![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/dogu-cephesi-sarikamis.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Do\u011fu Anadolu\u2019da 1920 y\u0131l\u0131 sonunda T\u00fcrk birliklerinin Ermenilere kar\u015f\u0131 kazand\u0131klar\u0131 ba\u015far\u0131 sonras\u0131, \u0130ngiltere \u201cErmeni Sorunu\u201dnu Milletler Cemiyetine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f, konunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi i\u00e7in de 21 \u015eubat-22 Mart 1921 tarihlerinde Londra\u2019da bir konferans toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Konferansa kat\u0131lan Ermeni Heyeti, Sevr Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmas\u0131 i\u00e7in \u0131srar etmi\u015f ve Kilikya b\u00f6lgesi i\u00e7in de \u00f6zerklik istemi\u015fti. Ancak Frans\u0131z delegesi, iddia ettikleri \u015fekilde Ermenilerin Kilikya b\u00f6lgesinde \u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil etmediklerini ve mevcut durumun de\u011fi\u015ftirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti.<\/p>\n
Do\u011fu Anadolu ve Kilikya b\u00f6lgesi ile ilgili yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonunda Ermeni heyetinin \u00fcmitleri yok olurken, Ankara H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin \u00dclke i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda siyasi g\u00fcc\u00fc art\u0131yordu. 30 A\u011fustos 1922\u2019de Ba\u015fkomutanl\u0131k Meydan Muharebesi\u2019nin kazan\u0131lmas\u0131yla, Avrupa\u2019da T\u00fcrkler lehine meydana gelen geli\u015fmeler daha da artt\u0131. Bunun \u00fczerine \u0130tilaf Devletleri T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetini Lozan\u2019da yap\u0131lacak olan bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine davet ettiler.<\/p>\n
\u00c7ok sert ge\u00e7en tart\u0131\u015fmal\u0131 ve uzun bir s\u00fcre\u00e7ten sonra Lozan Anla\u015fmas\u0131 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanm\u0131\u015f, anla\u015fmada Ermenilerle ilgili konular, az\u0131nl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinde genel ifadelerle yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu maddelerin i\u00e7erikleri \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
Madde 30: T\u00fcrkiye\u2019den ayr\u0131lan arazide yerle\u015fmi\u015f T\u00fcrk tebaas\u0131, bu arazinin intikal etti\u011fi devletin tabiiyetinde olacakt\u0131r. <\/em><\/p>\n Madde 31: 18 ya\u015f\u0131n \u00fczerinde olup da 30. Madde gere\u011fince T\u00fcrk tabiiyetini kaybedenler, bu anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan itibaren iki y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7me hakk\u0131na sahip olacaklar. <\/em><\/p>\n Madde 32: Bu anla\u015fmayla T\u00fcrkiye\u2019den ayr\u0131lan araziye yerle\u015fmi\u015f, 18 ya\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve bu arazideki ya\u015fayanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fundan \u0131rk\u00ee olarak farkl\u0131 olanlar; bu anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan itibaren iki y\u0131l i\u00e7inde, ahalisinin \u00e7o\u011funlu\u011fu kendi \u0131rk\u0131na mensup olan devletin tabiiyetine (izni \u015fart\u0131yla) ge\u00e7ebilecektir.\u00a0 <\/em><\/p>\n \u0130til\u00e2f Devletleri\u2019nin \u0131srar\u0131yla haz\u0131rlanan ve Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n eki olan, \u201cGenel Affa \u0130li\u015fkin Bildiri ve Protokol\u201de g\u00f6re sava\u015f s\u0131ras\u0131nda i\u015flenen su\u00e7lar\u0131n t\u00fcm\u00fc affedilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede Anadolu\u2019da Yunan ordusunun ve Ermenilerin i\u015fledi\u011fi ile T\u00fcrk taraf\u0131ndakilerin i\u015fledi\u011fi su\u00e7lar da af kapsam\u0131na sokulmu\u015ftur.<\/p>\n Bu protokol\u2019\u00fcn 6 nolu paragraf\u0131na g\u00f6re: T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti, sava\u015f dolay\u0131s\u0131yla da\u011f\u0131lm\u0131\u015f aileleri yeniden bir araya getirmek ve me\u015fru mal sahiplerinin mallar\u0131n\u0131 onlara geri vermek amac\u0131yla, m\u00fcttefiklerin korumas\u0131 alt\u0131nda ve 20 Ekim 1918 ile 20 Ocak 1922 tarihleri aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan i\u015flemlere itiraz etmemek niyetinde bulundu\u011funu bildirir. <\/em><\/p>\n Yukar\u0131da dile getirilen ek protokol\u00fcn 6 nolu paragraf\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmler -do\u011frudan de\u011fil- genel kapsam\u0131 i\u00e7inde Ermenileri de kapsamaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede Balkan sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Balkanlardan T\u00fcrkiye\u2019ye gelmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan T\u00fcrk ve M\u00fcs\u00adl\u00fcmanlar\u0131n \u201cmallar\u0131, haklar\u0131 ve menfaatleri\u201d de ayn\u0131 h\u00fck\u00fcmler \u00e7er\u00e7evesinde korunmu\u015ftur. Bu haklar\u0131 talep i\u00e7in belli bir s\u00fcre belirlenmi\u015f, \u00e7\u0131kabilecek uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bir de mahkeme kurulmu\u015ftur [[1]<\/a>].<\/p>\n Yukar\u0131daki protokol\u00fcn 6 nolu paragraf\u0131 ile sava\u015ftan dolay\u0131 \u00fclke topraklar\u0131ndan ayr\u0131lan az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u00fclkeye d\u00f6nmelerine ve daha \u00f6nce ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgede sahip olduklar\u0131 mallar\u0131 geri almalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flan\u0131yordu. Bu maddenin uygulanmas\u0131 \u00fc\u00e7 senelik bir m\u00fcracaat s\u00fcresiyle s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k m\u00fcracaat s\u00fcresi \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fundan, hi\u00e7bir \u015fahs\u0131n T\u00fcrkiye\u2019den bu t\u00fcr taleplerde bulunma hakk\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n TBMM, \u00dclkeyi terk edenlere ait mallar\u0131n a\u00e7\u0131k art\u0131rmayla sat\u0131\u015f\u0131, bedellerinin mal sand\u0131klar\u0131na yat\u0131r\u0131lmas\u0131, geri d\u00f6nenlere buradan \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131 hakk\u0131ndaki kanunu \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Bu kapsamda ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n (Ermeni as\u0131ll\u0131) T\u00fcrkiye\u2019den alacaklar\u0131n\u0131n tazmini g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri Lozan\u2019da ba\u015flat\u0131ld\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta T\u00fcrkiye\u2019den talep edilen tazminat 36.225.000 dolar idi. ABD ile uzun s\u00fcren m\u00fczakereler sonunda 1934 y\u0131l\u0131nda \u00f6denecek tazminat toplam\u0131n\u0131n 1.300.000 dolar olmas\u0131, bunun 13 taksitte \u00f6denmesi ve \u00f6demeye 1 Haziran 1936 tarihinde ba\u015flanmas\u0131 hususlar\u0131nda anla\u015f\u0131ld\u0131. Daha sonra ABD taraf\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar baz al\u0131narak T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6deyece\u011fi miktar\u0131n, belirlenen miktardan 400.662 dolar daha az olmas\u0131 ve borcun 9 taksitte \u00f6denmesi hususlar\u0131nda nihai anla\u015fma yap\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye son taksiti 1944 y\u0131l\u0131nda \u00f6deyerek borcunu kapatm\u0131\u015f oldu (AYA, 2009).<\/p>\n ABD Senatosunda, Lozan Anla\u015fmas\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi, Ermeni Diasporas\u0131\u2019n\u0131n engellemeleri sonucu 18 Ocak 1927 tarihine kadar geciktirildi. Bu tarihte yap\u0131lan oturumda 50 kabul, 34 ret oyu \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen \u00e7o\u011funluk sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131ndan Lozan Anla\u015fmas\u0131 onaylanmam\u0131\u015f olarak kabul edildi. Ancak T\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkileri 17 \u015eubat 1927 tarihinden itibaren sanki ABD taraf\u0131ndan Lozan Anla\u015fmas\u0131 kabul edilmi\u015f gibi y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\nDipnot<\/strong><\/h2>\n