![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/IMG_9688-12-300x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prijedor (Priyador) b\u00f6lgesindeki toplama kamplar\u0131ndan 21 A\u011fustos 1992’de 10 otob\u00fcs yola \u00e7\u0131kt\u0131. Otob\u00fcstekilere esir de\u011fi\u015fimine g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fckleri s\u00f6ylenmi\u015fti. Saraybosna h\u00fck\u00fcmetine teslim edilecekleri s\u00f6ylendi\u011fi i\u00e7in nihayet kurtulacaklar\u0131 umudu ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Otob\u00fcslerden \u00fc\u00e7\u00fc Kori\u00e7en kayal\u0131klar\u0131na geldi. Herkes a\u015fa\u011f\u0131 indirildi, kad\u0131n ve \u00e7ocuklara geri otob\u00fcse binmeleri emredildi. Erkekler kayal\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcnde s\u0131raya dizildi ve kur\u015fun ya\u011fmuruna tutuldular. A\u015fa\u011f\u0131da yard\u0131m isteyen, inleyen yani hen\u00fcz \u00f6lmemi\u015flerin \u00fczerine yine ate\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131. Yetersiz gelmi\u015f olacak ki pimi \u00e7ekilmi\u015f el bombalar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131ya at\u0131ld\u0131. Baz\u0131lar\u0131 kur\u015fun ya\u011fmuru ba\u015flamadan \u00f6nce 300 metrelik u\u00e7urumdan atlad\u0131lar. Bunlardan 14\u2019\u00fc sa\u011f kalabildi.\u00a0 Ka\u00e7 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bilinmiyor.<\/p>\n
Teti\u011fi \u00e7ekenler polis \u00fcniformas\u0131 giyiyordu ve anla\u015f\u0131lan askeri birli\u011fin komutan\u0131n\u0131n haberi olmaks\u0131z\u0131n i\u015flenmi\u015fti katliam. Tedirgin olan polis \u015fefi vin\u00e7 getirtip kayal\u0131klar\u0131 cesetlerin \u00fczerine atmak ve toplu mezar\u0131n \u00fczerini \u00f6rtmek ister. Ne var ki kayal\u0131klara \u00e7arpan vincin di\u015flileri bozulur. Bunun \u00fczerine baz\u0131 polisler a\u015fa\u011f\u0131ya g\u00f6nderilir, bunlar yaral\u0131lar\u0131n \u00fczerine asit d\u00f6ker ve bedenlerin k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131na sebep olur. Sonra cenazeler farkl\u0131 yerlere ta\u015f\u0131narak yine katliam gizlenmek istenir.<\/p>\n
U\u00e7urumdan ate\u015f \u00f6ncesinde atlayarak sa\u011f kalan 14 ki\u015fi, polislerin a\u015fa\u011f\u0131 inmesinden \u00f6nce civardaki ormanl\u0131k alana saklan\u0131rlar. Bu 14 ki\u015fi verdikleri ifadelerle Prijedor\u2019da ya\u015fanan vah\u015fetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
Yakalanan polislerden biri cezas\u0131n\u0131n indirilmesi anla\u015fmas\u0131 yaparak katliam\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeyi g\u00f6sterdi. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda ilk \u00f6nce 60 \u015fehidin kemiklerine ula\u015f\u0131ld\u0131. 60 ki\u015fiden 38\u2019nin kimli\u011fi daha sonra yap\u0131lan DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tespit edildi. \u015eehitlerin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 17 en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 76 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Civarda yap\u0131lan arama \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda pek \u00e7ok ceset daha bulundu ama v\u00fccutlar\u0131 tam de\u011fildi, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck y\u00fczlerce kemik topland\u0131. Olay yerinden 2,5 kilometre uzakta dahi toplu mezarlar bulundu. Caniler, i\u015fledikleri su\u00e7u gizlemek i\u00e7in \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri insanlar\u0131n bedenlerini oradan oraya ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Ve bu, yani Kori\u00e7en kayal\u0131klar\u0131nda i\u015flenen katliam Prijedor\u2019da ya\u015fanan tek katliam de\u011fildi. Her \u015fey Mart 1992\u2019de Gizli Polis Te\u015fkilat\u0131 UDBA\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na getirilen Simo Drljaca\u2019n\u0131n bir ayda 13 polis karakolundaki 1775 S\u0131rp\u2019\u0131 silahland\u0131rmas\u0131yla ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Prijedor, Bosna’n\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda, \u015fimdi S\u0131rp etnitesi olan S\u0131rp Cumhuriyeti’nde bir kasaba. Prijedor’un 1992 ba\u015f\u0131nda 120 bin olan n\u00fcfusunun y\u00fczde 49,5’i Bo\u015fnaklardan, y\u00fczde 47,5’i S\u0131rplardan olu\u015fuyordu. 29 Nisan gecesi S\u0131rplar, Prijedor\u2019u 30 dakika i\u00e7inde ele ge\u00e7irdi. \u015eehrin etraf\u0131 S\u0131rp \u00e7etelerce sar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1 May\u0131s 1992’de, S\u0131rplar radyo yoluyla S\u0131rp olmayan t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n pencerelerine beyaz bayrak, \u00e7ar\u015faf, evden \u00e7\u0131karken ise kollar\u0131na beyaz bant ba\u011flamalar\u0131n\u0131 emretti.[1]<\/a> 24 May\u0131s 1992\u2019de ise \u015fehrin etraf\u0131 S\u0131rbistan\u2019dan gelen tanklarla \u00e7evrilmi\u015fti. 25 May\u0131s\u2019ta Omarska maden oca\u011f\u0131 toplama kamp\u0131na \u00e7evrildi ve 3 bin ki\u015fi bu kampta esir tutuldu. 1000 ki\u015fi buradan asla \u00e7\u0131kamad\u0131. \u00c7\u0131kanlar ise katliam, i\u015fkence, dayak, \u0131rza ge\u00e7me, cinsel taciz ma\u011fduruydu. Tek toplama kamp\u0131 Omarska de\u011fildi. Toplamda 30 bin Bo\u015fnak Omarska, Keraterm, Kozarac, Trnopolje ve Manja\u00e7a esir kamplar\u0131nda tutuldu. 20 Temmuz 1992’de, Prijedor’da Sana Nehri kenar\u0131nda bir g\u00fcnde 1500 Bosnal\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc; toplu mezarlar sonradan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. G\u00fcn be g\u00fcn yeni toplu mezarlar bulunuyor. Prijedor’da bug\u00fcne dek 150’den fazla toplu mezar ke\u015ffedildi.\u00a0 Jakarina Kosa’da bulunan toplu mezardan 370 ki\u015finin cesedi \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. 2004 ve 2006’da Tomasica yak\u0131nlar\u0131nda iki toplu mezara daha ula\u015f\u0131ld\u0131. 830 sava\u015f kurban\u0131n\u0131n cesedi bu mezarlarda bulundu. 2013 Kas\u0131m ay\u0131nda ke\u015ffedilen Tomasica toplu mezar\u0131nda ise yakla\u015f\u0131k 3 bin 500 sava\u015f kurban\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 ifade ediliyor. Bu \u00f6zelli\u011fiyle Tomasica, Bosna-Hersek’in en b\u00fcy\u00fck toplu mezar\u0131.\u00a0 Hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin tamam\u0131 sivildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada sava\u015f ya\u015fanmad\u0131, sadece katliam yap\u0131ld\u0131. Rakamlar\u0131 toplamakla u\u011fra\u015fmay\u0131n zira 1992\u2019de 50 bin olan Bo\u015fnak say\u0131s\u0131 sava\u015ftan sonra 6 bine indi. Sonraki d\u00f6nemlerde topraklar\u0131na geri d\u00f6nenlerle Bo\u015fnak n\u00fcfusu 22 bine ula\u015ft\u0131, S\u0131rp n\u00fcfus ise 67 bine.<\/p>\n Prijedor, i\u015flenen soyk\u0131r\u0131m su\u00e7unun bayra\u011f\u0131 gibidir. Zira Srebrenica gibi sava\u015f sonras\u0131nda S\u0131rplara b\u0131rak\u0131lan topraklardan biridir. Hitler usul\u00fcn\u00fcn uyguland\u0131\u011f\u0131 Prijedor\u2019u ilgin\u00e7 k\u0131lan nedir? Prijedor, Srebrenica\u2019dan 308 km uzaktad\u0131r. Bu nedenle de burada ya\u015fananlar Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131\u2019n\u0131n 26 \u015eubat 2007 tarihli karar\u0131na g\u00f6re soyk\u0131r\u0131m de\u011fildir, olsa olsa etnik temizlik olabilir. Buna g\u00f6re etnik temizlik, topraklar\u0131 S\u0131rpla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f katliamlard\u0131r ve topra\u011f\u0131n etnik a\u00e7\u0131dan t\u00fcrde\u015f hale getirilmesi ve bu politikay\u0131 uygulamak amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen operasyonlar soyk\u0131r\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in yeterli de\u011fildir.[2]<\/a> Zaten Srebrenica\u2019da ki -resmi olarak-soyk\u0131r\u0131mda da S\u0131rbistan\u2019\u0131n sorumlulu\u011fu yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc mahkemeye g\u00f6re S\u0131rbistan devletinin organ veya g\u00f6revlileri, katliamlara destek vermi\u015f olabilir ancak bu deste\u011fin soyk\u0131r\u0131m eyleminde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015f olduklar\u0131na dair yeterli delil bulunmamaktad\u0131r. K\u0131sacas\u0131 UAD, \u00f6ld\u00fcr\u00fcrken bunu soyk\u0131r\u0131m amac\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 konusunda yeterli delil bulamad\u0131k, dedi. Mahkeme b\u00f6ylesi a\u011f\u0131r bir su\u00e7 i\u00e7in kesinli\u011fi kan\u0131tlanm\u0131\u015f deliller ar\u0131yordu ve ispat y\u00fck\u00fc de Bosna\u2019ya aitti. Bosna\u2019n\u0131n \u201ckas\u0131t\u201d kriterini ispatlayabilmesi ise neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Mahkemenin resmi ya da ba\u011f\u0131ms\u0131z say\u0131s\u0131z rapor ve delille kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n i\u00e7inden tarafs\u0131z olanlar\u0131 ay\u0131klad\u0131\u011f\u0131 do\u011fru olmakla birlikte ICTY gibi yine BM taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f mahkemenin verdi\u011fi kesin h\u00fck\u00fcmleri \u201celinde yeterli delil oldu\u011fu\u201d gerek\u00e7esiyle yarg\u0131lamaya dahil etmemesi rahats\u0131zl\u0131k verici. \u0130\u015fte bu nedenle, UAD karar\u0131nda soyk\u0131r\u0131m su\u00e7u Srebrenica ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131. Bu nedenle ba\u015fkent Saraybosna\u2019n\u0131n 175 kilometre kuzeybat\u0131s\u0131ndaki Prijedor kasabas\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda bulunan toplu mezardaki 1992-1995 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Bosna sava\u015f\u0131nda toplama kamplar\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen kurbanlara ait cesetler \u201csoyk\u0131r\u0131m su\u00e7u\u201d de\u011fil \u201cetnik temizlik su\u00e7u\u201dna ili\u015fkin \u201cistatistiki verileri\u201d olu\u015fturabiliyor. H\u00e2lbuki ka\u00e7 Prijedor, ka\u00e7 Srebrenica ya\u015fad\u0131 Bo\u015fnaklar. Srebrenica\u2019da 8 bin 375 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc; Bosna\u2019n\u0131n tamam\u0131nda 312 bin ki\u015fi \u00f6ld\u00fc. 35 bini \u00e7ocuktu. 50 bin kad\u0131na tecav\u00fcz edildi. 2 milyon ki\u015fi evini terk etti.<\/p>\n Ger\u00e7i her hal\u00fckarda Bo\u015fnaklara tazminat \u00f6denmesi s\u00f6z konusu bile olmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc mahkemeye g\u00f6re S\u0131rbistan\u2019\u0131n \u00f6nleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ihlali s\u00f6z konusu olmasayd\u0131 bile soyk\u0131r\u0131m su\u00e7u ger\u00e7ekle\u015fecekti. H\u00e2lbuki \u00f6nleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmeyen S\u0131rbistan de\u011fil, \u201cg\u00fc\u00e7 kullanma\u201d da d\u00e2hil olmak \u00fczere \u201cgerekli t\u00fcm \u00f6nlemleri\u201d alma yetkisi -BMGK\u2019nin 4 Haziran 1993 tarihli ve 813 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla- verilmi\u015f BM askerleri idi. Dolay\u0131s\u0131yla UAD\u2019n\u0131n S\u0131rbistan\u2019\u0131 su\u00e7suz bulmas\u0131n\u0131, Karaci\u00e7\u2019in[3]<\/a> savunmas\u0131nda \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u201c Bat\u0131 \u00fclkelerinin uzun bir zaman \u00f6ncesinde Yugoslavya\u2019n\u0131n par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve Bosna Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131\u201d ifadesiyle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir.\u00a0 Zaten, Bo\u015fnaklar\u0131n g\u00f6\u00e7 ettirilmesine, S\u0131rplar ve H\u0131rvatlar taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine ses \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 ve geride kalan Bo\u015fnaklar\u0131n da, devleti ve kurumlar\u0131n\u0131 kontrol edemeyecek \u015fekilde Bosna\u2019n\u0131n belli bir toprak par\u00e7as\u0131na itilmesini beklemelerinin akla s\u0131\u011fan ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 olabilir mi?<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Priyjedor kentinde Bo\u015fnaklar’a kar\u015f\u0131 yap\u0131lan katliam\u0131 unutturmamak ad\u0131na bug\u00fcn, \u00fclke genelinde “beyaz kurdele” g\u00fcn\u00fc olarak an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n