{"id":7113,"date":"2019-04-28T19:30:00","date_gmt":"2019-04-28T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=7113&#038;preview=true&#038;preview_id=7113"},"modified":"2019-04-27T19:12:58","modified_gmt":"2019-04-27T16:12:58","slug":"ermeni-sorunuyla-ilgili-gercekler-osmanli-donemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/ermeni-sorunuyla-ilgili-gercekler-osmanli-donemi\/","title":{"rendered":"Ermeni sorunuyla ilgili ger\u00e7ekler \u2013 Osmanl\u0131 d\u00f6nemi"},"content":{"rendered":"<h2><strong> Ermeni komiteleri ve isyanlar\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Bir d\u00f6nem Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin Tebaa-i Sad\u0131ka olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Ermeniler devletin zay\u0131f d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcnce 1860\u2019lardan itibaren \u00f6nce hay\u0131r cemiyetleri ad\u0131 alt\u0131nda te\u015fkilatlanmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u00f6zellikle 1877-1878 Osmanl\u0131 Rus Harbini m\u00fcteakip te\u015fkil ettikleri H\u0131n\u00e7ak, Ta\u015fnak ve Ramgavar gibi komiteler<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> vas\u0131tas\u0131yla Osmanl\u0131\u2019dan kopart\u0131lacak topraklar \u00fczerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Ermenistan Devleti kurma hayaline kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1829 Edirne Anla\u015fmas\u0131yla Eflak, Bu\u011fdan ve S\u0131rbistan\u2019\u0131n \u00f6zerklik kazanmas\u0131n\u0131 ve Yunanistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet olarak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 kendileri i\u00e7in \u00f6rnek olarak kabul eden Osmanl\u0131 Ermenileri 1877-1878 ve 1828-1829 Osmanl\u0131-Rus Harbinde ve 1. D\u00fcnya Harbinde isyanlar \u00e7\u0131kararak kendi devletine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fman saflar\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1. D\u00fcnya Harbi d\u00f6neminde Osmanl\u0131 Devleti 8 ayr\u0131 cephede sava\u015f\u0131rken Ermenilerin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 isyanlar devleti zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f, Osmanl\u0131 ordular\u0131 bir yandan bu cephelerde sava\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan cephe gerisine de asayi\u015f i\u00e7in kuvvet ay\u0131rmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-7114\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/a-3.jpg\" alt=\"\" width=\"674\" height=\"682\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/a-3.jpg 674w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/a-3-148x150.jpg 148w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/a-3-296x300.jpg 296w\" sizes=\"auto, (max-width: 674px) 100vw, 674px\" \/><\/p>\n<p>I. D\u00fcnya Harbi ba\u015flamadan hemen \u00f6nce Ermeni Komiteleri a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zet olarak yer alan talimatlar\u0131 k\u00f6ylere kadar yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref1\"><sup>[3]<\/sup><\/a>:<\/p>\n<ol>\n<li>Her Ermeni asli ihtiya\u00e7lar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 bile satmak suretiyle silahlanmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Seferberlik ilan\u0131yla silah alt\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan Ermeniler bu \u00e7a\u011fr\u0131ya uymayacak, silahalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan Ermeni askerleri ordudan firar edip Ermeni \u00e7etelerine ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc birliklere kat\u0131lacaklard\u0131r.<\/li>\n<li>Rus ordular\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7er ge\u00e7mez komiteciler, firariler ve \u00e7eteler Rus ordusuna kat\u0131larak onlarla birlikte Osmanl\u0131 ordusuna sald\u0131racak, ikmal yollar\u0131n\u0131 ve telgraf hatlar\u0131n\u0131 kesmek suretiyle Osmanl\u0131 ordusunun ia\u015fe ve istihbarat\u0131n\u0131 sekteye u\u011fratacaklard\u0131r.<\/li>\n<li><em>Cephe gerisinde 2 ya\u015f\u0131na kadar olan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri yerde ve her f\u0131rsatta katledecekler<\/em>, M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n yiyecek, mal ve m\u00fclk\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irecek veya yak\u0131p y\u0131kacaklard\u0131r.<\/li>\n<li>Terk edecekleri ev, tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri, kilise ve hay\u0131r kurumlar\u0131n\u0131 yak\u0131p bunlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar yapm\u0131\u015f gibi propaganda yapacaklard\u0131r.<\/li>\n<li>Resmi devlet dairelerini kundaklayacak, Osmanl\u0131 zaptiye ve jandarmalar\u0131n\u0131 pusuya d\u00fc\u015f\u00fcrerek katledecekler, cepheden yaral\u0131 d\u00f6nen Osmanl\u0131 askerlerini \u00f6ld\u00fcreceklerdir.<\/li>\n<li>\u015eehirlerde, kasabalarda, k\u00f6ylerde isyanlar, ihtilaller \u00e7\u0131karacaklar, M\u00fcsl\u00fcman askerlerin ve sivil halk\u0131n morallerini bozarak g\u00f6\u00e7e mecbur edeceklerdir.<\/li>\n<li>Bomba, silah imal, tedarik veya ithal ederek b\u00fct\u00fcn Ermenileri silahland\u0131racaklard\u0131r.<\/li>\n<li>Ermenilerin yapt\u0131klar\u0131 isyan, ihtilal ve katliam\u0131n faturas\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara \u00e7\u0131kararak bunu i\u00e7 ve \u00f6zellikle d\u0131\u015f kamuoyunda ne\u015fredeceklerdir.<\/li>\n<li>\u0130tilaf devletleri hesab\u0131na casusluk ve rehberlik yapacaklard\u0131r<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[4]<\/sup><\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde silahalt\u0131ndaki Ermeniler yukar\u0131da belirtilen komite talimatlar\u0131na uyarak silahlar\u0131yla birlikte ordudan firar edip Rus ordusuna kat\u0131lm\u0131\u015flar, d\u00fc\u015fman ordular\u0131 lehine casusluk yapm\u0131\u015flar ve Ermeni f\u0131r\u0131nc\u0131lar yapt\u0131klar\u0131 ekmeklerle Osmanl\u0131 askerlerini zehirlemi\u015flerdir<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Rus taraf\u0131na ge\u00e7emeyen Ermenilerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise silahl\u0131 \u00e7eteler kurarak isyana ve T\u00fcrk k\u00f6ylerinde katliama ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ermenilerin 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda isyan \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeler a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fclmektedir:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-7115\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/x.jpg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/x.jpg 480w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/x-150x113.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/x-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/p>\n<h2><strong> Ermeni komitecilerin tutuklanmas\u0131 karar\u0131 <\/strong><\/h2>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti, t\u00fcm ikazlara ra\u011fmen Ermenilerin masum sivil halk\u0131 katletmeye devam etmesi \u00fczerine 24 Nisan 1915\u2019te Ermeni Komite Merkezlerinin kapat\u0131larak evrak\u0131na el konulmas\u0131 ve komite liderlerinin tutuklanmas\u0131 karar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, bu kapsamda \u0130stanbul\u2019da tutuklanma karar\u0131 verilen 235 komiteciden 226\u2019s\u0131 yakalanabilmi\u015ftir. Tutuklananlarla birlikte 19 Mavzer, 74 Martini, 111 Winchester, 96 Manliher, 78 G\u0131ra, 358 Filovir, 3591 tabanca ve 45221 adet m\u00fchimmat ele ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Tutuklanan komitecilerden 155\u2019i \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya, 71\u2019i Aya\u015f\u2019a g\u00f6nderilmi\u015f, \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019ya g\u00f6nderilenler hapsedilmeyerek g\u00f6zetimli denetim alt\u0131nda tutulmu\u015f ve sadece g\u00fcnde bir kere polis karakoluna u\u011frayarak \u015fehri terk etmediklerini ispatlamak zorunlu\u011fu getirilmi\u015ftir. Daha sonra \u00c7ank\u0131r\u0131\u2019dakilerden 35\u2019i su\u00e7suz bulunarak \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nmelerine izin verilmi\u015f, su\u00e7lu bulunan 25 Ermeni komiteci Aya\u015f\u2019a, 57 komiteci ise Zor\u2019a g\u00f6nderilmi\u015f, yabanc\u0131 uyruklu 7 Ermeni\u2019den 3\u2019\u00fc s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmi\u015ftir. Kalanlar\u0131n 31\u2019i affedilmi\u015f, Mondros M\u00fctarekesinden sonra 3\u2019\u00fc serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, \u0130ngilizlerin \u0130stanbul\u2019u i\u015fgalinden sonra ise kalanlar sal\u0131verilmi\u015ftir<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[6]<\/a>. Ermenilerin soyk\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc ilan ederek d\u00fcnyay\u0131 aya\u011fa kald\u0131rd\u0131klar\u0131 24 Nisan 1915 tarihinde ya\u015fananlar bunlard\u0131r.<\/p>\n<h2><strong> Zorunlu g\u00f6\u00e7 karar\u0131, g\u00f6\u00e7 ettirilen ve g\u00f6\u00e7ten muaf tutulan Ermeniler<\/strong><\/h2>\n<p>Ermeni komite liderlerinin tutuklanmas\u0131ndan sonra da Ermenilerin t\u00fcm ikazlara ra\u011fmen isyan ve katliamlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri \u00fczerine Osmanl\u0131 Devleti 27 May\u0131s 1915\u2019te Ermenilerden isyan edenlerin ve \u00e7ete kurarak sivil halk\u0131 katledenlerin Osmanl\u0131 Devleti topraklar\u0131 i\u00e7inde yer alan \u015eam ve Musul gibi vilayetlere nakledilmeleri i\u00e7in zorunlu g\u00f6\u00e7 kanununu \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti Dahiliye Nezareti Sicil Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce yap\u0131lan 1914 y\u0131l\u0131 say\u0131mlar\u0131na g\u00f6re Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131n\u0131n tamam\u0131nda ya\u015fayan Ermeni say\u0131s\u0131 1.294.851 ki\u015fidir<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[7]<\/sup><\/a>.\u00a0 G\u00f6\u00e7 uygulamas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Anadolu topraklar\u0131nda ya\u015fayan Ermenilerin say\u0131s\u0131 ise 736.000 ki\u015fidir<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><sup>[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Bunlardan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kendi istekleriyle ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6\u00e7 karar\u0131na tabi olmamak i\u00e7in din de\u011fi\u015ftirerek M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f, di\u011fer bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise g\u00f6\u00e7ten muaf tutulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmet emirleriyle memleketin m\u00fcdafaas\u0131n\u0131 ve asayi\u015fin teminini ihlal etmeyenler, casusluk yapmayanlar, Katolik ve Protestan olanlar, mebuslar, asker, subay, askeri doktor olanlar, amele taburlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar, demiryollar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan memurlar, ameleler, m\u00fcstahdemler ve aileleri ile M\u00fcsl\u00fcman ailelerin yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p da sadakatlerinden \u015f\u00fcphe edilmeyenler, ayr\u0131ca\u00a0 \u0130stanbul, Bursa, K\u00fctahya Ermenileri ve d\u00fc\u015fman i\u015fgali alt\u0131nda bulunan Van ve Kars Ermenileri ile din de\u011fi\u015ftirerek M\u00fcsl\u00fcman olanlar ve benzer durumlarda olanlar g\u00f6\u00e7e tabi tutulmam\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. G\u00f6\u00e7ten muaf tutulanlar\u0131n say\u0131s\u0131 204.700<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[10]<\/a>, g\u00f6\u00e7ten kurtulabilmek i\u00e7in din de\u011fi\u015ftirerek M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7enlerin say\u0131s\u0131 ise 95.000<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[11]<\/a> ki\u015fidir. Sonu\u00e7 olarak g\u00f6\u00e7e tabi tutulmayan Anadolu Ermenilerinin say\u0131s\u0131 300.000 kadard\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgelerine g\u00f6re zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutulan Ermeni say\u0131s\u0131\u00a0\u00a0 438.758<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, g\u00f6\u00e7 noktalar\u0131na ula\u015fan Ermeni say\u0131s\u0131 ise 382.148<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\"><sup>[13]<\/sup><\/a>\u00a0 ki\u015fi olup g\u00f6\u00e7 ettirilenlerin %87\u2019si yeni ya\u015fam b\u00f6lgelerine salimen ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Halep\u2019teki Amerikan konsolosu Jackson 3 \u015eubat 1916 tarihli s\u00fcrg\u00fcn edilenler listesinde 486.000 Ermeni\u2019nin bulundu\u011funu rapor etmi\u015ftir<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\"><sup>[14]<\/sup><\/a>.\u00a0 S\u00f6z konusu rapor da g\u00f6\u00e7 ettirilen Ermenilerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn g\u00f6\u00e7 yerlerine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 teyit etmektedir.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgelerine g\u00f6re e\u015fk\u0131ya sald\u0131r\u0131lar\u0131, a\u00e7l\u0131k ve salg\u0131n hastal\u0131klar nedeniyle g\u00f6\u00e7 yerlerine ula\u015famadan hayat\u0131n\u0131 kaybeden Ermenilerin say\u0131s\u0131 56.610\u2019dur<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\"><sup>[15]<\/sup><\/a>. Bunlardan 25.000-30.000 kadar\u0131 Osmanl\u0131 askerleri ve halk\u0131nda da \u00f6nemli kay\u0131plara neden olan tifo, dizanteri gibi hastal\u0131klardan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\"><sup>[16]<\/sup><\/a>. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Osmanl\u0131 ordusunda sadece salg\u0131n hastal\u0131klardan \u00f6len asker say\u0131s\u0131n\u0131n 466.759<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[17]<\/a> oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda harp \u015fartlar\u0131nda hastal\u0131ktan \u00f6len Ermeni say\u0131s\u0131n\u0131n normal oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>56.610 Ermeni\u2019den 9.500-10.000 kadar\u0131 ise yollarda e\u015fk\u0131ya sald\u0131r\u0131lar\u0131yla hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.\u00a0 \u00a0Hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerden 500 ki\u015finin Erzurum-Erzincan aras\u0131nda, 2000 ki\u015finin Urfa-Halep aras\u0131nda Meskene\u2019de, 2000 ki\u015finin Mardin civar\u0131nda e\u015fk\u0131ya ve urban\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonucu katledildikleri, 5000 kadar ki\u015finin de Dersim b\u00f6lgesinden ge\u00e7en kafilelere yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar sonucunda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\"><sup>[18]<\/sup><\/a> Osmanl\u0131 ar\u015fiv belgelerinde kay\u0131tl\u0131d\u0131r.\u00a0 Ancak Osmanl\u0131 ordusu sava\u015f halinde bulundu\u011fundan g\u00f6\u00e7 konvoylar\u0131na sadece Jandarma M\u00fcfrezeleri refakat ettirebildi\u011fi, e\u015fk\u0131yan\u0131n g\u00f6\u00e7 konvoylar\u0131na sald\u0131rmadan \u00f6nce Jandarma M\u00fcfrezelerine sald\u0131rarak imha etti\u011fi, daha sonra konvoylara sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, bu nedenle\u00a0 e\u015fk\u0131ya sald\u0131r\u0131lar\u0131yla \u00f6len Ermeni g\u00f6\u00e7menleri i\u00e7in Osmanl\u0131Devletinin su\u00e7lanamayaca\u011f\u0131 hususu Cemiyet-il Akvam M\u00fclteciler Komitesi\u2019nin resmi raporlar\u0131nda<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[19]<\/a> kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Di\u011fer yandan sald\u0131r\u0131y\u0131 yapan e\u015fk\u0131yadan yakalananlar yarg\u0131lama sonucunda idam cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda Ermenilere yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar ya da k\u00f6t\u00fc muamele nedeniyle \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi Divan-\u0131 Harb-\u00ee \u00d6rfi Mahkemelerinde yarg\u0131lanm\u0131\u015f, yarg\u0131lananlardan 1397 ki\u015fi idam dahil \u00e7e\u015fitli cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\"><sup>[20]<\/sup><\/a> ve yarg\u0131lamalar bizzat Talat Pa\u015fa taraf\u0131ndan takip edilmi\u015ftir. Ancak cezaland\u0131r\u0131lanlar aras\u0131nda ger\u00e7ekten su\u00e7lu bulunanlar oldu\u011fu gibi \u0130stanbul\u2019un \u0130ngilizler taraf\u0131ndan i\u015fgalinden sonra i\u00e7 ve d\u0131\u015f bask\u0131lar<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\"><sup>[21]<\/sup><\/a> ve \u00f6zellikle Ermeni kilisesinin telkinleriyle cezaya \u00e7arpt\u0131r\u0131lan \u015fehit Bo\u011fazl\u0131yan kaymakam\u0131 Mehmet Kemal Bey gibi bir\u00e7ok masum insan\u0131n da bulundu\u011fu ger\u00e7e\u011fi dikkatten uzak tutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti g\u00f6\u00e7 ettirilen Ermenilerin \u00e7o\u011funlu\u011funu demiryoluyla, nehir g\u00fczergahlar\u0131nda \u015fahtur denilen nehir kay\u0131klar\u0131yla, demiryolu ve su yolu imk\u00e2n\u0131 olmayan yerlerde ise orduya ait ara\u00e7larla ve ara\u00e7 bulunamayan durumlarda her aileye tahsis etti\u011fi ka\u011fn\u0131larla ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin g\u00f6\u00e7 ettirdi\u011fi Ermenilerin g\u00fcven i\u00e7inde yerlerine ula\u015fmalar\u0131 i\u00e7in g\u00f6\u00e7menlere tren<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[22]<\/a>, nehir vas\u0131talar\u0131 ve demiryolu bulunmayan yerlerde ara\u00e7 ve ka\u011fn\u0131lar tahsis etti\u011fi<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[23]<\/a>, toplanma merkezlerindeki g\u00f6\u00e7menlere yemek \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Amerika\u2019n\u0131n Mersin Konsolosu Edward I. Natan\u2019\u0131n, 30 A\u011fustos 1915 ve 11 Eyl\u00fcl 1915 tarihli raporlar\u0131nda ve\u00a0 \u00a0ABD\u2019nin Merzifon Koleji M\u00fcd\u00fcr\u00fc Misyoner George E. White\u2019\u0131n raporunda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 Devleti g\u00f6\u00e7e tabi Ermenilerin b\u00fcy\u00fcklerine 3 kuru\u015f<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">*<\/a>, \u00e7ocuklar\u0131na 60 para yevmiye vermi\u015f, g\u00f6\u00e7 yolunda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlar\u0131 g\u00f6\u00e7ten sonra da s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ve bunlara yeni gittikleri yerlerde tapulu ev, tar\u0131ma elveri\u015fli arazi, mesleklerinin icras\u0131 i\u00e7in alet, sermaye ve tohumluk vermi\u015ftir<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\"><sup>[24]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<h2><strong> Ermenilerin T\u00fcrk katliamlar\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Zorunlu g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden Ermenilere ili\u015fkin rakamlar her g\u00fcn yap\u0131lan \u015fi\u015firmelerle art\u0131r\u0131larak Osmanl\u0131 Devleti ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti su\u00e7lan\u0131rken Ermeniler taraf\u0131ndan hi\u00e7bir sebep yokken katledilen ve \u00e7o\u011funlu\u011fu kad\u0131n, \u00e7ocuk ve ya\u015fl\u0131lardan olu\u015fan T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kay\u0131plar\u0131ndan bahsedilmemesi dikkat \u00e7ekicidir. \u00a0Ermeniler isyan \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerde \u00e7eteler olu\u015fturarak erkekleri askerde olan kad\u0131nlar\u0131, ya\u015fl\u0131lar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 a\u011f\u0131r i\u015fkencelerle katletmi\u015flerdir. Katliam\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi b\u00f6lgelerde T\u00fcrklere ait \u00e7ok say\u0131da toplu mezar bulunmu\u015ftur.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yukar\u0131daki haritada g\u00f6sterilen Ermenilerin isyan \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeler ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman katliam\u0131 yapt\u0131klar\u0131 yerlerdir. Bu katliamlardan baz\u0131 \u00f6rnekler a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r:<\/p>\n<h2><strong>a. Zeytun \u0130syan\u0131 (1895) ve Katliam\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>O d\u00f6nemde Halep vilayetine g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise Kahraman Mara\u015f iline ba\u011fl\u0131 olan Zeytun (S\u00fcleymanl\u0131)\u2019da 4000\u2019i silahl\u0131 6000 Ermeni\u2019nin zorunlu g\u00f6\u00e7 karar\u0131ndan 20 sene \u00f6nce \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 isyanda isyanc\u0131lar\u0131n esir ald\u0131klar\u0131 Kaymakam ve 50 subay ile 550 erden olu\u015fan 600 T\u00fcrk esiri 14 Aral\u0131k 1895\u2019te \u00e7o\u011funlu\u011fu kad\u0131nlardan meydana gelen Fernuz Ermenilerinden bir grubun sald\u0131r\u0131s\u0131yla balta, han\u00e7er ve kazmalarla par\u00e7alanarak \u015fehit edilmi\u015ftir<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\"><sup>[25]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Katledilen T\u00fcrklerin bedenleri uzun s\u00fcre katliam mahallinde kalm\u0131\u015f, T\u00fcrk askeri birliklerinin Zeytun\u2019a ula\u015fmas\u0131ndan hemen \u00f6nce delilleri yok edebilmek d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle T\u00fcrklerin cesetleri isyanc\u0131 Ermeniler taraf\u0131ndan Kargalar K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019nden Zeytun \u00e7ay\u0131na at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\"><sup>[26]<\/sup><\/a>. Ancak \u00e7ay\u0131n ak\u0131nt\u0131s\u0131na kap\u0131larak yok olaca\u011f\u0131 san\u0131lan cesetlerin bir k\u0131sm\u0131 kayalara, buz par\u00e7alar\u0131na tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Olaylar\u0131 evinin dam\u0131ndan izleyen Padr\u00e9 Emanuel isimli Katolik papaz\u0131 \u0130ngiltere\u2019nin Halep Konsolosu Barnham\u2019a g\u00f6rd\u00fcklerini \u015fu \u015fekilde anlatm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cT\u00fcrklerin katledilmesi iki saat kadar s\u00fcrd\u00fc. Katledilen T\u00fcrklerin \u00e7\u0131\u011fl\u0131k ve feryatlar\u0131 deh\u015fet vericiydi\u201d.<\/p>\n<p>Zeytun isyanlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6len Ermeni say\u0131s\u0131 6.000, \u00f6len T\u00fcrk say\u0131s\u0131 ise 13.000\u2019i asker, 7.000\u2019i sivil olmak \u00fczere 20.000 ki\u015fidir <a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\"><sup>[27]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<h2><strong>b. Erzurum ve Erzincan B\u00f6lgesindeki T\u00fcrk katliamlar\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Seferberlik ilan\u0131ndan sonra, Erzurum merkez ve Bayezid sanca\u011f\u0131ndaki Ermenilerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kendi silahlar\u0131yla, silahalt\u0131nda bulunanlar da ka\u00e7arak Ruslara kat\u0131lm\u0131\u015flar ve Rus H\u00fck\u00fcmeti bunlar\u0131 bir kat daha silahland\u0131r\u0131p, donat\u0131p, kendilerinden \u00f6zel \u00e7eteler olu\u015fturarak s\u0131n\u0131rdan i\u00e7eri g\u00f6ndermi\u015ftir<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[28]<\/a> . Te\u015fkilatlan\u0131p silahland\u0131r\u0131lan &#8220;Ermeni g\u00f6n\u00fcll\u00fc alaylar\u0131\u201d Rus ordular\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fc kuvvetleri olarak Osmanl\u0131 ordusuna taarruz etmi\u015fler<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\"><sup>[29]<\/sup><\/a>\u00a0 ve mahall\u00ee \u00e7etelerle birlikte b\u00f6lgedeki Osmanl\u0131 halk\u0131na \u00e7ok b\u00fcy\u00fck mezalim ve katliam yapm\u0131\u015flard\u0131r<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[30]<\/a>. Dikkat edilirse Zeytun isyan\u0131nda oldu\u011fu gibi Ermenilerin T\u00fcrkleri katlettikleri bu kitlesel cinayetlerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc zorunlu g\u00f6\u00e7 karar\u0131ndan \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1914 sonlar\u0131nda ba\u015flayan haz\u0131rl\u0131klarla Ermeniler 1915&#8217;te harekete ge\u00e7mi\u015f ve \u00f6zellikle 1916 Temmuz\u2019undan itibaren Erzincan&#8217;\u0131n Ruslar\u0131n eline ge\u00e7mesiyle katliam\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Erzurum\u2019un do\u011fusuna kadar ilerleyen Ermeni \u00e7eteleri, b\u00fct\u00fcn Ermeni k\u00f6ylerindeki aileleri Rusya\u2019ya naklederek eli silah tutan Ermenileri kendilerine kat\u0131lmaya mecbur b\u0131rakm\u0131\u015f ve geri \u00e7ekilirken de M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerini yakarak, y\u0131karak, halk\u0131n\u0131 i\u015fkencelerle katlederek imha etmi\u015ftir<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\"><sup>[31]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>21 Mart 1916 tarihinde 3. Ordu Komutan\u0131 Vehip Pa\u015fa taraf\u0131ndan Ba\u015fkomutanl\u0131\u011fa g\u00f6nderilen 108 No.lu \u015fifrede;<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\"><sup>[32]<\/sup><\/a> \u201cErmeniler taraf\u0131ndan Erzurum\u2019da yap\u0131lan katliam hakk\u0131nda 10 Mart 1916\u2019da bilgi arz edildi\u011fi, d\u00fc\u015fman i\u015fgaline maruz kalan k\u00f6ylerden ka\u00e7an halka, d\u00fc\u015fman\u0131n (Ruslar) ve \u00f6zellikle Ermeni askerlerinin pek canice ve vah\u015fice davrand\u0131klar\u0131, gen\u00e7, \u00e7ocuk ve k\u0131zlar\u0131 kald\u0131rarak bilinmeyen bir tarafa g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri, mal ve canlar\u0131n\u0131 ya\u011fmalad\u0131klar\u0131, katlettikleri, \u0131rza tecav\u00fcz\u00fcn akla hayale gelmeyecek derecede bulundu\u011fu ve di\u011fer kaynaklardan al\u0131nan bilgilerin de bu hususlar\u0131 do\u011frulad\u0131\u011f\u0131\u201d rapor edilmi\u015ftir<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\"><sup>[33]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Do\u011fu Anadolu ve \u00f6zellikle Erzurum b\u00f6lgesindeki M\u00fcsl\u00fcman halk Brest-Litovsk Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra Ruslar\u0131n b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesi d\u00f6neminde en b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6nemde Alaca k\u00f6y\u00fcnde Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen M\u00fcsl\u00fcmanlara ait toplu mezar 1966 y\u0131l\u0131nda, Ye\u015filyayla\u2019da katledilen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n toplu mezarlar\u0131 ise 7 Ekim 1988\u2019de Prof. Dr. Enver Konuk\u00e7u ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki bir heyet taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun i\u015fkenceyle katledildikleri iskeletleri \u00fczerindeki izlerden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\"><sup>[34]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<h2><strong>c. Van B\u00f6lgesindeki T\u00fcrk katliamlar\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>1914 y\u0131l\u0131 may\u0131s ay\u0131nda iki yabanc\u0131 m\u00fcfetti\u015fin Do\u011fu Anadolu\u2019da Vilayat-\u0131 sitte olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgeye vali olarak atanmalar\u0131 ve temmuz ay\u0131nda g\u00f6reve ba\u015flamalar\u0131 b\u00f6lgedeki m\u00fctereddit Ermenileri de cesaretlendirmi\u015f ve az\u0131nl\u0131klar aras\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin art\u0131k y\u0131k\u0131lmakta oldu\u011fu kanaatini kuvvetlendirmi\u015fti.<\/p>\n<p>Nitekim Ekim ay\u0131nda Mu\u015f, Van ve Bitlis b\u00f6lgelerinde Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne kar\u015f\u0131 sava\u015fmak \u00fczere g\u00f6n\u00fcll\u00fc Ermeniler toplanmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na gelen olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceleri dikkat \u00e7ekmemek i\u00e7in birliklerden silahs\u0131z ka\u00e7an Ermeniler sonradan azar azar silahl\u0131 olarak ve d\u00fczenli bi\u00e7imde ka\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Her yerden ve \u00f6zellikle Van ve Mu\u015f taraflar\u0131ndan Rusya&#8217;ya ve \u0130ran&#8217;a ge\u00e7en tan\u0131nm\u0131\u015f komitecilerden Erzurumlu Antranik, Mu\u015flu Sampat, Vanl\u0131 Hamazasp ve benzeri \u00e7ete ba\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda 300-400\u2019er ki\u015filik taburlar olu\u015fturarak Rus subaylar\u0131n\u0131n y\u00f6netiminde Hoy ve Dilman y\u00f6resinde a\u00e7\u0131k\u00e7a ve d\u00fczenli talime ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\"><sup>[35]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Van\u2019da konu\u015flu bulunan 33. T\u00fcmenin harp \u00e7\u0131k\u0131nca Van\u2019dan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen Ermeni \u00e7eteleri Van\u2019da 40.000 ki\u015filik bir silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 olu\u015fturarak Van ve \u00e7evresindeki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman ahaliyi katletmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 15 Nisan\u2019da Van\u2019da ba\u015flat\u0131lan Ermeni isyan\u0131nda \u00f6nce \u015fehirde kalan Jandarma M\u00fcfrezesi katledilmi\u015f ve s\u0131ra sivil halka gelmi\u015ftir.\u00a0 Rus ordusunun 19 May\u0131s\u2019ta Van\u2019\u0131 ele ge\u00e7irmesine kadar devam eden bir ayl\u0131k s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7ete reisi Aram idaresindeki Ermeniler 23.000 T\u00fcrk\u2019\u00fc katletmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Van\u2019da Ermenilerin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu tahribat\u0131 ve mezalimi Hariciye Nezareti, yabanc\u0131 misyonlara g\u00f6nderdi\u011fi 16 Eyl\u00fcl 1916 tarihli genelgeyle \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201c\u015eamaram mahallesinde 200 kad\u0131n ve \u00e7ocuk s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 evde yak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Mirkos k\u00f6y\u00fc beyaz bayrak \u00e7ekti\u011fi halde tecav\u00fcze u\u011fram\u0131\u015f, k\u00f6y\u00fcn kad\u0131nlar\u0131 ve k\u0131zlar\u0131 bilinmeyen bir y\u00f6ne g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler. Baz\u0131 k\u00f6ylerde ise \u00f6ld\u00fcr\u00fclen \u00e7ocuklar\u0131n etleri annelerine yedirilmek istenmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n<p><em>\u201cAksani ve H\u0131n\u0131s k\u00f6ylerinde 500 ki\u015fiye yak\u0131n insan \u015eeyhane k\u00f6y\u00fcnde ise 200\u2019e yak\u0131n \u00e7ocuk ve kad\u0131n camiye doldurulup diri diri yak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. <\/em><\/p>\n<p><em>\u201cSaray civar\u0131ndaki halk k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irilmi\u015f, sulara at\u0131larak bo\u011fulmu\u015f, 10. 000\u2019in \u00fcst\u00fcnde ceset Van G\u00f6l\u00fc \u00fczerinde say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em><\/p>\n<p><em>\u201cYine Geva\u015f, Vastan ve Mukas\u2019ta 3000 ki\u015fi katledilmi\u015ftir&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>\u201cVan\u2019\u0131n i\u00e7inde camiler, evler, k\u0131\u015flalar, hatta i\u00e7indeki yaral\u0131 ve hastalar\u0131 ile birlikte hastaneler yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yakalanan subaylar i\u015fkence \u00e7ektirilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu arada \u015fehirdeki durumu bilmeyen \u00e7evre k\u00f6ylerden Van\u2019a gelmek isteyen g\u00f6\u00e7menlerden 1200 ki\u015fi Vastan ve Etkil yolu \u00fczerinde ac\u0131madan vah\u015fiyane bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir\u201d<\/em> <a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[36]<\/a>.<\/p>\n<p>Sadece Aram y\u00f6netiminde (muhtemelen Saray civar\u0131ndaki halk) 10.000 ki\u015fi, Vastan ve Etkil yolu \u00fczerinde 1200, Geva\u015f, Vastan ve Mukas\u2019ta 3000, Van \u015eamaram mahallesinde 200 kad\u0131n ve \u00e7ocuk, Aksani ve H\u0131n\u0131s k\u00f6ylerinde 500 ve Amerikan misyoner merkezinde 8000 M\u00fcsl\u00fcman<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[37]<\/a> (Takriben 22.900 ki\u015fi)\u00a0yak\u0131larak, tecav\u00fcz, i\u015fkence ve k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irilme gibi y\u00f6ntemlerle Ermeniler taraf\u0131ndan katledilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ermeni katliam\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in Van\u2019\u0131n sa\u011f kalan M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 14 May\u0131s\u2019tan itibaren \u015fehri terk ederek Bitlis istikametinde ka\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015f, bunlardan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc daha yollarda Ermeni \u00e7etecileri taraf\u0131ndan katledilmi\u015ftir<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>Van&#8217;\u0131n t\u00fcm camileri y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, M\u00fcsl\u00fcman mahalleleri yak\u0131lm\u0131\u015f ve Van ile \u00e7evresi yang\u0131n yerine \u00e7evrilmi\u015ftir. Van hastanesinden ba\u015fka yere ta\u015f\u0131nmas\u0131na olanak bulunamayan 80 kadar hasta Er Ermeniler taraf\u0131ndan diri diri yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[39]<\/a>.<\/p>\n<p>Harpten \u00f6nce 3400 M\u00fcsl\u00fcman evinin mevcut oldu\u011fu Van vilayetinde harpten sonra Ermenilerin y\u0131kmad\u0131\u011f\u0131, ate\u015fe vermedi\u011fi ev say\u0131s\u0131 sadece \u00fc\u00e7t\u00fcr<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[40]<\/a>. Bitlis\u2019te M\u00fcsl\u00fcmanlara ait 6500 evin ise tamam\u0131 Ermeniler taraf\u0131ndan yak\u0131l\u0131p, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[41]<\/a>.<\/p>\n<p>Zorunlu g\u00f6\u00e7 karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebeplerinden birini te\u015fkil eden Ermenilerin Van\u2019da yapt\u0131klar\u0131 katliamda bir ayl\u0131k s\u00fcre i\u00e7inde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen sivil T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman say\u0131s\u0131 22.900 ki\u015fidir. 1914-1919 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Van ve 4 il\u00e7esinde Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ise 217.105<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[42]<\/a> ki\u015fidir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da baz\u0131 \u00f6rnekleri verilen Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n toplam say\u0131s\u0131 Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca 2001 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan 49 No.lu<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[43]<\/a> ve 50 No.lu dok\u00fcmanlarda 518.105 olarak<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[44]<\/a> belirtilmi\u015ftir. Ancak bu miktar sadece olay\u0131n i\u015flendi\u011fi yer, zaman, mek\u00e2n, olay\u0131n fail ve maktulleri ile olay\u0131n cereyan tarz\u0131 belirlenen katliamlar\u0131n bir araya getirilmesi suretiyle hesaplanm\u0131\u015f rakamd\u0131r. S\u00f6z konusu rakama Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen ancak katil ve maktul isimlerini ihtiva etmeyen di\u011fer katliamlarda \u00f6lenler de ilave edildi\u011finde T\u00fcrk kay\u0131plar\u0131 2 milyon ki\u015fiye ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>d. Anadolu\u2019da katledilen ve Ermenilerden ka\u00e7arken \u00f6len T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar <\/strong><\/h2>\n<p>Prof. Dr. Justin McCarthy\u2019nin tespitlerine g\u00f6re 1912-1922 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Anadolu\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusun %18 i (2.500.000) hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019nin yaln\u0131zca do\u011fu vilayetlerinde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen T\u00fcrklerin say\u0131s\u0131 1.189.132 ki\u015fidir<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\"><sup>[45]<\/sup><\/a> .<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131ndaki katliam\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Trans Kafkasya\u2019da Bak\u00fc, Gence, Tiflis, Kutaisi, Kars ve Revan(Erivan) b\u00f6lgelerinde de 413.000 T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman katledilmi\u015ftir. 1912-1922 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Anadolu co\u011frafyas\u0131nda katledilen 1.189.132 ki\u015fiye, Trans Kafkasya\u2019da katledilen 413.000 ki\u015fi eklendi\u011finde katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 1.602.132\u2019ye ula\u015fmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\"><sup>[46]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Bu rakama Ermeniler taraf\u0131ndan bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde katledilen ve Osmanl\u0131 belgelerinde katil ve maktullerin kimlik bilgileri ile katledilme \u015fekilleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak verilmi\u015f olan 518.105 T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman da eklendi\u011finde Anadolu ve Kafkasya\u2019da Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman say\u0131s\u0131 1.931.105\u2019e ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u00f6renin M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de katliamdan kurtulabilmek i\u00e7in topraklar\u0131n\u0131 terk etmek zorunda kalm\u0131\u015f ve m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rus istilas\u0131na u\u011frayan vilayetlerden g\u00f6\u00e7 eden T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 1.604.031 ki\u015fidir ve bunlardan yakla\u015f\u0131k 1.000.000\u2019u Ermeni sald\u0131r\u0131lar\u0131, a\u00e7l\u0131k, susuzluk, hastal\u0131k gibi nedenlerle yollarda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[47]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_7116\" style=\"width: 678px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-7116\" class=\"wp-image-7116 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/g.jpg\" alt=\"\" width=\"668\" height=\"445\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/g.jpg 668w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/g-150x100.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/g-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 668px) 100vw, 668px\" \/><p id=\"caption-attachment-7116\" class=\"wp-caption-text\">Kars\u2019\u0131n Subatan \u0130l\u00e7esinde Ermeniler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen T\u00fcrk \u00e7ocuklar, kad\u0131nlar ve kar\u0131nlar\u0131 de\u015filerek bebekleri \u00e7\u0131kar\u0131lan anneler<\/p><\/div>\n<p>Nitekim ABD eski Ba\u015fkan\u0131 Reagan\u2019\u0131n hukuk dan\u0131\u015fman\u0131 olan Bruce Fein: \u201c<em>Beyaz Saray 1981 y\u0131l\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131, Ermenilerin 2 milyonun \u00fczerinde T\u00fcrk\u2019\u00fc katletti\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130\u015fgalden ka\u00e7mak ve katliamdan kurtulmak i\u00e7in topraklar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalan T\u00fcrkleri de ekledi\u011fimizde 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndaki T\u00fcrk kayb\u0131 2.400.000 ki\u015fiye ula\u015fmaktad\u0131r. Ermeniler, kendi ar\u015fivlerini a\u00e7m\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 istemiyor <\/em><a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[48]<\/sup><\/a>\u201d ifadeleri ile zorunlu g\u00f6\u00e7\u00fcn soyk\u0131r\u0131m olarak sunulmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu as\u0131l soyk\u0131r\u0131ma u\u011frayan\u0131n T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan katledilen T\u00fcrklerin durumu ile zorunlu g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden Ermenilerin durumu mukayese edildi\u011finde Ermenilerden \u00f6lenlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn salg\u0131n hastal\u0131klar ve yol \u015fartlar\u0131 gibi sebeplerle hayat\u0131n\u0131 kaybettikleri, Ermeniler taraf\u0131ndan katledilen T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ise \u00a0\u00a0a\u011f\u0131r i\u015fkenceler alt\u0131nda yok edildikleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[49]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<ul>\n<li><em>Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131 gelecektir.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Ermeni Komitelerinin Ama\u00e7lar\u0131 ve \u0130htilal Hareketleri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fctler Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2003, s.10-11-36<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u00d6mer L\u00fctfi Ta\u015fc\u0131o\u011flu, T\u00fcrk-Ermeni \u0130li\u015fkilerindeki Tarihsel Ger\u00e7ekler, Talat Pa\u015fa Komitesi Yay\u0131n No:1, Ankara, 2015, s. 5<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[3]<\/a> Azmi S\u00fcsl\u00fc<strong>, <\/strong>Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay\u0131, Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l \u00dcniversitesi Rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc Yay\u0131n No:5, Ankara, 1990, s.103-104<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[4]<\/a> Genelkurmay ATASE Ar\u015fivi, No:1\/2, Klas\u00f6r 528, Dosya, 2061, Fihrist 21, No: 4\/3671, Klas\u00f6r 2811, Dosya 26, Fihrist 28, No: 1\/131, Klas\u00f6r 2703, Dosya 308, Fihrist 23-1, No: 4\/3671, Klas\u00f6r 2818, Dosya 59, Fihrist 2-25<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[5]<\/a> Ermeni Komitelerinin Ama\u00e7lar\u0131 ve \u0130htilal Hareketleri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fctler Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2003, s. 164.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[6]<\/a> \u00a0\u00a0Yusuf Sar\u0131nay, What Happened on April 24, 1915; The Circular of April 24, 1915, and the Arrest of Armenian Committee Members in Istanbul, Int. Turkish Studies Vol 14, Nos.1&amp;2, 2008, s.78<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[7]<\/a>\u00a0 Esat Uras, <em>Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi<\/em><em>,<\/em> T\u00fcrkiye Matbaac\u0131l\u0131k ve Gazetecilik A.O., Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1987, s.136-145<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[8]<\/a> Hikmet \u00d6zdemir, Kemal \u00c7i\u00e7ek, \u00d6mer Turan, Ramazan \u00c7al\u0131k, Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, <em>Ermeniler: S\u00fcrg\u00fcn ve G\u00f6\u00e7<\/em>, T\u00fcrk Tarih Kurumu yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2004, s. 36-37; Kemal Karpat, Osmanl\u0131 N\u00fcfusu (1880-1914) Demografik ve Sosyal \u00d6zellikleri, \u0130stanbul, 2003, s.226-227<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[9]<\/a> S\u00fcsl\u00fc, age, s.149-150; Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler (1914-1918)\u201d, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131 Say\u0131 90, Ankara, s. 62-63<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[10]<\/a> \u00d6zdemir vd, age, s.94<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[11]<\/a> Kemal \u00c7i\u00e7ek, Ermenilerin Zorunlu G\u00f6\u00e7\u00fc 1915-1917, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2005, s. 253<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[12]<\/a> Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, <em>Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler (1914-1918)\u201d,<\/em> T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131 Say\u0131 90, Ankara, s. 72-77; Dahiliye Nezareti Emniyet Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2. \u015eube Ar\u015fivi 68\/71, 68\/80-83-84, 68\/101, 57\/110<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[13]<\/a> Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, age, Ankara, s. 72-77; Dahiliye Nezareti Emniyet Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2. \u015eube Ar\u015fivi 68\/71, 68\/80-83-84, 68\/101, 57\/110<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[14]<\/a> \u00a0Hikmet \u00d6zdemir, vd., age, s 75; US Archives NARA 867.48\/271: Ek 310<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[15]<\/a>\u00a0 Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, age<em>,<\/em> s. 77<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[16]<\/a> Hala\u00e7o\u011flu, <em>Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler,<\/em> age, s. 77; Dahiliye Nezareti, Emniyet Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2.\u015eube, No: 68\/81<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[17]<\/a> \u00d6zdemir vd, age, s.252-253<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[18]<\/a> Hala\u00e7o\u011flu, Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler, age, s. 77; Dahiliye Nezareti \u015eifre Kalemi: No. 57\/51, 57\/71, 59\/244, 56\/140, 55-A\/144, 54\/406, 54-A\/73, 54-A\/248<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[19]<\/a> \u00a0League of Nations (Cemiyet-i Akvam) Resm\u00ee Gazetesi, 21.9.1929<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[20]<\/a> Azmi S\u00fcsl\u00fc, <em>Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay\u0131<\/em>, Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l \u00dcniversitesi Rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc Yay\u0131n No:5, Ankara, s.149-150; Hariciye Nezareti Ar\u015fivi Siyasi K\u0131sm\u0131, Hazine-i Evrak, Karton 178, Dosya:23<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[21]<\/a>\u00a0 Ferudun Ata, <em>\u201c\u0130\u015fgal \u0130stanbul\u2019unda Tehcir Yarg\u0131lamalar\u0131<\/em>, Atat\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr, Dil ve Tarih Y\u00fcksek Kurumu T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2005, s. 290<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[22]<\/a> US Archives NARA 867.4016\/193, Copy No: 484<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[23]<\/a> E. George White, Bir Amerikan Misyonerinin Merzifon Amerikan Koleji Hat\u0131ralar\u0131, \u00c7ev. Cem Tar\u0131k Y\u00fcksel, Enderun Yay\u0131nlar\u0131: 46, \u0130stanbul 1995, s. 217.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">*<\/a>\u00a0 \u00a0O d\u00f6nmede hal\u0131 dokuma at\u00f6lyesinde \u00e7al\u0131\u015fan bir dokuma i\u015f\u00e7isinin g\u00fcnl\u00fck yevmiyesi 1,8 kuru\u015ftur.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[24]<\/a> \u00a0Hala\u00e7o\u011flu<strong>, <\/strong><em>Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler<\/em>, age, s. 67-68; Dahiliye Nezareti \u015eifre Kalemi: No. 54-A\/226<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[25]<\/a> Salahi Ramsdam Sonyel, \u201cThe Ottoman Armenians, Victims of Great Power Diplomacy\u201d, Oxford University Press, Lefko\u015fa, Northern Cyprus, 1987s. 195<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[26]<\/a>\u00a0 Sonyel, age, s. 196<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[27]<\/a>\u00a0 Sonyel, age, s. 197<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[28]<\/a>\u00a0 Ermeni Komitelerinin Ama\u00e7lar\u0131\u2026, age, s.152<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[29]<\/a>\u00a0 S\u00fcsl\u00fc, Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay\u0131\u2026,\u00a0 age, s.85<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[30]<\/a> \u00d6mer L\u00fctfi Ta\u015fc\u0131o\u011flu, T\u00fcrk-Ermeni \u0130li\u015fkilerinde Tarihi, Siyasi ve Hukuki Ger\u00e7ekler, Nobel Akademik Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2015, s. 127-129<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[31]<\/a> Ar\u015fiv Belgeleriyle Ermeni faaliyetleri (1914-1918) Cilt 1, Genelkurmay ATASE Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2005, s. 102<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[32]<\/a> Hikmet \u00d6zdemir, \u201cSeferberlik \u0130lan\u0131ndan Rus \u0130\u015fgaline Kadar Ermeni Milislerle \u00c7at\u0131\u015fmalar\u201d, Gazi \u00dcniversitesi Atat\u00fcrk \u0130lkeleri ve \u0130nk\u0131l\u00e2p Tarihi Ara\u015ft\u0131rma ve Uygulama Merkezi, Ankara, T\u00fcrk-Ermeni \u0130li\u015fkilerinin Geli\u015fimi ve 1915 Olaylar\u0131 Uluslararas\u0131 Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 2006, s.140<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[33]<\/a> Genelkurmay ATASE Ar\u015fivi, Cilt II, Koleksiyon: BDH, Klas\u00f6r:528, Dosya: 2063, Fihrist: 1<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[34]<\/a>Enver Konuk\u00e7u, Ermenilerin Ye\u015filyayla\u2019daki T\u00fcrk Soyk\u0131r\u0131m\u0131, Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc Yay\u0131n\u0131 No: 674, Ankara, 1990, s.13-102<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[35]<\/a> Ermeni Komitelerinin Ama\u00e7lar\u0131\u2026 age, s.170<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[36]<\/a> Hazine-i Evrak M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc K. 110, Dosya: 12, No. 8702962, Erg\u00fcn\u00f6z Ak\u00e7ora, Van ve \u00c7evresinde Ermeni \u0130syanlar\u0131 (1896-1916), T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131, \u0130stanbul, 1994, s.123-127; Azmi S\u00fcsl\u00fc, G\u00fclay \u00d6\u011f\u00fcn, T\u00f6rehan Serdar, Van, Bitlis, Mu\u015f ve Kars\u2019taki Ermeni Katliamlar\u0131-Gazilerle M\u00fclakat, Van 100. Y\u0131l \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131 No:8, Ankara, 1994, Naklen, Ak\u00e7ora, Ermeni \u0130syanlar\u0131 &#8230;, s.196).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[37]<\/a> Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi (BOA). HR. SYS. HU), kr.110, Dosya: 12\u20132, No: 56\u201362.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[38]<\/a> Justin McCarthy, \u00d6l\u00fcm ve S\u00fcrg\u00fcn, \u00c7eviren: Bilge Umar, \u0130stanbul, 1998, s. 210<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[39]<\/a> Ermeni Komitelerinin Ama\u00e7lar\u0131\u2026 age, s. 5-10<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[40]<\/a> McCarthy, age, s.270<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[41]<\/a> McCarthy, age, s.270<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[42]<\/a> Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131n No: 49, Ermeniler Taraf\u0131ndan Yap\u0131lan Katliam Belgeleri (1914-1919), Ankara, 2001, s.377, Yay\u0131n No:50, s.1053-1054<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[43]<\/a> Age, s. 377<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[44]<\/a> Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Ar\u015fivi Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131n No: 50, Ermeniler Taraf\u0131ndan Yap\u0131lan Katliam Belgeleri (1914-1919), Ankara, 2001, s. 1053-1054<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[45]<\/a> Justin McCarthy, <strong>\u201c\u00d6l\u00fcm ve S\u00fcrg\u00fcn\u201d<\/strong>, \u00c7eviren: Bilge Umar, \u0130nk\u0131lap Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1995, s. 273<\/p>\n<p>* \u00c7izelgedeki vilayetler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyasi hudutlar\u0131na g\u00f6re 19 ilimizi kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[46]<\/a>\u00a0 McCarthy, <strong>\u201c<\/strong>\u00d6l\u00fcm ve S\u00fcrg\u00fcn\u201d, age, s. 265<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[47]<\/a> Tuncay \u00d6\u011f\u00fcn, \u201cUnutulmu\u015f Bir G\u00f6\u00e7 Trajedisi Vilayat-\u0131 \u015earkiye M\u00fcltecileri (1915-1923)\u201d, Babil Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, 2004, s. 37; \u201cM\u00fcsl\u00fcman Muhacirler\u201d, Tasvir-i Efk\u0203r, 11 May\u0131s 1919, s. 2<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[48]<\/a>\u00a0\u00a0 Bruce Fein, \u201cLies, Damn Lies And Armenian Deaths\u201d, Huffpost World, June 4, 2009<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[49]<\/a> Enver Konuk\u00e7u, \u201cErmenilerin Ye\u015filyayla\u2019daki T\u00fcrk Soyk\u0131r\u0131m\u0131 (11-12 Mart 1918)\u201d, Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc Yay\u0131n\u0131 No: 674, Ankara, 1990, s.18-26- 54-57-68-91-93<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ermenilerin \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 isyanlar\u0131n, zorunlu g\u00f6\u00e7 karar\u0131n\u0131n, Ermenilerin T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 i\u015fledikleri katliamlar\u0131n de\u011ferlendirilmesinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fma ile Ermeni sorununun dayand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekler ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":7116,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,67,68],"tags":[],"coauthors":[22],"class_list":["post-7113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-tehditler","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7113"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7113\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7113"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}