![\"\"](\"http:\/\/misak.millidusunce.com\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/20171205_161822-300x190.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n 17. y\u00fczy\u0131ldan itibaren ba\u015fta Fransa, Almanya ve \u0130ngiltere olmak \u00fczere Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ba\u015fat ve emperyal g\u00fc\u00e7leri Avrupa\u2019n\u0131n g\u00f6be\u011finden ba\u015flayarak do\u011fuya uzanan bir hatta kendilerine bir menfaat planlamas\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r. Berlin\u2019den ba\u015flayarak Belgrad-Bosfor (yani T\u00fcrkiye), Ba\u011fdat-Bombay hatt\u0131 olarak 5\/B olarak nitelendirilen s\u00f6z konusu stratejik hat neredeyse b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n kaynayan kazan\u0131 Balkanlar, T\u00fcrkiye, Akdeniz ve Ortado\u011fu\u2019yu i\u00e7ine alarak uzakdo\u011fuya uzanmaktad\u0131r. \u0130ngiltere\u2019nin menfaat hatt\u0131 ise ayn\u0131 g\u00fczergahtan ge\u00e7ip Ba\u011fdat \u00fczerinden Bak\u00fc\u2019ye, yani Avrasya co\u011frafyas\u0131na y\u00f6nelmektedir. Ad\u0131 ne olursa olsun b\u00fct\u00fcn bu hatlar \u00fclkemizin de bulundu\u011fu co\u011frafyada istikrars\u0131zl\u0131k ve kaosun h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcvensizli\u011fin ana \u00f6zellik oldu\u011fu bir b\u00f6lge olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Durum b\u00f6yle olunca Balkanlardan ba\u015flay\u0131p Akdeniz\u2019e uzanan ve K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n tam orta yerinden ge\u00e7ip Ortado\u011fu\u2019ya gelen hat ne yaz\u0131k ki d\u00fcn ve bug\u00fcn oldu\u011fu \u00fczere yar\u0131n da karma\u015fa, d\u00fczensizlik, istikrar ve ter\u00f6r ba\u011flam\u0131nda cad\u0131 kazan\u0131 olmaya devam edecektir. Burada bahsedilmesi gereken \u00f6nemli bir nokta ise 1878 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu taraf\u0131ndan \u0130ngiltere\u2019ye kiraland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n durumudur. Maalesef tarih kitaplar\u0131m\u0131z hala daha bu kiralamadan bahsetmekte; ancak \u201c\u00fczerinde g\u00fcne\u015f batmayan \u00fclke\u201d \u0130ngiltere\u2019nin bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve donan\u0131ml\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6nemde, hem de Avustralya\u2019dan yeni Zelanda\u2019ya, kanada\u2019dan Hindistan ve Pakistan\u2019a kadar uzanan muazzam bir co\u011frafyaya sahipken neden 9.000 kilometrekarelik avu\u00e7 i\u00e7i kadar K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 kiralamak istedi\u011fi sorusuna cevap vermemektedir.<\/p>\n T\u00fcrk tarihine \u201c93 Harbi\u201d olarak giren Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun art\u0131k desteklenmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda muzaffer olmalar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu ve \u0130ngiltere\u2019nin haklar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde savunman\u0131n zor ve riskli oldu\u011funu g\u00f6ren \u0130ngiltere Balkanlardan ba\u015flay\u0131p Karadeniz\u2019den ge\u00e7en ve bug\u00fcnk\u00fc Azerbaycan\u2019a uzanan kuzeydeki savunma ve g\u00fcvenlik hatt\u0131n\u0131 strateji de\u011fi\u015ftirerek g\u00fcneye, yani Akdeniz\u2019e \u00e7ekmi\u015f, b\u00f6ylece Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131na yak\u0131n ve en kaba \u015fekliyle bizim iskenderun K\u00f6rfezi\u2019nden ba\u015flay\u0131p Cebelitar\u0131k Bo\u011faz\u0131\u2019na uzanan ve K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 da ikiye b\u00f6len hatt\u0131 yeni savunma ve g\u00fcvenlik hatt\u0131 olarak belirlemi\u015ftir. Bu savunma ve g\u00fcvenlik hatt\u0131 2017 itibar\u0131yla halen ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmekte ve Avrupa\u2019n\u0131n da b\u00f6ylece g\u00fcney s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda co\u011frafi olarak T\u00fcrkiye\u2019nin bir Avrupa \u00fclkesi olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu da bizzat Bat\u0131l\u0131lar\u0131n taktikleri neticesinde resmiyet kazanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Bu noktada bahsedilmesi gereken \u00f6nemli bir noktaysa daha 1904 y\u0131l\u0131nda \u201cOrtado\u011fu\u201d ifadesini ilk defa kullanan deniz stratejisti Alfred Thayer Mahan\u2019\u0131n bug\u00fcn sava\u015flar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgede i\u015faret etti\u011fi noktan\u0131n yerel \u00e7at\u0131\u015fmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamas\u0131d\u0131r. Mahan\u2019\u0131n da belirtti\u011fi \u00fczere b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kacak herhangi bir \u00e7at\u0131\u015fma tsunami etkisiyle daha d\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlara ula\u015fmakta, bu daha b\u00fcy\u00fck bir sinerji yaratarak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc halkayla sorunu uluslararasu\u0131 hale getirmektedir. Bug\u00fcn \u0130ran, Irak, Suriye, Filistin merkezli sorunlarda ya\u015fananlar tam da budur ve neredeyse b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 askeri, stratejik, ekonomik ve g\u00fcvenlik ba\u011flam\u0131nda derinden sarsmaktad\u0131r. K\u0131br\u0131s adas\u0131 ise bu co\u011frafyan\u0131n oda\u011f\u0131nda k\u00fcresel ter\u00f6rden m\u00fclteci hareetlerine, istihbarat kavgalar\u0131ndan sanayi casuslu\u011fu giri\u015fimlerine kadar \u00f6nemli bir ara istasyon, ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 ya da klasikle\u015fen ifadeyle \u201cbir u\u00e7ak gemisi\u201d pozisyonundad\u0131r.<\/p>\n MEB ve Stratejik Durum \u00dczerine<\/strong><\/p>\n Burada sorulmas\u0131 gereken son derece \u00f6nemli ve hassas soru ise \u201cVatan neresidir?\u201d sorusu olmal\u0131d\u0131r. Bizlere y\u0131llarca okulda, ailede, \u00f6\u011fretmenimiz, annemiz veya babam\u0131z vatan\u0131 hep kara s\u0131n\u0131rlar\u0131yla g\u00f6sterdiler ve \u00f6\u011frettiler. Oysa bir de \u201cMavi Vatan\u201d kavram\u0131 vard\u0131r ki o da denizler ve hava s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterir. Bug\u00fcne kadar unuttu\u011fumuz veya atlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir husus da budur. \u00dclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 kara, yani toprakla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu somut ger\u00e7e\u011fi K\u0131br\u0131s i\u00e7in hat\u0131rlayacak olurrsak hava ve deniz olgusunun \u00f6nemi de bir kere daha ortaya \u00e7\u0131kar. Bu noktada K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 ilgilendiren \u00f6nemli bir nokta da son g\u00fcnlerde s\u0131k\u00e7a duydu\u011fumuz \u201cM\u00fcnhas\u0131r Ekonomik B\u00f6lge\u201d kavram\u0131d\u0131r. Genel olarak deniz hukuku ve \u00fclkeler aras\u0131 temay\u00fcllere g\u00f6re bir \u00fclkenin egemenlik haklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu, deniz ve deniz alt\u0131 kaynaklar\u0131ndan istifade etti\u011fi bu alan 200 kilometredir. Burada hassas nokta ise Yunanistan ile M\u0131s\u0131r aras\u0131nda bu \u015fekilde bir MEB anla\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcn Do\u011fu Akdeniz\u2019de M\u0131s\u0131r-T\u00fcrkiye hatt\u0131n\u0131n geni\u015fli\u011finin 396 kilometre oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nacak olursa Yunanistan-M\u0131s\u0131r anla\u015fmas\u0131yla b\u00f6lgenin tamam\u0131 i\u015fgal alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, T\u00fcrkiye i\u00e7inse sadece antalya K\u00f6rfezi\u2019nde k\u00fc\u00e7\u00fck tonajl\u0131 gemiler i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6lge kalm\u0131\u015f olacakt\u0131r. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye kabotaj haklar\u0131n\u0131n \u00e7ok gerisinde, uluslararas\u0131 sulara a\u00e7\u0131lma veya kendi egemenlik b\u00f6lgesinde deniz g\u00fcc\u00fcyle seyir halinde olma gibi pek \u00e7ok haklardan da mahrum kalacakt\u0131r. K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 bir de bu a\u00e7\u0131dan g\u00f6rmekte fayda vard\u0131r. KKTC Su Temin Projesi ve suyun K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler ve T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlama geldi\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in hat\u0131rlamam\u0131z gereken bri ba\u015fka unsur ise adadaki egemen unsurlard\u0131r. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en kalabal\u0131k \u00fclkesi olan \u00c7in\u2019de 1.5 milyar n\u00fcfus ve egemenli\u011fi g\u00f6steren sadece bir bayrak vard\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n jandarmas\u0131 ABD\u2019de Texas eyaleti hari\u00e7 tutulacak olursa sadece bir bayrak s\u00f6z konusudur. Avrupa Birli\u011fi \u0130ngiltere\u2019de ise t\u0131pk\u0131 Almanya ve Fransa\u2019da oldu\u011fu \u00fczere AB bayra\u011f\u0131 da dahil iki bayrak s\u00f6z konusudur. Peki bu soruyu K\u0131br\u0131s i\u00e7in soracak olursak kar\u015f\u0131m\u0131za ka\u00e7 bayrak ve ka\u00e7 egemen g\u00fc\u00e7 \u00e7\u0131kar acaba? 1960 K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti\u2019nin garant\u00f6r devletleri olarak T\u00fcrkiye, \u0130ngiltere ve Yunanistan, ayr\u0131ca K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti oldu\u011fu iddias\u0131ndaki Rumlar\u0131n egemen bayraklar\u0131, ayr\u0131ca KKTC bayra\u011f\u0131, 2004\u2019den bu yana AB\u2019ye haks\u0131z, tek yanl\u0131 ve hukuk d\u0131\u015f\u0131 olarak al\u0131nan Rumlarla ilgikli olarak AB bayra\u011f\u0131 ve son olarak 1964 Mart ay\u0131ndan bu yana adada dalgalanan BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc ve egemen bayra\u011f\u0131. K\u0131sacas\u0131 \u015fu anda adada halen 7 egemen g\u00fc\u00e7 ve onlar\u0131n bayraklar\u0131 dalgalanmaktad\u0131r.<\/p>\n Sadece bu bile Do\u011fu Akdeniz\u2019de durumun ne kadar karma\u015f\u0131k ve g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye yeter cinsten. Ayr\u0131ca Mart 1964 tarihinden bu yana BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc b\u00fcnyesinde Hindistan, Pakistan, Nepal, Arjantin, Avustralya, Kanada, Yeni Zelanda, Avusturya, Slovakya, Macaristan, Finlandiya, Hollanda, Danimarka gibi \u00e7ok farkl\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan \u00fclkelerin g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da eklemek gerekir. Ayr\u0131ca bug\u00fcn d\u00fcnyada ABD, Rusya, \u00c7in, Fransa, \u0130ngiltere ve Japonya\u2019n\u0131n u\u00e7ak gemileri a\u00e7\u0131k denizlerde seyretmektedir. Ortalama 300 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131, bindirilmi\u015f (sava\u015fa haz\u0131r) te\u00e7hizat, ortalama 6.000 personel ve yakla\u015f\u0131k 24 katl\u0131 bu y\u00fczen devler o \u00fclkelerin sava\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcde katlamaktad\u0131r. Bug\u00fcn japonya hari\u00e7 di\u011fer \u00fclkelerin u\u00e7ak gemileri Do\u011fu Akdeniz\u2019de ve K\u0131br\u0131s etraf\u0131nda seyir halindedir. Fransa\u2019n\u0131n Charles d\u2019Gaulle u\u00e7ak gemisi bak\u0131m-onar\u0131m i\u00e7in Fransa\u2019n\u0131n Toulusse kentine gitmesi haricinde neredeyse b\u00fct\u00fcn y\u0131l boyunca GKRY\u2019de Zigi k\u00f6y\u00fc a\u00e7\u0131klar\u0131ndad\u0131r. Esas\u0131nda tam 100 y\u0131l \u00f6nce Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u00fcresince Fransa\u2019n\u0131n \u00f6zellikle Do\u011fu Akdeniz\u2019de u\u00e7ak gemisi bulundurdu\u011fu, Larnaka\u2019da a\u00e7\u0131lan 4 antenli dinleme ve ke\u015fif istasyonunun da devreye girmesiyle \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar\u0131n yakalad\u0131klar\u0131 sinyalleri takip ederek hangi \u201cd\u00fc\u015fman\u201d u\u00e7a\u011f\u0131 veya gemisinin nerede ve hangi y\u00f6nde seyir halinde oldu\u011funu tespit edebildikleri, b\u00f6ylece sava\u015f s\u00fcrecinde m\u00fcthi\u015f bir avantaj sa\u011flad\u0131klar\u0131, ba\u015fta Adana ve \u0130skenderun olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli stratejik noktan\u0131n bu u\u00e7ak gemilerinden havalanan u\u00e7aklarla bombaland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ba\u015fat g\u00fc\u00e7lerin stratejik planlamalar\u0131nda pek de bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir.[1]<\/a> Fransa \u00f6zellikle Do\u011fu Akdeniz\u2019de 100 y\u0131l \u00f6nce istihbarat, ke\u015fif ve devriye g\u00f6revini Victor Hugo, Foudre, D\u2019estr\u00e9es, Amiral Charner, Desaix, Guichen Henry Fastersine Louis, Doris yan\u0131nda Jeanne d\u2019Arc ve Jaur\u00e9guiberry gibi gemilerle yaparken[2]<\/a> bug\u00fcn onlar\u0131n yerini ayn\u0131 co\u011frafyada farkl\u0131 teknolojik unsurlar alm\u0131\u015ft\u0131r. Buraya ABD\u2019nin 6. Filosu ile NATO \u00e7er\u00e7evesinde Do\u011fu Akdeniz\u2019de seyir halinde olan STANAVFORMED (Standing Navy for Mediterranean) ile Rusya\u2019n\u0131n Amiral Krus\u00e7ev Donanmas\u0131 da ayr\u0131ca eklenmelidir. Burada soru bu kadar muazzam bir askeri g\u00fcc\u00fcn Do\u011fu Akdeniz ve K\u0131br\u0131s etraf\u0131nda ne yapt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara \u0130ngiltere\u2019nin 1960 y\u0131l\u0131nda vazge\u00e7ti\u011fi K\u0131br\u0131s\u2019ta elinden \u00e7\u0131karmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zellikle ABD\u2019yle m\u00fc\u015fterek kulland\u0131\u011f\u0131 Agrotur ve Dikelya egemen askeri \u00fcs b\u00f6lgelerini de eklemek gerekir.<\/p>\n Kendine ait kanunlar\u0131, kurallar\u0131 ve y\u00f6netimi bulunan bu \u00fcs b\u00f6lgelerine AB \u00fcyesi olarak \u0130ngiltere \u00e7er\u00e7evesinde herhangi bir \u00fclkenin m\u00fcdahil olmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Neredeyse 3-5 sayfal\u0131k bir anla\u015fmayla K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti kurulurken \u0130ngiltere bu \u00fcs b\u00f6lgelerini garanti alt\u0131na alan anla\u015fmay\u0131 k\u0131l\u0131 k\u0131rk yararak haz\u0131rlam\u0131\u015f ve kurulu\u015f anla\u015fmas\u0131ndan belki de 10 kat daha kapsaml\u0131 bir anla\u015fmay\u0131 taraflara imzalatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fcsler \u0130ngiltere ve ABD yan\u0131nda m\u00fcttefikleri ve zaman zaman da NATO operasyonlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Akdeniz, ortado\u011fu ve Uzakdo\u011fu co\u011frafyas\u0131nda askeri operasyonlara y\u00f6nelik atlama tahtas\u0131, ara istasyon ve lojistik depolama alan\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. L\u00fcbnan\u2019da UNIFIL, Afganistan\u2019da ISAF operasyonu, Arap bahar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Libya\u2019ya y\u00f6nelik hava sald\u0131r\u0131s\u0131 ve di\u011ferleri bu anlamda de\u011ferlendirilmelidir. Bu \u00fcslerde n\u00fckleer ba\u015fl\u0131kl\u0131 silahlar bulundu\u011fu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r. \u00dcslerin bir di\u011fer misyonu ise b\u00f6lge co\u011frafyas\u0131yla ilgili ke\u015fif ve istihbarat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dinleme istasyonlar\u0131 olmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara ilaveten d\u00fcnyan\u0131n telekula\u011f\u0131 olarak bilinen Echelon sisteminin ana merkezi, ayr\u0131ca Cape Greco, Olimpos Da\u011f\u0131, Trodos da\u011f\u0131 dinleme istasyonu, sinyal istihbarat\u0131 ve ileti\u015fim istihbarat\u0131 ile sanayi casuslu\u011fu (espiyonaj) faaliyetleri Amerikan ve \u0130ngiliz istihbarat birimleri taraf\u0131ndan K\u0131br\u0131s\u2019tan y\u00f6netilmektedir.<\/p>\n Echelon, GCHQ ve K\u0131br\u0131s<\/strong><\/p>\n Esas\u0131nda K\u0131br\u0131s adas\u0131n\u0131n son 100 y\u0131ll\u0131k tarihine bak\u0131lacak olursa stratejik planlama ve g\u00fcvenlik alg\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok da de\u011fi\u015fmedi\u011fini, s\u0131n\u0131rs\u0131z k\u00f6y olarak adland\u0131r\u0131lan global d\u00fcnya sisteminde teknolojinin b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131n sonuna kadar kullan\u0131lmas\u0131yla evrimle\u015fti\u011fini ve ba\u015fat g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgeye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n her daim ayn\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u0131br\u0131s adas\u0131 tam anlam\u0131yla bir sava\u015f \u00fcss\u00fc haline gelmi\u015f durumdad\u0131r ve \u00f6zellikle 1914-1921 s\u00fcrecinde K\u0131br\u0131s\u2019ta de\u011fi\u015fik ama\u00e7lara hizmet edecek \u015fekilde 10 farkl\u0131 askeri \u00fcs tesis edilmi\u015f durumdad\u0131r;<\/p>\n 1- Trodos Da\u011flar\u0131\u2019nda \u00f6zellikle yaral\u0131 ve hasta \u0130ngiliz askerleri i\u00e7in a\u00e7\u0131lan bir nekahet merkezi bulunmaktad\u0131r ve buradaki \u0130ngiliz askerlerinin bir k\u0131sm\u0131 \u00c7anakkale cephesinden getirilen hasta ve yaral\u0131lard\u0131r. B\u00f6lgenin \u00f6zellikle psikolojik tedaviye muhta\u00e7 yaral\u0131 askerlere y\u00f6nelik dingin bir atmosfer sa\u011flamas\u0131 ve bol ve s\u0131k bir \u00e7am \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle kapl\u0131 olmas\u0131 da b\u00f6lgeyi tercih edilir hale getirmi\u015ftir. Sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131yla birlikte \u0130ngiltere yakla\u015f\u0131k 500 askerin ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilecek t\u00fcrden bir rehabilitasyon merkezini b\u00f6ylece burada hizmete sokar.<\/p>\n 2- Ma\u011fusa \u015fehri yak\u0131nlar\u0131ndaki Karakol b\u00f6lgesinde T\u00fcrk sava\u015f esirleri i\u00e7in a\u00e7\u0131lan esir kamp\u0131<\/p>\n 3- Amiandos b\u00f6lgesinde \u00f6zellikle Alman ve Avusturya askerlerinin tutulduklar\u0131 enterne kamp\u0131<\/p>\n 4- Monarga\u2019da Ermeniler i\u00e7in a\u00e7\u0131lan Ermeni Do\u011fu Lejyonu (Legion D\u2019Orient) kamp\u0131<\/p>\n 5- Karakol b\u00f6lgesinde sadece istihbarat ama\u00e7l\u0131 olarak faaliyet g\u00f6steren \u0130ngiliz askeri \u00fcss\u00fc<\/p>\n 6- Karakol b\u00f6lgesinde T\u00fcrk sava\u015f esirlerinin esir de\u011fi\u015fimi sonras\u0131nda Anadolu\u2019ya g\u00f6nderilmeleri ve serbest b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ayn\u0131 askeri kampta tutulan ve Rusya\u2019daki devrim sonras\u0131nda Beyaz Rus Ordusu\u2019ndan ka\u00e7an subaylar ve di\u011fer personelin kapat\u0131ld\u0131klar\u0131 bir Rus kamp\u0131<\/p>\n 7- Yunanistan\u2019\u0131n Selanik kentinde konu\u015flanm\u0131\u015f bulunan \u0130ngiliz askeri g\u00fcc\u00fc i\u00e7in K\u0131br\u0131s\u2019ta kat\u0131rc\u0131 olarak nitelendirilen ve ara\u00e7lar\u0131n \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131 zorlu arazi \u015fartlar\u0131nda kat\u0131rlarla malzeme ta\u015f\u0131yan, telefon operat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, terzilik, a\u015f\u00e7\u0131l\u0131k gibi cephe gerisi g\u00f6revler yapan ve \u201cKat\u0131rc\u0131lar\u201d olarak isimlendirilen personelin istihdam\u0131 ve bu birlikler i\u00e7in kat\u0131r temin eden Ma\u011fusa\u2019daki askeri kararg\u00e2h.<\/p>\n 8- D\u00fc\u015fman telsiz ve radyo konu\u015fmalar\u0131n\u0131 dinleyen, istihbarat toplayan ve istihbarata kar\u015f\u0131 faaliyetleri yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli espiyonaj[3]<\/a> faaliyetlerinde bulunan \u0130ngiltere, Fransa ve zaman zaman \u0130talya\u2019n\u0131n da d\u00e2hil olmas\u0131yla olu\u015fturulan \u00e7ok uluslu bir istihbarat ve dinleme merkezi olarak kullan\u0131lan adan\u0131n farkl\u0131 noktalar\u0131ndaki askeri tesisler.<\/p>\n 9- Polemidya (Binatl\u0131) k\u00f6y\u00fcnde bulunan ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecinde de kullan\u0131lan askeri kararg\u00e2h ve \u00fcs.<\/p>\n 10- Ma\u011fusa\u2019da konu\u015flanm\u0131\u015f \u0130ngiltere\u2019ye ait ve \u0130ngiltere\u2019nin m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan da kullan\u0131lan donanmaya ait askeri tesisler.<\/p>\n 11- Trodos Da\u011flar\u0131\u2019ndakine ek olarak Limasol’da Kyperounta\u2019da a\u00e7\u0131lan yakla\u015f\u0131k 1.500 asker kapasiteli rehabilitasyon kamp\u0131 ve askeri istihbarat b\u00f6lgesi<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlara ilaveten adan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda 48 farkl\u0131 istihbarat istasyonu a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu istasyonlar vas\u0131tas\u0131yla Kuzey Afrika co\u011frafyas\u0131ndan klasik ortado\u011fu b\u00f6lgesine, b\u00fct\u00fcn Akdeniz\u2019le birlikte Adalar Denizi, Osmanl\u0131 ba\u015fkenti \u0130stanbul ve bug\u00fcnk\u00fc Avrasya co\u011frafyas\u0131na kadar muazzam bir b\u00f6lgenin kapsama ve sorumluluk alan\u0131 olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmekte fayda var. Bu noktada \u0130ngiltere ve Fransa ile \u0130talya\u2019n\u0131n i\u015fbirli\u011fi sonras\u0131nda Do\u011fu Akdeniz\u2019de EMSIB ad\u0131 verilen Do\u011fu Akdeniz \u00d6zel \u0130stihbarat B\u00fcrosu da g\u00f6reve ba\u015flar.[4]<\/sup><\/a> \u00d6zellikle \u0130ngiltere bu konuda o kadar hassas ve ince d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir ki Do\u011fu Akdeniz \u00d6zel \u0130stihbarat B\u00fcrosu temsilcisi Binba\u015f\u0131 Rhys Samson taraf\u0131ndan Mezopotamya arkeolojisi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan arkeolog Leonard Woolley[5]<\/sup><\/a> Frans\u0131zlarla i\u015fbirli\u011fi yapmak ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere K\u0131br\u0131s\u2019a sevk edilir. B\u00f6ylece Woolley \u00f6zellikle Haziran 1916 sonras\u0131nda Frans\u0131z donanmas\u0131nda g\u00f6revli istihbarat\u00e7\u0131larla birlikte \u00f6zellikle Kilikya (\u00c7ukurova)-Kuzey Suriye hatt\u0131nda elde edilecek istihbaratla yeni bir espiyonaj hatt\u0131 olu\u015fturacak ve \u0130skenderiye-Kilikya hatt\u0131nda \u00f6zellikle Alman denizalt\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir istihbarat a\u011f\u0131 geli\u015ftirecektir.[6]<\/sup><\/a><\/p>\n Bug\u00fcn gelinen noktaya bakacak olursak 1914-1918 B\u00fcy\u00fck Sava\u015f\u2019\u0131ndan sonra bug\u00fcn, yani 100 y\u0131l sonra ise K\u0131br\u0131s adas\u0131 etraf\u0131nda de\u011fi\u015fen hi\u00e7 bir \u015fey yoktur. Echelon ad\u0131 verilen ve askeri istihbarattan ekonomik istihbarata kadar \u00e7ok geni\u015f ve kritik bir alanda istihbarat sa\u011flamaya yarayan dinleme istasyonu ABD’nin 24 Ekim 1952 tarihinde kurulan ve \u00fclkenin en iyi korunan ve en s\u0131k\u0131 g\u00fcvenlikli birimi olarak adland\u0131r\u0131lan Ulusal G\u00fcvenlik Ajans\u0131 (NSA) taraf\u0131ndan haberle\u015fme uydular\u0131 vas\u0131tas\u0131yla uluslararas\u0131 haberle\u015fmeyi takip etmeyi ve bunlarla ilgili \u00f6nceden harekete ge\u00e7meyi sa\u011flayan bir sistemdir.[7]<\/a> B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ve \u00f6zellikle ekonomik ve askeri istihbarat ba\u011flam\u0131nda g\u00f6zetlemeye dayal\u0131 olarak faaliyet g\u00f6steren bu sistemin varl\u0131\u011f\u0131 ilk defa olarak 2000 y\u0131l\u0131nda Avrupa Parlamentosu taraf\u0131ndan \u0130ngiliz gazeteci ve fizik\u00e7i Duncan Campbell’e haz\u0131rlat\u0131lan bir raporla s\u00f6z konusu olur.[8]<\/a> Bu rapora g\u00f6re ba\u015fta ABD, \u0130ngiltere, Yeni Zelanda, Kanada ve Avustralya olmak \u00fczere baz\u0131 \u00fclkeler b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 takip etmekte, izlemekte ve ekonomik istihbaratla casusluk yapmaktad\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kan durum esas\u0131nda George Orwell’\u0131n \u00fctopik olarak nitelendirilen alegorik politik \u201c1984\u201d isimli roman\u0131yla tam anlam\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir ve George Orwell’\u0131n “Big brother is watching you\/B\u00fcy\u00fck karde\u015f seni izliyor.” ilkesinden hareketle “B\u00fcy\u00fck karde\u015f” ABD de t\u0131pk\u0131 romanda anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 bu \u015fekilde takip etmektedir. \u00d6rne\u011fin bug\u00fcn genel alg\u0131 telefon kul\u00fcbesine giden herhangi bir ki\u015finin iki duda\u011f\u0131ndan d\u00f6k\u00fclecek ve kendince mahremiyeti olan baz\u0131 s\u00f6zc\u00fckler NSA ve Echelon tele kulak sistemi sayesinde d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 bir yerinde istihbarat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye ba\u015flanabilir.[9]<\/a> B\u00f6ylece casusluk faaliyetlerinin bitmedi\u011fi, \u015fartlara ve ihtiya\u00e7lara g\u00f6re yeniden \u015fekillendirildi\u011fi de ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n Echelon \u00f6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015flayan k\u00fcresel istihbarat, takip, kontrol ve g\u00f6zetim a\u011f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak da de\u011ferlendirilebilir.[11]<\/a> Bu sistemin di\u011fer \u00f6zellikleri aras\u0131nda internet vas\u0131tas\u0131yla g\u00f6nderilen mesajlar\u0131 bulup kaydetmek, yeralt\u0131 kablolar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla g\u00f6nderilen \u00e7e\u015fitli mesajlar\u0131 tespit etmek ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek, radyo dalgalar\u0131ndan istifade etmek, \u00f6zellikle yabanc\u0131 b\u00fcy\u00fckel\u00e7iliklerde gizli ekipmanlar vas\u0131tas\u0131yla kurulmu\u015f olan haberle\u015fme d\u00fczeneklerini ve altyap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek, ayr\u0131ca d\u00fcnya \u00fczerinde herhangi bir yerden g\u00f6nderilen sinyalleri uydular vas\u0131tas\u0131yla bulmak ve onlar\u0131 takip etmek de bulunmaktad\u0131r. 6 Eyl\u00fcl 1960 tarihinde Moskova\u2019da bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 d\u00fczenleyen eski NSA ajanlar\u0131 matematik\u00e7i William H. Martin ve Bernon F. Mitchell ABD\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 konusunda \u201c\u2026NSA\u2019daki faaliyetlerden ABD\u2019nin kendi m\u00fcttefikleri de dahil olmak \u00fczere 40\u2019tan fazla \u00fclkenin gizli haberle\u015fmelerini okudu\u011funu biliyoruz. NSA halen 200\u2019den fazla ileti\u015fim istihbarat\u0131 faaliyetinin i\u00e7indedir. D\u00fcnyada topraklar\u0131nda dinleme istasyonlar\u0131 kurulan \u00fclkeler de dahil olmak \u00fczere hemen hemen her \u00fclke taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u015fifreli veya a\u00e7\u0131k b\u00fct\u00fcn ileti\u015fim takip edilmektedir<\/em>.\u201d[12]<\/a> derler. 2000\u2019li y\u0131llara kadar varl\u0131\u011f\u0131 gizlenen ve konuyla ilgili hi\u00e7bir yorum yap\u0131lmayan Echelon konusunda d\u00f6nemin ABD Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u201cAmerikan istihbarat sistemi \u00e7er\u00e7evesinde uzun soluklu bir faaliyet oldu\u011fundan halen devam eden veya iddia edilen istihbarat faaliyetleriyle ilgili olarak konu\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nmal\u0131y\u0131z. Bu y\u00fczden bizler \u00f6zel operasyonlar\u0131n mevcudiyetini ne kabul edebiliriz ne de inkar edebiliriz<\/em>.\u201d[13]<\/a> der. \u00d6zellikle Amerikal\u0131 ve \u0130ngiliz yetkililerin y\u0131llar boyunca yok sayd\u0131klar\u0131, \u00fczerinde hi\u00e7 yorum yapmad\u0131klar\u0131 ve tamamen hayal \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak de\u011ferlendirdikleri Echelon sisteminin marifetleri son 20 y\u0131l i\u00e7erisinde art\u0131k gizlenemeyecek duruma gelmi\u015ftir. 2000’li y\u0131llardan itibaren d\u00fcnya kamuoyu taraf\u0131ndan daha yak\u0131ndan takip edilen sistem her ne kadar yeni bir sistem olmasa da daha \u00f6nce Sovyetler Birli\u011fi’nden gelecek muhtemel tehditler ve ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla ter\u00f6rizm[14]<\/a> alanlar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen tele kulak sisteminin sanayi casuslu\u011funda da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tepkilere neden olur. Echelon denilen istihbarat dinleme istasyonlar\u0131 halen ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda taraf\u0131ndan i\u015fletilmektedir. Bunun yan\u0131nda K\u0131br\u0131s’taki Echelon dinleme istasyonu d\u0131\u015f\u0131nda \u0130ngilizlere ait Agrotur ve Dikelya’daki sistem de ayn\u0131 \u015fekilde ABD’nin taleplerine cevap verecek t\u00fcrden altyap\u0131ya sahiptir.<\/p>\n Bug\u00fcn itibar\u0131yla halen ABD Londra ve Cheltenham’da SUSLO[15]<\/a> ad\u0131 verilen b\u00fcrolar\u0131 i\u015fletirken Avustralya da Fort Meade’deki Ulusal G\u00fcvenlik Ajans\u0131 kararg\u00e2h\u0131nda kendi ofislerini kurmu\u015f durumdad\u0131r. UKUSA (United Kingdom-United States of America) anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ABD yan\u0131nda di\u011fer Commonwealth \u00fclkeleri (\u0130ngiltere, Yeni Zelanda, Kanada ve Avustralya) b\u00f6ylece d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde deniza\u015f\u0131r\u0131 istihbarat ve g\u00f6zetim sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmi\u015f durumdad\u0131rlar. \u0130ngiltere b\u00f6ylece Afrika ve Avrupa yan\u0131nda Ural Da\u011flar\u0131n\u0131n do\u011fusuna kadar olan b\u00f6lgenin istihbarat sorumlulu\u011funu al\u0131rken Avustralya 8.970.000\u00a0km2’lik Okyanusya ve Kanada da daha kuzeyde kalan b\u00f6lgelerle kutuplar b\u00f6lgesini al\u0131r. Echelon sistemi genel olarak zemine sabitlenmi\u015f antenler vas\u0131tas\u0131yla ticari haberle\u015fme uydular\u0131ndan bilgileri toplayan ve al\u0131nan sinyallerin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerini istihbarat hedeflerine y\u00f6nelik olarak yapt\u0131ktan sonra verileri de\u011ferlendiren ve daha karma\u015f\u0131k uluslararas\u0131 bir \u015febekenin par\u00e7as\u0131 olan istasyonlard\u0131r ve Echelon kelimesi do\u011frudan Amerikan Ulusal G\u00fcvenlik Ajans\u0131 taraf\u0131ndan verilmi\u015f bir kod ismidir. Bu istasyonlar\u0131 kullanan 5 \u00fclke de ayn\u0131 \u015fekilde Echelon \u00fclkesi olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.[16]<\/a> Yap\u0131lan anla\u015fma genel h\u00fck\u00fcmleri, hedefleri, ekipman ve sinyal istihbarat\u0131 casuslar\u0131n\u0131n kullanacaklar\u0131 usulleri kapsamaktad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda ilk s\u0131ray\u0131 ise yap\u0131lacak faaliyetlerle ilgili olarak bilmesi gereken kadar prensibi \u00e7er\u00e7evesinde mutlak disiplin ve gizlilik uygulamas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca sisteme d\u00e2hil edilmi\u015f olan herkese beyni y\u0131kanm\u0131\u015f ve m\u00fcmk\u00fcnse ikinci defa beyni y\u0131kanm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece \u00e7al\u0131\u015fan herkes bilmesi gerekti\u011fi kadar prensibi yan\u0131nda mutlak gizlilik ve bu gizlili\u011fe olan ihtiyac\u0131n hi\u00e7bir zaman bitmeyece\u011fi kesin bir ketumiyet i\u00e7erisinde olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130ngiltere yan\u0131nda m\u00fcttefiklerine de \u00f6zellikle askeri ve ekonomik istihbarat sa\u011flayan ve uydu vas\u0131tas\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen resmi, ticari, ekonomik ve askeri haberle\u015fmeyi takip etmeyi, kaydetmeyi, \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi ve \u00f6nceden tedbir almay\u0131 hedefleyen K\u0131br\u0131s’taki Echelon sistemi esas\u0131nda ABD\u2019nin uzun zamandan beridir adaya y\u00f6nelik konu\u015flanma giri\u015fimlerinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Echelon\u2019a y\u00f6nelik tepkiler farkl\u0131 \u00fclkelerin ulusal g\u00fcvenliklerini tehdit eden unsurlar olarak de\u011ferlendirilmesinin \u00f6tesinde “Mahremiyet ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn temel uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel anla\u015fmalarla tan\u0131nan temel insan haklar\u0131ndand\u0131r.<\/em>“[17]<\/a> yakla\u015f\u0131m\u0131ndan hareketle insan haklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir uygulama olarak de\u011ferlendirilmesindendir.[18]<\/a> Bununla birlikte s\u00f6z konusu istihbarat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n her ad\u0131m\u0131nda insan haklar\u0131 ihlalleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebilmek ise pratik olarak neredeyse imk\u00e2ns\u0131z gibidir. 1975 y\u0131l\u0131nda ABD Senato\u2019sunda bir konu\u015fma yapan Senat\u00f6r Frank Church \u201c\u0130nsan haklar\u0131na y\u00f6nelik tehlike bu teknolojinin o muazzam g\u00fcc\u00fcn\u00fc insanlar\u0131n \u00f6zel ve mahrem konu\u015fmalar\u0131na \u00e7evirmi\u015f olmas\u0131nda yatmaktad\u0131r<\/em>.\u201d[19]<\/a> der. \u00d6te yandan askeri, ekonomik ve ticari istihbarata y\u00f6nelik dinleme ve tele kulak faaliyetlerinin devam etti\u011fi ve her g\u00fcn milyonlarca sesli, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 mesaj kontrolden ge\u00e7erken do\u011fald\u0131r ki \u00f6ncelikle siyasiler, devlet adamlar\u0131 ve hassas konumlar\u0131 ve i\u015fgal ettikleri makamlar nedeniyle \u00f6nem arz eden ki\u015filerin konu\u015fmalar\u0131 da tele kulaklara tak\u0131lmaktad\u0131r. Bu kapsamda \u00f6rne\u011fin Watergate Skandal\u0131 sonras\u0131nda istifa etmek zorunda kalan ABD Ba\u015fkan\u0131 Ronald Reagan, Demir Lady lakab\u0131yla an\u0131lan \u0130ngiltere eski Ba\u015fbakan\u0131 Margareth Thatcher gibi pek \u00e7ok siyasi lider de bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere farkl\u0131 \u00fclkelerde ortaya \u00e7\u0131kan tepkilerin bir k\u0131sm\u0131 da bu ki\u015filer taraf\u0131ndan g\u00f6sterilen tepkilerdir. Karmakar\u0131\u015f\u0131k dinleme faaliyetleri \u00e7er\u00e7evesinde b\u00fct\u00fcn ter\u00f6rist faaliyetler yan\u0131nda sanayi casuslu\u011fu ba\u011flam\u0131nda da hemen b\u00fct\u00fcn kaynaklara ve verilere eri\u015fme imk\u00e2n\u0131 ve \u015fans\u0131 yaratan Echelon sistemi bu noktada baz\u0131 k\u0131s\u0131tlamalara ve olumsuzluklara da neden olmaktad\u0131r;[20]<\/a><\/p>\n \u201c1-Echelon sistemi yurti\u00e7i veya d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan kendi insanlar\u0131m\u0131zla ilgili \u00f6zel hayat\/mahremiyet olgusunu ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Her \u015fey B\u00fcy\u00fck Birader taraf\u0131ndan takip edilmektedir. Bu durum ise ticari \u015firketlere bilgi g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca bu sanayinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tahrip olmas\u0131na neden olacak ve 19. Y\u00fczy\u0131l s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine s\u00fcr\u00fckleyecektir. Modern k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze de bir tehdit olu\u015fturacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2- B\u00fct\u00fcn askeri s\u0131rlar bunlar\u0131 biz ne kadar merakl\u0131 g\u00f6zlerden saklamaya \u00e7al\u0131\u015fsak da NSA ve m\u00fcttefikleri i\u00e7in a\u015fik\u00e2r \u015feyler olacakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu olup bitenleri alt\u0131nc\u0131 hisleri olarak de\u011ferlendirdi\u011fimiz bilgisayarlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla g\u00f6r\u00fcp duyabileceklerdir. Bu da insanl\u0131\u011f\u0131n topluca y\u0131k\u0131m\u0131na neden olacakt\u0131r. Tek bir sava\u015f bile b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n tamamen ortadan yok olmas\u0131na neden olabilir.\u00a0 <\/strong><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3- Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi \u00fczere Echelon sistemleri bizleri ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan koruyabilmek amac\u0131yla geli\u015ftirilebilir, fakat b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131 koruma alt\u0131nda oldu\u011fundan emin olmak zorunday\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey olacak olursa sonu\u00e7 tam bir felaket olacakt\u0131r. E\u011fer ter\u00f6ristler askeri ve istihbarat s\u0131rlar\u0131yla ilgili hassas bilgilere ula\u015facak olurlarsa bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131na da neden olabilirler\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n K\u0131br\u0131s\u2019ta \u0130ngiltere ile \u00f6zellikle ABD\u2019nin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc intelijans ve espiyonaj faaliyetlerinde kullan\u0131lan istasyonlar aras\u0131nda Ayios Nikolaos da vard\u0131r. Bug\u00fcn Google Earth program\u0131 vas\u0131tas\u0131yla kendisini de de\u015fifre eden GCHQ (Government Communications Headquarters\/H\u00fck\u00fcmet \u0130leti\u015fim Kararg\u00e2h\u0131)\u2019ya ba\u011fl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck bir harek\u00e2t merkezi, farkl\u0131 \u00e7aplarda ve fonksiyonlarda 9 anten, hemen yak\u0131nlar\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir radyo al\u0131c\u0131-verici anten sistemi ile Ayios Nikolaos istasyonu bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle kendisini ele veren t\u00fcrdendir.[21]<\/a> \u00d6zellikle Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131na y\u00f6nelik istihbarat ve elektronik istihbarat ba\u011flam\u0131nda son derece \u00f6nemli olan bu istasyonlar \u0130ngiltere i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmran b\u00f6lgesi olarak kabul edilen Agrotur ve Dikelya \u00fcslerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 incelendi\u011finde adadaki d\u00f6rt \u00f6nemli istihbarat merkezinden \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde kalacak \u015fekilde ayarland\u0131\u011f\u0131 ve adeta bir anten \u015feklinde olan kuzeydo\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131yla Dikelya b\u00f6lgesinin Ayios Nicholaos dinleme istasyonunun hemen etraf\u0131ndaki yolu da \u00e7evreleyecek \u015fekilde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Bu ba\u011flamda incelendi\u011finde \u00fcslerle ilgili olarak belirtilmesi gereken bir ba\u015fka \u00f6nemli \u00f6zellik ise gerekli ve acil hallerde yeni askeri tesisler in\u015fa etmek, adaya asker ve lojistik malzeme sevk etmek ve adan\u0131n ba\u015fka noktalar\u0131nda bulunan tesislerin buraya nakledilmesi gibi durumlar da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak \u00fcsler b\u00f6lgesinde muazzzam bir hareket serbestisi sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 ve arazinin c\u00f6mert\u00e7e kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan \u00f6zellikle askeri ve diplomatik sinyallerin tespit edilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan y\u00fcksek frekansl\u0131 antenlerden ayr\u0131 olarak Ayios Nikolaos istasyonu istasyonda \u00e7al\u0131\u015fan operat\u00f6rlerin binlerce kilometrelik menzili i\u00e7inde radyo yay\u0131nlar\u0131n\u0131 belli bir \u00fc\u00e7genin i\u00e7inde toplayabilmesine, nokta at\u0131\u015f yaparak yer tespit etmesine, bu yay\u0131nlar\u0131n analizini yapabilmesine yard\u0131mc\u0131 olan, vericilerin hareketlerini ve g\u00fc\u00e7lerini takip edebilmesine ve b\u00f6ylece askeri birliklerin veya bu tip aktivitelerin sanal elektronik haritalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karabilmesine yard\u0131mc\u0131 olan y\u00fcksek frekansl\u0131 y\u00f6n bulma sistemlerine de sahiptir. Y\u00fcksek frekansl\u0131 y\u00f6n bulma sistemlerinin d\u0131\u015f\u0131nda UKUSA Echelon sisteminin ana par\u00e7alar\u0131 \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla yerle\u015ftirilmi\u015f olan g\u00fc\u00e7l\u00fc radarlar, antenler ve uydu sistemleridir ve bunlar belli bir y\u00fckseklikte y\u00f6r\u00fcngeye f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f uydu sistemlerinin de yard\u0131m\u0131yla faks, elektronik posta, internet, mobil telefonlar, cep telefonlar\u0131, sabit telefonlar ve di\u011fer elektronik cihazlar\u0131 otomatik olarak alg\u0131layabilmektedir. Bu arada \u0130ngiltere\u2019nin \u0130ngiliz askeri g\u00fcc\u00fcyle ilgili \u00e7e\u015fitli propaganda ama\u00e7l\u0131 yay\u0131nlar\u0131n\u0131 servis etmek \u00fczere Girne yak\u0131nlar\u0131ndaki Yayla Tepe denilen bir noktada radyo r\u00f6le istasyonu bulunmaktad\u0131r[22]<\/a> ve 20 Temmuz 1974 tarihine kadar da fiilen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmi\u015ftir. Son d\u00f6nemde deniz alt\u0131na yerle\u015ftirilen fiber optik hatlar nedeniyle Echelon’un bu t\u00fcr telekom\u00fcnikasyonu bir par\u00e7a daha az ra\u011fbet g\u00f6rmektedir. Eski Amerikal\u0131 casus Edward Snowden’in The Guardian gazetesine anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re ise GCHQ taraf\u0131ndan “Mastery of the Internet” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir proje y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir ve bu proje kapsam\u0131nda “Tempora” ad\u0131 verilen bir programla \u0130ngiltere ve \u0130ngiltere’nin deniza\u015f\u0131r\u0131 topraklar\u0131 \u00fczerinden ge\u00e7en internet kablolar\u0131na m\u00fcdahale etmek suretiyle her saniye ziyaret edilen b\u00fct\u00fcn internet siteleriyle ilgili bilgi, elektronik posta haberle\u015fmeleri, haberle\u015fmeler, anl\u0131k konu\u015fmalar (chat) ve mesajla\u015fmalar, b\u00fct\u00fcn internet \u015fifreleri gibi milyarlarca internet bilgisi merkeze akacakt\u0131r.[23]<\/a><\/p>\n Ayn\u0131 habere g\u00f6re \u0130ngiliz GCHQ’nun bilgi takibi Amerikan NSA’dan \u00e7ok daha fazlad\u0131r ve son 5 y\u0131l i\u00e7erisinde %7.000 civar\u0131nda muazzam bir art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. 2010 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla NSA taraf\u0131ndan Mastery of Internet projesiyle ilgili olarak \u0130ngiliz GCHQ merkezine 39.9 milyon sterlinlik bir mali destek verilmi\u015ftir. 2011 y\u0131l\u0131nda ise Amerikal\u0131lar GCHQ taraf\u0131ndan yap\u0131lan masraf\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r. Son \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7erisinde ise devam eden projelerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde Amerikan NSA taraf\u0131ndan GCHQ’ya 160 milyar dolarl\u0131k bir \u00f6deme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[24]<\/a> Amerikal\u0131lar\u0131n \u0130ngiliz istihbarat faaliyetlerine y\u00f6nelik mali destek olma \u00e7abalar\u0131 daha sonraki s\u00fcre\u00e7te de devam etmi\u015f, \u0130ngilizlerin \u00e7e\u015fitli bahanelerle k\u0131s\u0131tlamaya gideceklerini a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 s\u00fcre\u00e7te[25]<\/a> devreye NSA girerek \u0130ngilizleri mali s\u0131k\u0131nt\u0131dan kurtarm\u0131\u015ft\u0131r. Edward Snowden daha sonra the Washington Post gazetesine verdi\u011fi belgeler vas\u0131tas\u0131yla \u0130ngiltere ve ABD’nin Ortado\u011fu ve Akdeniz co\u011frafyas\u0131na y\u00f6nelik istihbarat faaliyetlerinin K\u0131br\u0131s’ta bulunan istasyonlardan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini de ortaya koyar;[26]<\/a><\/p>\n \u00a0“…Ancak Echelon sistemi ile birlikte NATO\u2019nun K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 \u00fcs olarak kullanmak istedi\u011fi ve Amerikan askerlerini adaya konu\u015fland\u0131rmak istedi\u011fi iddialar\u0131 bitmek bilmemektedir. 6 Temmuz 2000 tarihinde BBC’de Echelon sistemi ile ilgili \u00e7\u0131kan yaz\u0131da, Echelon casusluk sisteminin Amerikal\u0131 yetkililerce varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi ve bu sistem ile milyonlarca telefon konu\u015fmas\u0131, faks\u00a0ve iletinin bir dakikada taranabildi\u011fi belirtilmektedir. Ayn\u0131\u00a0zamanda, Amerika\u2019n\u0131n bu metodu ter\u00f6rizm ve organize su\u00e7lar i\u00e7in tercih etmekte oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Echelon sisteminin sanayi alan\u0131nda da kullan\u0131lmakta oldu\u011fu ve bu y\u00f6nde casusluk edildi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir. D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde \u00fcsleri olan Echelon sisteminin d\u00f6rt ana \u00fcss\u00fc oldu\u011funa dikkat \u00e7ekilmekte ve bu \u00fcslerin K\u0131br\u0131s\u2019taki Ayios Nikolas ve Akrotiri oldu\u011fu, Avusturalya\u2019da Hint ve Pasifik okyanusunun \u00f6tesine kadar uzanabilen bir a\u011f\u0131 olan Geraldton \u00fcss\u00fc, di\u011fer taraftan da Pasifik\u2019teki Guam \u00fcss\u00fc ile Hawaii adas\u0131ndaki Kunia \u00fcsleri oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Danimarka’da Ekstra Bladet isimli internet haber sitesinde 17 Kas\u0131m 1999\u2019da \u2018Echelon benim bebe\u011fimdi.\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131 olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir. An\u0131lan yaz\u0131da Ekstra Bladet\u2019in eski Echelon casusu ile bulu\u015ftu\u011fu ve an\u0131lan ki\u015finin yasad\u0131\u015f\u0131 siyasi g\u00f6zetimi nas\u0131l a\u00e7\u0131\u011fa vurdu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemin in\u015fa edilmesine yard\u0131m edenlerden biri olan Margaret Newsham ad\u0131ndaki kad\u0131nla yap\u0131lan r\u00f6portajda siyasilerin, s\u0131radan ki\u015filerin, \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n ve \u00f6zel \u015firketlerin dinlendi\u011fini, bu dinleme program\u0131nda Amerikal\u0131 siyasilerin bile d\u00e2hil oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Echelon kurulmas\u0131 \u00f6nerisini de NSA\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Uydu ve komp\u00fcter programlar\u0131 ile bu dinlemelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Newsham, d\u00fcnyadaki t\u00fcm elektronik ileti\u015fimleri, iletileri, telefonlar\u0131 ve fakslar\u0131 kontrol alt\u0131na alabildi\u011fini, \u00f6nemli siyasi hareketlenmeleri, dost ve ittifak \u00fclkelerin ekonomik faaliyetlerini d\u00e2hil izleyebildi\u011fini bahsetmektedir…”<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Edward Snowden’in a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 GCHQ belgelerine g\u00f6re \u0130ngiltere ve ABD 2012 y\u0131l\u0131nda da bir ba\u015fka proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve Operation Mullenize ad\u0131 verilen bir internet takip program\u0131 geli\u015ftirmi\u015flerdir. Bu projeye g\u00f6re konuyla ilgili olarak “kendini adam\u0131\u015f personel taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131k\u0131 bir i\u015f” \u00e7\u0131kart\u0131lmaktad\u0131r ve istihbarat\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 merkezler ise Benhall, Bude ve Sounder olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. The Guardian gazetesi ise burada bahsedilen istihbarat kararg\u00e2hlar\u0131n\u0131n GCHQ’nun \u0130ngiltere Benhall’deki ana kararg\u00e2h\u0131, ayr\u0131ca Cornwall’in Bude kasabas\u0131nda bulunan bir ara istasyonu ve \u0131srarla nerede oldu\u011fu belirtilmeyen “yurtd\u0131\u015f\u0131nda tan\u0131mlanamayan bir yerdeki” di\u011fer istasyonun da K\u0131br\u0131s\u2019ta oldu\u011funu yazar.[27]<\/a> Her ne kadar “Sounder” kod ismiyle K\u0131br\u0131s\u2019taki Ayios Nikolaos \u00fcss\u00fc saklanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da daha sonra buran\u0131n kimli\u011fi de de\u015fifre olacakt\u0131r.[28]<\/a> The Guardian\u2019a g\u00f6re Sounder kod ismi daha \u00f6nce eski NSA Ba\u015fkan\u0131 General William Odom’un g\u00fcnl\u00fcklerinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve General Odom’un ar\u015fivlenmi\u015f istihbarat notlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapan Amerikal\u0131 istihbarat yazar\u0131 Matthew Aid taraf\u0131ndan bulunmu\u015ftur. 1988 y\u0131l\u0131nda General Odom ile \u0130ngiliz GCHQ Direkt\u00f6r\u00fc Peter Marychurch aras\u0131nda ge\u00e7en bir g\u00f6r\u00fc\u015fmede Sounder’\u0131n esas\u0131nda K\u0131br\u0131s’\u0131n kod ismi oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Peter Marychurch bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede Amerikan NSA’n\u0131n K\u0131br\u0131s\u2019taki maliyetin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131 ve Sounder’\u0131n do\u011frudan Ayios Nikolaos istasyonu oldu\u011funu da belirtir. Bu arada Alman S\u00fcddeutsche Zeitung gazetesi ise \u0130ngiliz GCHQ taraf\u0131ndan en az 14 farkl\u0131 deniz alt\u0131 internet hatt\u0131n\u0131n \u0130ngiltere taraf\u0131ndan takip edildi\u011fini, bunlar aras\u0131nda Atlantik Okyanusu, Afrika, Bat\u0131 Avrupa ve Avrupa’dan Asya’ya uzanan internet hatlar\u0131n\u0131n da bulundu\u011funu belirtir. Bu sistemin i\u00e7erisinde \u00f6zellikle Ortado\u011fu’ya y\u00f6nelik hatlar s\u00f6z konusu de\u011fildir ve \u0130ngiltere ile ABD’nin imdad\u0131na K\u0131br\u0131s\u2019taki Ayios Nikolaos istasyonu yeti\u015fir. Akdeniz’den ge\u00e7en deniz alt\u0131 fiber optik internet kablolar\u0131 K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 do\u011frudan ve son derece tabii bir casusluk \u00fcss\u00fc haline getirir. Do\u011fu Akdeniz’de deniz dibini i\u015fgal eden fiber optik kablolar Do\u011fu Akdeniz ve Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan hatlard\u0131r ve K\u0131br\u0131s’\u0131 \u0130srail’e, K\u0131br\u0131s’\u0131 Suriye’ye ba\u011flayan hatlar yan\u0131nda K\u0131br\u0131s’tan L\u00fcbnan’a, K\u0131br\u0131s’tan M\u0131s\u0131r’a, T\u00fcrkiye’ye, Yunanistan’a, \u0130talya’ya ve hemen b\u00fct\u00fcn Akdeniz co\u011frafyas\u0131na ba\u011flanan hatlar da bulunmaktad\u0131r ve bunlar \u0130ngiliz-Amerikan ortak yap\u0131m\u0131 casusluk faaliyetinin de can damarlar\u0131d\u0131r. Bu kapsamda France Telecom, AT&T ve Slovak Telekom gibi kurulu\u015flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrk Telekom kablolar\u0131 da dinlenmi\u015f, kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.[29]<\/a> Bunlara ilaveten G\u00fcney Do\u011fu Asya, Ortado\u011fu ve Bat\u0131 Avrupa’y\u0131 birbirine ba\u011flayan SEA-ME-WE3 ana hatt\u0131 da do\u011frudan K\u0131br\u0131s yak\u0131nlar\u0131ndan ge\u00e7mektedir. B\u00f6ylece halihaz\u0131rda kullan\u0131lan 14 farkl\u0131 fiber optik internet hatt\u0131 yan\u0131nda yenileri de planlanmaktad\u0131r ve b\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131, \u0130spanya’dan M\u0131s\u0131r’a, T\u00fcrkiye’den Yunanistan ve \u0130talya’ya kadar b\u00fct\u00fcn Akdeniz b\u00f6lgesi ile Avrasya co\u011frafyas\u0131 \u0130ngiliz GCHQ ve Amerikan NSA birimlerinin avucunun i\u00e7inde gibidir. Konuyla ilgili olarak 6 Kas\u0131m 2013 g\u00fcn\u00fc bir a\u00e7\u0131klama yapan \u0130ngiltere D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 David Lidington ise g\u00fcvenlik ve istihbarat faaliyetleriyle ilgili olarak hi\u00e7bir yorum yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirttikten sonra bu fiber optik hatlarla ilgili kabul veya ret ifadesi kullanmadan K\u0131br\u0131s a\u00e7\u0131klar\u0131ndan ge\u00e7en hatlar\u0131n GCHQ taraf\u0131ndan m\u00fcdahale g\u00f6rmedi\u011fini s\u00f6yler.[30]<\/a> Fiber optik deniz alt\u0131 hatlar\u0131yla yap\u0131lan internet haberle\u015fmesi deniz alt\u0131ndan ge\u00e7erek ana karaya ba\u011flanmakta ve burada bir ara istasyon sonras\u0131nda ise yeniden deniz alt\u0131na inmektedir. \u0130\u015fte bu s\u00fcre\u00e7 s\u0131ras\u0131nda bu hatlara farkl\u0131 bir ba\u011flant\u0131 yap\u0131lmakta ve denizalt\u0131ndaki bilgi ak\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 anda iki farkl\u0131 merkeze do\u011fru y\u00f6nlendirilmektedir. K\u0131br\u0131s\u2019ta b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapan ise Ayios Nikolaos istasyonudur. \u0130ngilizlerin K\u0131br\u0131s\u2019ta i\u015fini kolayla\u015ft\u0131ran bir ba\u015fka husus ise bu faaliyetlerin merkezi telekom\u00fcnikasyon kurumlar\u0131n\u0131n deste\u011fi olmadan yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 hususudur. \u0130ngiltere’de Telecom \u015firketinden b\u00fcy\u00fck altyap\u0131 deste\u011fi alan \u0130ngiltere ve ABD K\u0131br\u0131s\u2019ta ise \u00fcsler konusunda 1960 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fman\u0131n 6. maddesi gere\u011fi bu deste\u011fi K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti telekom\u00fcnikasyon idaresinden alacakt\u0131r. 21 Aral\u0131k 1963 sonras\u0131nda K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrklerin ortakl\u0131k anla\u015fmas\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bug\u00fcn K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti’ni K\u0131br\u0131sl\u0131 Rumlar temsil etmektedir. B\u00f6yle olunca da AB \u00fcyesi GKRY anla\u015fma gere\u011fi resmen \u0130ngiltere’ye “dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve i\u015fbirli\u011fi hizmeti” vermeye mecburdur. \u0130ronik olansa Rumlar\u0131n bir yandan adadaki istihbarat ve tele kulak faaliyetlerine tepki g\u00f6stermeleri, \u00f6te yandan resmen buradaki faaliyetlere farkl\u0131 isimler ve ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda da olsa K\u0131br\u0131s Telekom\u00fcnikasyon Kurumu (Cyprus Telecommunications Authority\/CYTA) vas\u0131tas\u0131yla yard\u0131mc\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. K\u0131br\u0131s Rum Telekom\u00fcnikasyon Kurumu taraf\u0131ndan \u0130ngiltere’nin Ayios Nikolaos istasyonu vas\u0131tas\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc faaliyetlere destek verilip verilmedi\u011fi veya bu konuda kurumun bilgisinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusuna ise Rum yetkili Lefteris Christou “CYTA’n\u0131n tamam\u0131yla m\u00fc\u015fterilerinin bilgi korumayla ilgili haklar\u0131na y\u00f6nelik Avrupa y\u00f6nergesine uydu\u011funu, bilgi mahremiyeti konusunda ortaya \u00e7\u0131kabilecek herhangi bir yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetin i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, CYTA’n\u0131n kesinlikle AB standartlar\u0131 ve normlar\u0131 alt\u0131nda hizmet verdi\u011fini, m\u00fc\u015fterilerinin ki\u015fisel bilgilerini koruyan uluslararas\u0131 anla\u015fmalara ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu da belirtir.[31]<\/a> Christou ayr\u0131ca CYTA\u2019n\u0131n AB\u2019nin s\u0131k\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ve kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde faaliyette bulundu\u011funu, ki\u015fisel haklar\u0131 ve mahremiyeti bozacak davran\u0131\u015flar\u0131n s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 da belirtir. Lefteris Christou bununla birlikte ad\u0131 ge\u00e7en y\u00f6nergenin kamu g\u00fcvenli\u011fi, savunma ve devlet g\u00fcvenli\u011fini ilgilendiren operasyonlar\u0131 kapsamad\u0131\u011f\u0131 konusunda ise yorum yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Christou ayr\u0131ca devlete ait operat\u00f6rlerin ciddi hukuki su\u00e7lar i\u015flendi\u011finde, kanunlara kar\u015f\u0131 gelindi\u011finde ve kanunlar ihlal edildi\u011finde, ayr\u0131ca ulusal g\u00fcvenlik s\u00f6z konusu oldu\u011funda ki\u015fisel bilgilerin payla\u015f\u0131m\u0131na m\u00fcsaade etmediklerini s\u00f6ylemi\u015ftir. Edward Snowden taraf\u0131ndan de\u015fifre edilen belgelere g\u00f6re K\u0131br\u0131s merkezli y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan operasyonlar\u0131n devam edece\u011fi, mali olarak desteklenece\u011fi ve “Amerikal\u0131 m\u00fc\u015fterilerle sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerin de devam edece\u011fi”[32]<\/a> belirtilmektedir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda d\u00fcnyan\u0131n en geni\u015f fiber optik hatt\u0131 olan ve TAE olarak bilinen Trans Asia-Europe isimli 721 kilometrelik hat[33]<\/a> \u00c7in, Kazakistan, \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan, T\u00fcrkiye, Belarus, Polonya, Macaristan, Avusturya, Almanya, G\u00fcrcistan, Ermenistan, Azerbaycan, Pakistan ve Afganistan’\u0131 kapsamaktad\u0131r.[34]<\/a>\u00a0 Di\u011fer bir hat ise 172 kilometrelik bir denizalt\u0131 hatt\u0131d\u0131r ve \u0130ran’\u0131 k\u00fcresel ileti\u015fim hatlar\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r. \u0130ran’\u0131n bir di\u011fer ileti\u015fim hatt\u0131 ise 1993 y\u0131l\u0131nda Fransa, \u0130talya, Rusya ve \u00c7in’in yard\u0131mlar\u0131yla tesis edilen Z\u00fchre (Ven\u00fcz) isimli 2 uydudan olu\u015fan sistemdir.[35]<\/a> B\u00fct\u00fcn bu hatlar Echelon sistemleri taraf\u0131ndan takip edilmektedir ve bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek amac\u0131yla \u00f6zellikle CIA taraf\u0131ndan istihbarat, g\u00fcvenlik, ter\u00f6rizm gibi \u00e7ok farkl\u0131 konularda ABD d\u0131\u015f\u0131nda onlarca u\u00e7ak da \u00fcs, kararg\u00e2h veya ara istasyon olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.[36]<\/a> Bu operasyonlarda kullan\u0131lan baz\u0131 u\u00e7aklar Kas\u0131m 2002-Eyl\u00fcl 2005 aras\u0131nda kay\u0131tlarda 110 ini\u015f ve kalk\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclen ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme Komitesi raporlar\u0131nda \u201cCIA taraf\u0131ndan Avrupa, Afganistan ve Ortado\u011fu\u2019da 2003 ve 2004 y\u0131llar\u0131nda \u00e7e\u015fitli tutsaklar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan u\u00e7ak\u201d[37]<\/a> olarak belirtilen EN313P (Boeing 737), \u015eubat 2001-Kas\u0131m 2005 aras\u0131nda 80 u\u00e7u\u015fu kaydedilen Gulfstream IV, Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Havac\u0131l\u0131k Dairesi (Presidential Aviation)\u2019ne ba\u011fl\u0131 Gulfstream III, Amerikan istihbarat\u00e7\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan en \u00e7ok kullan\u0131lan u\u00e7aklar aras\u0131nda bulunan Gulfstream V, genellikle Frankfurt Havaliman\u0131\u2019nda bekletilmekte olan ve \u201cAmerikan Ordusunun yolcu makinesi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan N368CE, Frankfurt-Ta\u015fkent aras\u0131nda 15 ve Frankfurt-Bak\u00fc aras\u0131nda 38 defa u\u00e7u\u015fu tespit edilen N2189M, N1HC, genellikle Guantanamo\u2019ya esirleri nakletmek i\u00e7in kullan\u0131lan N50BH (Gulfstream III), 7 Mart 2005 tarihinde \u0130stanbul\u2019a gelmesi T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda da tart\u0131\u015fmalara neden olan N221SG, \u00f6zel bir \u015firkete ait olan ve kimli\u011fi konusunda hala teredd\u00fctlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 N168BF, 15 Kas\u0131m 2005 tarihinde gizli bir CIA esirini almak \u00fczere harekete ge\u00e7en ve \u0130stanbul\u2019a (Sabiha G\u00f6k\u00e7en Uluslararas\u0131 Havaliman\u0131) da u\u011frayan N168D, N505LL, N4557C, N8213G, N6161Q, N8183J, N187D, N196D, N5139A’d\u0131r. Bu u\u00e7aklarla \u00f6zellikle 2000-2005 d\u00f6neminde yap\u0131lan binlerce gizli istihbarat ama\u00e7l\u0131 u\u00e7u\u015f ise ABD, \u0130ngiltere ve Almanya’da \u00e7e\u015fitli havaalanlar\u0131yla Adana’da \u0130ncirlik, Diyarbak\u0131r, Antalya, Ankara, \u0130stanbul Sabiha G\u00f6k\u00e7en Havaliman\u0131, \u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131, Valensiya, Vilnius, Tiran, Reykjavik, Cibuti, Hurghada, Erivan, Muscat, Split, Selanik, Tiblis, Luxor, K\u0131br\u0131s\u2019ta Uluslararas\u0131 Larnaka Havaliman\u0131, Baf Havaalan\u0131, \u0130ngiliz egemen askeri Agrotur ve Dikelya \u00fcss\u00fcne de yap\u0131l\u0131r. Avrupa Konseyi taraf\u0131ndan CIA’n\u0131n ter\u00f6r \u015f\u00fcphelisi olarak yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde tutuklad\u0131\u011f\u0131 ve bu insanlar i\u00e7in hapishane olarak kulland\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z konusu bu istihbarat u\u00e7aklar\u0131n\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131, u\u00e7u\u015f personelinin g\u00f6rev bekledi\u011fi ve CIA ajanlar\u0131n\u0131n g\u00f6rev de\u011fi\u015fimi yapt\u0131\u011f\u0131 yerler aras\u0131nda GKRY s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki Larnaka Havaliman\u0131 yan\u0131nda Agrotur \u00dcss\u00fc ilk s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Binlerce gizli u\u00e7u\u015f yap\u0131lan bu havaalanlar\u0131 aras\u0131nda Frankfurt, Parnu, Kuveyt, Dubai, Luton, Dublin, Frankfurt, Bak\u00fc, Amman, Glasgow, Ta\u015fkent, B\u00fckre\u015f, Rabat, Kabil, Abu Dabi, Ba\u011fdat, Amman, \u00dcsk\u00fcp, Palma de Mallorca, \u0130biza, Porto, Al Udeid, Dubai, Malta, K\u00f6stence, Prag, Santa Maria, Iraclion, Atina, Milano, Berlin, M\u00fcnih, Bratislava, St. Petersburg, Bombay, Hannover, Rotterdam, Br\u00fcksel, Amsterdam, Z\u00fcrih, Orebro, Firenze, Brindisi, Cannes, Sevilla, Tenerif, Kerkira, Keflav, Cenevre, Ohrid, Ljubljana, Malm\u00f6, Cenova, Anvers, Barselona, K\u00f6ln, Nice, Paris, Roma, Palermo, Malaga, \u0130slamabad, Yeni Delhi, Tel Aviv, Misurata, Riyad, A\u015fkabad, Bahreyn, Shannon, Kahire de bulunmaktad\u0131r.[38]<\/a> 11 Eyl\u00fcl 2001 sonras\u0131nda ABD’nin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere ter\u00f6rle m\u00fccadelenin bir par\u00e7as\u0131 olarak alg\u0131lanan bu operasyonlar daha sonraki s\u00fcre\u00e7te bas\u0131n-yay\u0131n organlar\u0131 taraf\u0131ndan de\u015fifre edilmeye ve ba\u015fta Human Rights Watch and Amnesty International gibi uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fctleri taraf\u0131ndan sert bir \u015fekilde ele\u015ftirilmeye ba\u015flan\u0131r.[39]<\/a> ABD’nin yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetleri ve insan haklar\u0131na kay\u0131ts\u0131z sert tutumu nedeniyle ele\u015ftirilmeye ba\u015flamas\u0131 ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bununla ilgili ciddi bir kamuoyu olu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Avrupa Konseyi de bir ara\u015ft\u0131rma komitesi kurulmas\u0131na karar verir. Konuyla ilgili olarak \u0130svi\u00e7reli senat\u00f6r Dick Marty taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir rapor 7 Haziran 2006 tarihinde Avrupa Konseyi’ne sunulur. CIA’n\u0131n faaliyetleri her ne kadar bu raporda dile getirilmi\u015f olsa da d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir taraf\u0131nda CIA taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen gizli operasyonlar\u0131n tamam\u0131na ve ayr\u0131nt\u0131s\u0131na eri\u015fmek m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Komite taraf\u0131ndan CIA operasyonlar\u0131na g\u00f6re \u00fclkelerin \u00fc\u00e7 farkl\u0131 kategoride ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu rapora g\u00f6re g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlar\u0131n i\u015fkencelerden ge\u00e7irildikleri ve insan haklar\u0131n\u0131n hi\u00e7e say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda Romanya ve Polonya gelmektedir. \u0130kinci grupta bulunan GKRY, \u0130spanya, T\u00fcrkiye ve Almanya ise bu gizli operasyonlar i\u00e7in bekleme noktas\u0131 ve atlama tahtas\u0131 olarak kullan\u0131lan \u00fclkelerdir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc grupta bulunan \u0130rlanda, \u0130ngiltere, Portekiz, Yunanistan ve \u0130talya ise genellikle konaklama ve ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f \u00fclkeler aras\u0131ndad\u0131r. Bu konuyla ilgili bilgi de\u015fifre olmaya ve kamuoyuyla payla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda GKRY h\u00fck\u00fcmeti ise bu konuda hi\u00e7 bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir a\u00e7\u0131klama yapmak zorunda kal\u0131r. Bununla birlikte Amnesty International taraf\u0131ndan 6 Nisan 2006 tarihinde yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada yasad\u0131\u015f\u0131 tutuklamalar ve g\u00f6zalt\u0131na almalarla CIA faaliyetlerine destek veren \u00fclkelerle ilgili bir liste yer al\u0131r ve bu listede GKRY de bulunmaktad\u0131r. Ayn\u0131 konuyla ilgili olarak 10 Haziran 2006 g\u00fcn\u00fc bir a\u00e7\u0131klama yapan GKRY \u0130leti\u015fim Bakanl\u0131\u011f\u0131 ise ABD ad\u0131na b\u00f6yle bir talepte bulunulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve GKRY h\u00fck\u00fcmetinin de b\u00f6yle bir m\u00fcsaade ve onay vermedi\u011fini belirtir. Hemen ard\u0131ndan ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 da Amerikan h\u00fck\u00fcmetinin GKRY h\u00fck\u00fcmetini ter\u00f6r \u015f\u00fcphelilerinin ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve al\u0131konulmas\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7 bilgilendirmedi\u011fini a\u00e7\u0131klarken hemen ard\u0131ndan 2004\u2019te ger\u00e7ekle\u015ftirilen 7 de\u011fi\u015fik operasyonla ilgili olarak Amerikan mal\u0131 \u00f6zel u\u00e7aklar\u0131n ini\u015fiyle ilgili teknik yard\u0131m talep edildi\u011fi ve GKRY\u2019nin de bu konuyla ilgili teknik deste\u011fin verildi\u011fini de ilave eder. Burada s\u00f6z konusu olan teknik yard\u0131m ise akaryak\u0131t dolumudur. Avrupa Konseyi raporu ise GKRY havalimanlar\u0131n\u0131n sadece teknik yard\u0131m i\u00e7in de\u011fil, do\u011frudan altyap\u0131 deste\u011fi ve konaklama i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu tip operasyonlar\u0131n ise GKRY\u2019nin bilgisi olmadan yap\u0131labilmesinin ise Senat\u00f6r Dick Marty’nin de raporunda “Pek \u00e7ok Avrupa \u00fclkesinde yetkililer CIA’n\u0131n bu operasyonlar\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Di\u011ferleri ise bilmelerine ra\u011fmen bilmiyormu\u015f gibi davranm\u0131\u015flar veya bilmek istememi\u015flerdir.” \u015feklinde ifade etti\u011fi \u00fczere bunun imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. B\u00f6ylece K\u0131br\u0131s\u2019ta GKRY’nin CIA’ya sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 altyap\u0131 deste\u011fi ve verdi\u011fi hizmetlerle operasyonlara do\u011frudan kat\u0131lan ve destek veren \u00fclkeler aras\u0131nda gelmektedir. 1 Haziran 2004 tarihinde Princeton \u00dcniversitesi J.F. Kennedy School of Government’ta bir konu\u015fma yapan d\u00f6nemin GKRY Ba\u015fkan\u0131 Tassos Papadopulos ise 11 Eyl\u00fcl 2001 sonras\u0131nda h\u00fck\u00fcmetinin ter\u00f6rle m\u00fccadele konusunda aktif bir \u015fekilde uluslararas\u0131 g\u00fcce d\u00e2hil oldu\u011funu ve ter\u00f6re kar\u015f\u0131 o g\u00fcnden bu yana \u00e7ok ciddi ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. 2 May\u0131s 2006 g\u00fcn\u00fc Eleftheros Tipos’a verdi\u011fi r\u00f6portajda Papadopulos GKRY\u2019nin ABD kar\u015f\u0131t\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtikten sonra “Tam tersine biz ABD’ye iyi niyetimizi \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekillerde g\u00f6sterdik; ancak bunlardan \u015fimdi burada bahsetmek do\u011fru olmayacakt\u0131r.<\/em>” der. Rumlar\u0131n ABD yanl\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 son olarak Irak kar\u015f\u0131t\u0131 operasyonda ve ter\u00f6r \u015f\u00fcphelisi olarak aranan veya silah ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphelenilen K\u0131br\u0131s band\u0131ral\u0131 gemilerin aranmas\u0131na y\u00f6nelik verdi\u011fi m\u00fcsaadedir.<\/p>\n Sonu\u00e7 Yerine<\/strong><\/p>\n K\u0131br\u0131s adas\u0131 Do\u011fu Akdeniz\u2019de i\u015fgal etti\u011fi stratejik pozisyon nedeniyle d\u00fcnyan\u0131n kaynayan kazanlar\u0131ndan birisi olmaya devam etmektedir. Son 100 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 bu ada etraf\u0131nda ya\u015fan\u0131lan \u00e7at\u0131\u015fma, m\u00fccadele ve sava\u015flar\u0131n boyut de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, art\u0131k baz\u0131lar\u0131nca s\u00f6ylendi\u011fi \u00fczere K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n sadece K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrklerle Rumlar ya da Garanti Antla\u015fmas\u0131na imza atan T\u00fcrkiye ile Yunanistan aras\u0131nda bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, istihbarat ve istihbarata kar\u015f\u0131 koyma yan\u0131nda \u00f6zellikle ekonomik g\u00fcvenlik ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda espiyonaj (sanayi casuslu\u011fu) ve kontr-epiyonaj m\u00fccadelelerine de sahne oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Muhtemel bir b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n s\u00f6z konusu co\u011frafyada su eksenli olarak \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 belirtenlerin fikirlerinden hareketle adaya T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan nakledilmeye ba\u015flanan ve muazzam psikolojik alg\u0131 operasyonlar\u0131 ve dezenformasyon \u00e7abalar\u0131yla \u00f6rt\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan KKTC Su Temin Projesi halen KKTC devletinin elindeki tek ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc koz olarak durmaktad\u0131r. Neredeyse b\u00fct\u00fcn k\u00fcresel, k\u0131tasal ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin ekonomik, stratejik ve askeri menfaatleri do\u011frultusunda cirit att\u0131klar\u0131 bu co\u011frafyada Kasparov hamleleri gibi ak\u0131ll\u0131 ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131nda ve ufkun \u00f6tesini g\u00f6rebilmekte T\u00fcrkiye ve KKTC ad\u0131na b\u00fcy\u00fck fayda vard\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n pek de irdelenmeyen ya da \u00f6n plana \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 istenmeyen farkl\u0131 bir y\u00fcz\u00fcne echelon ve istihbarat ba\u011flam\u0131nda bak\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fcphesiz konu \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k, komplike ve enternasyoneldir. S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc K\u0131br\u0131s\u2019ta futbol sadece futbol de\u011fildir.<\/p>\n [1]<\/a> ATASE, K.2680, D.210, F.1-4.<\/p>\n [2]<\/a> Andrekos Varnava, \u201cImperialism First, the War Second; the British, an Armenian Legion, and Deliberations on Where to Attack the Ottoman Empire, November 1914-April 1915\u201d, Historical Research, Volume 87, No 237, A\u011fustos 2014, s. 535. Edward Erickson, \u201cBayonets on Musa Dagh;Ottoman Counter Insurgency Operations 1915\u201d\u00a0 The Journal of Strategic Studies, Volume 28, No 3, June 2005, s.542-543<\/p>\n [3]<\/a> Defense Personnel Security Research Center, Espionage and Other Compromises of National Security, Monterey\/Kaliforniya, 2 Kas\u0131m 2009, s. 1-64. TC Devlet Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 11 Ocak 2008 tarihinde Say\u0131 B.02.0.001\/32 ile g\u00f6nderilen soru \u00f6nergesi cevabi yaz\u0131s\u0131.<\/p>\n [4]<\/a> EMSIB\u2019\u0131n M\u0131s\u0131r\/Kahire merkezli olarak Do\u011fu Akdeniz\u2019e y\u00f6nelik ilk faaliyete ge\u00e7mesi d\u00fc\u015f\u00fcncesi Aral\u0131k 1915 tarihinde Binba\u015f\u0131 F. Hall taraf\u0131ndan Yarbay G. F. Clayton\u2019a g\u00f6nderilen bir mektupla olur ve ard\u0131ndan d\u00fc\u011fmeye basilar. Konuyla ilgili olarak hemen ard\u0131ndan Merkezi \u00d6zel \u0130stihbarat Departman\u0131\/\u0130ngiltere\u2019ye g\u00f6nderilen General Sir John Maxwell imzal\u0131 yaz\u0131 ise yerine ula\u015famadan kaybolurken Malta\u2019da bulunan \u0130ngiliz istihbarat\u00e7\u0131lar\u0131 devreye girer ve i\u015fbirli\u011fi ba\u015flat\u0131rlar.\u00a0 FO. KV.I.17, M.I.5 D Branch Report; Imperial Overseas Intelligence; Eastern Mediterranean Section and Appendices, s. 4.<\/p>\n [5]<\/a> \u0130ngiliz arkeolog Sir Charles Leonard Woolly (17 Nisan 1880-20 \u015eubat 1960) \u201cBronz \u00c7a\u011f K\u0131br\u0131s Testicili\u011fi\/The Cypriot Bronze Age Pottery\u201d kitab\u0131n\u0131n da yazar\u0131d\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olmamakla birlikte sava\u015f\u0131n orta yerinde ve bu kadar yo\u011fun askeri faaliyetlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 adada b\u00fcy\u00fck yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f ve kendi bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yerine askeri istihbarat \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6revlendirilmi\u015f bir arkeolo\u011fun K\u0131br\u0131s tarihine y\u00f6nelik nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 bu a\u00e7\u0131dan da irdelenmelidir. \u0130lgin\u00e7tir ki Woolly\u2019nin Hitit uygarl\u0131\u011f\u0131na ait 1912-1914 ve 1919 y\u0131llar\u0131nda Karkam\u0131\u015f kenti kaz\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve i\u015fbirlik\u00e7isi Arabistanl\u0131 Lawrence olarak da bilinen \u0130ngiliz casusu E. T. Lawrence\u2019d\u0131r.<\/p>\n [6]<\/a> Yigal Sheffy, British Military Intelligence in the Palestine Campaign 1914-1918, Telaviv University, Frank Cass and\u00a0 Co Ltd., Londra, 1998, s. 157.<\/p>\n [7]<\/a> Duncan Campbell, , Development of Surveillance Technology and Risk of Abuse of Economic Information, European Parliament Directorate General for Research, L\u00fcksemburg, Ekim 1999, s. 12.<\/p>\n [8]<\/a> Avrupa Parlamentosu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 22-23 Ocak 2001 Br\u00fcksel Toplant\u0131s\u0131 kapsam\u0131nda Echelon Sistemlerinin \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131yla \u0130lgili Ge\u00e7ici Komite Raporu Br\u00fcksel, 2001, s. 1<\/p>\n [9]<\/a> \u00d6rne\u011fin eski CIA Direkt\u00f6r\u00fc William Colby taraf\u0131ndan Amerikan Senatosu\u2019na yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada NSA\u2019n\u0131n ABD\u2019de b\u00fct\u00fcn telefonlar\u0131 dinledi\u011fi, ticari haberle\u015fmelere m\u00fcdahil oldu\u011fu ve el\u00e7iliklerin \u015fifreli mesajla\u015fmalar\u0131n\u0131n da de\u015fifre edildi\u011fi belirtilir. Time Out, 21-27 May\u0131s 1976. Ayr\u0131ca Bkz. David Medline, Rachel Brand, Elisabeth Collins Cook, Report on the Telephone Records Program Conducted under Section 215 of the USA Patriot Act and on the Operations of the Foreign Intelligence Surveillance Court, Privacy and Civil Liberties Oversight Board, Washington DC, 23 Ocak 2014, s. 108..<\/p>\n [10]<\/a>Ali \u00c7imen, a.g.e., s. 248.<\/p>\n [11]<\/a> Duncan Campbell’\u0131n “Inside Echelon; Top Secret” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndan aktaran http:\/\/www.bibliotecapleyades.net\/ciencia\/echelon01.htm. Eri\u015fim tarihi 4 Temmuz 2014.<\/p>\n [12]<\/a> Jean-Philippe D\u00e9carie-Mathieu, \u201cThe History, the Players and the Stakes behind Echelon, Monitoring Technologies and Global Surveillance\u201d, GSEC Practical Assignment, Global Information Assurance Certification Paper, SANS Institute, 2005, s. 5. Duncan Campbell, a.g.e., s. 54.<\/p>\n [13]<\/a> Duncan Campbell, Interception Capabilities 2000, Edinburgh\/\u0130sko\u00e7ya, Nisan 1999., s. 54.<\/p>\n [14]<\/a> Kelly R. Buck, Technical Report of Screening for Potential Terrorists in the Enlisted Military Accessions Process, Defense Personnel Security Research Center (PERSEREC), Washington DC, Nisan 2005, s. 3.<\/p>\n [15]<\/a> Strategic United States Liaison Office<\/p>\n [16]<\/a>Avrupa Parlamentosu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 22-23 Ocak 2001 Br\u00fcksel Toplant\u0131s\u0131 kapsam\u0131nda Echelon Sistemlerinin \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131yla \u0130lgili Ge\u00e7ici Komite Raporu Br\u00fcksel, 2001, s. 1<\/p>\n [17]<\/a> Durum b\u00f6yle ol\u0131nca Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’nin yapt\u0131\u011f\u0131 “Echelon kullan\u0131m\u0131 \u00f6zel haberle\u015fmeye m\u00fcdahale oldu\u011funa g\u00f6re bu durum \u00f6zel hayatla ilgili olguya bir sald\u0131r\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir …” yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re de tepki \u00e7ekmeye devam eder.\u00a0 Kevin J. Lawner, “Post-September 11th International Surveillance Activity- A Failure of Intelligence: The Echelon Interception System&Fundamental Right to Piracy in Europe”, Pace International Law Review, Cilt 14, Say\u0131 2, Sonbahar 2002, s. 32.<\/p>\n [18]<\/a> Kevin J. Lawner, a.g.m., s. 30.<\/p>\n [19]<\/a> Duncan Campbell, Signals Intelligence and the Human Rights-the Echelon Report, Electronic Privacy Information Center, Washington DC, 2000, s. 4.<\/p>\n [20]<\/a> Gaurav V\u0131jay, A Seminar Report on Tempest and Echelon, Malavia National Institute of Technology, Jipur, 2010, s. 31-32<\/p>\n [21]<\/a> L’Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.\u00a0 Ayr\u0131ca bkz. http:\/\/espresso.repubblica.it\/inchieste\/2013\/11\/04\/news\/the-history-of-britishi\u015fgal -intelligence-operations-in-cyprus-1.139978. Eri\u015fim Tarihi 4 Nisan 2014.<\/p>\n [22]<\/a> Brendan O\u2019Malley, a.g.e., s. 140.<\/p>\n [23]<\/a> L’Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.\u00a0 The Washington Post, 29 May\u0131s 2014. Ayr\u0131ca bkz. http:\/\/espresso.repubblica.it\/inchieste\/2013\/11\/04\/news\/the-history-of-british-intelligence-operations-in-cyprus-1.139978. Eri\u015fim Tarihi 4 Nisan 2014.<\/p>\n [24]<\/a> Duncan Campbell, Interception Capabilities 2000, Edinburgh\/\u0130sko\u00e7ya, Nisan 1999., s.248.<\/p>\n [25]<\/a> \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere Savunma Bakan\u0131 Bob Ainsworth 15 Aral\u0131k 2009 tarihinde yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada \u00f6zellikle Afganistan sava\u015f\u0131na y\u00f6nelik maliyetin 900 milyon sterlini a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek savunma b\u00fct\u00e7esinde k\u0131s\u0131tlamalara gideceklerini a\u00e7\u0131klar ve \u0130ngiltere’nin askeri yap\u0131s\u0131yla ilgili olarak Leicestershire’daki Kraliyet Hava Kuvvetleri karargah\u0131nda 3.500 ki\u015filik k\u0131\u015flan\u0131n kapat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan sivillerin say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, Moray’da bulunan 1.800 ki\u015filik askerig\u00fcc\u00fcn azalt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, yakla\u015f\u0131k 7.500 personelin i\u015fsiz kalaca\u011f\u0131n\u0131 ve personel say\u0131s\u0131nda azaltmaya gidilece\u011fini belirtir ve RAF Harrier ve Tornado u\u00e7aklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu filolar\u0131n da 2\/3 oran\u0131nda azalt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca may\u0131n tarama, ke\u015fif ve takip ve deniz helikopterleri say\u0131s\u0131nda k\u0131s\u0131tlamaya gidilece\u011fini belirtir. Ainsworth ayr\u0131ca ke\u015fif ve istihbarat faaliyetleriyle ilgili olarak da k\u0131s\u0131tlamaya gideceklerini belirtir. Bununla birlikte b\u00fct\u00fcn bu k\u0131s\u0131tlamalardan etkilenmeyen tek deniza\u015f\u0131r\u0131 \u0130ngiliz \u00fcss\u00fc K\u0131br\u0131s olacakt\u0131r. The Telegraph, 15 Aral\u0131k 2009<\/p>\n [26]<\/a> http:\/\/ahmetdursun374.blogcu.com\/kibris-oldukca-gizli-kripto-echelon-kibris-ta\/2959707. Eri\u015fim tarihi 8 Temmuz 2014.<\/p>\n [27]<\/a> L’Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.\u00a0 The Washington Post, 29 May\u0131s 2014. Ayr\u0131ca bkz. http:\/\/espresso.repubblica.it\/inchieste\/2013\/11\/04\/news\/the-history-of-british-intelligence-operations-in-cyprus-1.139978. Eri\u015fim Tarihi 4 Nisan 2014.<\/p>\n [28]<\/a> Nicky Hager ve Stefania Maurizi\u2019den aktaran L\u2019Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.<\/p>\n [29]<\/a>Bug\u00fcn, 7 Kas\u0131m 2013<\/p>\n [30]<\/a> The Telegraph gazetesinin haberi ise on milyonlarca elektronik porta, telefon konu\u015fmalar\u0131, \u00e7e\u015fitli mesajlar ve di\u011fer internet bazl\u0131 faaliyetin GCHQ taraf\u0131ndan takip edildi\u011fini yazar. Cyprus Mail, 7 Kas\u0131m 2013.<\/p>\n [31]<\/a> L’Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.\u00a0 Ayr\u0131ca bkz. http:\/\/espresso.repubblica.it\/inchieste\/2013\/11\/04\/news\/the-history-of-british-intelligence-operations-in-cyprus-1.139978. Eri\u015fim Tarihi 4 Nisan 2014.<\/p>\n [32]<\/a> L’Espresso, 5 Kas\u0131m 2013.\u00a0 Ayr\u0131ca bkz. http:\/\/espresso.repubblica.it\/inchieste\/2013\/11\/04\/news\/the-history-of-british-intelligence-operations-in-cyprus-1.139978. Eri\u015fim Tarihi 4 Nisan 2014.<\/p>\n [33]<\/a> Jason P. Patterson,\u00a0 Developing a Reliable Methodology for Assessing the Computer Network Operations Threat of Iran, Naval Postgraduate School, Monterey, Kaliforniya, Eyl\u00fcl 2005, s. 9.<\/p>\n [34]<\/a> Jason P. Patterson,\u00a0 a.g.e., s. 9.<\/p>\n [35]<\/a> Jason P. Patterson,\u00a0 a.g.e., s. 9.<\/p>\n [36]<\/a> ABD’nin bug\u00fcne kadar ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi y\u00fczlerce bu tip operasyonla ilgili olarak hangi tip u\u00e7aklar\u0131n ne zaman, nerede, nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi www.statewatch internet sitesinden takip edilebilir.<\/p>\n [37]<\/a> http:\/\/www.statewatch.org\/news\/2006\/jun\/ep-cia-inq-research-report-Rapporteur.pdf. Eri\u015fim tarihi 3 Ocak 2014.<\/p>\n