u00fck haklar\u0131 gibi konularda yeterince etkin olamamas\u0131 sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesini geciktirmektedir.<\/li>\n
    • Ziraat fak\u00fcltelerinin zootekni b\u00f6l\u00fcmlerinden mezun olan ve zooteknist olarak adland\u0131r\u0131lan uzman m\u00fchendisler ile veteriner fak\u00fcltelerinden benzer dersler alarak mezun olan zooteknist veteriner hekimler veya normal veteriner hekimlerin \u00e7o\u011funlukla ayn\u0131 veya benzer i\u015fi yapmakta ve sorumluluk y\u00fcr\u00fctmektedirler. Bu durum \u00f6zellikle kamu kesiminde mesleki yap\u0131lanmada ve uygulamada karma\u015faya ve bazen de mesleki taassup ile kadrola\u015fmaya gidebilmektedir. Bu duruma \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi olarak;\n
        \n
      • Hayvanc\u0131l\u0131k Fak\u00fclteleri kurularak hayvan \u0131slah\u0131 ve yeti\u015ftiricili\u011fi konular\u0131 ile buradan mezun olacak olan uzmanlar\u0131n yetkili ve sorumlu olmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
      • Veteriner fak\u00fcltelerinden de sadece hayvan doktoru olan veteriner hekimlerin yeti\u015fmesi ve onlar\u0131nda hayvan hastal\u0131klar\u0131 ile yetkili ve sorumlu k\u0131l\u0131nmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 veya<\/li>\n
      • Tek fak\u00fcltede iki ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcm \u015feklinde zooteknist uzmanl\u0131\u011f\u0131 ve veteriner hekimlik e\u011fitiminin verilmesi gibi bir akademik yakla\u015f\u0131m \u00f6nerilebilir. Ayr\u0131ca bunlar\u0131n meslek okulu gibi \u201cHayvanc\u0131l\u0131k lisesi\u201d, \u201cHayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 lisesi\u201d, \u201cS\u00fcr\u00fc Y\u00f6neticili\u011fi Lisesi\u201d gibi orta d\u00fczey e\u011fitim kurumlar\u0131 da \u00f6nerilebilir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n
          \n
        • Tar\u0131msal dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetlerine y\u00f6nelik destekler ve uygulamalar bulunmakla birlikte, yeti\u015ftirici e\u011fitimi, yenilik ve geli\u015fmelerle ilgili yay\u0131m faaliyetleri d\u00fczenli ve yeterli d\u00fczeyde y\u00fcr\u00fct\u00fclememektedir.<\/li>\n
        • T\u00fcrkiye hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f ticarette; hayvan hastal\u0131klar\u0131, y\u00fcksek girdi maliyetleri, \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 geni\u015fleyen ama geli\u015fimi ve dolay\u0131s\u0131yla etkinli\u011fi s\u0131n\u0131rl\u0131 kalan, hedefleri belirlenmemi\u015f \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve yeti\u015ftirici\/\u00fcretici \u00f6rg\u00fctlenmesinin yetersizli\u011fi sebebiyle rekabet edememektedir.<\/li>\n
        • Organize Hayvanc\u0131l\u0131k B\u00f6lgesi yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sosyo-ekonomik a\u00e7\u0131dan hangi tip yeti\u015ftiricili\u011fe hizmet edece\u011fi detayl\u0131ca ele al\u0131nmadan yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 \u00f6nerilmektedir.<\/li>\n
        • OHB\u2019ler kurulan b\u00f6lgelerdeki belirli bir b\u00f6lge i\u00e7erisinde artan hayvan hareketleri, karantina ko\u015fullar\u0131, hayvan hastal\u0131klar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc, at\u0131k ve g\u00fcbre y\u00f6netimi, hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmelerinin yem bitkileri ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve kurulu ah\u0131r kapasitelerinin b\u00fcy\u00fcmeye a\u00e7\u0131k olmas\u0131 dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6ncelikli konulard\u0131r (Anonim, 2012l).<\/li>\n
        • S\u00f6zle\u015fmeli \u00fcretim, ortak makine kullan\u0131m\u0131, girdi ve destek hizmetler sa\u011flayabilecek yeti\u015ftirici\/\u00fcretici \u00f6rg\u00fctlerine y\u00f6nelik d\u00fczenlemelere ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r.<\/li>\n
        • T\u00fcrkiye\u2019de hayvanc\u0131l\u0131k ve birincil hayvansal \u00fcr\u00fcn piyasa d\u00fczenini sa\u011flayabilecek etkin bir yap\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Bu da hayvansal \u00fcretimin k\u0131r\u0131lgan ve istikrars\u0131z piyasa ko\u015fullar\u0131nda yap\u0131lmas\u0131na sebep olmakta, hem \u00fclke i\u00e7inde di\u011fer sekt\u00f6rlerle hem de uluslararas\u0131 piyasada di\u011fer \u00fclkelerle rekabet edebilirli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir.<\/li>\n
        • AB\u2019dekine benzer bir Co\u011frafi \u0130\u015faretleme Sistemi olmamas\u0131, hayvanc\u0131l\u0131kta pazarlama sorununun devam\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de uygulanan sistem etkin ve amac\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmamakta birlikte uluslararas\u0131 platformdaki ge\u00e7erlili\u011fi de net de\u011fildir.<\/li>\n
        • Hayvan refah\u0131 ve hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmelerinin \u00e7evre \u00fczerindeki olumsuz etkileri giderek \u00f6nemli bir sorun olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n
        • Mevcut durumun tespitine imk\u00e2n sa\u011flayacak hayvanc\u0131l\u0131k istatistiklerinin g\u00fcvenilirli\u011fi halen \u00f6nemli bir sorundur.<\/li>\n
        • Hayvanc\u0131l\u0131k ile ilgili say\u0131lan yap\u0131sal sorunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye ve d\u00fcnyadaki geli\u015fime paralel olarak \u00f6zellikle d\u0131\u015f sat\u0131m olana\u011f\u0131 bulunan alt \u00fcretim dallar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fclmekte oldu\u011fu, ancak daha \u00e7ok yerli pazara \u00fcretim yapmaya devam eden alt \u00fcretim dallar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn daha fazla zaman ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/li>\n<\/ul>\n

          G\u0131da, Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakan\u0131 Ahmet E\u015fref Fak\u0131baba\u2019n\u0131n Bakanlar Kurulu\u2019na 2017 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda sunmas\u0131 beklenen k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerinin desteklenmesi projesi kapsam\u0131nda:<\/p>\n

            \n
          • Bakanl\u0131\u011f\u0131n 2018 y\u0131l\u0131nda uygulayaca\u011f\u0131 hayvanc\u0131l\u0131k projesi kapsam\u0131nda canl\u0131 hayvan ve et ithalat\u0131na devem edilmesi,<\/li>\n
          • K\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerine besi deste\u011fi sa\u011flanacak. 50 ba\u015fa kadar kapasiteye sahip k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerinin, yerli hayvanlardan \u00fcrettikleri karkas et i\u00e7in 250 TL\/ba\u015f destekleme \u00f6denmesi,<\/li>\n
          • K\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanlardan elde edilen et miktar\u0131n\u0131 y\u00fczde 10\u2019dan y\u00fczde 25\u2019e y\u00fckseltmek i\u00e7in; erken kuzu o\u011flak kesimlerini engelleyerek birim karkas a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in kuzu ve o\u011flaklara 2018 y\u0131l\u0131nda destek verilmesi,<\/li>\n
          • K\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmeleri s\u00f6zle\u015fmeli yeti\u015ftiricilik kapsam\u0131na d\u00e2hil edilerek canl\u0131 materyal al\u0131m\u0131 ve yem giderleri finanse edilmesi,<\/li>\n
          • Proje ile ilk y\u0131l 20 bin i\u015fletmeye 5\u2019er ba\u015f kombine verim y\u00f6nl\u00fc \u0131rklardan dam\u0131zl\u0131k gebe d\u00fcve verilmesi,<\/li>\n
          • Yurt d\u0131\u015f\u0131ndan getirilecek olan kombine verim y\u00f6nl\u00fc dam\u0131zl\u0131k gebe d\u00fcve bedeli yakla\u015f\u0131k 13 bin TL\/Ba\u015f olmas\u0131,<\/li>\n
          • Proje ile 3 y\u0131lda toplamda 60 bin i\u015fletmeye 5\u2019er ba\u015f dam\u0131zl\u0131k da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 300 bin ba\u015f dam\u0131zl\u0131k d\u00fcve ithal edilmesi,<\/li>\n
          • K\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f i\u015fletmelerinde istihdam edilen \u00e7obanlar\u0131n SGK primlerini bakanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6demesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/li>\n<\/ul>\n
              \n
            • Yukar\u0131daki rakamlardan da g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmeleri deste\u011finin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc yine ithalata gitmi\u015f olacak \u015feklinde derin endi\u015feler bulunmaktad\u0131r (Y\u0131ld\u0131r\u0131m, 2017).<\/li>\n
            • K\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerine besi deste\u011fi sa\u011flanacak olmas\u0131 ve 50 ba\u015fa kadar kapasiteye sahip k\u00fc\u00e7\u00fck aile i\u015fletmelerinin desteklenecek olmas\u0131 \u00f6nemli ve olumlu bir yakla\u015f\u0131m olmas\u0131na ra\u011fmen, k\u0131rsal alanda ya\u015fanan kentlere g\u00f6\u00e7 olay\u0131 ve \u00f6zellikle mer\u2019a hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcksek \u00fccretle bile \u00e7oban bulunamay\u0131\u015f\u0131, k\u0131rsalda aileleri hayvanc\u0131l\u0131ktan uzakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n

              Kara\u00e7alt\u0131 (2017), hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n mevcut ger\u00e7ek durumunu, sorunlar\u0131n\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ortaya koymu\u015ftur:<\/p>\n

              Realite-sorunlar:<\/strong><\/p>\n

                \n
              1. Kaba yem yetersizli\u011fi,<\/li>\n
              2. Hayvan materyali yetersizli\u011fi:\n
                  \n
                1. Islah edilmi\u015f hayvan,<\/li>\n
                2. Yerli hayvan,<\/li>\n
                3. D\u00fczensiz melezleme.<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n
                4. \u00dcreme-\u00e7o\u011faltma (reprod\u00fcksiyon),<\/li>\n
                5. Hayvan hastal\u0131klar\u0131,<\/li>\n
                6. Hayvanc\u0131l\u0131k y\u00f6netimi (menagement).<\/li>\n<\/ol>\n

                  \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri:<\/strong><\/p>\n

                    \n
                  1. Kaba yem temini<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

                    Kabul edilmelidir ki \u00fclkemiz ve \u00f6zellikle Orta Anadolu B\u00f6lgesi k\u0131ra\u00e7 \u015fartlar\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkisiyle de artan bir \u015fekilde kurakla\u015fmakta ve adeta \u00e7\u00f6l \u015fartlar\u0131na yak\u0131n bir durum g\u00f6stermektedir. Genelde 1.600-2.000 mm ya\u011f\u0131\u015f alan Avrupa k\u0131tas\u0131nda kaba yem i\u00e7in \u00f6zel bir gayrete ihtiyac\u0131 olmayan \u00fclkeler vard\u0131r. \u00dcstelik bu \u00fclkeler en az 50-60 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan mer\u2019a \u0131slah ve y\u00f6netimi tecr\u00fcbelerine sahiptirler.<\/p>\n

                    \u00dclkemizde;<\/p>\n

                      \n
                    1. Sulama imk\u00e2nlar\u0131,<\/li>\n
                    2. Mevzuat d\u00fczenlemeleri,<\/li>\n
                    3. Do\u011fru hayvan \u0131rklar\u0131 ve t\u00fcrleri<\/li>\n<\/ol>\n

                      ile kaba yem ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanabilmesi belli \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Bu tercihte koyunculuk k\u0131rm\u0131z\u0131 et \u00fcretiminde ba\u015fa al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Baz\u0131 t\u00fcketicilerin koyun etini tercih etmemelerine neden olarak g\u00f6sterilen koyun etinin kokmas\u0131 gibi \u00f6zellik giderilebilir bir durumdur.<\/p>\n

                      2. Hayvan materyali<\/strong><\/p>\n

                        \n
                      1. 2009 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan \u201cs\u00fct krizi\u201d<\/strong>, i\u00e7lerinde b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n da oldu\u011fu i\u015fletmelerde 1,5-2 milyon civar\u0131nda dam\u0131zl\u0131k s\u00fct hayvan\u0131n\u0131n kesimine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n ya\u015famas\u0131 ve aritmetik \u00e7o\u011falmas\u0131 bug\u00fcn i\u00e7in 3 milyon dam\u0131zl\u0131k, 2,8 milyon besilik hayvan demekti. Y\u0131ll\u0131k 900 bine yak\u0131n besilik hayvan ihtiyac\u0131 bu meseleden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n
                      2. S\u0131\u011f\u0131rlarda iki buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131 \u00fclkemizde ortalama 590-600 g\u00fcn olmaktad\u0131r. \u0130deal olan\u0131 ise 365 g\u00fcnd\u00fcr. 550 g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre en az\u0131ndan 100 g\u00fcn azalt\u0131labilirse, besilik ve dam\u0131zl\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131n 1,5 milyonluk k\u0131sm\u0131 kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olur. Bu rakam hayvan a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 demektir.<\/li>\n
                      3. Geli\u015fig\u00fczel melezleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve i\u015fletmelere melezleme hakk\u0131n\u0131n verilmemesi gibi anormal mevzuat; hem hayvan \u0131slah\u0131n\u0131 engellemekte hem de piyasada yap\u0131lan geli\u015fi g\u00fczel melezlemeyi garabet haline getirmektedir.<\/li>\n
                      4. Yerli hayvan gen kaynaklar\u0131m\u0131z gittik\u00e7e yok olmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n koruma alt\u0131nda al\u0131nmas\u0131 ve koruma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/li>\n<\/ol>\n

                        3. \u00dcreme-\u00e7o\u011faltma (reprod\u00fcksiyon)<\/strong><\/p>\n

                        Buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu, hayvan hastal\u0131klar\u0131, memur zihniyetiyle s\u00fbni tohumlama, besleme hatalar\u0131 reprod\u00fcksiyonun de\u011ferini iki kat k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmektedir. Bunlar\u0131n d\u00fczeltilmesi gereklidir.<\/p>\n

                        4. Hayvan hastal\u0131klar\u0131<\/strong><\/p>\n

                        Hayvanc\u0131l\u0131kta tedavi hekimli\u011fi yoktur. Tedavi g\u00f6ren hayvan iyile\u015fse bile \u00e7o\u011fu kere ekonomik vasf\u0131n\u0131 kaybetmektedir. Esas olan veterinerlik tedavi de\u011fil, koruyucu hekimlik olmal\u0131d\u0131r. Bu da besleme tabanl\u0131, do\u011fru ve zaman\u0131nda a\u015f\u0131lama, s\u00fcrekli takip, hijyen tedbirleri esas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

                        5. Hayvan ithalat\u0131: <\/strong>Mevzuat, gereksiz heyetler ve arac\u0131 \u00e7oklu\u011fu \u00fclkemiz i\u00e7in di\u011fer \u00fclkelere g\u00f6re en az %30, en \u00e7ok %60 kadar pahal\u0131 hayvan ithaline sebep olmaktad\u0131r. Bu durumun d\u00fczeltilmesi gereklidir.<\/p>\n

                        Ama\u00e7lar ve Hedefler:<\/strong><\/p>\n

                          \n
                        • \u00dcretici \u00f6rg\u00fctleri ile tar\u0131msal sanayicinin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak tedbirler almak.<\/li>\n
                        • \u201cMill\u00ee\u00a0Otomobil Markas\u0131\u201d geli\u015ftirmek istenildi\u011fi gibi \u201cMill\u00ee\u00a0-Yerli Hayvan Irklar\u0131\u201dn\u0131n geli\u015ftirilmesini de istemek.<\/li>\n
                        • Yat\u0131r\u0131mc\u0131 ve i\u015fletme sahipleri i\u00e7in b\u00fcrokratik i\u015flemleri azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Hayvan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoluyla ya da eksik denetim sonucu hayvan ve hayvansal \u00fcr\u00fcn giri\u015flerini \u00f6nlemek.<\/li>\n
                        • \u00dclke kaynaklar\u0131n\u0131 etkin kullanarak; verimli, y\u00fcksek katma de\u011fer yaratan, kaliteli, yeterli, rekabet\u00e7i, \u00fcretici refah\u0131n\u0131 y\u00fckselten, \u00e7evreye duyarl\u0131, g\u00fcvenilir, izlenebilir, \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi y\u00fcksek, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir hayvansal \u00fcretim yapan bir hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc hedeflemek.<\/li>\n
                        • Devlette, hayvanc\u0131\u011fa y\u00f6nelik kal\u0131c\u0131 politikalar\u0131 kesintisiz ve istikrarl\u0131 olarak uygulayacak yap\u0131lanmay\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Hayvansal \u00fcr\u00fcnleri de\u011ferlendirme ve pazarlama yol ve y\u00f6ntemlerini geli\u015ftirmek.<\/li>\n
                        • Mevcut politika ve desteklemelerin etki analizlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiyle, gelece\u011fe y\u00f6nelik politika ve destekleri buna g\u00f6re d\u00fczenlemek\/g\u00fcncellemek.<\/li>\n
                        • \u0130\u00e7 pazar fiyatlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f pazar fiyatlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda rekabet edebilir duruma getirmek.<\/li>\n
                        • \u00dcreticilerin, \u00fcretimden pazarlamaya kadar olan s\u00fcre\u00e7te, b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm getirebilecek, birbirleriyle koordineli, g\u00fc\u00e7l\u00fc, teknik ve idari alt yap\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f \u00f6rg\u00fctlerin olu\u015fturmak.<\/li>\n
                        • AB ile entegrasyonda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak kota problemlerine ili\u015fkin gerekli tedbirleri almak.<\/li>\n
                        • AB\u2019dekine benzer \u00d6deme Kurumu\/ Kurumlar\u0131n\u0131 faaliyete ge\u00e7irmek.<\/li>\n
                        • Ulusal salg\u0131n hastal\u0131klar eradikasyon program\u0131n\u0131 etkin bir \u015fekilde uygulamak.<\/li>\n
                        • Hayvan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin gerektirdi\u011fi izlenebilirlik s\u00fcrecinde yeti\u015ftirilmesi ve \u00fcr\u00fcnlerin pazarlanmas\u0131na y\u00f6nelik organizasyon a\u015famalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi, entegre i\u015fletmelerin te\u015fvik edilmesini sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in hayvansal \u00fcr\u00fcnlerde izlenebilirli\u011fi sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Hayvansal \u00fcr\u00fcnlerde rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racak \u015fekilde kaliteye ili\u015fkin standardizasyonu sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Y\u00f6resel \u00fcr\u00fcnlerin markala\u015fmas\u0131 ve pazarlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Hayvan kay\u0131t sistemini geni\u015fletmek.<\/li>\n
                        • Hayvanc\u0131l\u0131k bilgi a\u011f\u0131n\u0131n ve sisteminin etkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/li>\n
                        • Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 engelleyecek tedbirleri almak.<\/li>\n
                        • Kay\u0131t sistemini ve veri taban\u0131n\u0131 t\u00fcm t\u00fcrleri kapsayacak \u015fekilde olu\u015fturmak.<\/li>\n<\/ul>\n

                          \u00a0<\/strong>Stratejiler ve Politikalar:<\/strong><\/p>\n

                            \n
                          • Mevcut Hayvan Islah\u0131 Kanunu\u2019nda yer alan Hayvan Islah\u0131 Mill\u00eeKomitesi ve \u0130l Islah Kurullar\u0131\u2019n\u0131n \u00fcniversite-kamu-yeti\u015ftirici birliklerini i\u00e7erecek \u015fekilde i\u015flevsel k\u0131l\u0131nmas\u0131;<\/li>\n
                          • Sekt\u00f6rde faaliyet g\u00f6steren sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131, ilgili bakanl\u0131k ve kurumlar aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayan bir koordinasyon biriminin olu\u015fturulmas\u0131;<\/li>\n
                          • S\u0131\u011f\u0131rc\u0131l\u0131k ba\u015fta olmak \u00fczere, t\u00fcm t\u00fcrlerde T\u00fcrkiye\u2019nin de\u011fi\u015fik b\u00f6lgeleri i\u00e7in uygun b\u00fcy\u00fckl\u00fckler tespit edilerek, te\u015fviklerin buna ula\u015f\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde kulland\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • Tar\u0131m dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, uygulamadaki eksiklikler de dikkate al\u0131narak, etkin k\u0131l\u0131nmas\u0131;<\/li>\n
                          • T\u00fcr baz\u0131nda mevcut hayvansal \u00fcretim materyalimizin genetik kapasitelerinin tespiti;<\/li>\n
                          • \u00dcretilen t\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerin kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmas\u0131;<\/li>\n
                          • \u00dcr\u00fcn kalitesinin belirlenmesine y\u00f6nelik laboratuvarlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131;<\/li>\n
                          • De\u011fi\u015fik t\u00fcrlerde k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeleri bir araya getirerek entansif veya ekolojik \u00fcretim yapabilecek i\u015fletmelerin kurulmas\u0131;<\/li>\n
                          • Yem bitkisi ekili\u015fine sa\u011flanan desteklerin s\u00fcrmesi;<\/li>\n
                          • Yeti\u015ftirici \u00f6rg\u00fctlerinin \u00fcyelerine ham madde sa\u011flama konusunda etkin k\u0131l\u0131nmas\u0131;<\/li>\n
                          • Yeti\u015ftiricilerin \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131ndaki yerel veya b\u00f6lgesel \u00f6rg\u00fctlere \u00fcyeli\u011finin sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
                          • T\u00fcrk giri\u015fimcilerin yurt d\u0131\u015f\u0131nda (K\u0131rg\u0131zistan, Ukrayna, Rusya, Moldova, Kafkas \u00fclkeleri vb. \u00fclkelerde) ulusal ve uluslararas\u0131 hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 kriterlerini sa\u011flayarak, sa\u011fl\u0131kl\u0131 hayvansal g\u0131da (et) temini gerek\u00e7esiyle, a\u00e7\u0131k alan gezici-yayla besicili\u011fi yapaca\u011f\u0131 ve canl\u0131 hayvanlar\u0131 ve karkas etleri \u00f6zel \u015fartlarla \u00fclkeye getirebilece\u011fi bir besi hayvan\u0131 yeti\u015ftiricili\u011fi ve dam\u0131zl\u0131k besi hayvan\u0131 yeti\u015ftiricili\u011fi sisteminin getirilmesi;<\/li>\n
                          • B\u00fcy\u00fckba\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan yeti\u015ftiricili\u011finde k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 etkileyen en \u00f6nemli unsur olan kaliteli kaba yem \u00fcretim ve arz\u0131nda destekleme politikalar\u0131yla art\u0131\u015f sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
                          • S\u00fcr\u00fc y\u00f6netmeni (\u00e7oban) ki\u015filerin kurumsalla\u015fmas\u0131, e\u011fitimleri ve sigorta i\u015flemlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olarak desteklenmesi;<\/li>\n
                          • Dam\u0131zl\u0131k \u00fcretiminin birinci \u00f6ncelik olarak belirlenmesi;<\/li>\n
                          • B\u00fcy\u00fckba\u015f s\u00fct hayvan\u0131 ithalat\u0131nda se\u00e7ici olunmas\u0131;<\/li>\n
                          • Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki gibi sadece mutlak et\u00e7i ve s\u00fct\u00e7\u00fc tip hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131na gidilmemesi, b\u00f6lgelere g\u00f6re karma tip hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n da te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • Saf \u0131rk b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvan i\u015fletmecili\u011fi yan\u0131 s\u0131ra, yerli hayvanlarla \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n uzun soluklu programlar \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi;<\/li>\n
                          • Koyunculu\u011fu geni\u015f say\u0131da hayvanla, gerekti\u011finde s\u00fcr\u00fclerin birle\u015ftirilmesi ve mekanize teknisyen ve tekniker bak\u0131c\u0131larla (S\u00fcr\u00fc Y\u00f6netmeni\/\u00e7oban) yaylac\u0131l\u0131k \u015feklinde profesyonel i\u015fletmecilik olarak yap\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • \u00d6zellikle sa\u011fl\u0131kl\u0131 etle beslenme bak\u0131m\u0131ndan ba\u015fta yay\u0131lan koyun-ke\u00e7i et \u00fcretiminin ve t\u00fcketiminin T\u00fcrk toplumunun tercih de\u011fi\u015fikli\u011fiyle birlikte k\u00f6kl\u00fc bir art\u0131\u015f g\u00f6stermesi nedeniyle koyun-ke\u00e7i yeti\u015ftiricili\u011finin stratejik hedef olmas\u0131;<\/li>\n
                          • Et\u00e7i koyun \u0131slah\u0131 kavram\u0131n\u0131n k\u00f6y hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 eksenine oturtulmas\u0131;<\/li>\n
                          • Koyun ve ke\u00e7i \u0131slah programlar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi;<\/li>\n
                          • K\u0131rm\u0131z\u0131 et a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n kapat\u0131labilmesi amac\u0131yla hayvanc\u0131l\u0131k politikalar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f et \u00fcretimi ve t\u00fcketiminin art\u0131r\u0131lmas\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verilerek k\u0131rm\u0131z\u0131 et \u00fcretiminde s\u0131\u011f\u0131ra olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n azalt\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • Ekstansif ve yar\u0131 entansif \u00fcretimi zorunlu k\u0131lan ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015ftirilen hayvansal \u00fcretimin desteklenerek, bu alanlar\u0131n \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve k\u0131rsal kalk\u0131nmaya katk\u0131 sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
                          • Et kurutma i\u015fletmecili\u011fi ve pazarlamac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi;<\/li>\n
                          • S\u00fct ke\u00e7icili\u011finin te\u015fvik edilmesi; kent \u015fartlar\u0131nda s\u00fct\u00e7\u00fc ke\u00e7i yeti\u015ftiricili\u011fi sisteminin geli\u015ftirilmesi;<\/li>\n
                          • Karadeniz yaylalar\u0131ndan firmalar\u0131n kiralamayla faydalanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, do\u011fal-organik koyun ile et ve s\u00fct s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011finin te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • K\u0131rsalda a\u00e7\u0131k alan ve kent et ve yumurta tavuk\u00e7ulu\u011fu ile hindicili\u011fin te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • Geleneksel ve modern peynir \u00e7e\u015fitlili\u011fini art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00fcretimde standart ve g\u0131da g\u00fcvenilirli\u011finde kalitenin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Co\u011frafi \u0130\u015faretli \u00dcr\u00fcnler\u2019in geli\u015ftirilmesi;<\/li>\n
                          • Hayvanc\u0131l\u0131kla ilgili t\u00fcm kararlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir \u201cHayvanc\u0131l\u0131k Konseyi\u201dnin olu\u015fturulmas\u0131;<\/li>\n
                          • Hayvan g\u00fcbresi y\u00f6netim sistemlerinin geli\u015ftirilmesi ve bu g\u00fcbrelerin enerji \u00fcretiminde kullan\u0131m yollar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131-geli\u015ftirilmesinin sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
                          • Et ve S\u00fct Kurumu\u2019nun, mevsimlere ba\u011fl\u0131 olarak et ve s\u00fctte olu\u015fan arz-talep dalgalanmalar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen \u201cm\u00fcdahale al\u0131mlar\u0131\u201d ile s\u00f6zle\u015fmeli \u00fcretim yapt\u0131ran etkin piyasa d\u00fczenleyici bir yap\u0131ya kavu\u015fturulmas\u0131;<\/li>\n
                          • Yeti\u015ftiricilerin kooperatifler ve birlikler \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlenmelerinin sa\u011flanmas\u0131;<\/li>\n
                          • Destek ve te\u015fvikler ile k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerin orta ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmelere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • Hayvanc\u0131l\u0131\u011fa hizmet sunacak \u00f6zel sekt\u00f6r giri\u015fimlerini (serbest yay\u0131mc\u0131l\u0131k, veterinerlik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k) te\u015fvik edilmesi, bunlardan hizmet sat\u0131n almay\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran \u00f6nlemlerin uygulamaya konulmas\u0131;<\/li>\n
                          • Etkin bir pazarlama i\u00e7in hayvan borsalar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak tarzda yeniden d\u00fczenlenmesi ve t\u00fcm b\u00f6lgelerde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • Hayvanc\u0131l\u0131kta sigorta sistemine farkl\u0131 alanlar\u0131 da kapsayacak \u015fekilde i\u015flerlik kazand\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/li>\n
                          • Yeti\u015ftiricilerin \u00fcretimini, \u00fcr\u00fcn i\u015fleyicilerin ise ham madde ihtiyac\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na alan s\u00f6zle\u015fmeli \u00fcretici modelinin uygulamas\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi;<\/li>\n
                          • \u00dcreticiyi d\u0131\u015flayan, t\u00fcketici fiyatlar\u0131n\u0131n bask\u0131lanmas\u0131 veya sanayi\u00eenin hammadde ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 hedefleyen uygulamalardan, bu ba\u011flamda hayvan ve hayvansal \u00fcr\u00fcn ithalat\u0131ndan vazge\u00e7ilmesi;<\/li>\n
                          • \u0130thal edilen dam\u0131zl\u0131k hayvanlar\u0131n izlenmesi, ak\u0131betlerinin ve etkilerinin belirlenmesi ve dam\u0131zl\u0131k ithalat\u0131n\u0131 bu bilgilere dayal\u0131 olarak d\u00fczenlenmesi;<\/li>\n
                          • \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn dam\u0131zl\u0131k ve s\u00fbni tohumlama i\u015fletmeleri kurmas\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • Koruyucu hekimlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan en stratejik \u00fcr\u00fcn olan a\u015f\u0131 \u00fcretiminde kalitenin iyile\u015ftirilmesi, bu alanda \u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • Yanl\u0131\u015f ve bilin\u00e7siz veteriner ila\u00e7lar\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek tedbirlerin al\u0131nmas\u0131;<\/li>\n
                          • Ekonomik ve sosyal yap\u0131s\u0131 uygun olan b\u00f6lgelerimizde hindi, kaz ve tav\u015fan gibi alternatif k\u00fcmes hayvanlar\u0131 \u00fcretiminin desteklenmesi;<\/li>\n
                          • Kaliteli bal ve di\u011fer ar\u0131 mamullerinin \u00fcretiminin te\u015fvik edilmesi;<\/li>\n
                          • Etkili bir kalite kontrol sistemi geli\u015ftirerek, i\u00e7 ve d\u0131\u015f pazarda kaliteli bal \u00fcr\u00fcnlerine talebin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gayret g\u00f6sterilmesi;<\/li>\n
                          • Farkl\u0131 destekleme ve sosyal ama\u00e7l\u0131 fonlar\u0131n ar\u0131c\u0131l\u0131k i\u00e7in devreye sokulmas\u0131;<\/li>\n
                          • \u0130pek b\u00f6cek\u00e7ili\u011finin te\u015fvik edilmesi ve desteklenmesi.<\/li>\n<\/ul>\n

                            \u00a0<\/strong>Su \u00dcr\u00fcnleri<\/strong><\/p>\n

                            Su \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretimi:<\/strong><\/p>\n

                            Su \u00fcr\u00fcnlerinde, avc\u0131l\u0131k yoluyla elde edilen \u00fcr\u00fcn miktar\u0131nda dalgalanmalar g\u00f6zlenirken (2000 y\u0131l\u0131nda genel toplam 582 bin tonluk su \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretimi i\u00e7inde avc\u0131l\u0131k toplam\u0131 (deniz ve i\u00e7 sular) 503 bin ton ve 2015 y\u0131l\u0131nda genel toplam olan 672 bin ton \u00fcretim i\u00e7inde avc\u0131l\u0131k 432 bin ton), yeti\u015ftiricilikte \u00fcretimin y\u0131llar itibar\u0131yla artmakta (2000 y\u0131l\u0131nda 79 bin ton ve 2015 y\u0131l\u0131nda 240 bin ton) ve bu oran 2015 y\u0131l\u0131nda %36 olmu\u015ftur ve bu e\u011filimin devam edece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir (T\u00dc\u0130K).<\/p>\n

                            Denizlerden yap\u0131lan avc\u0131l\u0131kta en \u00f6nemli pay Karadeniz`e aittir. 2015 y\u0131l\u0131nda denizlerden yap\u0131lan avc\u0131l\u0131ktaki pay\u0131\u00a0 %80 olmu\u015ftur. 2015 y\u0131l\u0131nda su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011finin %42`si i\u00e7 sulardan, %58`i denizlerden ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

                            T\u00fcrkiye su \u00fcr\u00fcnleri d\u0131\u015f ticaretinde \u00f6nceleri a\u00e7\u0131k veren durumdayken, son zamanlardaki \u00f6zellikle ihracata y\u00f6nelik yeti\u015ftiricilikle d\u0131\u015f ticaretteki durum pozitif hale gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r. 2000 y\u0131l\u0131nda 14 bin ton ihracat (46 milyon $) ve 44 bin ton ithalat (36 milyon $) yap\u0131l\u0131rken; bu durum 2010 y\u0131l\u0131nda 55 bin ton ihracat (312 milyon $) ve 80 bin ton ithalat (133 milyon $), 2016 y\u0131l\u0131nda 145 bin ton ihracat (790 milyon $) ve 82 bin ton ithalat (180 milyon $) rakamlar\u0131na ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Su \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131m\u0131zda yeti\u015ftiricilik \u00fcr\u00fcnleri \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r (ZMO Su \u00dcr\u00fcnleri Raporu, 2017).<\/p>\n

                            Sekt\u00f6r\u00fcn Sorunlar\u0131:<\/strong><\/p>\n