{"id":5797,"date":"2019-02-16T19:30:00","date_gmt":"2019-02-16T16:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/misak.millidusunce.com\/?p=5797&preview=true&preview_id=5797"},"modified":"2019-02-15T15:42:57","modified_gmt":"2019-02-15T12:42:57","slug":"bir-devletin-cokertilisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bir-devletin-cokertilisi\/","title":{"rendered":"Bir devletin \u00e7\u00f6kertili\u015fi"},"content":{"rendered":"

<\/h2>\n
\"Bir

Bir devletin \u00e7\u00f6kertili\u015fi<\/p><\/div>\n

Toplum ve devlet<\/strong><\/h2>\n

Toplum, devletin hangi uygulamalar\u0131n\u0131 takipte titizlik g\u00f6sterirse devletin de o uygulamas\u0131na daha y\u00fcksek \u00f6zen g\u00f6sterece\u011fi hususu, devlet ile toplum aras\u0131ndaki ili\u015fkinin en \u00f6nemli kurallar\u0131ndan birisidir.<\/p>\n

Mesela; \u00fclkemizde m\u00e2l\u00ee y\u00f6netimin devlet a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cgelir<\/em>\u201d ve yurtta\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cvergi<\/em>\u201d ile if\u00e2de edilen y\u00f6n\u00fc toplumda daha b\u00fcy\u00fck bir al\u00e2kaya konu te\u015fkil eder, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015flar\u0131 sanayici ise yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan, t\u00fcccar veya esnaf ise i\u015fletme k\u00e2r\u0131ndan, \u00fccretli ise maa\u015f gelirinden, bunlar\u0131n hi\u00e7biri olmasa bile sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim mallar\u0131ndan dolay\u0131 vergi ile direkt \u015fekilde muhatap olduklar\u0131 i\u00e7in -yani bir anlamda bu i\u015f, insanlar\u0131n do\u011frudan cebini ilgilendirdi\u011fi i\u00e7in- toplumda do\u011fal olarak devletin vergi uygulamalar\u0131na y\u00f6nelik daha y\u00fcksek bir al\u00e2ka olu\u015fur. Ama bunun tam tersine harcama y\u00f6netimi genel olarak geni\u015f toplum kesimlerinin dikkati d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve kamu harcamas\u0131 yap\u0131l\u0131rken insanlar\u0131n cebinden direkt olarak bir \u015fey \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\u00a0 bu alan daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde bir alaka konusu olur.<\/p>\n

Kamu harcamalar\u0131nda as\u0131rlard\u0131r s\u00fcren gelenek<\/strong><\/h2>\n

Halbuki \u00fclke kapasitesinden dolay\u0131 devletin vergi gelirlerini art\u0131rma imkanlar\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, harcama y\u00f6netiminde gerekli etkinli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 suretiyle elde edilecek fayday\u0131 art\u0131rma imkanlar\u0131 vergi gelirlerini art\u0131rma imkan\u0131ndan daha y\u00fcksektir. Ayr\u0131ca devlet temel y\u00f6netim fonksiyonlar\u0131n\u0131 harcamalar\u0131yla hayata ge\u00e7irir. Dolay\u0131s\u0131yla kamu kaynaklar\u0131n\u0131n etkin, do\u011fru ve verimli kullan\u0131lmas\u0131, yani iyi bir harcama y\u00f6netimi ve denetimi \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131 ve refah\u0131 i\u00e7in son derecede \u00f6nemlidir.<\/p>\n

\u0130lk AKP h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke y\u00f6netimini ele ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019deki kamu m\u00e2l\u00ee y\u00f6netiminin\u00a0 (\u00f6zellikle de harcama y\u00f6netiminin) temel huk\u00fbk\u00ee dayana\u011f\u0131 1050 say\u0131l\u0131 Muhasebe-i Um\u00fbmiye K\u00e2n\u00fbnu<\/em> idi. T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131 \u00fczerinde bin y\u0131l h\u00fck\u00fcmr\u00e2n olmu\u015f Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 gibi iki b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk devletinin kamu harcama sistemine dair fevkalade olumlu deneyimlerin izlerini de ihtiva eden bu k\u00e2n\u00fbn 1927 y\u0131l\u0131nda uygulamaya konulmu\u015f ve takip eden y\u0131llarda da asr\u0131n gereklerine uygun \u015fekilde yenilenerek g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015fti.<\/em><\/p>\n

S\u00f6z konusu k\u00e2n\u00fbn, harcama y\u00f6netimi konusunda temel olarak kamu harcamas\u0131n\u0131n tek merkezden<\/em> (Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan) y\u00f6netilmesi<\/em> ve harcama konusunda uzman kadro ve kurumlar\u0131n sistem \u00fczerinde<\/em> (harcamadan \u00f6nce, harcama esnas\u0131nda ve harcama sonras\u0131nda olmak \u00fczere 3 ayr\u0131 safhada) etkin kontrol\u00fc<\/em> esas\u0131na dayan\u0131yordu. Uzun y\u0131llar boyunca Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 Muhasebat Ba\u015fkontrol\u00f6r\u00fc<\/em> olarak kamu harcamalar\u0131n\u0131n denetimi g\u00f6revini yapt\u0131m. Bu s\u00fcre\u00e7te icrac\u0131 ve yat\u0131r\u0131mc\u0131 kurum yetkililerinin, zaman zaman Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n bu denetiminden dert yanmalar\u0131na ve hi\u00e7bir cidd\u00ee devlette b\u00f6yle bir uygulaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bile bile<\/em> \u201cyapt\u0131klar\u0131 harcamalar \u00fczerindeki Maliye denetiminin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kendilerine verilen \u00f6denekleri harcamada tam yetkili olmalar\u0131 gerekti\u011fi<\/em>\u201d hususundaki ula\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 hayallerini dile getirmelerine tan\u0131k oldum.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki yolsuzluk ve usuls\u00fczl\u00fcklerin sebebi nedir?<\/span><\/strong><\/h2>\n

Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda 1050 say\u0131l\u0131 Muhasebe-i Um\u00fbmiye K\u00e2n\u00fbnu<\/em>\u2019nda en k\u00fc\u00e7\u00fck bir madde de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmak i\u00e7in bile aylarca hatta bazen y\u0131llarca s\u00fcren ara\u015ft\u0131rma, inceleme ve \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, AKP kadrolar\u0131 \u00fclke y\u00f6netimini ele ald\u0131ktan sadece birka\u00e7 ay sonra Avrupa Birli\u011fi’<\/em>ne uyum gerek\u00e7esine s\u0131\u011f\u0131n\u0131larak aceleyle haz\u0131rlan\u0131p y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan 5018 say\u0131l\u0131 Kamu Mali Y\u00f6netimi ve Kontrol K\u00e2n\u00fbnnu<\/em> ile 1050 Say\u0131l\u0131 K\u00e2n\u00fbn<\/em> y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve 5018 say\u0131l\u0131 K\u00e2n\u00fbn, <\/em>kamu harcama sisteminin temel d\u00fczenlemesi haline getirildi. Bu d\u00fczenleme ile Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131’<\/em>n\u0131n icr\u00e2c\u0131 kurumlar \u00fczerindeki harcama denetimi yetkisi k\u0131s\u0131tlanarak, tahsis edilen paralar\u0131n kullan\u0131m\u0131ndaki takdir\u00a0 yetkisi\u00a0 icr\u00e2c\u0131 kurumlara b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve icrac\u0131 kurumlar\u0131n hayalleri ger\u00e7ek oldu!<\/p>\n

Ancak bin y\u0131ll\u0131k devlet y\u00f6netim gelene\u011fiyle g\u00fc\u00e7lenmi\u015f sorunsuz bir\u00e7ok yap\u0131y\u0131 ortadan kald\u0131ran bu k\u00e2n\u00fbn Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131’<\/em>n\u0131n icr\u00e2c\u0131 kurumlar \u00fczerindeki harcama denetimi yetkisi k\u0131s\u0131tlanarak aradan ge\u00e7en 15-16 y\u0131ll\u0131k s\u00fcreye ra\u011fmen tam olarak uygulamaya ge\u00e7irilemedi ve bir yandan harcama y\u00f6netiminin kimi alanlar\u0131nda bu k\u00e2n\u00fbn ile getirilen yap\u0131lara i\u015flerlik kazand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r gibi yap\u0131l\u0131p es\u00e2sen bu alanda ciddi bir geli\u015fme elde edilemezken<\/em>, bir yandan da \u00e7aresiz kal\u0131nan alanlarda eskiye ait baz\u0131 yap\u0131lar\u0131n dev\u00e2m\u0131na g\u00f6z yumuldu<\/em>. Bu durum ise kamu harcama sisteminde kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 gev\u015feten, devlet harcamalar\u0131nda verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcren, usuls\u00fczl\u00fck ve yolsuzluklara zemin haz\u0131rlayan bir yap\u0131 olu\u015fturdu.<\/p>\n

Bu arada hedeflenen mali kontrols\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn daha da peki\u015ftirilmesi i\u00e7in Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 Merkez Denetim Elemanlar\u0131n\u0131n harcamac\u0131 kurulu\u015flar \u00fczerindeki tefti\u015f yetkileri kald\u0131r\u0131ld\u0131.\u00a0 Bakanl\u0131k Merkez Te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n Tefti\u015f Kurullar\u0131 la\u011fvedildi ve onlar\u0131n yerine kurulan ancak kendi aralar\u0131ndaki yetki itilaflar\u0131 ve \u00e7eli\u015fkileri sebebiyle etkin \u015fekilde g\u00f6rev yapamayan \u0130\u00e7 Denetim Kurullar\u0131 ya da Denetim ve Rehberlik Hizmetleri gibi birimlerle kamu harcama sistemi \u00fczerindeki denetim mekanizmas\u0131 en ileri d\u00fczeyde suland\u0131r\u0131ld\u0131 ve zay\u0131flat\u0131ld\u0131.<\/em><\/p>\n

AKP y\u00f6netimi ise sonu\u00e7 olarak bizzat tesis etti\u011fi bu yap\u0131y\u0131, kamu harcama prosed\u00fcrlerine partinin hakimiyeti ve b\u00fcy\u00fck boyutlardaki harcamalar\u0131n istenilen kanallardan ger\u00e7ekle\u015ftirilerek, istenilen hedeflere y\u00f6nlendirilmesi i\u00e7in uygun bir zemin olarak g\u00f6rme ve de\u011ferlendirme noktas\u0131na gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llardaki kamu harcamalar\u0131na dayal\u0131 yolsuzluk ve usuls\u00fczl\u00fck olaylar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 bundand\u0131r. Ayr\u0131ca ya\u015fanmakta olan denetim zafiyeti sebebiyle kamuoyunca bilinen yolsuzluk ve usuls\u00fczl\u00fckler buzda\u011f\u0131n\u0131n sadece g\u00f6r\u00fcnen k\u0131sm\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

\"Cumhur

Cumhur Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 K\u00fclliyesi<\/p><\/div>\n

Kontrol d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan kurumlar<\/strong><\/h2>\n

AKP iktidar\u0131ndan sonra Devletin mali yap\u0131s\u0131n\u0131 alt \u00fcst\u00a0 eden yasal de\u011fi\u015fikliklerle bu \u00fclkede kamu harcamalar\u0131n\u0131n denetlenme imk\u00e2n\u0131 kalmad\u0131. Son on y\u0131lda yap\u0131lan mali mevzuat de\u011fi\u015fikliklerinden dolay\u0131 harcamac\u0131 kurumlar neredeyse tamamen Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 kontrol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131, harcamalar\u0131 denetleme ve harcamalar\u0131n yasalara uygun y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flama imkan\u0131n\u0131 kaybetti.<\/p>\n

Alfabede harf kalmad\u0131, kimsenin haberi yok!<\/strong><\/h2>\n

Kamu \u0130h\u00e2le K\u00e2n\u00fbnu<\/em>\u2019na o kadar \u00e7ok istisna konular\u0131 eklendi ki \u00e2det\u00e2 istisnalar esas haline geldi ve Devlet \u0130h\u00e2le K\u00e2n\u00fbn\u00fb<\/em> anlam\u0131n\u0131 kaybetti. K\u00e2n\u00fbnun istisnalar\u0131 belirleyen maddesine her istisna bir harf ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda eklenirken alfabede harf kalmad\u0131, hatta bu karma\u015fa i\u00e7erisinde \u201ck\u201d harfi arka arkaya iki ayr\u0131 istisna i\u00e7in iki ayr\u0131 bendin iki defa madde ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131 ve bu durum ayn\u0131yla resmi gazetede yay\u0131nland\u0131 da hi\u00e7 kimsenin haberi olmad\u0131!<\/em> Sadece bu olay bile mali yap\u0131m\u0131z\u0131n ve kamu harcama sistemimizin ne halde oldu\u011funu anlatmaya yeter.<\/p>\n

T\u00fcm bu olumsuz geli\u015fmeler aras\u0131nda Say\u0131\u015ftay\u00a0 K\u00e2n\u00fbnu’<\/em>nda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle Say\u0131\u015ftay<\/em>\u2019\u0131n denetim alan\u0131 geni\u015fletilmi\u015f, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6ylelikle Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/em> denetiminden \u00e7\u0131kan kurumlar\u0131n Say\u0131\u015ftay<\/em> denetimine tabi tutuldu\u011fu izlenimi verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak i\u015fin esas\u0131nda Say\u0131\u015ftay,<\/em> TBMM<\/em> ad\u0131na yap\u0131lan yasama denetimi ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/em> ise kamu<\/em> y\u00f6netimi<\/em> ad\u0131na yap\u0131lan id\u00e2r\u00ee denetimi ifade etmektedir ve dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00fczenlemelerle yap\u0131lan i\u015fin somut sonucu kamu harcamalar\u0131 \u00fczerindeki Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 denetimini kald\u0131rmak olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca t\u00fcm talep ve \u0131srarlara (TBMM \u00d6zel \u0130htisas Komisyonlar\u0131’n\u0131n raporlar\u0131nda bile bu y\u00f6nde tavsiyeler bulunmas\u0131na) ra\u011fmen, kamuda mali denetim yapan gruplar\u0131n Say\u0131\u015ftay<\/em>\u2019a nakledilerek Say\u0131\u015ftay<\/em> denetiminin g\u00fc\u00e7lendirilmesine imkan verilmemi\u015f, b\u00f6ylelikle kamuda b\u00fcy\u00fck bir denetim g\u00fcc\u00fc at\u0131l b\u0131rak\u0131l\u0131rken \u00f6te yandan Say\u0131\u015ftay<\/em>\u2019\u0131n aniden artan i\u015f y\u00fck\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda gereken fonksiyonlar\u0131n\u0131 g\u00f6remez hale gelmesine sebep olunmu\u015ftur.<\/p>\n

Devlet harcama sisteminde yarat\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00fcy\u00fck ba\u015f\u0131bo\u015fluk<\/strong><\/h2>\n

Sonu\u00e7; devlet harcama sisteminde yarat\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00fcy\u00fck ba\u015f\u0131bo\u015fluk, kontrols\u00fczl\u00fck ve kaostur. Bir zamandan beri i\u015fler eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 geleneksel yakla\u015f\u0131mlar ve eski mali yap\u0131ya hakim olan b\u00fcrokratik kadrolar \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Ancak geleneksel yap\u0131ya h\u00e2kim olan b\u00fcrokrasi yenilendik\u00e7e giderek bu imk\u00e2n ortadan kalkacak ve giderek bu kaos bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015fecek ama o zaman bu tahrib\u00e2t\u0131 onarmak kolay olmayacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n

Devlet y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derecede tehlikeli g\u00f6r\u00fclen bu olumsuzluklar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, \u00fclkeyi AKP zihniyetinin elinden kurtararak y\u00f6netim sorumlulu\u011funu \u00fcstlenecek ilk siy\u00e2s\u00ee kadrolar\u0131n iktidar\u0131nda; M\u00e2l\u00ee y\u00f6netimde M\u00e2liye Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n denetim yetkileri yeniden etkin hale getirilmeli, kamuda zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f olan denetim mekanizmalar\u0131 yeniden ihy\u00e2 edilerek kamu harcamalar\u0131 ile bunlar\u0131n denetimi alan\u0131nda devlet ciddiyetine yara\u015f\u0131r bir yap\u0131 mutlaka olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc makul bir s\u00fcre zarf\u0131nda bunun ba\u015far\u0131lamamas\u0131, tek kelimeyle devletin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc anlam\u0131na gelir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

AKP iktidar\u0131ndan sonra devletin mali yap\u0131s\u0131n\u0131 bozan yasal de\u011fi\u015fikliklerle \u00fclkede kamu harcamalar\u0131n\u0131n denetlenme imkan\u0131 kalmad\u0131. Son on y\u0131ld\u0131r harcamac\u0131 kurumlar neredeyse tamamen kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131kt\u0131. Bu, tek kelimeyle devletin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc anlam\u0131na gelir.<\/p>\n","protected":false},"author":102,"featured_media":5911,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[63,2,67],"tags":[582,585,581,576,580,349,578,583,584,586,577,579],"coauthors":[528],"class_list":["post-5797","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","category-genel","category-tehditler","tag-1050-sayili-muhasebe-i-umumiye-kanunu","tag-5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu","tag-akp","tag-avrupa-birligi","tag-denetim","tag-ekonomi","tag-kamu-harcamalari","tag-maliye","tag-maliye-bakanligi","tag-sayistay","tag-uyum-yasalari","tag-vergi-sistemi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/102"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5797"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5797\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5797"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=5797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}