![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/dna-300x211.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Evvela \u015funu belirtelim; Evrim fikriyat\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kendisine mal edilmek istenen Darwin taraf\u0131ndan kurulmu\u015f veya temellendirilmi\u015f de\u011fildir. Bu, as\u0131rlardan beri vard\u0131. Eski Yunan filozoflar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlisi olan Anaksimandros (M.\u00d6. 610-547), \u00f6\u011frencilerinin daha sonra felsef\u00ee fikir haline getirdikleri ilk evrim fikrini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re, b\u00fct\u00fcn hayvanlar yava\u015f yava\u015f ger\u00e7ekle\u015fen bir de\u011fi\u015fme (changement) sonucu meydana geldi\u011fini ve insan\u0131n bu de\u011fi\u015fmenin en son safhas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve en eski yarat\u0131\u011f\u0131n da bal\u0131k oldu\u011funu ifade etmektedir.<\/p>\n
Elbette ki, Tarih bilmenin insana katt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerden birisi de, insan akl\u0131n\u0131 uyu\u015fturan her t\u00fcrl\u00fc hurafeye ve de kas\u0131tl\u0131 pompalanan yanl\u0131\u015f bilgilere kar\u015f\u0131 uyan\u0131k kalabilme yetisidir. Bug\u00fcn ortalama tarih bilgisine sahip olan her kimse, Avrupa’da R\u00f6nesans devrinin ya\u015fanmas\u0131nda \u0130slam co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fanan “Ayd\u0131nlanma D\u00f6nemi”nin etkisi oldu\u011funu bilir. Zira, Yunan ve Latin k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u011finde \u0130slam, 7. y\u00fczy\u0131lda Arap Yar\u0131madas\u0131’nda muazzam bir devrim yapt\u0131. Bunun sonucunda \u00fcretim teknikleri ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler meydana geldi. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, siyasi birliktelik, merkezi otoritenin olu\u015fmas\u0131, kurumla\u015fma, kentle\u015fme, ula\u015f\u0131m, silahlanma, sosyal d\u00fczenlemeler, teknoloji, edebiyat ve sanat alanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlar meydana gelmi\u015fti. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc bilimsel ivme 13. y\u00fczy\u0131la dek s\u00fcrd\u00fc. Ancak 13. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda \u0130slam Ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ge\u00e7ti. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130bn-i Sina, \u0130bn-i R\u00fc\u015fd ve Farabi’nin temsil etti\u011fi akli ilimler E\u015f’ari-Gazali d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temsil etti\u011fi dogmatizme yenik d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu dogmatik ekole g\u00f6re ak\u0131l, mutlak hakikate ula\u015fmakta yetersizdi; akl\u0131n yerini sadece sezgi, g\u00f6n\u00fcl almal\u0131yd\u0131. Sonras\u0131 malum, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 E\u015f’ari’li\u011fin etkisiyle 16. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131ndan itibaren zihniyet olarak \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ge\u00e7ti.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/a-1.jpg\")
<\/p>\n
\u015eimdi kemerlerimizi s\u0131k\u0131 ba\u011flay\u0131p yeni bir ser\u00fcvene dal\u0131yoruz; bu bir tarihsel ser\u00fcven ve biz bu ser\u00fcvenin penceresinden konuyu ele almaya gayret ettik.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130lk olarak \u015funu belirtelim; Kur’an-\u0131 Kerim meallerinde T\u00fcrk\u00e7eye \u201cyaratma\u201d diye \u00e7evrilen, Kur\u2019an\u2019daki ‘haleka<\/em>‘ kelimesinin hangi \u00e7er\u00e7evelerde ge\u00e7ti\u011fine bakmam\u0131z gerekiyor. Bu kelimenin Kur\u2019an\u2019da \u00fc\u00e7 ayr\u0131 anekdot i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz:<\/p>\n 1- \u201cBir \u015feyin, varl\u0131k haline getirilmeden \u00f6nce tasar\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve haz\u0131rlanmas\u0131\u201d (veya \u201cemrinin haz\u0131rlanmas\u0131\u201d) \u015feklinde ge\u00e7ti\u011fi \u00e7er\u00e7eve.<\/p>\n 2- \u201cEmri haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir \u015feyin \u2018ol\u2019 emriyle varl\u0131k haline getirilmesi veya var olan bir \u015feyden veya \u015feylerden, tamamen farkl\u0131 \u00f6zelliklere sahip bir \u015fey ortaya \u00e7\u0131karmak.\u201d.<\/p>\n 3- \u0130nsanlar i\u00e7in s\u00f6z konusu olan \u201cbir maddeye yeni bir \u015fekil verme\u201d manas\u0131ndaki yaratmad\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da belirtti\u011fimiz 3 \u0130slami anekdottan yola \u00e7\u0131karak Mevlana’y\u0131 Darwin\u2019in teorisinin ilk habercisi olarak de\u011ferlendirenler de vard\u0131r. (\u00d6zellikle 2. anekdottaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 mant\u0131ken bu konuda en sa\u011flam arg\u00fcmand\u0131r.) Zira Mevlana Celaleddin Rumi\u2019nin insana ili\u015fkin \u015fu ifadeleri dikkate de\u011ferdir, \u2018\u2019O, g\u00f6klerden unsurlara, unsurlardan cans\u0131zlara, nebatlara (bitkilere) ve canl\u0131lara ge\u00e7mi\u015f, nihayet babas\u0131 ve annesi onun da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan maddesini mevalid aleminden \u00f6nce unsurlarda, unsurlardan \u00f6nce g\u00f6klerde, g\u00f6klerden \u00f6nce de Tanr\u0131 s\u0131fat\u0131ndayd\u0131<\/em>. S\u0131fat ise zat\u0131n ayn\u0131d\u0131r. \u0130nsan suretinde gelip bu alemde olgunlu\u011fa eri\u015fenler bu suretten \u00e7\u0131k\u0131nca suretsizlik alemine varacaklar, muhakkak varl\u0131\u011fa kavu\u015facaklard\u0131r.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n \u00c7a\u011flar \u00f6ncesinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze seslenen dev bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, filozof ve kanaat \u00f6nderi olan Mevlana, hi\u00e7 ku\u015fkusuz inan\u00e7l\u0131 ve samimi bir M\u00fcsl\u00fcman’d\u0131. Ancak daima tutucular\u0131n ve devrin yobazlar\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131s\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n Mevlana\u2019n\u0131n bu konudaki bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir: \u2018\u2019Cans\u0131zd\u0131m, bu suretten gelip kurtuldum, yeti\u015fip geli\u015fen bir varl\u0131k haline geldim, nebat oldum. Nebattan \u00f6ld\u00fcm, hayvan suretinde g\u00f6r\u00fcnd\u00fcm. Hayvanl\u0131ktan da \u00f6ld\u00fcm, insan oldum. Art\u0131k \u00f6l\u00fcp yok olmaktan ne diye korkay\u0131m? Bir hamle daha edeyim de insanken \u00f6leyim, melekler \u00e2lemine ge\u00e7ip kol kanat a\u00e7ay\u0131m. Melek olduktan sonra da \u0131rma\u011fa atlamak, melek s\u0131fat\u0131n\u0131 terk etmek gerek.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n \u015eimdi Mevlana\u2019n\u0131n Mesnevi\u2019sinde ifade etti\u011fi bu iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de okuduktan sonra d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Onun bu s\u00f6zleri evrim d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temelini mi te\u015fkil etmektedir? Yahut evrimi de\u011fil de tasavvuftaki ‘devir’ anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 m\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r? Ku\u015fkusuz yaman ve zorlu sorular bunlar…<\/p>\n Bug\u00fcne dek Mevlana’n\u0131n en ihmal edilen y\u00f6n\u00fc felsefi y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Bunu \u00f6zellikle vurgulamak istiyorum. Mesela kamuoyunda yanl\u0131\u015fl\u0131kla ona atfedilen \u201cgel, ne olursan ol, gel\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 ile ba\u015flayal\u0131m. (Bu al\u0131nt\u0131 Said Ebu\u2019l Hayr\u2019a aittir, Rumi\u2019ye yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) Mevlana\u2019n\u0131n en me\u015fhur yan\u0131 onun ulusal ve etnik s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Zaten kendisi de \u015fehirden \u015fehre g\u00f6\u00e7en Mevlana, b\u00fcy\u00fck Mo\u011fol ak\u0131nlar\u0131 ile kar\u0131\u015fan etnik unsurlar aras\u0131nda bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc edinmi\u015ftir. Bir\u00e7ok millet yeni yerlerde yeni insanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor ve yeni anlay\u0131\u015flar geli\u015ftirmek durumunda kal\u0131yordu. Mevlana b\u00f6yle bir ortamda bat\u0131da ancak 700 y\u0131l sonra ula\u015f\u0131lacak bir h\u00fcmanizm olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tam bir sentezi i\u00e7erisinde birey, halk ya da \u0131rk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re her \u015fey ilahi olan\u0131n farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleridir. Herhangi bir ayr\u0131m g\u00f6zetilemez.<\/p>\n Her \u015feyden evvel \u015funu anlamak ve anlatmak gerek; Mevlana bir M\u00fcsl\u00fcman olarak kendine has bir evrim anlay\u0131\u015f\u0131na sahiptir. Bu \u00f6zg\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re \u201cilahi ben\u201d den \u00e7\u0131kan ruh evrimsel bir s\u00fcrece girer. S\u00fcre\u00e7 ayn\u0131 \u201cilahi ben\u201d e\u00a0 yakla\u015farak devam eder. Evrendeki t\u00fcm madde bu yasaya uyar.\u00a0 Madde ilahi kayna\u011f\u0131na do\u011fru evrilmek ve ona kat\u0131lmak i\u00e7in i\u00e7sel bir d\u00fcrt\u00fcye uyar. (\u0130\u015fte Mevlana buna \u201ca\u015fk\u201d diyor!) Ona g\u00f6re bu s\u00fcrecin belli bir amac\u0131 vard\u0131r. Tanr\u0131ya ula\u015fmak. Hayat\u0131n amac\u0131 ve var olu\u015fun temeli tanr\u0131d\u0131r. \u0130lahi olandan kopan ve ona d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015fan hayat evrimi vard\u0131r. Bu biyolojik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden ziyade, ruhsal bir evrimdir. Var olu\u015f alg\u0131s\u0131na ve tanr\u0131 bilincine sahip olmayan insan hayvana benzer. Do\u011fru bilin\u00e7 insan\u0131 ilahi yapar.\u00a0 Evrensel ruhun, varolu\u015fun \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hayat\u0131n genel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Fikirlerinin modern zamanlarda Henri Bergson\u2019u, antik zamanlarda da Platon\u2019u an\u0131msatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. \u0130bn-i Sina ve Farabi de onun \u201ca\u015fk\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na benzer bir evrensel \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc betimlemi\u015flerdir.<\/p>\n Son s\u00f6z yerine yine Mevlana’ya kulak verelim:<\/p>\n ”Senin g\u00f6revin a\u015fk\u0131 aramak de\u011fil; Ancak onunla aranda kurdu\u011fun engelleri aramak ve bulmakt\u0131r. A\u015fk\u0131 arama, o kay\u0131p de\u011fil. Kendini kaybet a\u015fk\u0131 bul\u2026<\/em><\/p>\n Yanl\u0131\u015f ve do\u011fru davranmayla ilgili fikirlerin \u00f6tesinde bir yer var. Seninle orada bulu\u015faca\u011f\u0131m.<\/em><\/p>\n Yara, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n sana akt\u0131\u011f\u0131 yerdir.<\/em><\/p>\n \u00dcz\u00fclme, kaybetti\u011fin her \u015fey bir g\u00fcn ba\u015fka surette geri d\u00f6ner.<\/em><\/p>\n Sessizlik Tanr\u0131\u2019n\u0131n dilidir. Kalan her \u015fey k\u00f6t\u00fc \u00e7eviridir.<\/em><\/p>\n \u0130nsan g\u00f6zd\u00fcr, \u00f6te yan\u0131 deriden, etten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. G\u00f6z\u00fc, neyi g\u00f6r\u00fcrse de\u011feri o kadard\u0131r insan\u0131n. Mesnevi, cilt 6\/810<\/em><\/p>\n Diken ekersen, g\u00fcl dev\u015firirim mi dersin? G\u00fcl dikmezsen, hi\u00e7bir fidan g\u00fcl vermez sana. Dereler bu\u011fdayd\u0131r \u00e2deta, bu d\u00fcnya ise de\u011firmen; fakat de\u011firmene kerpi\u00e7 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrsen, ancak toprak elde edersin. (Rub\u00e2\u00eeler<\/em>, 222)”<\/p>\n -Diyanet \u0130slam Ansiklopedisi, Mevlana maddesi, yz. Re\u015fat \u00d6ng\u00f6ren, C.29, s. 446.<\/p>\n -MEB Yay\u0131nlar\u0131 1988, Abd\u00fclbaki G\u00d6LPINARLI Mesnevi C\u0130LT IV Sayfa 636<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Genellikle halk taraf\u0131ndan Charles Darwin’in ki\u015fili\u011fi ile sembolle\u015ftirilmi\u015f “Evrim” fenomeninin \u0130slam’\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f konusundaki yakla\u015f\u0131m\u0131 ile ili\u015fkisi \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k olabilir. Kavram Mevlana’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci yakla\u015f\u0131m\u0131yla ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":5807,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,61,2],"tags":[],"yoast_head":"\n\u00a0Konuyla ilgili okuma tavsiyesi: <\/strong><\/h2>\n