{"id":7207,"date":"2019-05-05T10:30:00","date_gmt":"2019-05-05T07:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=7207&#038;preview=true&#038;preview_id=7207"},"modified":"2019-05-05T01:16:29","modified_gmt":"2019-05-04T22:16:29","slug":"prof-dr-kiriscinin-eserlerinde-iran-ve-azerbaycan-turklugunun-tarihselligi-ve-kimlik-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/prof-dr-kiriscinin-eserlerinde-iran-ve-azerbaycan-turklugunun-tarihselligi-ve-kimlik-sorunu\/","title":{"rendered":"Prof. Dr. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin eserlerinde \u0130ran ve Azerbaycan T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tarihselli\u011fi ve kimlik sorunu"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_7249\" style=\"width: 860px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-7249\" class=\"wp-image-7249 size-full\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/yazir20b850.jpg\" alt=\"Prof. Kiri\u015f\u00e7i: &quot;...milattan 4-5 bin y\u0131l \u00f6nce \u0130slam\u2019a de\u011fin uzun bir devirde \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn bat\u0131s\u0131, merkezi ve Hazar\u2019\u0131n g\u00fcney il ve merkezlerinde Kuzey ve G\u00fcney Azerbaycan da dahil olmak \u00fczere her zaman T\u00fcrk dilli halklar... ya\u015fay\u0131p, insanl\u0131\u011f\u0131n ve \u0130ran\u2019\u0131n en eski ve en zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, h\u00fcneri ve sanat\u0131n\u0131 yaratarak, onunla b\u00fct\u00fcn Yak\u0131n Do\u011fu, M\u0131s\u0131r ve hatta Avrupa\u2019ya kadar \u00f6rnek olmu\u015f ve yol g\u00f6stermi\u015fler...&quot;\" width=\"850\" height=\"375\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/yazir20b850.jpg 850w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/yazir20b850-150x66.jpg 150w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/yazir20b850-300x132.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/yazir20b850-768x339.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 850px) 100vw, 850px\" \/><p id=\"caption-attachment-7249\" class=\"wp-caption-text\">Prof. Kiri\u015f\u00e7i: &#8220;&#8230;milattan 4-5 bin y\u0131l \u00f6nce \u0130slam\u2019a de\u011fin uzun bir devirde \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn bat\u0131s\u0131, merkezi ve Hazar\u2019\u0131n g\u00fcney il ve merkezlerinde Kuzey ve G\u00fcney Azerbaycan da dahil olmak \u00fczere her zaman T\u00fcrk dilli.. halklar ya\u015fay\u0131p, insanl\u0131\u011f\u0131n ve \u0130ran\u2019\u0131n en eski ve en zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, h\u00fcneri ve sanat\u0131n\u0131 yaratarak, onunla b\u00fct\u00fcn Yak\u0131n Do\u011fu, M\u0131s\u0131r ve hatta Avrupa\u2019ya kadar \u00f6rnek olmu\u015f ve yol g\u00f6stermi\u015fler&#8230;&#8221;<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019da \u00f6nde gelen T\u00fcrkolog ve tarih\u00e7ilerden ve tan\u0131nm\u0131\u015f ender T\u00fcrk \u015fahsiyetlerinden birisi olan Prof. Dr. Muhammed Taki Kiri\u015f\u00e7i, 1923 y\u0131l\u0131nda Tebriz iline ba\u011fl\u0131 \u015eeb\u00fcster il\u00e7esinde do\u011fmu\u015ftur. Orta \u00f6\u011frenimi Tebriz\u2019de bitiren Prof. Kiri\u015f\u00e7i, anadili d\u0131\u015f\u0131nda Fars\u00e7a, Arap\u00e7a, Rus\u00e7a ve Frans\u0131zcay\u0131 akademik dil seviyesinde bilmekteydi. T\u00fcrk dili ve tarihi \u00fczerine basm\u0131\u015f oldu\u011fu bir\u00e7ok kitab\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yay\u0131mlama imk\u00e2n\u0131 bulmam\u0131\u015f bir\u00e7ok elyazmalar\u0131n sahibi olan Prof. Kiri\u015f\u00e7i, \u0130ran T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn siyasi zeminde yeniden g\u00fcndeme gelmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015f ve o ba\u011flamda milli hareketin bilimsel teorik temellerini koyan esas \u015fahsiyetlerden biridir.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fmada ilk \u00f6nce bu de\u011ferli \u015fahsiyetin siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetleriyle ilgili \u00f6zet \u015feklinde bilgiler aktar\u0131lacak ve ard\u0131ndan yazar\u0131n eserlerinde \u0130ran T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc ve tarihi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kimlik sorunuyla ilgili ayr\u0131nt\u0131lar sunulacakt\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Dr. Muhammed Taki Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel hayat\u0131 ve zor ko\u015fullarda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserler<\/strong><\/h2>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i, 1939 y\u0131l\u0131nda, hen\u00fcz 18 ya\u015f\u0131ndayken Hac\u0131 Mirza Ali \u015eeb\u00fcsteri\u2019nin katk\u0131lar\u0131yla T\u00fcrk dilinde \u00e7\u0131kan <em>Azerbaycan Gazetesi<\/em>&#8216;nde makale ve \u015fiirleri yay\u0131mlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1946 y\u0131l\u0131nda Azerbaycan Milli H\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde G\u00fcney Azerbaycan\u2019da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f Tebriz \u00dcniversitesi\u2019nin ilk mezunlar\u0131ndan olan Prof. Kiri\u015f\u00e7i, \u0130ran\u2019daki \u015eahl\u0131k Rejiminin Pi\u015feveri liderli\u011findeki Ba\u011f\u0131ms\u0131z G\u00fcney Azerbaycan h\u00fck\u00fbmetini y\u0131kmak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 i\u015fgal sonucu artan siyasi bask\u0131lar nedeniyle Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f ve Bak\u00fc\u2019de ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bak\u00fc\u2019de Azerbaycan ve T\u00fcrk dili, tarihi ve edebiyat\u0131 ile ilgili kaleme ald\u0131\u011f\u0131 de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00f6nemin siyasi ko\u015fullar\u0131 gere\u011fi yay\u0131mlanmas\u0131na izin verilmemi\u015ftir. Prof. Kiri\u015f\u00e7i Sovyetler Birli\u011fi&#8217;nde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te bu rejimin yalanlar \u00fczerine kuruldu\u011funu ve tamamen adaletsizli\u011fin egemen k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke oldu\u011funu anlar. Ancak onun art\u0131k bu gaddar kom\u00fcnist rejiminden kurtulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Nitekim bu b\u00fcy\u00fck \u00e2lim hakk\u0131 tapan di\u011fer ayd\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler gibi T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ve Turanc\u0131l\u0131k su\u00e7lamas\u0131yla uzun y\u0131llar Sibirya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir. O bu y\u0131llar\u0131 \u015fiirlerinde \u015f\u00f6yle anlatm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cBen!<\/em><\/p>\n<p><em>Can vermeye haz\u0131r veten u\u011frunda bir asger <\/em><\/p>\n<p><em>Ger do\u011frudu s\u00f6zler ve samimidi bu sesler<\/em><\/p>\n<p><em>Bes s\u00f6yle bu zincir, bu zindan ne demekdir?<\/em><\/p>\n<p><em>Yox, yox, hareket vard\u0131 demek burada abesdir.<\/em><\/p>\n<p><em>Her \u015fey da\u015f olub burada beli, varsa qalan ger.<\/em><\/p>\n<p><em>Bir her yere h\u00e2kim kesilen, ince o sesdir.<\/em><\/p>\n<p><em>Bir de bu qefesdir!!\u201d<\/em><\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u00fc\u00e7 y\u0131l kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcn an\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frencilerine \u015f\u00f6yle anlatm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cZindan\u0131n ko\u015fullar\u0131 olduk\u00e7a a\u011f\u0131rd\u0131. G\u00fcnde on saattan fazla zoraki \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yorduk. Azerbaycanl\u0131 arkada\u015flar bulmu\u015ftum orada. Onlarla birlikte bo\u015f zamanlar\u0131m\u0131z\u0131 ge\u00e7irirdik. Bu arkada\u015flar d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok Polonya, Avusturya, Almanya\u2019dan s\u00fcrg\u00fcn edilen kesimle arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z oldu. Genelde herkesin \u00e7evresi kendi \u00fclkesinin vatanda\u015flar\u0131 olurdu. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fclkeleri farkl\u0131 olan insanlar genellikle fazla aralar\u0131nda muhabbet olmuyordu. Bir de genellikle Bat\u0131 k\u0131tas\u0131 ve \u00f6zellikle Avusturya ve Alman vatanda\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015fka mahpuslara bir hor g\u00f6rme e\u011filimi dikkatimi \u00e7ekmi\u015fti. <\/em><\/p>\n<p><em>Hapisler her Cumartesi sabah\u0131 film g\u00f6sterimi olurdu. Mahpuslar o filmi izleyip \u00fczerine saatlerce yorumlar yaparlard\u0131. Bir g\u00fcn Cumartesi sabah\u0131 g\u00f6sterilecek olan filmin Azerbaycan filmi olan &#8216;Ar\u015f\u0131n Mal Alan&#8217; filminin ad\u0131n\u0131 listede g\u00f6r\u00fcnce \u00e7ok sevindik. Her neyse ki Cumartesi sabah\u0131 t\u00fcm mahpuslar film g\u00f6sterim salonuna girdiler. Neredeyse T\u00fcrk\u00ee Cumhuriyetler ve Azerbaycanl\u0131 mahk\u00fbmlar\u0131n hepsi filmi izlemeye gelmi\u015flerdi. Film T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131mlan\u0131rken altyaz\u0131lar Rus\u00e7a olarak g\u00f6sterirdi. Biz filmi b\u00fcy\u00fck mutlulukla izlemek i\u00e7in gelirken Avrupal\u0131lar mecburluktan geliyorlard\u0131. O g\u00fcn o film \u00f6yle bir ho\u015fumuza gitti ki anlatamam. Filmin sonuna kadar herkes susarak filmi izledi. Daha \u00f6nce hep bizlerde uzak gezen Avrupal\u0131lar bu filmin etkisiyle bize yakla\u015fmaya ve Azerbaycan T\u00fcrk sinemas\u0131 ve \u00f6zellikle filmin m\u00fczi\u011fini besteleyen \u00dczeyir Hac\u0131beyof hakk\u0131nda bilgi almaya ba\u015flad\u0131lar. B\u00f6ylece biz de \u00e7at pat Rus\u00e7am\u0131zla onlara Azerbaycan T\u00fcrk tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve uygarl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgiler sunmaya ba\u015flad\u0131k. Art\u0131k mahk\u00fbmlar aras\u0131nda kutupla\u015fma ve hor g\u00f6rme e\u011filimi bitmi\u015f ve farkl\u0131 \u00fclkelere mensup vatanda\u015flar aras\u0131nda arkada\u015fl\u0131klar ba\u015flad\u0131.\u201d<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><strong>[1]<\/strong><\/a> <\/em><\/p>\n<p>Nihayet, 3 y\u0131ldan sonra Kiri\u015f\u00e7i Sibirya s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnden d\u00f6ner, fakat bu defa Tacikistan Sosyalist Cumhuriyeti&#8217;nin ba\u015fkenti Du\u015fanbe \u015fehrine s\u00fcrg\u00fcn edilir. O s\u0131rada onun Tebriz\u2019de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn y\u00fcksek e\u011fitim belgeleri yok oldu\u011fu i\u00e7in tekrar diploma almak mecburiyetinde kal\u0131r. Daha sonra Bak\u00fc\u2019ye d\u00f6nerek Azerbaycan Devlet \u00dcniversitesi&#8217;nde Azerbaycan dili \u00fczerine doktora tezini savunarak Filoloji \u0130limler Doktoru unvan\u0131n\u0131 al\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131lda mezun oldu\u011fu \u00fcniversitede Arap dili \u00fczerine \u00f6\u011fretim g\u00f6revlili\u011fini yapmaya ba\u015flar. Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u00fcniversitede \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi oldu\u011fu y\u0131llarda T\u00fcrklerin eski tarih ve edebiyat\u0131 \u00fczerine incelemeler yaparak de\u011ferli makaleler yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Irak hayat\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>1970\u2019li y\u0131llarda Sovyetler Birli\u011fi&#8217;nden bir \u015fekilde kurtulma yolunu bularak Irak\u2019a giden Prof. Kiri\u015f\u00e7i, uzun s\u00fcre Ba\u011fdat \u00dcniversitesi&#8217;nde Eski T\u00fcrk\u00e7e, Fars\u00e7a \u00fczerine \u00f6\u011fretim g\u00f6revlili\u011fi yapar. Irak\u2019ta bulundu\u011fu s\u00fcre\u00e7te daha \u00f6nce yay\u0131mlayamad\u0131\u011f\u0131 eserlerini burada yay\u0131mlama f\u0131rsat\u0131 bulur. Irak\u2019ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 eserler aras\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Azeri T\u00fcrk\u00e7esinin Sarf\u0131 (Morfolojisi)<\/em>\u201d, \u201c<em>Pervanenin Serg\u00fcze\u015fti<\/em> (Kelebe\u011fin Hayat\u0131)\u201d, \u201c<em>Baht\u0131 Yatm\u0131\u015f<\/em>\u201d ve Fars\u00e7a olarak yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>2500 Y\u0131ll\u0131k \u015eahlar\u0131n Cinayetleri<\/em>\u201d kitaplar\u0131n\u0131 s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu kitaplar \u0130slami Devrim sonras\u0131 \u0130ran\u2019da yeniden yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Profes\u00f6rl\u00fck derecesini Ba\u011fdat \u00dcniversitesi&#8217;nden alan Kiri\u015f\u00e7i, Irak T\u00fcrkmenleri \u00fczerine geni\u015f ve kapsay\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olur ve bu do\u011frultuda etkinlikler d\u00fczenler. Irak T\u00fcrkmenlerin konu\u015ftu\u011fu T\u00fcrk\u00e7enin e\u011fitimi \u00fczerine giri\u015fimlerde bulunur. Ayr\u0131ca Prof. Kiri\u015f\u00e7i Irak\u2019ta T\u00fcrkmenler aras\u0131nda ve \u0130ran\u2019da da\u011f\u0131t\u0131lmak \u00fczere \u201c<em>\u0130ttihat Yolu<\/em>\u201d ad\u0131nda ayl\u0131k dergi \u00e7\u0131karmaya ba\u015flar. Bu ayl\u0131k dergide yay\u0131mlanan y\u00fczlerce \u015fiir ve makalede T\u00fcrkl\u00fck tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve folkolorunun yan\u0131 s\u0131ra bat\u0131 emperyalizmin kuklas\u0131 konumunda olan \u015fahl\u0131k rejiminin z\u00fcl\u00fcmlerini, haks\u0131zl\u0131k ve adaletsizli\u011fi ve T\u00fcrkler ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn etnik gruplara kar\u015f\u0131 izledi\u011fi politikalar \u00fczerine konular i\u015fleniyordu. Bu dergide T\u00fcrk\u00e7e kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>\u00c7irik Efsanesi<\/em> (Grilla Efsanesi)\u201d ve Fars\u00e7a olarak yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Fars\u00e7an\u0131n \u0130ran&#8217;daki di\u011fer dillere \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc var m\u0131?<\/em>\u201d yaz\u0131lar\u0131 \u0130ran\u2019da kopyalanarak, \u00e7\u0131kar\u0131lan bir\u00e7ok yeralt\u0131 dergi ve yay\u0131nlarda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><strong>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Almanya hayat\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Daha sonra Almanya\u2019ya giden Prof. Kiri\u015f\u00e7i, orada da T\u00fcrk dili ve tarihi \u00fczerine de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. En sonunda 1979 y\u0131l\u0131nda \u0130ran\u2019da \u015fahl\u0131k rejiminin ortadan kalkmas\u0131yla birlikte yeniden anayurdu Tebriz\u2019e d\u00f6nen Prof. Kiri\u015f\u00e7i y\u0131llarca \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 burada yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Onun bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u0130ran ve Azerbaycan tarihcili\u011finde yeni bir d\u00f6nem ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ayl\u0131k \u201c<em>Erk Dergisi<\/em>&#8221; uzun s\u00fcre Almanya&#8217;da kurucusu olan Prof. Kiri\u015f\u00e7i taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i ayr\u0131ca 1981 y\u0131l\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f tarihimizden bir ilki ger\u00e7ekle\u015ftirerek \u201cM\u00fcterakki \u0130ran T\u00fcrklerinin Ayd\u0131nlar Cemiyeti\u201dni kurar ve \u201cBirlik\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ayl\u0131k Fars\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e dergi yay\u0131nlamaya ba\u015flar.<\/p>\n<h2><strong>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin \u0130ran, Tebriz hayat\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Tebriz \u00dcniversitesi T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak \u00e7al\u0131\u015fan Prof. Kiri\u015f\u00e7i bu alanda bir\u00e7ok \u00f6\u011fretmen kadronun yeti\u015ftirilmesinde \u00f6nc\u00fc rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde \u201c<em>Ana Dilimizde Nas\u0131l Yazal\u0131m?<\/em>\u201d isimli 20 sayfal\u0131k makalesi \u00fc\u00e7 bin bask\u0131da R\u00fc\u015ftiye Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu makalede T\u00fcrk dilinin temel ses ve uyum kurallar\u0131 ve Arap alfabesinde T\u00fcrk\u00e7enin nas\u0131l yaz\u0131l\u0131p okunmas\u0131 \u00fczerine notlar verilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Prof. Kiri\u015f\u00e7i Tebriz Radyo ve Televizyonu\u2019nda Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esinde program yapacak adaylara T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitimi vermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i Tebriz ilinde bir\u00e7ok vatansever dostlar\u0131yla \u201cAzerbaycan K\u00fclt\u00fcr Oca\u011f\u0131n\u0131\u201d kurdu. Bu do\u011frultuda y\u0131llarca d\u00fczenli olarak bu oca\u011f\u0131n toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk tarihi ve edebiyat\u0131 \u00fczerine seminerler vermi\u015ftir.<\/p>\n<h2><strong>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin karakteristik \u00f6zellikleri<\/strong><\/h2>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i hayat\u0131 boyunca T\u00fcrklerin dili, tarihi ve zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015f ve bu do\u011frultuda de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece o, T\u00fcrklerin k\u00f6kl\u00fc tarihini ara\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla \u0130ran ve Irak\u2019ta \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 iki ciltlik \u201c<em>\u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi<\/em>\u201d de\u011ferli eserinde bir araya toplam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin edebi y\u00f6n\u00fc de \u00e7ok zengindir. Yazd\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk\u00e7e \u015fiir ve edebi metinler toplum i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck etki b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin tarihi, siyasi, edebi ve bilimsel-teorik alanlarda yazd\u0131\u011f\u0131 eserler hakk\u0131nda bilgi verilecektir.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i hakk\u0131nda Prof. Dr. Sadik (H\u00fcseyin D\u00fczg\u00fcn)\u2019in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Profes\u00f6r Muhammed Taki Zehtabi\u2019de Olan S\u0131fatlara <\/em>(\u00d6zelliklere)<em> Bir Bak\u0131\u015f<\/em>\u201d adl\u0131 makalede bu de\u011ferli \u015fahsiyetin d\u00f6rt \u00f6nemli \u00f6zelli\u011finden bahsetmektedir:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Derin bilgi sahibi Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u00f6\u011fretmeye \u00e2\u015f\u0131k bir ki\u015filikti. Hayat\u0131 boyunca hep bu ki\u015fili\u011fini korudu ve bir\u00e7ok gencin yeti\u015fmesinde katk\u0131s\u0131 oldu.<\/em><\/li>\n<li><em>Kiri\u015f\u00e7i\u2019yi di\u011fer \u00e2limlerden farkl\u0131 k\u0131lan \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi hi\u00e7bir zalime boyun e\u011fmemesi ve her daim haktan yana olmas\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etmesi ve halden anlamas\u0131yd\u0131. Bu ba\u011flamda hi\u00e7bir zaman kendini toplumdan ay\u0131rmad\u0131 ve hep halk\u0131n\u0131 se\u00e7ti. Bu y\u00fczden de hep al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmu\u015f ve hi\u00e7bir zaman makam, pul para, \u015f\u00f6hret pe\u015finde olmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fer odaklar\u0131yla iyi ge\u00e7inip ya\u015famak varken o zoru se\u00e7ip haks\u0131zl\u0131klara kar\u015f\u0131 isyan bayra\u011f\u0131n\u0131 dikti ve her ac\u0131ya g\u00f6\u011f\u00fcs gerdi.<\/em><\/li>\n<li><em>\u0130ran\u2019da T\u00fcrkl\u00fck davas\u0131n\u0131n ve direni\u015f edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc olmas\u0131d\u0131r.<\/em><\/li>\n<li><em>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6zelli\u011fi Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin T\u00fcrkl\u00fck davas\u0131na inanc\u0131 ve samimiyetidir.<\/em><a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Dr. Muhammed Taki Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i)\u2019nin eserleri \u00fczerinden \u0130ran ve Azerbaycan T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tarihselli\u011fi ve kimlik sorunu<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7e\u015fitli bilimsel-yaz\u0131nsal alanlarda uzman Prof. Kiri\u015f\u00e7i, tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 oldu\u011fu gibi ayr\u0131ca iyi bir \u015fair olarak T\u00fcrk edebiyat\u0131nda \u00f6nemli yer ve de\u011fere sahip olmu\u015ftur. A\u015fa\u011f\u0131da Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin eserleri \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda s\u0131ralanarak eserleri hakk\u0131nda k\u0131sa bilgiler sunulmu\u015ftur:<\/p>\n<p><strong style=\"font-size: 24px;\">Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin tarihi eserleri:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi <\/u><\/em><u>(\u0130ki Cilt)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu de\u011ferli eser Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin tarih alan\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 en de\u011ferli eserlerden biridir. Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin bu \u00f6nemli eserinin birinci cildi, en eski devirden Makedonyal\u0131 \u0130skender\u2019e kadar olan uzun bir zaman\u0131 kaps\u0131yor. Bu ciltte milattan \u00f6nce d\u00f6rt binli ve iki binli y\u0131llar aras\u0131ndaki Yak\u0131n Do\u011fu&#8217;da ya\u015fay\u0131p, zengin bir k\u00fclt\u00fcre sahip olan T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n devletleri ve medeniyetleri hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler sunulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Bu kitab\u0131n ikinci cildi ise vefat\u0131ndan birka\u00e7 ay sonra Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan yay\u0131ma haz\u0131rlan\u0131p bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <em>\u201c\u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi\u201d<\/em> kitab\u0131n\u0131n ikinci cildi \u0130skender devrinden \u0130slam\u2019a kadar olan bir zaman dilimini kaps\u0131yor. Bu ciltte \u0130skender\u2019in sald\u0131r\u0131s\u0131, Ahameni\u015flerin sonu, Atropaten, Alban, Partlar, Sasaniler devletlerinin kurulmas\u0131 ve y\u0131k\u0131lmas\u0131 inceleniyor.<\/p>\n<p>Alman T\u00fcrkolog Barbara Kellner Heinke, bu kitap hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cProf. Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i)\u2019nin bu hacimli bilimsel eseri, T\u00fcrk medeniyeti ve \u0130ran-Turan edebiyat\u0131ndan esinlenmi\u015f bir eserdir. Bilimsel ve ikna g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek kan\u0131tlarla yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve \u0130ran T\u00fcrkolojisi \u00fczerine yeni kap\u0131lar aralam\u0131\u015f ve bu alanla ilgili olan herkesin farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan eski Mezopotamya medeniyetlerini bakabilmesine ve T\u00fcrklerin kendi ge\u00e7mi\u015f tarihlerine yeniden dikkatle inceleyebilmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>I. M. Dayakov kendisinin \u201c<em>Eski \u0130ran Tarihine Dair Denemeler\u201d<\/em> kitab\u0131nda yaz\u0131yor:<\/p>\n<p>\u201c\u0130ran k\u00fclt\u00fcr\u00fc yaln\u0131z Farslar taraf\u0131ndan yarat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Orta as\u0131rlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli medeni ve edebi merkezlerinden biri de Azerbaycan olmu\u015ftur.\u201d<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Perslerin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130ran co\u011frafyas\u0131na gelmelerinden \u00e7ok \u00f6nce s\u00f6z konusu b\u00f6lge ve civarlar\u0131nda T\u00fcrklerin kurdu\u011fu b\u00fcy\u00fck devletler ve uygarl\u0131klar<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a> oldu\u011funu savunan Prof. Kiri\u015f\u00e7i, bu sav\u0131n\u0131 s\u00f6z konusu eserin birinci cildindeki <em>\u201cG\u00fcney Azerbaycan Tarih \u0130lmine Bir Bak\u0131\u015f\u201d<\/em> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde verdi\u011fi belge ve bilgilerle desteklemektedir:<\/p>\n<p><em>\u201cServan Ahmad Kaviyanpur \u201c <\/em><em>Tarikh-e Umumi-ye Azerbaycan <\/em><em>\u201d, Seyed \u0130smail Vekili \u201c<\/em><em>Azerbaycan Pi\u015f Ez Tarikh Ve Pes Ezan<\/em><em>\u201d Profes\u00f6r Mehrin \u201c<\/em><em>Tarikh-e Ermenistan<\/em><em>\u201d, Artur Kristin \u201c<\/em><em>\u0130ran Der Zaman-e Sasaniyan<\/em><em>\u201d, Doktor Natel Hanlar\u0131 \u201c<\/em><em>Tarikh-e Zeban-e Farsi<\/em><em>\u201d ve ba\u015fka eserlerinde, Fransal\u0131 \u00e2lim Kri\u015fmen \u201c<\/em><em>\u0130ran Ez A\u011faz-e Ta \u0130slam<\/em><em>\u201d, Dr. Muhammed Cavad Me\u015fkur, \u201c<\/em><em>Partiha Ya Pehleviyan-e Kadim<\/em><em>\u201d eserinde Medler ve Partlar\u2019\u0131n ari \u0131rk olmas\u0131n\u0131n hi\u00e7bir tarihi dayana\u011f\u0131 olmayan bu fikri bir ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ama ger\u00e7eklik bunun tam tersi olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihin g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re, sondan eklemeli (biti\u015fik) dile sahip olan ve Orta Asya\u2019dan gelen halklar ve tayfalar 3 bin y\u0131l Arya\u2019lardan \u00f6nce, bu b\u00f6lgelerde, ayn\u0131 zamanda Azerbaycan\u2019da ya\u015fayan halklar olmu\u015f ve Arya\u2019lar\u0131n gelmesine kadar kendileri muhtelif devletler kurmu\u015flard\u0131r. Sondan eklemeli dile sahip olan halklar (Ariler) \u0130ran sahras\u0131na (yayla) geldikten sonra da \u00e7e\u015fitli zamanlarda Orta Asya\u2019dan gelen yeni T\u00fcrk ak\u0131nlar\u0131 ile g\u00fc\u00e7lenmi\u015f ve tarih boyu daima Arilerle birlikte, \u0130ran\u2019\u0131n baz\u0131 yerlerinde olmu\u015f ve birlikte ya\u015fam\u0131\u015flar\u201d (S:16). <\/em><\/p>\n<p>Eserin,<em> \u201cEski Azerbaycan Tarihine Giri\u015f\u201d<\/em> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n<p><em>\u201cAzerbaycan\u2019\u0131n topraklar\u0131 ister Kuzey, isterse de G\u00fcney b\u00f6lgeleri Yak\u0131n ve Orta Do\u011fu&#8217;nun ayr\u0131lmaz bir hissesidir. Bunun i\u00e7in de Azerbaycan tarihi ta ilk zamanlardan, tarihi d\u00f6nemlerden itibaren daima Yak\u0131n ve Orta Do\u011fu y\u00f6resi ve onun halklar\u0131 tarihi ile ilgili olmu\u015f ve bug\u00fcn de ilgilidir. Bu olduk\u00e7a do\u011fal ve yasald\u0131r. Ba\u015fka t\u00fcr hipotezde bulunmak yanl\u0131\u015ft\u0131r. Eski devirler bug\u00fcnk\u00fc ilgi ve al\u0131\u015fveri\u015f yolunun olmamas\u0131 sebebiyle esasen kom\u015fu ve birbirine yak\u0131n olan, ayn\u0131 y\u00f6rede yerle\u015fen halklar birbiriyle t\u00fcrl\u00fc siyasi, iktisadi ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkide olmu\u015f, birbirini etkilemi\u015f, biri yaz\u0131l\u0131 tarih sahnesine ayak bas\u0131nca ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da ayn\u0131 sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Ayn\u0131 y\u00f6renin halklar\u0131 tarih itibariyle birbirine ba\u011fl\u0131 olmu\u015ftur.\u201d (S:34-35).<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\"><strong>[6]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u0130ran T\u00fcrklerinin \u0130slam\u2019a Kadar Dil ve Edebiyat\u0131<\/u><\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u0130ran T\u00fcrk\u00e7esinde yaz\u0131lan 870 sayfal\u0131k bu de\u011ferli eser daha sonra Fars\u00e7aya \u00e7evrilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu kitap bir\u00e7ok yurtd\u0131\u015f\u0131 ve yurti\u00e7i eski ve yeni kaynaklara ba\u015fvurarak Mezopotamya ve Elamlar\u0131n etnik k\u00f6ken ve dil \u00f6zellikleriyle ilgili bilgiler ortaya koyarken bu \u00f6nemli uygarl\u0131klar\u0131n biti\u015fik dil \u00f6zellik ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u0130ran T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn S\u00fcmerlere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca bu kitapta Hint-Avrupal\u0131 halklar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130ran topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7leri ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bu topraklarda S\u00fcmerler ve Elamlar d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmada ispat olunan Gutiler, Lulubeyler, Kassiler, Manna ve Medlerin biti\u015fik dil gruplar\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu ve bu uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n ileride kurulacak olan b\u00fcy\u00fck medeniyetlerin \u00f6n aya\u011f\u0131 olmu\u015flar.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i, s\u00f6z konusu eserde \u0130ran T\u00fcrklerinin tarihiyle ilgili bilimsel-teorik bak\u0131mdan ilgin\u00e7 ve \u00e7arp\u0131c\u0131 bilgiler sunmu\u015ftur. Kitapta Azerbaycan ve \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran T\u00fcrklerinin \u0130slam\u2019dan \u00f6nceki k\u0131sa tarihi ve dili, bireylerin ve kavimlerin adlar\u0131, Medler, Manna ve eski T\u00fcrk edebiyat\u0131, Partlar (E\u015fkaniler)\u2019in dili, Partlar devrinde T\u00fcrk folkloru ve \u0130slam\u2019a de\u011fin T\u00fcrk \u015fiirinin bi\u00e7imiyle ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler sunmu\u015ftur. S\u00f6z konusu kitab\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki, \u201c<em>Azerbaycan ve \u00c7a\u011fda\u015f \u0130ran T\u00fcrklerinin \u0130slam\u2019dan \u00d6nceki Tarihi<\/em>\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc antik d\u00f6nem b\u00f6lge tarihinin \u00f6\u011frenilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i, bu eserinde T\u00fcrk tarihinin eski \u00e7a\u011flar\u0131 hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015f\u00f6yle anlatm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201cTarihe belli olan milattan 4-5 bin y\u0131l \u00f6nce \u0130slam\u2019a de\u011fin uzun bir devirde \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn bat\u0131s\u0131, merkezi ve Hazar\u2019\u0131n g\u00fcney il ve merkezlerinde Kuzey ve G\u00fcney Azerbaycan da dahil olmak \u00fczere her zaman T\u00fcrk dilli tayfalar, kabileler, kabile birlikleri, halklar ya\u015fay\u0131p, insanl\u0131\u011f\u0131n ve \u0130ran\u2019\u0131n en eski ve en zengin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, h\u00fcneri ve sanat\u0131n\u0131 yaratarak, onunla b\u00fct\u00fcn Yak\u0131n Do\u011fu, M\u0131s\u0131r ve hatta Avrupa\u2019ya kadar \u00f6rnek olmu\u015f ve yol g\u00f6stermi\u015fler. \u00c7a\u011fda\u015f \u0130ran\u2019\u0131n bu belirtti\u011fimiz yerlerinin daima T\u00fcrk dilli olmu\u015f ahalisi, g\u00f6sterdi\u011fimiz bin y\u0131ll\u0131klarda tek T\u00fcrk dilinde konu\u015fmu\u015f, insanl\u0131k tarihinin en y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcrlerinden birini yaratm\u0131\u015flar.\u201d (S:176) <\/em><\/p>\n<p>Azerbaycan ve \u0130ran T\u00fcrklerinin \u0130slam\u2019dan \u00f6nceki dilleri hakk\u0131nda ise \u015f\u00f6yle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<p><em>\u201c\u2026 Azerbaycan, \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131, merkezi ve Hazar\u2019\u0131n g\u00fcney ve bat\u0131 sahillerinde \u0130slam\u2019dan evvel ya\u015fam\u0131\u015f halklar\u0131n dilleri hususunda geni\u015f bilgi, o dillerin tarih boyu hangi a\u015famalardan ge\u00e7mesi, kaide-kanunlar\u0131n\u0131n hangi de\u011fi\u015fmelere u\u011framas\u0131, bug\u00fcnk\u00fc bi\u00e7imde olu\u015fmas\u0131n\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131r\u0131p \u00f6\u011frenmek i\u00e7in ilamlar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fimiz levhalar\u0131 <\/em>(yine orada: sayfa: 164-176)<em> ve ba\u015fka belge ve malzemeleri incelemek laz\u0131md\u0131r. Lakin buna ra\u011fmen biz elde etti\u011fimiz tarihi levhalar\u0131n ve yaz\u0131lar\u0131n olgular\u0131 esas\u0131nda o zamanki T\u00fcrk dili ile umum T\u00fcrk dili aras\u0131nda dilcilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7e\u015fitli ilgi ve ba\u011flant\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131p g\u00f6stermekle 4-5 bin y\u0131l \u00f6nceki ve dillerini \u00e7a\u011fda\u015f Azeri halk\u0131 ve \u0130ran T\u00fcrkleri dilinin ulu babas\u0131 olmas\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaya \u00f6zenmi\u015fiz. Bu eski dillerle \u00e7a\u011fda\u015f Azeri ve \u0130ran T\u00fcrklerinin dili aras\u0131ndaki bu ba\u011flant\u0131 ve ilgiyi biz bu dillerin genel leksikoloji, esas s\u00f6zl\u00fck terkibi, morfoloji kaidelerini k\u0131yaslamakla belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131z\u201d\u00a0<\/em> (S: 30).<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u015eahlar\u0131n 2500 Y\u0131ll\u0131k Cinayetleri<\/u><\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Fars\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015f bu eserde, Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u0130ran\u2019\u0131n 2500 y\u0131ll\u0131k tarihi oldu\u011funu savunan \u0130ngiliz destekli Pan Farsistlere kar\u015f\u0131 2500 y\u0131ll\u0131k \u015fahlar\u0131n cinayetlerini ele alarak, T\u00fcrk-\u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131 Pehlevi sistemini yerden yere vuruyor.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Fars\u00e7an\u0131n \u0130randaki di\u011fer dillere \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc var m\u0131? <\/u><\/em><u>(Fars\u00e7a)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Fars\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015f ve alt\u0131 kez bas\u0131lan bu eserde, Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u0130ran\u2019da son d\u00f6nemlerde ve \u00f6zellikle \u015fahl\u0131k rejiminde T\u00fcrk diline kar\u015f\u0131 izlenen asimilasyon politikas\u0131n\u0131 ele\u015ftirmi\u015f ve Fars\u00e7an\u0131n \u0130randaki di\u011fer halklar\u0131n dillerine k\u0131yasla herhangi bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><strong> Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Edebi Eserleri:<\/strong><\/h2>\n<ul>\n<li><em><u>Telim Han Hayat\u0131 ve Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 <\/u><\/em><u>(\u015eair Biyografisi) (Dr. Ali Kemali ile birlikte yazm\u0131\u015flar.)\u00a0 <\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>18. yy sonlar\u0131 ve 19. yy ilk yar\u0131s\u0131nda Ka\u00e7ar T\u00fcrk Devleti&#8217;nin d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f \u0130ran T\u00fcrklerinin en b\u00fcy\u00fck \u015fairlerinde \u201cTelim Han\u201d\u0131n hayat\u0131n\u0131 konu alan bu kitap s\u00f6z konusu \u015fairin hayat\u0131 ve yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fiirleri konusunda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u015eeyh Muhammed Hiyabani <\/u><\/em><u>(Azerbaycan ve \u0130ran\u2019\u0131n Yak\u0131n D\u00f6nem Siyasi Tarihi)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>\u0130ran\u2019da Me\u015frutiyet hareketinin liderlerinden ve Azerbaycan\u2019\u0131 Azadistan olarak adland\u0131r\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet u\u011fruna m\u00fccadele eden b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk alim ve siyaset\u00e7i \u015eeyh Muhammed Hiyabani\u2019nin hayat\u0131n\u0131 konu olan bu kitap \u015fiir bi\u00e7iminde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitap birka\u00e7 kez \u0130ran\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Ba\u011fban Elo\u011flu <\/u><\/em><u>(\u015eiirsel Hikaye)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i bu eserinde me\u015frute hareketinin \u00fcns\u00fcz kahraman liderlerinden olan H\u00fcseyin Han Ba\u011fban\u2019\u0131n hayat\u0131n\u0131 \u015fiirle\u015ftirerek \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirmi\u015ftir. Bu de\u011ferli eser ilk defa \u0130slam Devrimi sonras\u0131 bas\u0131l\u0131p yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitap daha sonraki bask\u0131lar\u0131nda yeni eklemelerle ve resimli bir \u015fekilde bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 300 sayfal\u0131k bir kitap haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Bexti Yatm\u0131\u015f <\/u><\/em><u><em>(Baht\u0131 Yatm\u0131\u015f)<\/em> (\u015eiirsel Hikaye)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Zengin ve derin \u0130ran T\u00fcrklerinin folkloru hazinesinde bulunan hik\u00e2yelerden birisini \u015fiirle\u015ftirerek konu etti\u011fi bu kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fi; baht\u0131 yatmi\u015f diye d\u00fc\u015f\u00fcnen bir adam\u0131n baht\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in bahtlar diyar\u0131na gitmeye karar verip o diyara gitmek istemesi ve gitti\u011fi yolda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131n ard\u0131ndan baht\u0131n\u0131 bulmas\u0131yla birlikte baht\u0131na y\u00fcz \u00e7evirmesi ve en sonunda bir kurda yem olmas\u0131 hik\u00e2yesidir. Bu kitap bir\u00e7ok kez \u0130ran\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fiirsel hikaye Bak\u00fc\u2019de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Hesti-ye Nesim (Nesimin Varl\u0131\u011f\u0131) <\/u><\/em><u>(Fars\u00e7a \u015eiir Kitab\u0131)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Gurbette yazd\u0131\u011f\u0131, hamaset ve lirik \u015fiirlerini kapsayan bu kitap, Prof. Kiri\u015f\u00e7i T\u00fcrkl\u00fck davas\u0131na g\u00f6n\u00fcl verdi\u011fini ve bu yolda usanmadan yorulmadan y\u00fcr\u00fcyece\u011fini g\u00f6stermeye yetmektedir. 117 sayfadan olu\u015fan bu \u015fiir kitab\u0131 1974 y\u0131l\u0131nda &#8220;\u0130ran T\u00fcrk Ayd\u0131nlar\u0131 Cemiyeti Dergisi&#8221;nde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Pervanenin Serg\u00fcze\u015fti (Pervanenin Hayat\u0131) <\/u><\/em><u>(\u015eiir Kitab\u0131)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>24 Azer (15 Aral\u0131k) 1946 y\u0131l\u0131nda \u015eahl\u0131k Rejimi taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim almak, hatta g\u00fcnl\u00fck hayatta bile T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmak yasakland\u0131\u011f\u0131 halde yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cPervanenin Hayat\u0131\u201d \u015fiir kitab\u0131 olmu\u015ftur. Bu \u015fiir kitab\u0131 Prof. Kiri\u015f\u00e7i&#8217;nin kendi hayat\u0131n\u0131 anlatan bir \u015fiir kitab\u0131d\u0131r. O pervane gibi \u00fclk\u00fcs\u00fc ve davas\u0131 u\u011fruna kendini ate\u015flere at\u0131p yanm\u0131\u015fsa da halk\u0131na hep \u0131\u015f\u0131klar sa\u00e7mi\u015ft\u0131r. 1972 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitap \u0130ran\u2019da defalarca bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fiir kitab\u0131 daha sonra \u201c<em>Qorxma dene, minler d\u00f6ne, ister \u00f6lkemizde, isterse de \u00f6lkemizden q\u0131raqda\u201d (Korkma S\u00f6yle, Binler Kez, \u0130ster \u00dclkemizde, \u0130sterse de D\u0131\u015far\u0131da,) <\/em>ad\u0131 alt\u0131nda yeniden bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u015fiir kitab\u0131n\u0131n en bilinir ve g\u00f6zde \u015fiiri <em>\u201cSen osan, men de buyam\u201d<\/em> <em>(Sen Osun Ben de Buyum)<\/em> \u015fiiridir. Bu \u015fiirin i\u00e7eri\u011fi \u0130ran\u2019da T\u00fcrk milletine ve diline kar\u015f\u0131 izlenen asimilasyon politikas\u0131na kar\u015f\u0131 bir direni\u015f \u015fiiridir. A\u015fa\u011f\u0131da bu dillere destan \u015fiir oldu\u011fu gibi sunulmu\u015ftur:<\/p>\n<p><strong><em>Sen Osan, Men de Buyam<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Su deyibdir mene evvelde anam, \u201cab\u201d ki yox,<br \/>\nYuxu \u00f6yretdi u\u015faql\u0131qda mene, \u201cxab\u201d ki, yox.<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130lk defe ki, \u00e7\u00f6rek verdi mene, \u201cnan\u201d demedi,<br \/>\nEzelinde mene duzdane, \u201cnemekdan\u201d demedi.<\/em><\/p>\n<p><em>Anam \u201cexter\u201d demeyibdir mene, ulduz deyib o,<br \/>\nSu donanda demeyib \u201cyex\u2019di bala, buz deyib o.<\/em><\/p>\n<p><em>Qar deyib, \u201cberf\u201d demeyib, \u201cdest\u201d demeyib, el deyib o,<br \/>\n<\/em><em>Mene he\u00e7 vaxt \u201cbiya\u201d s\u00f6ylemeyib, gel deyib o.<\/em><\/p>\n<p><em>Yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram, yaz g\u00fcn\u00fc, ax\u015fam \u00e7a\u011f\u0131lar,<br \/>\n<\/em><em>Bax\u00e7an\u0131n g\u00fcn\u00e7\u0131xan\u0131nda ki il\u0131q g\u00fcn yay\u0131la.<\/em><\/p>\n<p><em>Gel deyerdi daray\u0131m ba\u015f\u0131v\u0131 ey nazl\u0131 bala,<br \/>\nGelmesen ger bac\u0131v\u0131n astaca z\u00fclf\u00fcn dararam.<\/em><\/p>\n<p><em>O demezdi ki,\u201cbiya ta \u015fane zenem ber sere to\u201d<br \/>\n<\/em><em>\u201cGer neyayi bezenem \u015fane sere xahere to.\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>Beli, da\u015f ya\u011fsa da g\u00f6yden, sen osan, men de buyam,<br \/>\nVar senin ba\u015fqa Anan, vard\u0131 menim ba\u015fqa Anam.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d6z\u00fcme mexsus olan ba\u015fqa elim vard\u0131 menim,<br \/>\nElime mexsus olan ba\u015fqa dilim vard\u0131 menim.<\/em><\/p>\n<p><em>\u0130stesen qarda\u015f olaq, bir ya\u015fayaq, birlik edek,<br \/>\nVeriben qol-qola bundan sora bir yerde gedek.<\/em><\/p>\n<p><em>Evvela \u00f6zge k\u00fcleklerle gerek axmayasan,<br \/>\nSaniyen, varl\u0131\u011f\u0131ma, xalq\u0131ma xor baxmayasan.<\/em><\/p>\n<p><em>Yoxsa ger zor deyesen, milletimi xar edesen,<br \/>\nG\u00fcn geler sehife \u00e7\u00f6ner, mecbur olarsan gedesen<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u015eahin Zencirde (\u015eiir Kitab\u0131)<\/u><\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i \u00e7ok \u00fcnl\u00fc \u201c<em>\u015eah\u0131n Zincirde<\/em>\u201d \u015fiirini Bak\u00fc\u2019de ge\u00e7irdi\u011fi zor d\u00f6nemlerin ard\u0131ndan yazm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu \u015fiirin \u00f6zellikle \u015fu dizeleri Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin hangi ko\u015fullarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, davaya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u0131la \u00f6zlemini anlatmaya yetmektedir:<em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p><em>\u201cEy qurbetdeki erler! Xo\u015fbextl\u0131\u011f\u0131 axtarmay\u0131n\u0131z \u00f6zge diyarda,<\/em><\/p>\n<p><em>El dardad\u0131, darda yersizdi saadet diye d\u00fcnyan\u0131 dolanmaq,<\/em><\/p>\n<p><em>Azadl\u0131q o topraqdad\u0131r ancaq,<\/em><\/p>\n<p><em>Lazimdir o topraqda iten g\u00f6heri tapmaq.<\/em><\/p>\n<p><em>Azad do\u011fulan insana kelep\u00e7e ne gerektir? <\/em><\/p>\n<p><em>Kelep\u00e7eleri Q\u0131rm\u0131\u015flara zindan ne demektir? <\/em><\/p>\n<p><em>D\u00fcnya! Nelerin var! Efsanelerin var! <\/em><\/p>\n<p><em>Bi\u00e7are Be\u015fer, \u00f6l\u00e7\u00fcye gelmez kederin var! <\/em><\/p>\n<p><em>Qanlar t\u00f6kerek zencirleri q\u0131rd\u0131n, <\/em><\/p>\n<p><em>Aya\u011f\u0131ndan onlar\u0131 y\u0131\u011fd\u0131n ve qay\u0131rd\u0131n b\u00f6y\u00fck zindan! <\/em><\/p>\n<p><em>Daim ba\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde gezib gam ve felaket. <\/em><\/p>\n<p><em>Bir g\u00fcn seni zencirledi sultan. <\/em><\/p>\n<p><em>Bir g\u00fcn de \u201cAzatl\u0131k ve Adalet\u201d!..\u201d<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Qoy Olsun On <\/u><\/em><u>(Hik\u00e2ye Toplusu)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu eser daha sonra tiyatrola\u015ft\u0131r\u0131larak sahneye aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eser daha sonra Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yelerin topland\u0131\u011f\u0131 \u201cQoy Olsun On\u201d kitab\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Alia\u011fa Vahid\u2019den Xatirelerim <\/u><\/em><u>(An\u0131 Kitab\u0131)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i bu kitapta, Azerbaycan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fairlerinden olan Ali A\u011fa Vahid\u2019in hayat\u0131 hakk\u0131nda ve onunla birlikte yapt\u0131klar\u0131 ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar ve edebi etkinlikler \u00fczerine an\u0131lar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ali A\u011fa Vahid\u2019in Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019ye birinci elden anlatt\u0131\u011f\u0131 an\u0131lar i\u00e7inde \u015fu an\u0131 ilgin\u00e7tir:<\/p>\n<p><em>\u201cBir g\u00fcn Alia\u011fa Vahit \u015f\u00f6yle anlat\u0131yordu. Ben Yazarlar Cemiyeti\u2019nin \u00fcyesiydim, gazele eski \u015fiir t\u00fcr\u00fc gibi bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bana o kadar da \u00f6nem verilmez ve cemiyetin baz\u0131 toplant\u0131lar\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131lmazd\u0131m. Bir g\u00fcn sava\u015ftan sonra bana haber g\u00f6nderdiler ki, \u0130ran\u2019dan yazarlar gelmi\u015ftir ve benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyorlar, g\u00fczel giyin, gel. Giyinip taze kravat\u0131m\u0131 tak\u0131p \u201cAllah hay\u0131r versin!\u201d, diye 26&#8217;lar <\/em>(\u015fimdi Sahil Ba\u011f\u0131)<em> kenar\u0131nda yerle\u015fen Yazarlar Cemiyeti\u2019ne gittim. Beni Tahran\u2019dan gelen delegasyonla tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131kta onlar biraz hayrettendiler, sanki ben iri v\u00fccutlu birisi olmal\u0131ym\u0131\u015f\u0131m. Onlar benimle Fars\u00e7a konu\u015ftukta duyurdum ki, Haf\u0131z\u2019\u0131 azac\u0131k anl\u0131yorum, ama konu\u015fam\u0131yorum.Temsilcilerden biri benimle T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve sordu: -&#8216;\u00dcstad, siz hangi \u00fcniversiteyi bitirmi\u015fsiniz?&#8217; -&#8216;Bak\u00fc\u2019n\u00fcn da\u011fl\u0131 mahallesinin ayak yamyanlar \u00fcniversitesini&#8217;, diye cevap verince onlar ne demek istedi\u011fimi anlamad\u0131lar ve bizimkiler yan\u0131tlad\u0131lar ki, \u00fcniversite bitirmemi\u015fim.\u201d <\/em>(S: 30)<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u00c7erik Efsanesi (Grilla Efsanesi)<\/u><\/em><u>(\u015eiir Kitab\u0131)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu \u015fiir kitab\u0131n\u0131n konusu \u0130ran\u2019da grilla sava\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren ve d\u00f6nemin fa\u015fist \u015eahl\u0131k rejimine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden sol e\u011filimli grillalar\u0131n hayatlar\u0131 ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n hik\u00e2yesidir.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Bez Qalas\u0131nda<\/u><\/em><u> (\u015eiir Kitab\u0131)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu \u015fiir kitab\u0131n\u0131n konusu \u0130ran Azerbaycan\u0131\u2019n\u0131n Keleyber il\u00e7esinde bulunan Bez Kalas\u0131nda Babek adl\u0131 T\u00fcrk bir kahraman\u0131n Arap istilas\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131rmas\u0131 hik\u00e2yesidir.<\/p>\n<h2><strong> Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin \u0130ran ve Azerbaycan\u2019da T\u00fcrk dili \u00fczerine eserleri:<\/strong><\/h2>\n<ul>\n<li><em><u>\u0130nci Dilim\/Edebi Azerbaycan Dilinin Qaydalar\u0131 (\u0130ran Az. T\u00fcrk\u00e7esi) <\/u><\/em><u>(Sesli Kay\u0131t Kasetiyle Birlikte)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>60 sayfal\u0131k bu k\u0131lavuz kitap, \u00fcstad\u0131n kendi sesiyle kayda al\u0131nm\u0131\u015f kasetiyle birlikte bas\u0131l\u0131p yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitap, T\u00fcrk\u00e7enin dil bilgisi \u00fczerine anadillerini \u00f6\u011frenmekten al\u0131koyulan ve dolay\u0131s\u0131yla anadillerinde yaz\u0131p okuyamayan T\u00fcrk \u00f6\u011frencilerine k\u0131sa ve \u00f6z bilgiler sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Azerbaycan\u2019\u0131n T\u00fcrk\u00e7e Muasir Edebi Dili <\/u><\/em><u>(Ses-Sarf)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Ba\u011fdat\u2019ta yazd\u0131\u011f\u0131 bu kitap, esas\u0131nda hem Irakl\u0131 ve hem \u0130ran T\u00fcrklerinin kendi anadillerini \u00f6\u011frenmesine yard\u0131mc\u0131 olunmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esinde bas\u0131ma haz\u0131rlanan bu eserde T\u00fcrk\u00e7e ses ve s\u00f6zlerin kurulu\u015fu ve dilbilgisi \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131 bilgiler sunulmu\u015ftur. Bu kitap 360 sayfadan olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>\u0130lm-\u00fcl Maani, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esinin Leksikolojisi <\/u><\/em><u>(Fars\u00e7a)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Fars\u00e7a olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bu kitap, bir kaynak eser olarak genel ba\u011flamda \u0130ranl\u0131lar\u0131n ve \u00f6zel ba\u011flamda anadillerini okuyup yazamayan \u0130ran T\u00fcrklerinin T\u00fcrk\u00e7enin dilbilgisi ve leksikolojisi \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi elde etmeleri amac\u0131 do\u011frultusunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esinin Nahvi<\/u><\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin vefat\u0131 sonras\u0131 \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan elyazmalar\u0131 toplanan ve redakteler sonucu 2005 y\u0131l\u0131nda \u0130ran Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esinde bas\u0131ma haz\u0131rlanan bu eserde T\u00fcrk\u00e7e c\u00fcmlelerin kurulu\u015fu \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131 bilgiler sunulmu\u015ftur. Bu kitap 672 sayfadan olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><em><u>Kavaid-\u00fcl Farsiye <\/u><\/em><u>(Arap\u00e7a)<\/u><\/li>\n<\/ul>\n<p>454 sayfan olu\u015fan bu kitap Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin Ba\u011fdat \u00dcniversitesi&#8217;nde Fars dili e\u011fitimi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda Fars dilinin dil bilgisi \u00fczerine Arap\u00e7a yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Prof Kiri\u015f\u00e7i profes\u00f6rl\u00fck unvan\u0131na Ba\u011fdat \u00dcniversitesi&#8217;nde sahip olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Prof. Kiri\u015f\u00e7i ba\u011fdat\u2019ta oldu\u011fu s\u00fcre\u00e7te \u201c<em>Efsanedi \u015fem\u015fire dayanmazsa, azadl\u0131q<\/em>\u201d uzun \u015fiirini yazm\u0131\u015f ve Ba\u011fdat&#8217;ta basm\u0131\u015ft\u0131r. Yan\u0131 s\u0131ra 1978 y\u0131l\u0131nda \u201cSara ve Muhammed\u201d adl\u0131 a\u015fk \u00fczerine \u015fiirle\u015ftirilmi\u015f eserini yay\u0131mlad\u0131. Bu eser daha sonra tiyatrola\u015ft\u0131r\u0131larak sahneye aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eser daha sonra Prof. Kiri\u015f\u00e7i\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yelerin topland\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Qoy Olsun On<\/em>\u201d kitab\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n<ol>\n<li>\u0130ranli-Turk. <a href=\"http:\/\/iranli-turk.blogfa.com\/post-49.aspx.%20Eri\u015fim%20Tarihi.%2025.04.2016\">Http:\/\/Iranli-Turk.Blogfa.Com\/Post-49.Aspx. Eri\u015fim Tarihi. 25.04.2016<\/a><\/li>\n<li>H. D\u00fczg\u00fcn, \u201c<em>Profess\u00f6r Muhammed Taki Zehtabi\u2019de Olan S\u0131fatlara (\u00d6zelliklere) Bir Bak\u0131\u015f\u201d,<\/em> Makale,<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u00ab\u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi\u00bb.<\/li>\n<li>M. Dayakov, <em>Eski \u0130ran Tarihine Dair Denemeler,<\/em><\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u015eahin Zencirde (\u015eiir Kitab\u0131)<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi (\u0130ki Cilt)<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u0130ran T\u00fcrklerinin \u0130slam\u2019a Kadar Dil ve Edebiyat\u0131<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). Fars\u00e7an\u0131n \u0130randaki Di\u011fer Dillere \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Var M\u0131? (Fars\u00e7a)<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u015eahlar\u0131n 2500 Y\u0131ll\u0131k Cinayetleri<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). Pervanenin Serg\u00fcze\u015fti (Pervanenin Hayat\u0131) (\u015eiir Kitab\u0131)<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). Alia\u011fa Vahid\u2019den Xatirelerim (An\u0131 Kitab\u0131)<\/li>\n<li>Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi. M\u00fcasir Edebi Azeri Dili (Ses \u2013 Serf). Tabriz \u00abA\u015fina\u00bb, 2000<\/li>\n<\/ol>\n<p><a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> iranli-turk. <a style=\"background-color: #ffffff;\" href=\"http:\/\/iranli-turk.blogfa.com\/post-49.aspx\">http:\/\/iranli-turk.blogfa.com\/post-49.aspx<\/a>. Eri\u015fim Tarihi. 25.04.2016<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Prof. H. D\u00fczg\u00fcn, \u201c<em>Profess\u00f6r Muhammed Taki Zehtabi\u2019de Olan S\u0131fatlara (\u00d6zelliklere) Bir Bak\u0131\u015f\u201d,<\/em> Makale,<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> iranli-turk. <a href=\"http:\/\/iranli-turk.blogfa.com\/post-49.aspx\">http:\/\/iranli-turk.blogfa.com\/post-49.aspx<\/a>. Eri\u015fim Tarihi. 25.04.2016<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> M. M. Dayakov, <em>Eski \u0130ran Tarihine Dair Denemeler, <\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\"><\/a><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Muhammedta\u011f\u0131 Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i). \u00ab\u0130ran T\u00fcrklerinin Eski Tarihi\u00bb. En Kadim devirden \u0130skender\u2019e kadar. I cilt.Tebriz,1998 (1378),<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Muhammed Taki Zehtabi (Kiri\u015f\u00e7i), \u0130ran T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn siyasi zeminde g\u00fcndeme gelmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015f ve milli hareketin bilimsel-teorik temellerini ortaya koyan \u00f6nemli isimlerden biridir. Rahim Cavadbeyli, yaz\u0131s\u0131nda Prof. Dr. Kiri\u015f\u00e7i\u2019yi anlat\u0131yor. <\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":7253,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,68,69],"tags":[901,902,897,898,895,896,903,899,900],"coauthors":[38],"class_list":["post-7207","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-turkluk-turkculuk","category-yakin-cografya","tag-bagban-eloglu","tag-bexti-yatmis","tag-iran-turklerinin-eski-tarihi","tag-iran-turklerinin-islama-kadar-dil-ve-edebiyati","tag-muhammed-taki-zehtabi","tag-muhammed-taki-zehtabi-kirisci","tag-pervanenin-serguzesti","tag-sahlarin-2500-yillik-cinayetleri","tag-telim-han-hayati-ve-yaradiciligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7207","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7207"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7207\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7207"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}