{"id":7134,"date":"2019-05-12T11:25:00","date_gmt":"2019-05-12T08:25:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=7134&preview=true&preview_id=7134"},"modified":"2019-05-12T11:25:17","modified_gmt":"2019-05-12T08:25:17","slug":"islam-dusuncesinde-hilafet-sorunu-baslangiclar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/islam-dusuncesinde-hilafet-sorunu-baslangiclar\/","title":{"rendered":"\u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcncesinde hil\u00e2fet sorunu: Ba\u015flang\u0131\u00e7lar"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Bat\u0131l\u0131 ve do\u011fulu \u00f6nyarg\u0131s\u0131z tarih\u00e7iler ile il\u00e2hiyat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6nemli bir \u00e7o\u011funlu\u011fu,\u0130sl\u00e2m dininin kutsal kitab\u0131\u00a0Kur\u2019an\u2019<\/em>\u0131n insan hayat\u0131yla di\u011fer dinlere g\u00f6re \u00e7ok fazla ilgili oldu\u011funu[1]<\/a>\u00a0ve b\u00fcnyesinde evrensel ilkelere \u00e7ok fazla yer verdi\u011fini;\u00a0\u00a0 dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fkalar\u0131na ve di\u011fer dinlere ve mensuplar\u0131na kar\u015f\u0131, son derece \u201cho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc\u201d[2]<\/a>oldu\u011funu; insanlar\u0131 inan\u0131p-inanmama, yap\u0131p-yapmama ve benzeri hususlarda zorlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131; inanma, i\u015f\/amel ve davran\u0131\u015f konular\u0131n\u0131 da onlar\u0131n h\u00fcr iradelerine b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011funu kabul ederler.<\/p>\n

Ne var ki hemen her zeminde s\u00fcrekli g\u00fcndemde olmas\u0131na ve hakk\u0131nda herkes taraf\u0131ndan bir \u201ch\u00fck\u00fcm\u201d verilmesine ra\u011fmen, bug\u00fcn bile d\u00fcnyada en az bilinen, en \u00e7ok yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan ve anlat\u0131lan bir din durumundaki \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131, k\u0131sa da olsa, \u201cdo\u011fru\u201d bir bi\u00e7imde tan\u0131tmakla i\u015fe ba\u015flamak gerekir.<\/p>\n

\u00d6zellikle \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcncesinde hil\u00e2fet meselesinin mahiyetini tam anlam\u0131yla kavrayabilmek i\u00e7in, b\u00f6lgenin evveliyat\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi tan\u0131nmas\u0131nda zaruret vard\u0131r. Ancak b\u00f6ylesine geni\u015f ve \u00f6nemli bir konunun belli hacimdeki bir yaz\u0131da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ele al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131ndan, burada, sadece baz\u0131 temel noktalara dikkat \u00e7ekilecektir.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n indirildi\u011fi Arap Yar\u0131madas\u0131, Kuzeyde Mezopotamya, Suriye, Filistin ve bunlara biti\u015fik \u00e7\u00f6llerle, Do\u011fu ve G\u00fcneyde Basra K\u00f6rfezi ve Hint Okyanusu, Bat\u0131da ise K\u0131z\u0131ldeniz\u2019le \u00e7evrilidir. G\u00fcneybat\u0131daki Yemen b\u00f6lgesi, ziraata ve nispeten yerle\u015fik medeniyetlerin geli\u015fmesine imk\u00e2n vermi\u015f sulak ve da\u011fl\u0131k bir b\u00f6lgedir. Geri kalan yerler ise, arada bir rastlanan vahalar ile susuz stepler ve \u00e7\u00f6llerden ibarettir.<\/p>\n

Kabile esas\u0131na dayal\u0131 bir hayat s\u00fcren n\u00fcfusun \u00e7o\u011fu da \u00e7oban ve g\u00f6\u00e7ebedir. Bunlar\u0131n hayat\u0131, vahalarda hayvanlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnleriyle ge\u00e7inmek ve kom\u015fu kabileleri s\u0131k s\u0131k ya\u011fmalamakla ge\u00e7er.<\/p>\n

Asl\u0131nda \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesinde, bu b\u00f6lge sakinleri iki ana b\u00f6l\u00fcmd\u00fc: (1)<\/strong>Yerle\u015fik halk;\u00a0 (2)<\/strong>\u00a0 G\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 s\u00fcren Bedev\u00ee kabileleri.<\/p>\n

(1)<\/strong> Yerle\u015fik halk, say\u0131ca \u00e7ok az olan \u015fehirlerde oturur ve k\u0131smen tar\u0131m ve el i\u015fleri, ama \u00f6zelikle ticaretle u\u011fra\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Kabileler aras\u0131ndaki ya\u011fmalar ve sava\u015flar i\u00e7in \u201cate\u015f-kes\u201d demek olan Haram Aylar\u2019da kurulan me\u015fhur Uk\u00e2z, Z\u00fb\u2019l-Mec\u00e2z, Micenne ve Hub\u00e2\u015fe panay\u0131rlar\u0131, sadece ticaretin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve el i\u015flerinin sergilendi\u011fi mek\u00e2nlar de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u015fiir ve edebiyat yar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr merkezleridir.<\/p>\n

\u015eehirlerdeki sosyal yap\u0131 \u00e7ok bozuktur. \u00d6yle ki bir tarafta zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc kabileler, di\u011fer tarafta her t\u00fcrl\u00fc haktan mahrum k\u00f6leler ve i\u015f\u00e7iler, tam bir sosyal e\u015fitsizlik \u00f6rne\u011fi sergilerdi. Mekke\u2019de, g\u00fc\u00e7l\u00fc Kurey\u015f kabilesi bu durumun de\u011fi\u015fmesini hi\u00e7 istemiyor; egemenli\u011fin ve zenginli\u011fin mutlaka kendinde toplanmas\u0131n\u0131 istiyordu. Bu durum ise toplumda korkun\u00e7 bir sosyo-ekonomik dengesizlik ve \u00e7arp\u0131kl\u0131k yarat\u0131yordu.<\/p>\n

(2)<\/strong> \u00d6te yanda Orta ve Kuzey Arabistan b\u00f6lgesinde ya\u015fayan halk\u0131n ekseriyeti de g\u00f6\u00e7ebe bedev\u00ee kabilelerinden m\u00fcte\u015fekkildi.<\/p>\n

Bedev\u00ee toplumunda birim fert\/birey de\u011fil cemaattir; mensup olunan kabiledir. Bedev\u00ee mensup oldu\u011fu ve itibar ettikleri de\u011ferlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan kabilenin bir \u00fcyesi s\u0131fat\u0131yla hak ve yetkilere sahiptir. E\u011fer bir Arap, \u015ferefli bir i\u015f yapm\u0131\u015fsa, bu onun \u015ferefli bir soydan, yani \u015ferefli bir kabileden geli\u015fi y\u00fcz\u00fcndendir ve onun yapt\u0131\u011f\u0131 bu i\u015f, kabilesinin \u015fan ve \u015ferefini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131dan bedev\u00ee i\u00e7in kabileye ba\u011fl\u0131l\u0131k, de\u011fi\u015fmeyen bir de\u011fer<\/u>dir. Bu sebepten onun k\u00fclt\u00fcr temelinde cidd\u00ee bir de\u011fi\u015fme, geli\u015fme beklemek, iyi niyetten ba\u015fka bir anlam ifade etmez. O d\u00f6nem Araplar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fim<\/em> \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 gereken bir \u015feydi; \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek olan \u201cde\u011fi\u015fmeyen\u201d<\/u>di.[3]<\/a><\/p>\n

Nitekim Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem<\/em> bile, bedev\u00ee Araplar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n inan\u00e7s\u0131zl\u0131kta [k\u00fcf\u00fcr<\/em>] ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fckte [nifak<\/em>] yerle\u015fik d\u00fczende ya\u015fayanlardan daha beter olduklar\u0131n\u0131, bu sebeple de Allah\u2019\u0131n Peygamberine indirdi\u011fi esaslar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mama hususunda onlardan daha \u00e7ok \u015fey beklendi\u011fini [9.Tevbe, 97] bildirir. Onlar i\u00e7in f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulunca sald\u0131rganl\u0131k ve ya\u011fmac\u0131l\u0131kta bulunmak, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir hayat tarz\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 kavmin\/kabilenin b\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri kendilerini ayn\u0131 kandan gelmi\u015f sayarlar ve kavmin\/kabilenin en ya\u015fl\u0131 ve en tecr\u00fcbelisi reisli\u011fe se\u00e7ilir. Reisin\/\u015feyhin\/ba\u015fkan\u0131n din\u00ee ya da siyas\u00ee \u00f6zel bir yetkisi yoktur. O, di\u011fer kabile fertleri gibi e\u015fit haklara sahiptir, yani kendi e\u015fitleri aras\u0131nda birinci\/bir \u015fef (primus inter pares)<\/em> tir. \u015eeyh veya reis, kabile mensuplar\u0131na yol g\u00f6stermekten \u00e7ok, kabilenin gelenek ve g\u00f6reneklerine uygun hareket eder; vazife y\u00fckleyemez ve ceza veremezdi.<\/p>\n

Kabile \u015feyhi, idareci olarak emretmekten ziyade hakemlik ederdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc kabile hayat\u0131n\u0131 ecdattan kalan \u00f6rfler, \u00e2detler, davran\u0131\u015flar ve atalar\u0131n tuttu\u011fu ve gitti\u011fi yol, yani s\u00fcnnet[4]<\/a> d\u00fczenlerdi. Kabile \u015feyhi ve ona yard\u0131mc\u0131 olan ya\u015fl\u0131lar meclisi, mesel\u00e2 Mekke\u2019de D\u00e2ru\u2019n-Nedve \u201cs\u00fcnnet\u201din d\u0131\u015f sembol\u00fc ve tek icra organ\u0131 olarak g\u00f6rev yapard\u0131. \u015eeyh, kabileyi ilgilendiren meselelerde, kabile meclisi ile isti\u015fare ederdi.<\/p>\n

Bedev\u00ee, bu te\u015fkil\u00e2t yap\u0131s\u0131nda demokrat bir ferttir. \u015eeyhi ile bile e\u015fitlik esas\u0131na dayal\u0131 bir m\u00fcnasebet i\u00e7indedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumda her \u015feyi e\u015fitlik temelinde ele al\u0131r. Ancak bu e\u015fitlik anlay\u0131\u015f\u0131na ra\u011fmen, son derece gururlu ve aristokratt\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce o, kendini \u00fcst\u00fcn, as\u00eel ve \u015ferefli bir varl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcr. Kan\u0131n\u0131n safl\u0131\u011f\u0131, as\u00e2leti, soy ve nesebi bedev\u00ee i\u00e7in sonsuz iftihar kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki, eski Araplar\u2019da n e s e b (soy\/genealogy) konusu, bir ilim dal\u0131 olarak son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Bedev\u00ee bu anlay\u0131\u015f\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir ki, asabiyye dedi\u011fimiz, kabilesine ba\u011fl\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesine her \u015feyden fazla \u00f6nem verir. Onun i\u00e7in kendi kabilesinin d\u0131\u015f\u0131ndaki her kabile ve kavim kendisinin tabi\u00ee ve hatt\u00e2 kanun\u00ee bir av\u0131d\u0131r; dolay\u0131s\u0131yla ya\u011fmalanmaya veya katledilmeye m\u00fcstehakt\u0131r; yani \u201cyabanc\u0131\/\u00f6teki\u201d ile \u201cd\u00fc\u015fman\u201d, onun g\u00f6z\u00fcnde e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. \u00d6yle olunca da, kabilesiz bir insan, her \u015feyi<\/em>ni yitirmi\u015f ve yapayaln\u0131z kalm\u0131\u015f demektir. Onun her \u015feyi, siyas\u00ee, i\u00e7tima\u00ee ve hukuk\u00ee her t\u00fcrl\u00fc yap\u0131lanmas\u0131 kabilecilik \u00fczerine bina edilmi\u015ftir. W. M. Watt\u2019\u0131n[5]<\/a> \u201ctribal humanism\u201d(kabile \/a\u015firet h\u00fcmanizmi) dedi\u011fi bu anlay\u0131\u015f ve yakla\u015f\u0131m, \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0a s a b i y y e\u2019 yi , ba\u015fka bir ifade ile\u00a0 k a b i l e \/ a \u015f i r e t\/ c e m \u00e2 a t\u00a0 zihniyetini sanki varl\u0131k sebebi olarak g\u00f6rd\u00fc. Bu bak\u0131mdan bedev\u00ee i\u00e7in kabilesi her \u015feyi<\/em>dir.<\/p>\n

Nitekim bir k\u00f6le bile azat edilince, eski efendisinin ailesiyle bir ba\u011f tesis etmeyi, kendi menfaatine sayar. B\u00f6yle olan kimselere de m e v 1 \u00e2 [\u00e7o\u011fulu:\u00a0\u00a0 mev\u00e2l\u00ee] denmi\u015ftir. Ayr\u0131ca kendilerine t\u00e2bi olan milletlerden ihtid\u00e2 edenleri, ba\u015fka bir ifade ile Arap olmayan m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 mevl\u00e2 muamelesine t\u00e2bi tutmu\u015flard\u0131<\/p>\n

\u0130\u015fin ilgi \u00e7ekici yan\u0131, fetihler s\u0131ras\u0131nda \u0130sl\u00e2m hal\u00eefelerinin Araplar\u0131n bu kabile\/cem\u00e2at d\u00fczenini, asker\u00ee te\u015fkilatlanmada da kullanm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Onlar ordular\u0131n\u0131 kabile esaslar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde birliklere ay\u0131rm\u0131\u015flar ve fethedilen topraklardaki yerle\u015fmeleri, yine kabile esas\u0131na g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdi.<\/p>\n

Din\u00ee anlay\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan putperestlik[6]<\/a> yayg\u0131nd\u0131. Ger\u00e7i Yemen, Necran ve Medine\u2019de h\u0131ristiyanlar ve yahudiler mevcuttu. Hatt\u00e2 Mekke\u2019de bile, \u00e7ok az say\u0131da olsa da, h\u0131ristiyanlar ve yahudilerin varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu idi.[7]<\/a><\/p>\n

\u00dcstelik putperestli\u011fin merkezi say\u0131labilecek Mekke ahalisi ve di\u011fer b\u00f6lgelerdeki putperestler, nazar\u00ee olarak her \u015feyi yaratan bir Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederken, kendilerine Allah\u2019tan daha yak\u0131n sayd\u0131klar\u0131 putlara tapmaktan da geri kalm\u0131yorlar ve onlardan her \u015feyi umuyorlard\u0131.<\/p>\n

Ayr\u0131ca kabilelerin de kendilerine mahsus il\u00e2hlar\u0131 vard\u0131. Araplar bu putlar i\u00e7in kurban keserlerdi. Asl\u0131nda il\u00e2h ve ona tap\u0131nma, kabile ile ayniyet kurmak ve onunla birlik olmak demekti. En \u00f6nemlisi, kabile dinine riayet, siyas\u00ee iktidar\u0131n; dini ink\u00e2r da ihanetin tek g\u00f6stergesi say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte \u0130sl\u00e2m, yukar\u0131da \u00f6zetlendi\u011fi gibi, karmakar\u0131\u015f\u0131k ve derin tezatlarla dolu i\u00e7tima\u00ee, iktisad\u00ee, ahl\u00e2k\u00ee ve din\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, insan \u015feref ve haysiyetinin sadece kabile \u015ferefi ile e\u015f tutuldu\u011fu, her t\u00fcrl\u00fc insan\u00ee de\u011ferin \u201cde\u011fer\u201d olma vasf\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi bir co\u011frafyada,[8]<\/a> Mekke\u2019de, 610 m\u00eel\u00e2d\u00ee y\u0131l\u0131nda Hz.Muhammed (s.a.s.)\u2019e indirilen vahiyle ba\u015flam\u0131\u015f ve Medine\u2019de 632 y\u0131l\u0131nda tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. .<\/p>\n

Bu y\u00f6n\u00fcyle Kur\u2019\u00e2n<\/em>, Mekke-Medine co\u011frafyas\u0131n\u0131n 610\u2013632 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki tarih\u00ee, siyas\u00ee, i\u00e7tima\u00ee, ahl\u00e2k\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel kesitini \u201cmodel\u201d alarak b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u201cdo\u011fru yol\u201da iletmeyi ama\u00e7 edinmi\u015f bir Kit\u00e2b\u2019<\/em>d\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu Kit\u00e2b\u2019<\/em>\u0131n ilk s\u00f6z\u00fc olan\u00a0 \u201cOku\u201d emriyle\u00a0 r i s \u00e2 l e t\u00a0 g\u00f6revine ba\u015flayan\u00a0\u00a0 \u00f6rnek\u00a0 ve\u00a0 g\u00fcvenilir\u00a0 insan\u00a0 <\/u>Hz. Muhammed, Cahiliye devri denen \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesi Arap co\u011frafyas\u0131n\u0131 ve hatt\u00e2 insanl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 inan\u00e7 sistemini temelinden sarsm\u0131\u015f ve tarihin ak\u0131\u015f\u0131na girerek ona m\u00fcdahale etmi\u015f, de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve insan\u0131 s\u00fcreklilik, yani\u00a0 i s t i k r a r\u00a0 i\u00e7inde bilgi,\u00a0 inan\u00e7\/\u00eem\u00e2n ve ahl\u00e2k ile donanm\u0131\u015f bir ortamda ya\u015famaya \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Onun inan\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi Allah inanc\u0131n\u0131 \u015fu \u00fc\u00e7 esasa dayanan t e v h \u00ee d prensibi ile ayn\u00eele\u015ftirmi\u015fti:<\/p>\n

1)\u00a0 O, Allah\u2019\u0131n Resul\u00fc\u2019d\u00fcr; b\u00fct\u00fcn insanlara hak yolu anlatmak ve insanlar\u0131 mutlak vuku bulacak k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilecek az\u00e2b\u0131n tehlikesine kar\u015f\u0131 uyarma g\u00f6revi ile g\u00f6revlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

2)\u00a0 Ger\u00e7i m\u00fc\u015frik Araplar, Allah\u2019\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorlard\u0131 [Msl. bkz. 29. Ankeb\u00fbt, 61, 63; 31. Lokm\u00e2n, 25; 39. Z\u00fcmer, 38], ama kendilerini Allah\u2019a yakla\u015ft\u0131rs\u0131n ve \u015fef\u00e2at\u00e7\u0131 olsunlar diye putlara tapmaktan [Msl. bkz. 39. Z\u00fcmer, 3; 10.Y\u00fbnus,18] da geri kalm\u0131yorlard\u0131. Onun i\u00e7in art\u0131k Araplar aras\u0131ndaki puta tapma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 tamamen kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Putlar, kesinlikle Allah olamazlar.<\/p>\n

3) Araplar Allah\u2019\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na inanmalar\u0131na ra\u011fmen, ahirete inanmamakta ve insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm ile tam bir yoklu\u011fa g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve tekrar diriltilmeyeceklerini s\u00f6ylemekte idiler [Msl. bkz. 6. En\u2018\u00e2m, 29; 36.Y\u00e2-S\u00een,78; 44. Duh\u00e2n, 34-36; 45. C\u00e2siye, 24].<\/p>\n

Kur\u2019\u00e2n <\/em>Araplara, bu d\u00fcnya hayat\u0131ndan sonra ba\u015flayacak ebed\u00ee bir hayat oldu\u011funu ve herkesin \u00f6ld\u00fckten sonra diriltilerek d\u00fcnyadaki hareketlerinin hesab\u0131n\u0131n kendisinden sorulaca\u011f\u0131n\u0131; ameli\/davran\u0131\u015flar\u0131 iyi olanlar\u0131n m\u00fck\u00e2fatland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6t\u00fc olanlar\u0131n ise cez\u00e2ya \u00e7arpt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finde onlar, Hz. Peygamber\u2019e \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Onlara g\u00f6re kabilenin dinini ink\u00e2r ederek sadece Allah\u2019\u0131n varl\u0131k ve h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek,\u00a0 yani t e v h \u00ee d\u2019 e inanmak ve ba\u011flanmak demek, siyas\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee a\u00e7\u0131dan itaatsizlik ve atalar\u0131n s \u00fc n n e t i\u2019 ne ihanet demekti. Oysa t e v h \u00ee d, di\u011fer il\u00e2h\u00ee dinlerin oldu\u011fu gibi, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n da vazge\u00e7ilmez \u015fart\u0131 idi. Allah\u2019\u0131n Hz. Peygamber arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile insanlara g\u00f6nderdi\u011fi din de adalet, sevgi ve rahmete dayanmakta idi.<\/p>\n

Allah ile insan aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, \u0130sl\u00e2m\u2019da da t\u0131pk\u0131 Yahudilik ve H\u0131ristiyanl\u0131k\u2019ta oldu\u011fu gibi, tamamen \u00f6zg\u00fcr iradeye dayan\u0131r ve ahl\u00e2k temellidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cAllah\u2019\u0131n S\u00fcnneti\u201d, yani kanunlara, sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisine dayal\u0131d\u0131r ve O\u2019nun fiillerinin hi\u00e7biri hikmet, maslahat (insan\u0131n\/kamunun yarar\u0131), sebep ve illetten ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir.[9]<\/a><\/p>\n

Y\u00fcce Allah, Mekke\u2019de ilk inen ayet ve surelerde toplumun \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen hayat\u00ee meselelerinin \u015firk, puta tapma, ahirete inanmama, fakirlerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, ticar\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131k, topluma kar\u015f\u0131 sorumsuz davran\u0131\u015flar<\/u><\/strong> oldu\u011funu a\u00e7\u0131k ve k\u0131sa ifadelerle, ama anlam\u0131 derin, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc ve vurgulu bir \u00fcslupla s\u0131k\u00e7a s\u00f6yler.[10]<\/a><\/p>\n

Medine\u2019de ise \u0130sl\u00e2m, \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve \u00e7ok dinli bir ortam\u0131n dinidir.<\/p>\n

Burada m\u00fcsl\u00fcmanlar, yahudi ve h\u0131ristiyanlarla daha yak\u0131n temas i\u00e7inde oldular; i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fad\u0131lar. Hatt\u00e2 \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede Medine\u2019de kurulan \u015fehir devletinin y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi oldular ve di\u011fer din mensuplar\u0131yla, her ne kadar uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olamam\u0131\u015fsa da, Medine S\u00f6zle\u015fmesi<\/em> ad\u0131yla me\u015fhur birlikte ya\u015fama antla\u015fmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131lar ve uygulad\u0131lar. Dolay\u0131s\u0131yla burada inen ayetler ve sureler, bir \u015fehir devletinde o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi idar\u00ee, hukuk\u00ee, asker\u00ee d\u00fczenlemelerle ilgili hususlar\u0131 ihtiva eder. Bu a\u00e7\u0131dan bu ayet ve sureler daha uzun ve daha farkl\u0131 bir \u00fcsl\u00fbpla indirilmi\u015ftir.<\/p>\n