![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/islamdakurban-1280x720-768x432.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u0130slam toplumlar\u0131nda anla\u015f\u0131lmayan veya yeterince anla\u015f\u0131lmayan din\u00ee de\u011ferlerden bir tanesi de kurban ibadetidir. Bu ibadet baz\u0131 \u00e7evreler taraf\u0131ndan tamamen \u015fekilci a\u00e7\u0131dan \u201cher ne olursa olsun kan ak\u0131tmak\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, di\u011fer bir k\u0131s\u0131m insanlar taraf\u0131ndan da muhtemelen bu duruma tepki olarak \u201chayat\u0131m\u0131zdan tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken bir hayvan katliam\u0131\u201d olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Di\u011fer pek \u00e7ok alanda g\u00f6r\u00fclen z\u0131tla\u015fma ve ayr\u0131\u015fmada oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin ne yaz\u0131k ki kurban konusunda geldi\u011fi nokta budur.<\/p>\n
Din\u00ee ve antropolojik bilgilere g\u00f6re tarihin kaydetti\u011fi b\u00fct\u00fcn dinlerde, k\u00fclt\u00fcrlerde ve toplumlarda a\u015fk\u0131n bir varl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 duyulan korkudan ve beklentiden dolay\u0131 onun ad\u0131na kurban rit\u00fceli hep var olmu\u015ftur. Dinsel anlamda korkunun h\u00e2kim oldu\u011fu toplumlarda bu rit\u00fcellerin, insan kurban etmek gibi \u00e7ok vah\u015fi bir \u015fekilde tezah\u00fcr etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Dinlerde ak\u0131lc\u0131l\u0131k, soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sevgi \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a bunlar hem daha azalm\u0131\u015f, hem de yumu\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kitab\u00ee dinler i\u00e7inde kurban ayininin en fazla yer ald\u0131\u011f\u0131 din olan Yahudili\u011fin kutsal kitaplar\u0131nda pek \u00e7ok \u00e7e\u015fit kurban vard\u0131r. \u00d6yle ki Tora\u2019daki 613 emirden 100 tane kadar\u0131 kurban ile ilgilidir. Ayr\u0131ca rahiplerin Tap\u0131nak\u2019taki kurban g\u00f6revleriyle ilgili olarak da 50 kadar emir bulunur[1]<\/a>. \u0130slam\u2019a k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 (Hz. \u0130smail) haricinde aynen ge\u00e7en \u0130brahim\u2019in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc r\u00fcya \u00fczerine \u0130shak\u2019\u0131 kurban etmek istemesi olay\u0131, bunlardan sadece bir tanesidir. Bununla birlikte Yahudilikte Kud\u00fcs\u2019teki Tap\u0131nak\u2019\u0131n M.S. 70 y\u0131l\u0131nda Romal\u0131lar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131p Yahudilerin s\u00fcrg\u00fcn edilmesinden sonra kurban t\u00f6renlerinin sona erdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Yahudili\u011finde, bir ki\u015fi b\u00fcy\u00fck bir felaketten kurtulur veya mucize eseri hayatta kalmay\u0131 ba\u015far\u0131rsa bir tavu\u011fu kurban etmek gelenektir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Kurban Pesah(F\u0131s\u0131h) Bayram\u0131\u2019nda kurulan masaya konulan bir kuzu kemi\u011fi ile temsil edilir[2]<\/a>.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kurban, Yahudi dininde neredeyse yok h\u00fckm\u00fcne indirilmi\u015ftir. Hristiyanl\u0131kta \u0130sl\u00e2m\u00ee anlamda herhangi bir kurban emri ve uygulamas\u0131 bulunmamakla birlikte Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n kendisini insanlar\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n kefareti kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kurban etti\u011fine inan\u0131lmas\u0131 de\u011fi\u015fik bir kurban inanc\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r[3]<\/a>. Budizm, Hinduizm, Taoizm ve \u015einto dinlerinde hayvan \u00f6ld\u00fcrmek zaten m\u00fcmk\u00fcn mertebe uzak durulan, istenmeyen bir durumdur. Dolay\u0131s\u0131yla bunlarda da \u0130sl\u00e2m benzeri bir kurban olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kurban deyince b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada akla gelen ilk din \u0130slam olmaktad\u0131r. T\u00fcrklerin mezhebi olan Hanefilikte kurban kesmek vacip (farza yak\u0131n), Araplar\u0131n ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n mensup oldu\u011fu mezheplere g\u00f6re ise s\u00fcnnet (ihtiyari) oldu\u011fu i\u00e7in kurban bayram\u0131nda g\u00f6zler hemen T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7evrilmektedir.<\/p>\n Bu ifadelerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada kurban kesmenin ibadet say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tek din nerdeyse \u0130slam, onun en s\u0131k\u0131 \u015fekilde tatbik edildi\u011fi \u00fclke ise T\u00fcrkiye\u2019dir. Bu uygulama y\u00fczy\u0131llardan beri s\u00fcregelmi\u015f olsa da \u00f6zellikle g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve \u00e7evre kirlili\u011finden duyulan rahats\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden son zamanlarda ba\u015fta H\u00fcseyin Atay ve Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk olmak \u00fczere farkl\u0131 ilahiyat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan sorgulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6ndeki genel kanaat, kurban bayram\u0131nda mutlaka kan ak\u0131tman\u0131n gerekmedi\u011fi \u015feklindedir. Bunlar\u0131n temel \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktalar\u0131 bu konuda Kuran\u2019da kurban kesmeyle ilgili kesin bir h\u00fckm\u00fcn bulunmamas\u0131d\u0131r. As\u0131rlardan beri tart\u0131\u015f\u0131lan bir konuda g\u00f6r\u00fc\u015f beyan etmek ve yeni bir \u015feyler s\u00f6ylemek elbette zordur. Fakat hem g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki hayat tarz\u0131 ve hayvan varl\u0131\u011f\u0131, hem de Kuran\u2019da bu konuda en \u00f6nemli delil say\u0131lan Kevser suresinde g\u00f6zlerden ka\u00e7an baz\u0131 incelikler sebebiyle Kurban konusunda s\u00f6ylenmesi h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn ve \u015fart olan s\u00f6zlerin bulundu\u011fu da bir hakikattir.<\/p>\n Kuran\u2019daki kurbanla ilgili ayetleri incelerken \u015funlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz: Her \u015feyden \u00f6nce bu ayetlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 do\u011frudan do\u011fruya hacc\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan kurban hakk\u0131ndad\u0131r[4]<\/a>.Bu kurban\u0131n, do\u011frudan do\u011fruya Allah\u2019a has k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f a\u015fk\u0131n bir ibadet oldu\u011funu s\u00f6yleyen din \u00e2limleri oldu\u011fu gibi, onu, o s\u0131rada hacca gelen insanlar\u0131n yemesi i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir hayvan kesimi olarak g\u00f6renler de vard\u0131r. Kanaatimizce ger\u00e7ekte hacc\u0131n, beden, mal ve ruh ile yap\u0131lan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir ibadet olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kurban\u0131n kesilmesini ve etlerinin de\u011ferlendirilmesini de buna uygun hale getirmek icap eder. Zaten bizim burada as\u0131l ele alaca\u011f\u0131m\u0131z kurban olay\u0131 bu de\u011fildir. Kur\u2019an\u2019da Hz.\u00c2dem\u2019in iki o\u011flunun Allah\u2019a sunduklar\u0131 kurban ve sonras\u0131nda geli\u015fen olaylar[5]<\/a>da bizim konumuzun d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olay\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kurban ibadeti ile uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 yoktur.<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kurban ibadetini belirledi\u011fi ifade edilen iki delilden birincisi (37. Saff\u00e2t suresi 100-111), g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc r\u00fcya \u00fczerine Hz. \u0130brahim\u2019in o\u011flunu kurban kesmek i\u00e7in yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Allah\u2019\u0131n \u0130brahim\u2019i bundan vazge\u00e7irip onun yerine bir hayvan\u0131 kurban hediye etmesi \u015feklinde olup \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n 100) “Ey Rabb’im, s\u00e2lih bir evlat nasip et bana” <\/em>diye dua edince O (Allah’a). <\/em><\/p>\n 101) Biz de uslu bir o\u011ful m\u00fcjdeledik ona.<\/em><\/p>\n 102) Babas\u0131yla ber\u00e2ber gezecek (sa\u2019y edecek) \u00e7a\u011fa gelince: <\/em><\/p>\n \u00a0 “Yavrucu\u011fum”, dedi,<\/em><\/p>\n \u00a0 kesti\u011fimi g\u00f6r\u00fcyorum r\u00fcyamda seni\u00a0 <\/em><\/p>\n \u00a0 Bir d\u00fc\u015f\u00fcn, ne dersin?”\u00a0 <\/em><\/p>\n \u00a0 O da \u015f\u00f6yle s\u00f6yledi cev\u00e2ben:\u00a0 <\/em><\/p>\n \u00a0 “Babac\u0131\u011f\u0131m, neyse onu yap, emrolundu\u011fun. <\/em><\/p>\n \u00a0 \u0130n\u015fallah beni sabredenlerden bulursun.” <\/em><\/p>\n 103) Ne zaman ki, yan\u0131 \u00fczerine yat\u0131r\u0131p da <\/em><\/p>\n \u00a0 b\u00f6ylece ikisi de olunca teslim, <\/em><\/p>\n 104) \u015f\u00f6yle nida ettik: “Ey \u0130br\u00e2him, <\/em><\/p>\n 105) r\u00fcyana sad\u00e2kat g\u00f6sterdin. <\/em>\u015e\u00fcphesiz ki samimi, mert kimselere biz<\/em>\u00a0i\u015fte b\u00f6yle m\u00fck\u00e2fat veririz.<\/em><\/p>\n 106) Asl\u0131nda bu bir imtihand\u0131 a\u00e7\u0131k ve kesin.<\/em><\/p>\n 107) B\u00fcy\u00fck bir kurbanl\u0131k fidye verdik onun i\u00e7in. <\/em><\/p>\n 108) Sonrakiler aras\u0131nda<\/em>\u00a0g\u00fczel bir nam b\u0131rakt\u0131k ona.<\/em><\/p>\n 109) (ve bizden) sel\u00e2m olsun \u0130br\u00e2him’e.<\/em><\/p>\n 110) Elbette mert kimseleri b\u00f6yle \u00f6d\u00fcllendiririz.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n 111) O, bizim m\u00fc’min kullar\u0131m\u0131zdand\u0131 \u015f\u00fcphesiz.<\/em><\/p>\n Kur\u2019an\u2019da \u0130brahim\u2019in o\u011flunu kurban kesme te\u015febb\u00fcs\u00fc sadece bu ayetlerden ibarettir. Fakat bu olay m\u00fcnasebetiyle \u0130sl\u00e2m\u00ee literat\u00fcrde ciltler dolusu yorumlar yap\u0131lm\u0131\u015f, \u015ferhler yaz\u0131lm\u0131\u015f olup bunlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Yahudi kaynaklar\u0131n\u0131n ve geleneklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu sebeple tefsircilerimiz meseleye \u201cKur\u2019an\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d, \u201cevlat sevgisi\u201d ve \u201cAllah\u2019\u0131n rahmet s\u0131fat\u0131\u201dgibi \u00fcst normlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201cinsan\u0131n kurban edilmesi\u201d gibi ancak putperest k\u00fclt\u00fcrlerde g\u00f6r\u00fclen bir uygulamaya cevaz verir mahiyette yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lara varm\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcstelik bu izah \u015fekli, dinimizdeki kurban ibadetinin temeli olarak kabul edilmi\u015ftir. Meseleyi, belirtti\u011fimiz bu \u00fcst normlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz:<\/p>\n \u0130smail\u2019in, babas\u0131 taraf\u0131ndan kurban edilme te\u015febb\u00fcs\u00fc hakk\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn bu akl\u00ee ve nakl\u00ee delilleri toplu olarak de\u011ferlendirdi\u011fimiz takdirde evvela \u0130brahim\u2019in, ilk veya en g\u00fczel, en k\u0131ymetli \u00e7ocu\u011fun ilahlara kurban edildi\u011fi bir zamanda ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen bile \u00e7ocu\u011fu olursa onu kurban edece\u011fine dair herhangi bir s\u00f6z\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130kinci olarak, rahmet ve merhamet sahibi olan Allah\u2019\u0131n \u0130brahim\u2019den b\u00f6yle bir talebi yoktur.Zaten<\/p>\n Asl\u0131nda ne etleri, diyen[7]<\/a> Tanr\u0131\u2019y\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n kan\u0131na susam\u0131\u015f bir varl\u0131k olarak tasavvur etmek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir[8]<\/a>. Bu durumda olay\u0131 Hz. \u0130brahim\u2019in, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir r\u00fcya \u00fczerine kendi yorumuna binaen ve belki biraz da devrin geleneklerine uygun olarak o\u011flunu kurban etmek istemesine ba\u011flayabiliriz. Hz. \u0130brahim\u2019in kararl\u0131 tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda o\u011flu da bu eylemin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini ilah\u00ee bir emir sanarak olaya r\u0131za g\u00f6stermi\u015ftir. Fakat Tanr\u0131 buna raz\u0131 olmayarak, baba ve o\u011fulun Allah i\u00e7in yap\u0131labilecek en b\u00fcy\u00fck fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n \u00f6d\u00fcl\u00fc niteli\u011finde bir hayvan\u0131n kurban edilmesini m\u00fcjdelemi\u015ftir. Asl\u0131nda ba\u015fta Hz. \u00c2dem\u2019le Havva, cennetten \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve Hz. Yusuf k\u0131ssalar\u0131 olmak \u00fczere Kuran\u2019\u0131n pek \u00e7ok yerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi burada da temsil, sembol, mecaz ve tahkiye (hik\u00e2yele\u015ftirme) yoluyla yap\u0131lm\u0131\u015f bir anlat\u0131m tekni\u011fi vard\u0131r. Yani bir baban\u0131n ve evlad\u0131n\u0131n Allah i\u00e7in yapabilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck fedak\u00e2rl\u0131k, can\u0131 pahas\u0131na olsa dahi s\u00f6z\u00fcnde durma, sab\u0131r, mahviyet gibi y\u00fcce \u00fclk\u00fcler i\u00e7in \u015fart olan b\u00fct\u00fcn hasletler b\u00f6yle bir kurban olay\u0131 ile anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olayla verilmek istenilen mesaj budur ve asla insan kan\u0131n\u0131 d\u00f6kmek de\u011fildir. Soyut, etrafl\u0131, analitik ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl d\u00fc\u015f\u00fcnmesini ba\u015farabilen insanlar bu olay\u0131 bu \u015fekilde yorumlar. Aksi ve eski tarz tefsirler, sorgulama yetene\u011fine sahip kimseler i\u00e7in yetersiz kal\u0131r ve konuyu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirir.<\/p>\n Bu olay\u0131n as\u0131l b\u00fcy\u00fck mesaj\u0131 ise putperest toplumlarda mevcut oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan insan kurban\u0131n\u0131n yasak edilmesidir. Yine bunun kadar di\u011fer \u00f6nemli bir mesaj da bireysel anlamda insan hayat\u0131nda bir \u00e7e\u015fni ve zenginlik olsa dahi, r\u00fcyalar\u0131n, toplum ve din konular\u0131nda delil ve de\u011fer ifade etmeyece\u011fi hususudur[9]<\/a>. B\u00f6ylece somut d\u00fc\u015f\u00fcnceden soyut d\u00fc\u015f\u00fcnceye ge\u00e7ememi\u015f kimseler nezdinde Kur\u2019an, r\u00fcyaya ve insan kurban\u0131na de\u011fer izafe etmi\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmekle beraber, olay\u0131n sonunda Kur\u2019an\u2019\u0131n as\u0131l muhatab\u0131n\u0131n y\u00fcksek tefekk\u00fcr sahipleri oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmakla, somut d\u00fc\u015f\u00fcnce kelimenin tam anlam\u0131yla berhava olmaktad\u0131r. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015fler, beklenmedik sonu\u00e7lar ve mesajlar, Kur’an\u2019\u0131n zaman zaman ba\u015fvurdu\u011fu edeb\u00ee sanatlardan bir tanesidir.<\/p>\n Kurban kesmenin dinimizdeki yeri konusuna tekrar d\u00f6necek olursak, bu surenin 102. \u00e2yetinde ge\u00e7en \u201csa\u2019y<\/em>\u201d (hac ibadeti s\u0131ras\u0131nda Safa ile Merve aras\u0131nda y\u00fcr\u00fcme) teriminin i\u015faret etti\u011fi \u00fczere,buradaki kurban olay\u0131n\u0131n hacla ilgili oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Kurban kesmenin vacip oldu\u011funu s\u00f6yleyenlerin dayand\u0131\u011f\u0131 Kevser suresi ise ayr\u0131ca ele al\u0131nmay\u0131 gerektirecek kadar inceliklerle dolu bir suredir.\u00d6nce surenin anlam\u0131n\u0131 verelim[10]<\/a>:<\/p>\n 1) \u015e\u00fcphesiz ki sana verdik Kevser. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn ayetlerde ve ifadelerde oldu\u011fu \u00fczere, bu surede ge\u00e7en \u201cve\u2019nhar\u201d (kurban kes \/kesiver) kelimesini de tek ba\u015f\u0131na de\u011fil, surenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7erisinde ele almak gerekir. Buna g\u00f6re Tanr\u0131; m\u00fc\u015friklerin, Hz. Peygamber\u2019i erkek \u00e7ocu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, soyu kesik anlam\u0131nda \u201cebter\u201d diye alay ettiklerini ve peygamberin buna \u00e7ok \u00fcz\u00fclmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcz\u00fclmemesi gerekti\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc ona \u201ckevser\u201di verdi\u011fini ifade ediyor. Suredeki iki anahtar kavramdan biri olan \u201ckevser\u201d kelimesi S\u00fcnni tefsirlerde hep \u201ccennette suyunun tad\u0131yla ve g\u00fczelli\u011fiyle enfes bir \u0131rmak veya havuz\u201d olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa bu surede konu edilen husus, cennetteki \u0131rmak veya nimet de\u011fil, do\u011frudan do\u011fruya Hz. Peygamber\u2019in soyunu devam ettiren bir varl\u0131kt\u0131r. Dolays\u0131yla bu \u201ckevser\u201d kelimesini ancak b\u00f6yle bir ba\u011flamda ele almak icap eder. Aksi bir izah, t\u0131pk\u0131 \u00e7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131nda a\u00e7l\u0131k \u00e7eken bir insan\u0131n a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermek yerine Nil nehrinden bahsetmeye benzedi\u011fi i\u00e7in ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamaz. Evet, Nil nehri b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, g\u00fczeldir, faydal\u0131d\u0131r ama o anda ihtiya\u00e7 duyulan, konu edilmesi gereken nesne o de\u011fildir. Zaten b\u00f6yle bir izah Kuran\u2019\u0131n belagatine, icaz\u0131na ve edebiyattaki tenas\u00fcp sanat\u0131na da uygun de\u011fildir. Bu \u201ckevser\u201d kelimesinin anlam\u0131 tam olarak bilinmeden \u201ckurban kesiver\u201d ifadesi de anla\u015f\u0131lmaz. O halde Hz. Peygamber\u2019e vaat edilen kevserin, Hz. Peygamber\u2019in neslini devam ettirecek bir \u00e7ocuk olmas\u0131 gerekir ki bu da k\u0131z\u0131 Fat\u0131ma\u2019d\u0131r[11]<\/a>. Zaten tarihin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde bu vaat aynen ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. B\u00f6ylece bu Kevser suresinde ge\u00e7en kurban\u0131n \u0130sl\u00e2mi literat\u00fcrde\u201cakika kurban\u0131\u201d ad\u0131yla bilinen kurban oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Nitekim \u00e7ocu\u011fun do\u011fumundan sonra herhangi bir \u015fart\u0131 bulunmaks\u0131z\u0131n herhangi bir zamanda kesilebilen ve \u0130slam \u00f6ncesinde de yayg\u0131n olan bu t\u00fcr kurban\u0131 Peygamberimizin, torunlar\u0131 Hz. Hasan ve H\u00fcseyin i\u00e7in kesti\u011fini biliyoruz[12]<\/a>. Suredeki hitab\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u00fcminlere de\u011fil de sadece Hz. Muhammed\u2019in \u015fahs\u0131na olmas\u0131 bu kurban\u0131n bireysel oldu\u011funun di\u011fer bir i\u015faretidir. Dolay\u0131s\u0131yla, Kevser suresinde ge\u00e7en kurban kesmenin vacip de\u011fil de s\u00fcnnet oldu\u011funu s\u00f6yleyenlerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok do\u011frular mahiyettedir. Di\u011fer taraftan, Ra\u011f\u0131b el-\u0130sfahan\u00ee gibi g\u00fcvenilir Kur\u2019an \u00e2limleri buradaki \u201cve\u2019nhar\u201d (kurban kes) emrinin hacla ilgili oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir[13]<\/a>.Bununla birlikte, \u0130sl\u00e2m Peygamberinin, Medine\u2019ye hicretinden sonra hacca gitmedi\u011fi zamanlarda bile \u015fimdi kurban bayram\u0131 olarak bilinen zilhicce ay\u0131 i\u00e7indeki hac yap\u0131lacak zaman dilimi i\u00e7inde d\u00fczenli olarak kurban kesti\u011fi de bilinen bir ger\u00e7ektir. Bu da bize kurban kesmenin, peygamberin ihmal etmedi\u011fi bir ibadet oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n Kuran\u0131 Kerim\u2019e dayanarak yukar\u0131dan beri yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131klamalar ve yorumlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda kurban kesiminin hacla ilgili veya do\u011frudan do\u011fruya Hz. Peygamber\u2019in \u015f\u00fck\u00fcr, ya da akike kurban\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmakla birlikte[14]<\/a>, Hanefi mezhebi onu b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlara \u015famil vacip bir ibadet telakki etmi\u015ftir. Bu f\u0131khi g\u00f6r\u00fc\u015f,kurban\u0131n, tarihin bilinen en eski \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri et a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak beslenen T\u00fcrkler aras\u0131nda neredeyse zengin veya fakir herkesin kesti\u011fi farz h\u00fckm\u00fcnde bir ibadet olarak uygulanmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur. Bu zihniyet, artan \u015fehir hayat\u0131na ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar pek fazla de\u011fi\u015fmeden gelmi\u015ftir.<\/p>\n Kurban, farz veya vacip de\u011fil, s\u00fcnnet ve hatta bidat-\u0131 hasene(g\u00fczel, faydal\u0131 bidat) dahi olsa usul\u00fcnce kesildi\u011fi takdirde insanlar ve \u00f6zellikle de fakirler i\u00e7in pek \u00e7ok faydalar ihtiva etmektedir.Bunlar dinimizin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn hakikatleridir. Bir de bunlar kadar ger\u00e7ek olan zaman ve mek\u00e2n gibi insanlar\u0131 \u00e7epe\u00e7evre ku\u015fat\u0131p tesiri alt\u0131na alan ba\u015fka hakikatler vard\u0131r. Bunlar \u00e7o\u011fu zaman hayat \u015fartlar\u0131, ihtiya\u00e7lar ve imk\u00e2nlar \u015feklinde tezah\u00fcr eder. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu durum mesela kurban kesmek konusunda \u015fehir ve apartman hayat\u0131, do\u011fadan uzak kalma \u015feklinde tezah\u00fcr etmektedir. So\u011fu\u011fu, s\u0131ca\u011f\u0131 dikkate almadan nas\u0131l ki sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir giyim tarz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez ve hava \u015fartlar\u0131 dikkate al\u0131nmadan nas\u0131l yola \u00e7\u0131k\u0131lmazsa din\u00ee h\u00fck\u00fcmler de bunlars\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u201cModernlik\u201d,\u201c\u00f6zenti\u201d veya \u201cBat\u0131l\u0131 gibi ya\u015famak arzusu\u201d ba\u015fka bir \u015fey, i\u00e7inde bulunulan \u015fartlar\u0131 dikkate almak ba\u015fka bir \u015feydir. Belirtti\u011fimiz bu hususlar\u0131, \u201cbilin\u00e7li kulluk\u201d, \u201chikmete sar\u0131lma\u201d, \u201cak\u0131lc\u0131l\u0131k\u201d, \u201ctakva (sorumluluk bilinci)\u201d, \u201ckolayla\u015ft\u0131rma\u201d, \u201c\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n zaman ve mek\u00e2n olarak evrenselli\u011fi\u201d, \u201ckeserken dahi g\u00fczel kesme\u201d, \u201cisraf etmeme\u201d, \u201cnesli koruma\u201d, \u201ctemizlik\u201d, \u201czaman\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle h\u00fck\u00fcmlerin de de\u011fi\u015fmesi\u201d ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirdi\u011fimiz takdirde Allah\u2019\u0131n, kurban kesenlerin, ihtiya\u00e7 sahiplerinin, gelecek ku\u015faklar\u0131n ve hatta kurbanl\u0131k hayvanlar\u0131n raz\u0131 olaca\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebiliriz.<\/p>\n \u00d6zellikle \u00fclkemizin do\u011fa ve hayvan kaynaklar\u0131 k\u00f6t\u00fc tar\u0131m politikalar\u0131, bilin\u00e7siz t\u00fcketim, \u00e7arp\u0131k \u015fehirle\u015fme ve ter\u00f6r y\u00fcz\u00fcnden h\u0131zla azal\u0131yor. Bu hayati meseleyi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ba\u015fta h\u00fck\u00fcmet, ilahiyat\u00e7\u0131lar ve diyanet\u00e7iler olmak \u00fczere kimse kal\u0131c\u0131 tedbir alm\u0131yor, \u00e7are ve proje teklif etmiyor. Bu sebeple \u00fclkemiz, y\u00fckl\u00fc miktarda d\u00f6viz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman kayna\u011f\u0131, sa\u011fl\u0131k durumu ve \u0130sl\u00e2m\u00ee usule uygun \u015fekilde kesildi\u011fi ku\u015fkulu et ve kesimlik hayvan ithal etmek zorunda kal\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla kurban\u0131n kesilmesinin h\u00fckm\u00fc ile ilgili olarak bu durumun da dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. Zira nas\u0131l ki yol g\u00fcvensizli\u011fi sebebiyle insanlar\u0131n can\u0131 ve mal\u0131 tehlikeye girer korkusuyla hac farz\u0131 ge\u00e7ici olarak ask\u0131ya al\u0131nabiliyorsa, hayvan neslinin gelecek ku\u015faklara yetecek \u015fekilde ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 \u015fekilde kurban konusunda da idari veya ferd\u00ee baz\u0131 tedbirler al\u0131nabilir, \u00e7areler aranabilir. \u00dclkemizde hayvan neslinin azalmas\u0131n\u0131n tek sebebinin kurban oldu\u011funu s\u00f6ylemek elbette ger\u00e7e\u011fe uymaz. \u00d6zellikle de baz\u0131 olumsuz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere bakarak kurban kesiminin yasaklanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde kampanyalar d\u00fczenlemek de do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar kurban haricinde de hayvan kesip et yemeye devam ediyor.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kurban ile ilgili olarak olumlu ve olumsuz hususlar\u0131 \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her \u015feyden \u00f6nce kurban konusunda b\u00fcy\u00fck bir israf\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek gerekiyor. En \u00f6nemli israf kurban\u0131n kesimi a\u015famas\u0131nda ba\u015flamaktad\u0131r. Tar\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 toplumlarda hemen hemen her aile kendi kurban\u0131n\u0131 kendi keserdi. Aile fertleri kurban olay\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile b\u00fct\u00fcn h\u00fczn\u00fcyle ve ne\u015fesiyle birlikte ya\u015farlard\u0131. Kendi evlerinde ve bah\u00e7elerinde beslenip ehil eller taraf\u0131ndan kesilen kurbanl\u0131k hayvanlar asla eziyet g\u00f6rmedi\u011fi gibi hi\u00e7bir organ\u0131 ve par\u00e7as\u0131 da ziyan edilmezdi. Her \u015feyden \u00f6nce ailede ve yak\u0131n \u00e7evrede hayvanc\u0131l\u0131ktan anlayan kimseler bulundu\u011fu i\u00e7in gebe olan hayvanlar bilinip kesilmeyerek en b\u00fcy\u00fck israf ve cinayet \u00f6nlenmi\u015f olurdu.\u00a0 Hayvan\u0131n kan\u0131 bir \u00e7ukura veya bir a\u011fac\u0131n dibine ak\u0131t\u0131lmak suretiyle topra\u011fa g\u00fcbre olarak d\u00f6nerdi. Hayvan\u0131n kesilme, derisini y\u00fczme, g\u00f6vdesini par\u00e7alama i\u015fi genellikle bu i\u015flerden anlayan ev halk\u0131ndan bir ki\u015fi taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7ocuklar ve kad\u0131nlar da bu i\u015fe al\u0131\u015fs\u0131nlar ve heveslensinler diye \u00e7o\u011fu zaman bizzat i\u015ftirak ederlerdi. B\u00f6ylece hayvan kesme i\u015fi, ehil kasaplar nezaretinde daha \u00e7ocuk ya\u015flarda \u00f6\u011frenildi\u011fi gibi, kandan korkma psikolojisi de ortadan kalkard\u0131. Sa\u011flam olarak \u00e7\u0131kan kurban derileri evde seccade, piyasalarda deri olarak yerini al\u0131rd\u0131. Hayvan\u0131n boynuzundan b\u0131\u00e7ak sap\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze y\u00fczlerce y\u0131ldan beri sa\u011flam gelen minber, pencere, rahle ve masa gibi ah\u015fap e\u015fyalar\u0131n tutkallar\u0131 da boynuzlardan ve kemiklerden elde edilirdi. Kar\u0131n ve ba\u011f\u0131rsak pislikleri de g\u00fcbre yerine kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Hayvan\u0131n ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131 sucuk, mumbar ve kokore\u00e7 yap\u0131m\u0131 i\u00e7in terbiyelenirdi. B\u00fcy\u00fckler taraf\u0131ndan haram diye yenilmeyen husyeler ya \u00e7ocuklar i\u00e7in kebap edilir, ya da k\u00f6peklere verilirdi. B\u00f6brek hemen kebap edilir, onun ard\u0131ndan akci\u011fer ve karaci\u011feri kavurma halinde sofraya getirilirdi. \u0130\u00e7ya\u011f\u0131 ve kuyruk ya\u011f\u0131 e\u011fer pay olarak da\u011f\u0131t\u0131lmam\u0131\u015fsa kavurma i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi eritilerek ileriki zamanlarda yemeklerde kullan\u0131lmak \u00fczere k\u00fcplere bas\u0131l\u0131rd\u0131. Kelle, i\u015fkembe, kar\u0131n, ayaklar asla ziyan edilmez muhakkak de\u011ferlendirilirdi. Kemikler de sulu yemeklerin ve \u00e7orbalar\u0131n ba\u015f tac\u0131yd\u0131. Et zaten pay olarak ger\u00e7ek sahiplerine ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. B\u00f6yle bir ortamda b\u00f6yle bir \u015fekilde kurban kesmek hi\u00e7 kimseye eziyet ve i\u015fkence olmaz, etraf kirlenmez, at\u0131k par\u00e7alar kedi ve k\u00f6pek taraf\u0131ndan an\u0131nda temizlenirdi.<\/p>\n \u015eehir ve \u00f6zellikle de apartman hayat\u0131yla birlikte fert ve toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan kurban kesmek de m\u00fc\u015fk\u00fcl ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 hale gelmeye ba\u015flad\u0131. Kesilen kurban\u0131n derisi ya sa\u011flam \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131, ya da verecek uygun bir yer bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in heba ediliyor. Hayvan\u0131n ci\u011feri, kellesi, ayaklar\u0131,\u00a0 ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131, karn\u0131, i\u015fkembesi ve ya\u011flar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman at\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylece mezbahanelerde ve et i\u015fleme tesisleri d\u0131\u015f\u0131nda kesilen k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan\u0131n en az yar\u0131s\u0131, b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan\u0131n ise \u00fc\u00e7te biri kullan\u0131lmaz hale geliyor. Geriye kalan etlerin ne kadar\u0131n\u0131n yoksullara ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, hay\u0131r kurumlar\u0131 diye ba\u011f\u0131\u015flanan kurbanlar\u0131n, etlerin ve derilerin baz\u0131 zararl\u0131 \u00f6rg\u00fctlere gidip gitmedi\u011fi de ayr\u0131 bir mesele! Bu arada muhta\u00e7lara da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gereken etlerin kavurma yap\u0131l\u0131p ev halk\u0131na ayr\u0131lmas\u0131 ciddi bir ahlaki sorun oldu\u011fu gibi, bayram s\u00fcresince a\u015f\u0131r\u0131 yemek yenilmek suretiyle ziyan olan insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 etmememiz gerekiyor.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu olumsuzluklara ra\u011fmen kurban bayram\u0131 sayesinde bar\u0131\u015fma, kayna\u015fma,\u00a0 yoksullar\u0131n halinden anlama, pay verirken onlar\u0131n aya\u011f\u0131na gitme, mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc geli\u015ftirme ve zenginle\u015ftirme gibi fevkalade olumlu geli\u015fmeleri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da belirtmemiz gerekiyor[15]<\/a>.\u00a0 Zira \u0130slam dininin as\u0131l mesajlar\u0131ndan bir tanesi, belki de birincisiinsanlar\u0131n boylar, budunlar halinde k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet yaratmas\u0131d\u0131r[16]<\/a> (Hucurat, 13).<\/p>\n Bu bayram sayesinde y\u0131lda belki bir defa et yiyen insanlar\u0131n sevinci ise her \u015feye bedeldir. \u00dcstelik insanlar, kurban kesimine ba\u015f\u0131ndan sonuna bizzat \u015fahit oldu\u011fu i\u00e7in sava\u015flarda, trafik kazalar\u0131nda, depremlerde, ameliyatlarda vs. kan g\u00f6rmenin meydana getirece\u011fi korkuya kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 oluyor, a\u015final\u0131k kazan\u0131yor. T\u00fcrklerin \u00f6zellikle k\u0131l\u0131\u00e7 ve s\u00fcng\u00fc sava\u015flar\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n sebeplerinden birisinin de bu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek kanaatimizce abart\u0131olmayacakt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok kimsede g\u00f6r\u00fclen kan g\u00f6rme korkusunun aksine \u00e7ocuklu\u011fundan itibaren kurban kesilen ortamlarda b\u00fcy\u00fcyen eski insanlar\u0131n daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve dengeli ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bunu g\u00f6steriyor gibi.<\/p>\n Kurban edilecek hayvan g\u00fczelce beslendikten ve son olarak suvar\u0131ld\u0131ktan sonra sevilip ok\u015fanmak suretiyle bu hayvan\u0131n, insan\u0131n vah\u015fi bir \u00f6ld\u00fcrme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn neticesi de\u011fil, hayat\u0131n mecburi bir ger\u00e7e\u011fi olarak kurban edildi\u011fi duygusu \u00e7ocuklar d\u00e2hil, orada bulunan herkes taraf\u0131ndan iyice i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f olurdu. Kesilecek hayvan\u0131n di\u011fer kurbanl\u0131klardan ayr\u0131larak g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ba\u011flanmas\u0131, bu duygunun en zarif ve naif halidir. \u00c7ok daha rakik kalpli olan kimseler bu i\u015f i\u00e7in daha \u00f6nce hi\u00e7 kullan\u0131lmam\u0131\u015f temiz bir patiska kullanmaya dikkat ederlerdi. B\u00f6ylece hem canl\u0131 bir varl\u0131\u011fa en \u00fcst d\u00fczeyde sayg\u0131 g\u00f6sterilmi\u015f, hem de di\u011fer hayvanlar\u0131n ac\u0131ma duygular\u0131 dikkate al\u0131nm\u0131\u015f oluyordu. G\u00f6z\u00fcn bu \u015fekilde ba\u011flanmas\u0131 kalp rikkatinin zirvesi olup Mevlevilikte ve Bekta\u015filikteki canl\u0131 veya cans\u0131z olsun evrendeki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara sayg\u0131n\u0131n eseridir. Bunun k\u00f6kleri ise \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesi T\u00fcrk inan\u0131\u015f\u0131na kadar gider. Bu ayn\u0131 zamanda Hz. Peygamberin \u201c\u00f6ld\u00fcr\u00fcrken dahi g\u00fczel \u00f6ld\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u201d hadisinin en naif \u015fekilde uygulamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu olumlu ve olumsuz fakt\u00f6rleri dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda de\u011fi\u015fen hayat \u015fartlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kurban kesilmesini sadece bireysel bir ibadet de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal bir de\u011fer ve mesele olarak g\u00f6rmek gerekiyor. \u00d6yleyse onu insanl\u0131k i\u00e7in en g\u00fczel, sa\u011fl\u0131kl\u0131, bereketli ve verimli hale getirmek devletin ve toplum \u00f6nderlerinin g\u00f6revleri olmal\u0131d\u0131r. Ne var ki b\u00fct\u00fcn di\u011fer hadiselerde oldu\u011fu gibi bu konuda da ilgili kurumlar ve ki\u015filer gerekli refleksi g\u00f6steremiyor ve isabetli karar\u0131 alam\u0131yorlar. 1990\u2019larda ezan\u0131n merkezi sistemle okunmas\u0131 ve 2010\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise ramazan ay\u0131 i\u00e7erisinde verilecek fitre miktar\u0131n\u0131n arpaya, bu\u011fdaya, hurmaya, \u00fcz\u00fcme, dar\u0131 ununa vs de\u011fil de bir insan\u0131n bir g\u00fcnl\u00fck yemek masraf\u0131na g\u00f6re belirlenmesi \u015feklindeki teklifimizin ge\u00e7 de olsa kabul edilmesinden cesaret alarak kurban ibadetinin daha iyi \u015fartlarda ve daha faydal\u0131 bir \u015fekilde icra edilmesi i\u00e7in baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi dile getirmek istiyoruz:<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, H\u00fcseyin Atay\u2019\u0131n, Kuran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn mesajlar\u0131n\u0131 yorumlayarak ifade etti\u011fi \u201c\u0130nsan din i\u00e7in de\u011fil, din insan i\u00e7indir\u201d \u015feklindeki veciz ifadeye dayanarak s\u00f6ylemek gerekirse kurban ibadeti de insan i\u00e7indir. \u0130nsan kurban i\u00e7in de\u011fildir. Onun maksad\u0131 hayvanlar\u0131n kan\u0131n\u0131n ak\u0131t\u0131larak bir hayvan\u0131n daha yery\u00fcz\u00fcnden eksiltilmesi olmay\u0131p, yoksul-zengin kayna\u015fmas\u0131na ve dayan\u0131\u015fmas\u0131na sebep haz\u0131rlamak, insan\u0131n en aziz varl\u0131\u011f\u0131 olan can\u0131n nas\u0131l kutsal gayeler i\u00e7in feda edilebilece\u011fini bizzat ya\u015famak ve ya\u015fatmak ve kurban etraf\u0131nda \u00f6zellikle mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturmakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a>https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Korban<\/a> 4 Temmuz 2019 saat 16.15.<\/p>\n [2]<\/a> http:\/\/salom.com.tr\/arsiv\/haber-104174-yahudilikte_kurban.html<\/p>\n [3]<\/a>Ahmet G\u00fc\u00e7, \u201cYahudilikte ve Hristiyanl\u0131kta Kurban\u201d,\u00a0 TDV\u0130A<\/em>, cilt 26, Ankara, 2002, s. 434, 435<\/p>\n [4]<\/a>Bakara, 196; Maide, 2, 95, 97; HacSuresi, 28, 34<\/p>\n [5]<\/a>Maide, 27.<\/p>\n [6]<\/a>9. Tevbe, 114; 11. H\u00fbd, 75.Burada Hz. \u0130brahim\u2019in ve \u0130smail\u2019in s\u0131fat\u0131 olarak zikredilen \u201chilm\u201d kelimesinin \u00e7o\u011fulu olan \u201cahl\u00e2m\u201d karmakar\u0131\u015f\u0131k r\u00fcya anlam\u0131 ifade eder\u00a0 (R\u00e2\u011f\u0131b el-\u0130sfehan\u00ee, M\u00fcfred\u00e2t<\/em>Kur\u2019an Kavramlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>, (Terc. Abdulbaki G\u00fcne\u015f – Mehmet Yolcu), \u0130stanbul, 2015, s. 97). Bu kelimenin bu anlam\u0131, makalemizin konumuzun mahiyetini ve boyutunu a\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fimdilik bu anlama dikkat \u00e7ekmekle yetinece\u011fiz.<\/p>\n [7]<\/a>22. Hac suresi, 37. \u00e2yet<\/p>\n [8]<\/a> Mustafa \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn yorumu i\u00e7in bak: https:\/\/youtu.be\/OUlNYZmVCSA<\/a> 6 Temmuz 2019.<\/p>\n [9]<\/a> Mehmet Okuyan\u2019\u0131n bu y\u00f6ndeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7in: https:\/\/youtu.be\/eCN9DT3rF20<\/a>\u00a0 6 Temmuz 2019.<\/p>\n [10]<\/a> Bu meal i\u00e7in bak: Nusret \u00c7am, \u015eiir Diliyle Kuran\u0131kerim Meali<\/em>, Ankara, 2011, s. 602<\/p>\n [11]<\/a>Tefsirlerde ve hadislerde \u201ckevser\u201d kelimesi hep \u0131rmak \u015feklinde nakledilmi\u015ftir. Cennetteki bu \u0131rma\u011f\u0131n \u00f6zellikleri hakk\u0131nda hadis kitaplar\u0131nda pek \u00e7ok rivayet vard\u0131r, ama bunlar\u0131n hi\u00e7 birinde onun, ayetin i\u015faret etti\u011fi \u015fekilde Hz. Peygamberin neslini devam ettirecek bir \u00e7ocuk olabilece\u011fi imas\u0131 mevcut de\u011fildir. Esasen hadislerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Emeviler\u2019in g\u00f6zetiminde derlenmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, b\u00f6yle bir anlam de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011framas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmamal\u0131d\u0131r. \u201cKevser\u201d kelimesinin dura\u011fan bir g\u00f6l de\u011fil de devaml\u0131 akma \u00f6zelli\u011fine sahip \u0131rmak ile kar\u015f\u0131lanmas\u0131 da sanki arka arkaya gelen ku\u015faklardan ibaret bir nesli ima etmektedir.<\/p>\n [12]<\/a>https:\/\/kurul.diyanet.gov.tr\/Cevap-Ara\/679\/akika-kurbani-nedir-<\/p>\n [13]<\/a>R\u00e2\u011f\u0131b el-\u0130sfahan\u00ee, a.g.e., s. 967.<\/p>\n [14]<\/a>Ali Bardako\u011flu, \u201c\u0130slam\u2019da Kurban\u201d, TDV\u0130A<\/em>; cilt 26, Ankara, 2002, s. 436-440.<\/p>\n [15]<\/a>Kurban ibadetinin hikmetleriyle ilgili olarak b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle ilk kez taraf\u0131m\u0131zdan dile getirilen bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn en b\u00fcy\u00fck delili, ister \u015feker, ister kurban olsun bayramlar i\u00e7in \u00f6zel olarak haz\u0131rlanan yemekler, tatl\u0131lar ve i\u00e7eceklerdir. Mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn zenginli\u011fiyle me\u015fhur olan Gaziantep\u2019in yak\u0131n zamanlarda neredeyse b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u201cyuvarlama\u201d adl\u0131 yeme\u011fi tamamen bir \u015feker bayram\u0131 yeme\u011fi olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131m\u0131 zahmetli ve biraz da t\u00f6rensel oldu\u011fu i\u00e7in bayram d\u0131\u015f\u0131nda kolay kolay yap\u0131lmazd\u0131. \u00c7ocuklu\u011fumda hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re onun en \u00f6nemli malzemesi olan tatl\u0131 yo\u011furt bayramdan haftalar \u00f6nce sipari\u015f verilir ve her Anteplinin bayram sofras\u0131nda bu yuvarlama mutlaka yerini al\u0131rd\u0131. Hatta yo\u011furt bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in veya ba\u015fka bir sebeple bayramda yuvarlama yapamayan kad\u0131nlar\u0131n a\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaman zaman duyard\u0131k.<\/p>\n [16]<\/a>Nusret \u00c7am, Bedevilik \u0130le Uygarl\u0131k Ayr\u0131m\u0131nda Hangi \u0130slam?,<\/em> \u0130stanbul, 2018, s. 20.<\/p>\n\n
\n<\/em>Ne de kanlar\u0131 ula\u015f\u0131r Allah\u2019a onlar\u0131n;
\n<\/em>O\u2019na yaln\u0131z sizin takvan\u0131z eri\u015fir l\u00e2kin.
\n<\/em>Sizi hid\u00e2yete eri\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in
\n<\/em>Allah\u2019\u0131 b\u00fcy\u00fck tan\u0131yas\u0131n\u0131z diye O,
\n<\/em>Bu hayvanlar\u0131 b\u00f6ylece faydan\u0131za verdi sizin.
\n<\/em>M\u00fcjdele, zira m\u00fcjde haklar\u0131d\u0131r, g\u00fczelce verenlerin<\/em>.<\/p>\n
\n<\/em>2) \u00d6yleyse Rabbine namaz k\u0131l, kurban kesiver.
\n<\/em>3) As\u0131l soyu kesik olan kimseler <\/em>sana kin g\u00fcdenlerdir, kin g\u00fcdenler.<\/em><\/p>\n\n