![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Enver-Pa\u015fa.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Yak\u0131n tarihimizin en \u00f6nemli \u015fahsiyetlerinden olan Enver Pa\u015fa\u2019y\u0131 kimlik ve \u015fahsiyeti y\u00f6n\u00fcnden ele almak hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz zor, me\u015fakkatli, titiz bir ara\u015ft\u0131rma ve inceleme s\u00fcrecini de beraberinde getirmektedir.<\/p>\n
1908-1918 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 Devlet-i Aliye\u2019nin kaderini tayin eden \u0130ttihat ve Terakki kadrolar\u0131n\u0131n liderli\u011fini Talat ve Cemal Pa\u015falarla birlikte \u00fcstlenen Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n hayat\u0131 genel olarak iki safhaya ayr\u0131lmaktad\u0131r. Birinci safha 1908-1918 aras\u0131 d\u00f6nemde Devlet-i Aliye b\u00fcnyesinde \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu m\u00fchim vazifeleri, 2. Safha ise 1918-1922 aras\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ya\u015fam\u0131, faaliyetleri, T\u00fcrkistan\u2019da y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f oldu\u011fu m\u00fccadelesini ve nihayetinde \u015fehit olu\u015funu kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarih\u00e7ileri, Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n itibar\u0131 ve karakter analizi konusunda \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrmektedirler. Bu konuda yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli yaz\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar mevcuttur. Bununla birlikte Enver Pa\u015fa hakk\u0131nda yaz\u0131lan en \u00f6nemli eserin; merhum \u015eevket S\u00fcreyya Aydemir\u2019in \u2018Makedonya\u2019dan Orta Asya\u2019ya Enver Pa\u015fa’<\/em> adl\u0131 \u00fc\u00e7 ciltlik dev \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011fu konusunda da tarih\u00e7iler hem fikirdirler.<\/p>\n Bir tarihsel \u015fahsiyet de\u011ferlendirilirken, onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin di\u011fer \u00e7a\u011fda\u015f tarihsel \u015fahsiyetlerinin de onun hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Tarihe mal olmu\u015f insanlar i\u00e7in bu \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc kabul etmek zaruridir. \u0130\u015fte bu noktada ben, T\u00fcrkiye Cumhuriyet\u00a0 tarihinin en \u00f6nemli asker ve politikac\u0131lar\u0131ndan olan merhum \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn Enver Pa\u015fa hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin fevkalade \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zira, \u0130n\u00f6n\u00fc, Enver Pa\u015fa\u2019ya gen\u00e7li\u011finden beri \u00e7ok yak\u0131n bir askerdi. Ayr\u0131ca \u0130n\u00f6n\u00fc, Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Harbiye Naz\u0131r\u0131 ve Genelkurmay ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemde, (1914-1916 y\u0131llar\u0131 aras\u0131) Genelkurmay\u2019da harekat \u015fubesi m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yapm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonar cephe g\u00f6revine atanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, 23 Ekim 1973 Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc T\u00fcrk Tarih Kurumu\u2019nda \u2018\u0130stiklal Sava\u015f\u0131 ve Lozan<\/em>\u2019<\/strong> \u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konferans vermi\u015ftir. (Konferans kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131 2018 y\u0131l\u0131nda ki T\u00fcrk Tarih Kurumu taraf\u0131ndan bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) Bu konferansta, Enver Pa\u015fa hakk\u0131ndaki, \u015fahsi g\u00f6r\u00fc\u015flerini de dile getirmi\u015ftir. Konuyla ilgili beyanat\u0131n\u0131 aynen naklediyorum:<\/p>\n \u201dEnver Pa\u015fa pek gen\u00e7 ya\u015fta Harbiye Naz\u0131r\u0131 oldu. Ba\u015fl\u0131ca iki derdi vard\u0131 o zamanki ordunun. Birincisi, yeti\u015fme itibariyle zay\u0131ft\u0131 bu sebepten dolay\u0131; ikincisi, siyasete kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131, ordu yapm\u0131\u015ft\u0131 ihtilali. Gen\u00e7 r\u00fctbede, herhangi bir r\u00fctbede siyaset yapt\u0131ktan sonra, o siyasetin ordu subay\u0131n\u0131n hayat\u0131 ve ideali \u00fczerinde ba\u015fka bir tesiri vard\u0131r. Kendi mesle\u011finde temay\u00fcz etmek, iyilik yapmak, ufuklar\u0131n\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in aranan \u015fartlar ba\u015fkad\u0131r. Siyasette bilhassa ak\u0131l vermek ve devirmek tecr\u00fcbesini yapan subaylar i\u00e7in birinci derecede s\u00f6z sahibi olmak usul\u00fc ba\u015fkad\u0131r. Siyasi meslek \u00e7ok daha kolay gelir ve bir daha onunla zehirlendikten sonra o ordunun ordu vazifesini, harp vazifesini yapmas\u0131 g\u00fc\u00e7lenir. Enver Pa\u015fa Harbiye Naz\u0131r\u0131 oldu\u011fu zaman buras\u0131n\u0131 biliyordu. Gayet cesur, g\u00f6z\u00fc pek bir adamd\u0131. Gen\u00e7ti, enerjisi yerindeydi. \u0130lk i\u015fi, orduya siyaset y\u00fcz\u00fcnden girmi\u015f ve kaybedilmi\u015f olan disiplini iade etmek, yapt\u0131rmak ve ordu subay telakkisi bak\u0131m\u0131ndan orduyu yeniden kurmakt\u0131. \u0130htilalde kendisinin yak\u0131n\u0131 olan, her t\u00fcrl\u00fc siyasi marifetlere bula\u015fm\u0131\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck r\u00fctbeli, b\u00fcy\u00fck r\u00fctbeli insanlardan \u00e7ok arkada\u015f\u0131 vard\u0131. Fakat onlara orduda vazife vermedi. Kendi akrabalar\u0131na -onlar m\u00fcstesna do\u011fmu\u015f insanlard\u0131- her t\u00fcrl\u00fc nimeti caiz g\u00f6rd\u00fc. Fakat umumi olarak ordu insiyatifinden ay\u0131rmak i\u00e7in gayet titiz davrand\u0131. Orduyu te\u015fkil etmek i\u00e7in gayret sarf etmi\u015ftir ve iyi bir ordu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tasavvur ediniz, Balkan Harbi\u2019nde, bir meydan muharebesinde nefer vazifesini yapamayan subaylar varken, \u00c7anakkale\u2019de d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn ate\u015fleri alt\u0131nda ordu, istisnai harpler vermi\u015ftir.\u201d <\/em><\/p>\n \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131, bir d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131n\u0131, olaylar\u0131n\u0131 kapsar. Onun ya\u015fam\u0131 bir devrin ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u0130n\u00f6n\u00fc, yak\u0131n tarihimizin harpler, ihtil\u00e2ller, d\u0131\u015f \u00fclkelerle hesapla\u015fmalar, \u00e7e\u015fitli \u0131slahat ve ink\u0131l\u00e2p hareketleri ve tek partili rejimden yeni bir d\u00fczene ge\u00e7i\u015f ve bu ge\u00e7i\u015fin t\u00fcm sars\u0131nt\u0131lar\u0131, bu olaylar\u0131n b\u00fct\u00fcn problemleri i\u00e7indedir.<\/p>\n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc ya\u015fam\u0131n\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde asker, sonralar\u0131 hem asker, hem diplomat, ya\u015fam\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise devlet adam\u0131d\u0131r; k\u00e2h ba\u015fbakan, k\u00e2h cumhurba\u015fkan\u0131 olarak \u00fclkenin kaderini tayin eden ki\u015fi veya bu ki\u015filerden biridir. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn bir asker ve bir politikac\u0131 olarak prensibi \u015fudur:<\/p>\n \u201cHarpler ve m\u00fccadeleler, \u00f6nce komutan\u0131n, liderin kafas\u0131nda kaybedilmemelidir. Yoksa muharebe meydanlar\u0131nda, m\u00fccadele alanlar\u0131nda, her \u015fey kaybedilebilir. Fakat e\u011fer komutan veya lider m\u00fccadeleyi kendi kafas\u0131nda kaybetmemi\u015fse, muharebe kaybedilmi\u015f de\u011fildir.\u201d<\/em><\/p>\n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc \u015fahsi hat\u0131rat\u0131nda ise, Enver Pa\u015fa\u2019dan \u015fu \u015fekilde bahsetmektedir:<\/p>\n \u201cEnver Pa\u015fa Balkan Harbi\u2019ni yapan orduyu t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve yeni bir ordu kurmu\u015ftur. Yeni ordunun kurulmas\u0131nda ve bu ordunun \u00fcmitsizlikten kurtulup yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma \u015fevkine sahip olmas\u0131nda Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n kuvvetli disiplini etken olmu\u015ftur. Ordu b\u00f6yle kuruldu ve ordunun yeti\u015ftirdi\u011fi kadro, bu ordunun yeti\u015ftirdi\u011fi kumandanlar Milli M\u00fccadele\u2019nin belkemi\u011fi olan insanlard\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn, Enver Pa\u015fa hakk\u0131ndaki bu beyanat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devrin ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re dile getirilmi\u015f ve objektif bir de\u011ferlendirme oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir konunun da \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyorum: Nefret tarih\u00e7ili\u011fi yapmak tarihimize ve \u00fclkemize yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerdendir. Tarihi ideolojik malzeme dev\u015firmek i\u00e7in de\u011fil,\u00a0\u201cger\u00e7e\u011fi anlamak<\/em>\u201d <\/em>i\u00e7in okumal\u0131y\u0131z. \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye de, Enver Pa\u015fa\u2019ya da ger\u00e7e\u011fin \u00f6tesinde bir karalama kampanyas\u0131 ile y\u0131llard\u0131r itibar sald\u0131r\u0131lar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Bu sa\u00e7mal\u0131\u011fa son vermek ise tarih\u00e7ilerimizin elindedir.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bir tarihsel \u015fahsiyet de\u011ferlendirilirken, onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin di\u011fer \u00e7a\u011fda\u015f tarihsel \u015fahsiyetlerinin de onun hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn Enver Pa\u015fa hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":6138,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66],"tags":[115,635,262],"yoast_head":"\n