![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/Screenshot_20190123-152607_Google-768x1318.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Yazar\u0131n \u00dclkemizde gazete tirajlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, de\u011fi\u015fik vesilelerle \u00e7ok dile getirilegelen bir durumdur. Hele n\u00fcfusa oranlan\u0131nca, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gazete say\u0131s\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131ndan kalk\u0131larak de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imlerinden en yayg\u0131n\u0131, faturay\u0131 T\u00fcrk toplumuna kesen yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imidir. Asl\u0131nda kolayc\u0131 bir yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imidir bu ve genellikle medyan\u0131n de\u011fi\u015fik kademelerinde \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerce dile getirilir.<\/p>\n Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunanlara g\u00f6re halk\u0131m\u0131zda okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ne yaz\u0131k ki yoktur. Bunun sebebi de sadece g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131yla ilgili de\u011fildir. Elin Japon’u metroda, trende elinden kitab\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmezken bizim halk\u0131m\u0131z okumaya bir t\u00fcrl\u00fc al\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim toplumuzda hakim olan s\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. Yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr \u00fcr\u00fcnleri bize yabanc\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden insanlar\u0131m\u0131z \u00e7ok az okumaktad\u0131r.<\/p>\n G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bu a\u00e7\u0131klama tarz\u0131nda az okunan\/t\u00fcketilen\/sat\u0131lan \u00fcr\u00fcn\u00fcn\/gazetenin niteli\u011fi ve kalitesi \u00fczerinde hi\u00e7 durulmamaktad\u0131r.<\/p>\n Ger\u00e7ekten b\u00f6yle mi?<\/p>\n Halk\u0131m\u0131z okumay\u0131 sevmiyor mu? Bilmiyor mu?<\/p>\n Hemen akl\u0131ma 1970’li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru k\u00fc\u00e7\u00fck bir Anadolu kentinde ya\u015farken \u0130stanbul’a 1-2 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne giden olunca onlara G\u0131rg\u0131r dergisi sipari\u015fi verdi\u011fimiz geldi. G\u0131rg\u0131r elbette bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kentte de sat\u0131l\u0131yordu. Pazar g\u00fcnleri \u00e7\u0131k\u0131yordu. Pazar sabahlar\u0131 ilk i\u015fimiz G\u0131rg\u0131r almak ve mahalledeki arkada\u015flar\u0131m\u0131zla birlikte okumakt\u0131. G\u0131rg\u0131r pazar g\u00fcnleri \u00e7\u0131k\u0131yordu ama biz bu derginin \u0130stanbul’da 1-2 g\u00fcn \u00f6ncesinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftik. D\u00f6nemin “da\u011f\u0131t\u0131m” ko\u015fullar\u0131nda dergi Anadolu’ya 1-2 g\u00fcn sonra ula\u015f\u0131yordu. \u0130\u015fte bu sipari\u015fin sebebi pazar\u0131 bekleyememe sab\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 idi. Bazen bu yolla iki g\u00fcn \u00f6ncesinden G\u0131rg\u0131r okuyabiliyorduk.<\/p>\n .<\/p>\n Bir ba\u015fka g\u00f6zlem:<\/p>\n San\u0131r\u0131m 1978 y\u0131l\u0131 idi. Lise \u00f6\u011frencisiydim. Bir Ramazan ay\u0131yd\u0131 ve yaz mevsimiydi. Sahur erken oluyordu. \u0130nsanlar da sahur vaktine kadar uyumuyordu. Bir gece yar\u0131s\u0131ndan hemen sonra sahur vaktine yak\u0131n, \u00e7ar\u015f\u0131dan eve gelirken K\u0131r\u0131kkale sokaklar\u0131ndan birinde bir kuyruk g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7ar\u015f\u0131da ama k\u00fc\u00e7\u00fck bir ara sokakta 30-40 metrelik bir insan kalabal\u0131\u011f\u0131 ilgimi \u00e7ekti. Yak\u0131ndan bak\u0131nca buran\u0131n gazete ana bayii oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Neden bekliyordu insanlar?<\/p>\n Sordum. Gazete kamyonunu bekliyoruz dediler. Gelir birazdan…<\/p>\n Gazete kamyonu!<\/p>\n Ne kadar bilmiyorum ama ben de bekledim. Sonra bir kamyon h\u0131zla girdi soka\u011fa. \u0130nsanlar a\u00e7\u0131ld\u0131. Motoru stop etmeden kasay\u0131 a\u00e7\u0131p gazete paketlerini atmaya ba\u015flad\u0131 kamyoncu. \u0130\u015fini h\u0131zla bitirdi ve s\u0131radaki kente gitmek i\u00e7in gaza bast\u0131.<\/p>\n B\u00f6ylece sabah\u0131 beklemeden gece yar\u0131s\u0131 ertesi g\u00fcn\u00fcn gazetesini alabilece\u011fimi \u00f6\u011frenmi\u015ftim ve o g\u00fcnden sonra ben de art\u0131k o kuyru\u011fun bir m\u00fcdavimi idim.<\/p>\n Okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yok denilen Anadolu insan\u0131 gazete almak i\u00e7in gece kuyru\u011fa giriyordu.<\/p>\n O y\u0131llarda G\u0131rg\u0131r b\u00fcy\u00fck bir tiraja sahipti. Hatta yan\u0131lm\u0131yorsam d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7ok sat\u0131lan mizah dergilerinden biriydi.<\/p>\n Yani, sat\u0131lan \u00fcr\u00fcn, i\u00e7eri\u011fi ile toplum ger\u00e7ekli\u011fi ile ba\u011flant\u0131 kurabiliyor ve toplumun temel sorunlar\u0131n\u0131 ele al\u0131p yans\u0131tabiliyorsa yukar\u0131daki \u00f6rneklerde oldu\u011fu gibi neredeyse kap\u0131\u015f kap\u0131\u015f gidiyordu.<\/p>\n Sonra \u00fcniversite okumak i\u00e7in \u0130stanbul’a geldim. 1980’li y\u0131llar\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda \u00f6\u011frencili\u011fime devam ederken bir yandan da Terc\u00fcman gazetesinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Tashih servisinde… Musahhihtim.<\/p>\n O zaman da fena satm\u0131yordu gazetelerimiz. Tirajlar \u015fimdiki gibi de\u011fildi.<\/p>\n Acaba g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tirajlar\u0131n bu kadar d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131nda, elbette pek \u00e7ok etkenin yan\u0131nda, gazetelerin ve gazetecili\u011fin toplum ve toplum sorunlar\u0131yla ve halka-insanlarla yeterli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fki kuramamas\u0131n\u0131n etkisi ne kadard\u0131r?<\/p>\n Bu ba\u011flamda o d\u00f6nemle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz gazeteleri\/gazetecili\u011fi ile ilgili basit gibi g\u00f6z\u00fcken ama temelde p\u00fcr sosyolojik ciddi farklar vard\u0131.<\/p>\n \u00d6nce mekan ve mimari tasar\u0131m fark\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor san\u0131r\u0131m.<\/p>\n O d\u00f6nem gazeteleri kentin i\u00e7indeydi ve okuyucular\u0131n da kolayl\u0131kla girip ziyaret etti\u011fi, gazete \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015febildi\u011fi bir \u00f6zellik g\u00f6steriyordu.<\/p>\n \u00c7ok farkl\u0131 sebeplerle insanlar geliyordu, yazarlarla, gazete y\u00f6neticileri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyor, bazen dertlerini anlat\u0131yor bazen gazeteyi ele\u015ftiriyorlard\u0131.<\/p>\n Mesela:<\/p>\n Bir g\u00fcn gazete kap\u0131s\u0131ndan nedense bizim servisi arad\u0131lar. Bir gen\u00e7 gelmi\u015f ve gazetenin g\u00fcnl\u00fck fal k\u00f6\u015fesini haz\u0131rlayan yazarla g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyormu\u015f. Kap\u0131dan de\u011fi\u015fik servisleri aram\u0131\u015flar ama bir t\u00fcrl\u00fc o k\u00f6\u015feyi kimin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulamam\u0131\u015flar.<\/p>\n Bize g\u00f6nderdiler…<\/p>\n Delikanl\u0131 geldi ve sonunda baklay\u0131 a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131. Yalvar yakar bir ricas\u0131 vard\u0131. \u00c7ok \u00f6nemliydi onun i\u00e7in. Mahallesinde bir k\u0131za a\u015f\u0131kt\u0131. Kom\u015fu k\u0131z\u0131na. Ama bir t\u00fcrl\u00fc “a\u00e7\u0131lamam\u0131\u015f”t\u0131. K\u0131z d\u00fczenli olarak bizim gazeteyi al\u0131yor ve g\u00fcnl\u00fck fal\u0131 da okuyordu. Hatta fazlas\u0131yla merakl\u0131yd\u0131 bu fala. Mesele \u015fuydu: k\u0131z filanca bur\u00e7tand\u0131 ve birka\u00e7 g\u00fcn o burca kar\u015f\u0131m\u0131zdaki delikanl\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinden bahsederek, kar\u015f\u0131s\u0131na hay\u0131rl\u0131 bir k\u0131smetin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 yazamaz m\u0131yd\u0131k?…<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gazeteler art\u0131k “plaza”larda haz\u0131rlan\u0131yor. Bu plazalar\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi de kentten kopuk, otoban kenarlar\u0131nda olmas\u0131. Otoban kenarlar\u0131, yani b\u0131rak\u0131n \u00e7atkap\u0131 girmeyi \u00f6n\u00fcnde otob\u00fcs dura\u011f\u0131 bile olmayan mekanlar.<\/p>\n Hadi gittiniz. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n bile kartla girebildi\u011fi kap\u0131lar, katlar.<\/p>\n Cevizliba\u011f\u2019daki Terc\u00fcman binas\u0131nda, biraz abart\u0131rsak neredeyse futbol sahas\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne yak\u0131n salonlar, mekanlar vard\u0131. \u00d6ylesine ki, kimi geceler gazetede bolca bulunan “ka\u011f\u0131t”lar\u0131 yine o zaman\u0131n teknolojisi gere\u011fi bolca bulunan ve kullan\u0131lan koli bantlar\u0131 ile sarar, top haline getirir ve ma\u00e7 yapard\u0131k.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fanlar \u015fimdiki gibi herkesten yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f fanuslarda ekran ba\u015f\u0131nda bir ba\u015f\u0131na oturmuyordu. Birka\u00e7 ki\u015fi hari\u00e7 kimsenin “oda”s\u0131 yoktu. Herkes herkesi g\u00f6rebiliyor ve daha \u00f6nemlisi herkes herkesle g\u00f6r\u00fc\u015febiliyordu.<\/p>\n Bu durum do\u011fal olarak \u00fcretime de yans\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n sadece halkla de\u011fil, kendi aralar\u0131nda da yo\u011fun ili\u015fki i\u00e7inde olmas\u0131, konu\u015fmas\u0131, gazete i\u00e7eri\u011fini tart\u0131\u015fmas\u0131, haz\u0131rlanan \u00fcr\u00fcnde herkesin katk\u0131s\u0131 olmas\u0131na da yol a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n Herkes herkesle \u015fimdikinden \u00e7ok daha yak\u0131nd\u0131.<\/p>\n Her anlamda yak\u0131n.<\/p>\n Mesela, bankac\u0131l\u0131k ve banka teknolojisi \u015fimdiki gibi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ay ba\u015flar\u0131nda muhasebe servisinin \u00f6n\u00fcnde kuyru\u011fa girer, maa\u015f\u0131m\u0131z\u0131 elden ve nakit al\u0131rd\u0131k.<\/p>\n Ve ben daha 20’li ya\u015flara hen\u00fcz ad\u0131m atm\u0131\u015f bir \u00f6\u011frenci iken, o maa\u015f kuyru\u011funda yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcr\u00fc dahil koca koca adamlar, \u00f6nemli isimlerle birlikte maa\u015f\u0131m\u0131 al\u0131rken, maa\u015flar\u0131m\u0131z aras\u0131nda neredeyse sembolik bir fark oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr ve ald\u0131\u011f\u0131m paradan utan\u0131rd\u0131m.<\/p>\n \u015eimdi bu dengeler nas\u0131l acaba? Muhabirler, di\u011fer bas\u0131n emek\u00e7ileriyle gazete b\u00fcy\u00fcklerinin maa\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki fark???<\/p>\n Eskiden “yak\u0131n”d\u0131 evet.<\/p>\n Ve bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri ve farl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olurdu.<\/p>\n Yine mesela,<\/p>\n B\u00fcy\u00fck salondaki pikaj servisinde, kartonlar \u00fczerine sahifeler \u00e7izilir ve dizgiden \u00e7\u0131kan yaz\u0131lar arkas\u0131 mumlanarak yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken herkes o salona girip haz\u0131rlanmakta olan sayfay\u0131 g\u00f6r\u00fcr, okur, inceleyebilirdi. Gerek duyarsa da sayfan\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunan sahife sekreterine fikirlerini s\u00f6yleyebilirdi.<\/p>\n Hele, b\u00fcy\u00fck ma\u00e7lar\u0131n oldu\u011fu ak\u015famlar, ba\u015f\u0131nda en \u00e7ok kalabal\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu sayfa, spor sayfas\u0131 olurdu.<\/p>\n Atila G\u00f6k\u00e7e Terc\u00fcman’\u0131n spor m\u00fcd\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Kemal Belgin, Necip Kapanl\u0131, Taylan Uygur, Hayri Hi\u00e7ler…<\/p>\n San\u0131r\u0131m Hayri Hi\u00e7ler bilin\u00e7li \u015fekilde yapard\u0131.<\/p>\n Neyi mi?<\/p>\n Makina dairesindeki ya\u011fl\u0131 tulumlar\u0131yla kol i\u015f\u00e7ileri dahil, hangi serviste o g\u00fcn ma\u00e7\u0131 olan tak\u0131m\u0131n fanatikleri varsa sayfa ba\u015f\u0131na toplar, onlarla konu\u015fur, yenilen tak\u0131m\u0131n taraftar\u0131n\u0131 k\u0131zd\u0131r\u0131r, \u015fakalar yapard\u0131.<\/p>\n Bir yandan da b\u00fcy\u00fck bir tela\u015fla sayfa haz\u0131rlan\u0131r ve “yeti\u015ftir”ilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. Ba\u015fl\u0131klar, spotlar, resimaltlar\u0131 yaz\u0131lar\u0131…<\/p>\n \u0130\u015fte Hayri Hi\u00e7ler bir yandan ko\u015fturma i\u00e7inde sayfay\u0131 haz\u0131rlarken bir yandan da bu insanlarla, ba\u015fl\u0131klar\u0131, spotlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r ve asl\u0131nda “okuyucu”nun nabz\u0131n\u0131 tutard\u0131.<\/p>\n Daha da \u00f6nemlisi kol i\u015f\u00e7isi dahil gazetede bulunanlar \u00fcretilen gazeteye az veya \u00e7ok katk\u0131da bulunurdu. Kolektif bir \u00e7aban\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak \u00e7\u0131kard\u0131 gazete.<\/p>\n Bir k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131r:<\/p>\n Terc\u00fcman’\u0131n yan\u0131nda o d\u00f6nemde Bulvar gazetesi de ayn\u0131 binada haz\u0131rlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n Be\u015fikta\u015f ma\u00e7\u0131 oldu\u011fu ak\u015famlarda, Bulvar spor sayfas\u0131 sekreteri \u0130smail Er, art\u0131k sayfay\u0131 bitirmesi gereken saat yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, iyice tela\u015flan\u0131r, o hengamede benim yakama yap\u0131\u015f\u0131rd\u0131. “Be\u015fikta\u015f’\u0131n ma\u00e7 sonu yaz\u0131s\u0131 gelmedi. Ne olur bir paragraf sen yaz”. Ve ben Dorde Mili\u00e7’in a\u011fz\u0131ndan ma\u00e7 sonucu demeci yazar verirdim. 2 saat sonra \u0130smail yine gelir, “Abi yeminle birebir senin yazd\u0131klar\u0131n\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f adam” derdi. Ajanstan gelen faks\u0131 uzat\u0131r Mili\u00e7’in demecini g\u00f6sterir, b\u00f6ylece bir hafta sonraki ma\u00e7 sonu demeci i\u00e7in de beni garantiye almak isterdi.<\/p>\n Anlatmak istedi\u011fim \u015fuydu asl\u0131nda:<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gazetelerin ge\u00e7mi\u015fe oranla daha az satmas\u0131ndaki sebeplere bakarken, ortadaki \u00fcr\u00fcn\u00fcn toplumuz ve insan\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi ile ne derece \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn pay\u0131n\u0131 da dikkate almak gerekti\u011fi.<\/p>\n Gazeteler i\u00e7in toplumun aynas\u0131 denir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde acaba ger\u00e7ekten toplumun mu, yoksa onu \u00fcretenlerin mi aynas\u0131 oldu gazeteler?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bas\u0131n-yay\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki h\u00e2linden yak\u0131nmayan yok gibi… Her ne kadar tart\u0131\u015fmalarda yanda\u015fl\u0131k muhaliflik z\u0131tla\u015fmas\u0131 \u00f6nplana \u00e7\u0131ksa da mesele sadece bundan ibaret mi? Yazar, ge\u00e7mi\u015ften \u00f6rneklerle meselenin daha derin oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/p>\n","protected":false},"author":99,"featured_media":5513,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[62,2],"tags":[],"coauthors":[478],"class_list":["post-5510","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim-kultur","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/99"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5510"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5510\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5510"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/em>Sosyologca Dergisi 15-16. say\u0131s\u0131nda
\n<\/em>yay\u0131mlanm\u0131\u015f yaz\u0131s\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n