{"id":8794,"date":"2019-12-15T10:30:00","date_gmt":"2019-12-15T07:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=8794&preview=true&preview_id=8794"},"modified":"2019-12-13T15:09:15","modified_gmt":"2019-12-13T12:09:15","slug":"medeniyet-uygarlik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/medeniyet-uygarlik\/","title":{"rendered":"Medeniyet-uygarl\u0131k"},"content":{"rendered":"
\"Orta

Medeniyetin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yer-T\u00fcrkistan<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

B\u00fcy\u00fck devletler kuran ecdad\u0131m\u0131z, b\u00fcy\u00fck ve \u015f\u00fcmull\u00fc medeniyetlere de sahip olmu\u015ftur.
\n<\/em>Bunu aramak, tetkik etmek, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe ve cihana bildirmek bizler i\u00e7in bir bor\u00e7tur.
\n<\/em>T\u00fcrk \u00e7ocu\u011fu ecdad\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a daha b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapmak i\u00e7in kendinde kuvvet bulacakt\u0131r<\/em><\/p>\n

Gazi Mustafa Kemal ATAT\u00dcRK<\/em><\/p>\n

Medeniyet ve uygarl\u0131k e\u015f anlaml\u0131 kavramlar olmakla birlikte bu konuda yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar genel olarak \u201cMedeniyet\u201d kavram\u0131 ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6keni itibar\u0131 ile Arap\u00e7a olsa da T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015ftir. Bu nedenlerle \u201cmedeniyet\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc tercih ettim.<\/em><\/p>\n

S\u00f6zl\u00fcklerde \u201cmedeniyet\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn e\u015f anlam\u0131 da \u201cuygarl\u0131k\u201d olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/em> A\u015fa\u011f\u0131da uzman s\u00f6zl\u00fcklerde uygarl\u0131k kavram\u0131n\u0131n tan\u0131mlar\u0131na yer verilmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n

Bu makalede s\u00f6zl\u00fckteki tan\u0131mlar a\u00e7\u0131klanmayacakt\u0131r. Okuyucunun bu konuda s\u00f6zl\u00fckteki anlamlar\u0131na ula\u015fmas\u0131na kolayl\u0131k sa\u011flamak i\u00e7in bu tan\u0131mlara yer verilmi\u015ftir:<\/em><\/p>\n

uygarl\u0131k-\u011f\u0131<\/em>: <\/em>a. 1. Uygar olma durumu, medeniyet, medenilik. 2. Bir \u00fclkenin, bir toplumun, maddi ve manevi varl\u0131klar\u0131n\u0131n, fikir, sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ilgili niteliklerinin t\u00fcm\u00fc, medeniyet: Ger\u00e7ekten, uygarl\u0131k nimetlerinin gen\u00e7lere bir faydas\u0131 oldu ama daha \u00e7ok bundan b\u00fcy\u00fckler istifade ediyor. -H. E. Ad\u0131var. G\u00fcncel T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck <\/em><\/p>\n

uygarl\u0131k \u0130ng. civilization<\/em>: <\/em>(Lat. civis = yurtta\u015f, kentli): 1. (S\u00f6zc\u00fck anlam\u0131) Barbarl\u0131k durumundan \u00e7\u0131k\u0131p t\u00f6relere ba\u011fl\u0131 olarak belirli bir yurt i\u00e7inde birlikte ya\u015fama. 2. (Sonradan kazand\u0131\u011f\u0131 anlam) Bilim ve tekni\u011fin ilerlemesi ile yarat\u0131lan ya\u015fama ko\u015fullar\u0131 ve bunun sonucu ortaya \u00e7\u0131kan ya\u015famada kolayl\u0131k sa\u011flama, us\u00e7ulla\u015fma ve yetkinle\u015fme, ya\u015fama bi\u00e7imlerinin daha bir incelmesi durumu. 3. (Daha geni\u015f olarak k\u00fclt\u00fcr durumu anlam\u0131na) Geni\u015f bir toplumun b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmlerinde ortak olan dinsel, ahlaksal, estetik, teknik ve bilimsel nitelikteki toplumsal olaylar\u0131n bir b\u00fct\u00fcn\u00fc. BSTS \/Felsefe Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc 1975<\/em><\/p>\n

uygarl\u0131k \u0130ng. civilization: Geli\u015fmi\u015f teknik kaynaklarla bilim ve sanat\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel ba\u015far\u0131lardan olu\u015fan, b\u00fcy\u00fck yay\u0131lma alanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeni, bk. eskil uygarl\u0131k, kr\u015f. k\u00fclt\u00fcr, halk k\u00fclt\u00fcr\u00fc. BSTS \/ Halkbilim Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc 1978<\/em><\/p>\n

uygarl\u0131k \u0130ng. Civilisation: \u0130nsanlar\u0131n daha iyi bir ya\u015fay\u0131\u015fa kavu\u015fmalar\u0131 ve do\u011faya egemen olabilmeleri i\u00e7in g\u00f6sterdikleri \u00e7abalardan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar olup teknik, bilim ve k\u00fclt\u00fcr olarak belirir.\u00a0 BSTS \/ Tarih Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc 1974<\/em><\/p>\n

uygarl\u0131k \u0130ng. civilization: 1. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n elde etti\u011fi uygulay\u0131msal, d\u00fc\u015f\u00fcnsel, sanatsal ve tinsel ba\u015far\u0131lar\u0131n belli bir zaman noktas\u0131ndaki d\u00fczeyi. 2. Belli bir toplumun \u00f6zelli\u011fi olan uygulamalar, d\u00fc\u015f\u00fcnceler, bilgiler, \u00fcr\u00fcnler, tutum ve davran\u0131\u015flar d\u00fczeni, bk. ekin. BSTS \/ Toplumbilim Terimleri 1975<\/em><\/p>\n

Medeniyet adam olmakt\u0131r<\/strong><\/h2>\n

Vatanda\u015fa, \u201cMedeniyet nedir?\u201d<\/em> diye sormu\u015flar, cevap olarak; \u201cAdam olmakt\u0131r.<\/em>\u201d demi\u015f. Bu s\u00f6z\u00fc taaa tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flardan bug\u00fcne kadar olan s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerek.<\/p>\n

Medeniyet, insanca ya\u015faman\u0131n hem felsefesi hem de prati\u011fidir. \u0130nsanca ya\u015famak; insanlar\u0131n hem kendisiyle hem toplumla bar\u0131\u015f\u0131k, ahl\u00e2kl\u0131, adaletli, e\u015fit, dengeli ve huzur i\u00e7inde olmak ve hayvansal g\u00fcd\u00fclerin yerine bu gibi y\u00fcksek de\u011fer ve duygular\u0131 koymak demektir. Herkesin birbirinden emin oldu\u011fu bir ortamda, g\u00fcven ve sayg\u0131 i\u00e7inde sanat, bilim ve teknolojinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 imk\u00e2nlar\u0131 kullan\u0131p hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7aba harcayarak ya\u015fama sanat\u0131d\u0131r, medeniyet.<\/p>\n

Ve meden\u00ee ya\u015faman\u0131n kurucusu ve sigortas\u0131 ise pedagoji yani e\u011fitimdir. (Pedagoji ve e\u011fitim, ayr\u0131 bir inceleme konusudur.)<\/em><\/p>\n

Medeniyetin temeli bilinmeyen tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flara dayan\u0131r<\/strong><\/h2>\n

Ate\u015fin, giysinin, ayakkab\u0131n\u0131n; bak\u0131r\u0131n, demirin, tuncun ke\u015ffinde ve icad\u0131nda, benzer ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131 olan insanlar\u0131n bir araya gelerek topluluk veya millet h\u00e2line gelmesine kadar d\u00fcnyan\u0131n muhtelif yerlerinde bulunan arkeolojik kaz\u0131larda elde edilen kal\u0131nt\u0131larda ve ma\u011fara resimlerinde belirli bir kavmin veya milletin ad\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n

Tarih \u00f6ncesi bilinmeyen \u00e7a\u011flarda gerek tecr\u00fcbelerle gerek tesad\u00fcflerle ve gerekse zihnin bir unsuru olarak d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme ile elde edilen geli\u015fmeler, her ne kadar me\u00e7hul bir ki\u015fi taraf\u0131ndan ke\u015ffedilmi\u015f, icat edilmi\u015f ise de neticede insanl\u0131\u011f\u0131n ortak eseridir. K\u0131saca tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flardaki bu bulu\u015f ve ke\u015fifler hi\u00e7bir millete veya \u0131rka ait de\u011fildir. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle medeniyetin temeli bilinmeyen tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flarda ve ad\u0131 bilinmeyen topluluklar taraf\u0131ndan at\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle medeniyet anonimdir. Ve medeniyetin sahibi hem yoktur hem de herkestir.<\/p>\n

Ancak herhangi bir toplumdur ki bu ke\u015fiflerden veya icatlardan birini yaparak kendine \u00f6zg\u00fc bir ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imi denilen k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturmu\u015ftur. Olu\u015fturulan bu k\u00fclt\u00fcr hem nesillere (gelece\u011fin derinli\u011fine)<\/em> hem de \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 di\u011fer toplumlar aras\u0131nda (geni\u015fli\u011fine) yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Geni\u015fli\u011fine ve derinli\u011fine yayg\u0131nla\u015fan bu ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imine hem tarih \u00f6ncesindeki toplumlar hem de tarih sonras\u0131nda isim alm\u0131\u015f milletler hem \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 milletler hem de sonraki nesiller birtak\u0131m eklemeler, \u00e7\u0131karmalar, d\u00fczeltmeler yapm\u0131\u015flar ve yine derinli\u011fine ve geni\u015fli\u011fine do\u011fru geli\u015fmeler olmu\u015ftur. Buna g\u00f6re insanl\u0131k \u00e2leminde \u00f6nce \u00e7evreye \u00f6zg\u00fc k\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131 sonra medeniyet olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Medeniyet unsurlar\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar geldi\u011fi h\u00e2lde k\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 toplumlar\u0131n tarih sahnesinden \u00e7ekilmesiyle kay\u0131p olmu\u015ftur veya de\u011fi\u015ferek sonraki milletlere naklolmu\u015ftur.<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle ba\u015flang\u0131\u00e7ta giyinmek, bar\u0131nmak ve beslenmeye y\u00f6nelik olu\u015fumlarla ba\u015flayan geli\u015fmeler, giderek hayat\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bulu\u015f ve ke\u015fiflerle beslenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin ihtimal ki daha uzak bir yerde bulunan suyu kaplarla kendi yerle\u015fim b\u00f6lgesine ta\u015f\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015f olan bir toplum, kom\u015fusunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc arklarla sonra k\u00fcnklerle daha sonra topraktan yapt\u0131klar\u0131 borularla, daha sonra maden ve nihayet g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise pl\u00e2stik borularla ta\u015f\u0131may\u0131 g\u00f6r\u00fcp bunu benimsemi\u015f ve kendi de kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu geli\u015fme bir taraftan da sonraki nesillere intikal etmi\u015f. Her nesil de buna yenilerini eklemi\u015ftir. Bu geli\u015fmeleri arkeolojik kaz\u0131lar sonucu elde edilen kal\u0131nt\u0131larda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u0130lkel insan kimdir?<\/strong><\/h2>\n

Medeniyete ili\u015fkin bir mesele de tarih \u00f6ncesi \u00e7a\u011flarda ya\u015fayan inanlara \u201cilkel insanlar\u201d denilmesidir.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n var olu\u015fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar her devirde insanlar kendi devirlerinin en medeni hayat\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle her devirde insanlar hayata tutunmak ve rahat ya\u015famak i\u00e7in kendi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131na g\u00f6re en iyi hayat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r ve sonraki nesillerine k\u0131ymetli tecr\u00fcbeler ve bulu\u015flar b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Medeniyet ise bunlar\u0131n \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin o insanlar demiri ate\u015fe tutup eritmesini bin y\u0131l sonra yapsalard\u0131 biz, bug\u00fcn bin y\u0131l \u00f6nceki bir zamanda ya\u015f\u0131yor olacakt\u0131k. Keza bunun gibi hayvanlar\u0131 evcille\u015ftirme, topra\u011f\u0131 s\u00fcrme, ayakkab\u0131y\u0131 icat etme, duvarlara resim-yaz\u0131lar \u00e7izme gibi tabiatta bulunanlar\u0131 \u0131slah etme\/evcille\u015ftirme veya icat etme yahut ke\u015ffetme gibi i\u015flerle de ge\u00e7 kalsalard\u0131 biz, bug\u00fcn\u00fc ya\u015fayamayacakt\u0131k.<\/p>\n

Bu nedenle onlara \u201cilkel\u201d demek suretiyle a\u015fa\u011f\u0131lamay\u0131 de\u011fil onlara minnet ve \u015f\u00fckran borcumuz oldu\u011funu bilmeliyiz.<\/p>\n

Medeniyetin ba\u015flang\u0131c\u0131 ve T\u00fcrkler [1]<\/sup><\/a><\/strong><\/h2>\n

Medeniyet, insano\u011flunun kendine ve tabiata h\u00fckmetmesidir. \u0130nsano\u011flunun kendine, tabiata h\u00fckmetmesi ve onlar\u0131 kontrol alt\u0131na almas\u0131yla ba\u015flar.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131 olmayan tarih \u00f6ncesi zamanlara ili\u015fkin olup bitenlerin pek \u00e7o\u011funu tarihlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Hatta medeniyet kavram\u0131 i\u00e7inde yer alm\u0131\u015f olan hayvanlar\u0131n evcille\u015ftirilmesi, bu\u011fday\u0131n ekilip bi\u00e7ilmesi gibi geli\u015fmelerin de nerede oldu\u011fu konusundaki bilgiler, kaz\u0131lar yap\u0131ld\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015fmektedir. Bu nedenle zaman ve mek\u00e2n tayinine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalarda farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclmektedir. Tarihlendirmeler ise geriye do\u011fru gittik\u00e7e binli, hatta on binli y\u0131llarla ifade edilirken yakla\u015ft\u0131k\u00e7a y\u00fcz y\u0131llarla ifade edilmektedir.<\/p>\n

Her ne kadar yukar\u0131da medeniyetin ilk olu\u015fumuna ili\u015fkin kesin yarg\u0131lara var\u0131lamasa da yine de bir ba\u015flang\u0131c\u0131 ve bu ba\u015flang\u0131c\u0131 ba\u015flatan bir topluluk vard\u0131r: T\u00fcrkler.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n medeniyete ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131 yer: T\u00fcrkistan<\/strong><\/h2>\n

\u015eu ana kadar bilinen en eski tarih olarak insanl\u0131\u011f\u0131n medeniyete ad\u0131m atmas\u0131 Gerey\u2019in bildirdi\u011fine g\u00f6re T\u00fcrkistan\/Turan\u2019da hayvanlar\u0131n, bitkilerin evcille\u015ftirilmesiyle M.\u00d6. 9-8 bin y\u0131l kadar \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. [2]<\/sup><\/a><\/p>\n

Ancak M. \u00d6. 12 binli y\u0131llara tarihlenen G\u00f6beklitepe kaz\u0131lar\u0131ndaki muntazam yontmalar ve geometrik \u015fekiller ise medeniyetin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n daha eskiye dayand\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret eder. Buradaki ta\u015flar \u00fczerinde bulunan \u015fekiller, tamgalar ile Kazakistan\u2019da bulunanlar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu b\u00f6lgeye Orta Asya\u2019dan gelenler oldu\u011funa da i\u015faret etmektedir. [3]<\/sup><\/a><\/p>\n

Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda medeniyetin ba\u015flang\u0131c\u0131na, daha yak\u0131n zamanlara tarihlenen bug\u00fcnk\u00fc L\u00fcbnan topraklar\u0131na i\u015faret edenler de vard\u0131r.<\/p>\n

Medeniyet, bir\u00e7ok de\u011fi\u015fik unsurlardan meydana gelen bir kavramd\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fim tarihine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131n tabiata h\u00fckmetmesi yani onu kontrol etmek \u00fczere hayvanlar\u0131, bitkileri, topra\u011f\u0131, suyu, ate\u015fi vb. tabiatta var olan her \u015feyi evcille\u015ftirmesi, \u0131slah etmesi ve onlar\u0131 kendi yarar\u0131na kullanmas\u0131 ile medeniyet ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r diyebiliriz.<\/p>\n

Bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak insanlar\u0131n vah\u015fi bir hayattan \u00e7\u0131k\u0131p sosyalle\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 da kabul edilebilir.<\/p>\n

\u0130htimal ki ba\u015flang\u0131\u00e7ta aileler ayr\u0131 ma\u011faralarda veya yerlerde ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak hayatlar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir araya gelmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra aralar\u0131nda sosyal m\u00fcnasebetler tesis ederek gelenekler ve k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Yard\u0131mla\u015fma, misafirlik, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sevgi, anlay\u0131\u015f, payla\u015fma gibi\u2026 Bir grupta bir ki\u015finin buldu\u011fu, ke\u015ffetti\u011fi veya icat etti\u011fi bir \u015feyi payla\u015farak ilk bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar da d\u00f6nemde ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin ta\u015f\u0131 cil\u00e2lamak, ok yapmak, ayakkab\u0131 icat etmek gibi\u2026. Elbette bu olu\u015fumlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi oluk\u00e7a uzun bir zaman diliminde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Her milletin \u00f6zg\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imi olmas\u0131ndan dolay\u0131 k\u00fclt\u00fcr, \u00e7ok \u00e7e\u015fitlidir. Hem ge\u00e7mi\u015ften al\u0131nan k\u00fclt\u00fcr hem \u00e7a\u011fda\u015f toplumlar\u0131n etkilenmesiyle olu\u015fan k\u00fclt\u00fcr, bilim ve teknolojiyle de birle\u015ferek medeniyet denilen b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n ortak de\u011ferini olu\u015fturmu\u015ftur.\u00a0 K\u0131saca medeniyet, k\u00fclt\u00fcrlerin kesi\u015fti\u011fi yani ortak noktas\u0131d\u0131r ve b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n ortak payla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Din\u00ee a\u00e7\u0131dan medeniyetin ba\u015flang\u0131c\u0131<\/strong><\/h2>\n

Medeniyetin ba\u015flang\u0131c\u0131na din\u00ee a\u00e7\u0131dan bakacak olursak medeniyet \u00c2dem Peygamberin K\u00e2be\u2019yi yapmas\u0131yla ba\u015flar. Mekke \u015fehrini kurmu\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131yla burada ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ift\u00e7ilikle u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve bu nedenle \u00e7ift\u00e7ilerin piri\/ustas\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer medeniyete din\u00ee inan\u0131\u015flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 aran\u0131yorsa, bu da ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Sonra gelen peygamberlerin her biri de medeniyeti ad\u0131m ad\u0131m ilerletecek bilgi ve becerilere sahip idiler.<\/p>\n

\u00d6zellikle \u015eit ve \u0130dris Peygamberler; matematik, kimya ve fen biliminin kurucular\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. [4]<\/sup><\/a><\/p>\n

Peygamberler tarihi \u00f6zetle b\u00f6yle yaz\u0131yor.<\/p>\n

Medeniyeti anlamak i\u00e7in<\/strong><\/h2>\n

Ancak medeniyeti anlamak i\u00e7in ona hangi a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nemlidir. E\u011fer, medeniyete;<\/p>\n

Bilim ve teknoloji y\u00f6n\u00fcnden bak\u0131yorsak medeniyet, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme sanat\u0131d\u0131r. Bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme, akl\u0131 tabiata ve \u00e7evreye uygulayarak tabiattan ve \u00e7evreden yeni \u00e7\u0131kar\u0131mlar elde etmektir. [5]<\/sup><\/a><\/p>\n

Sosyoloji y\u00f6n\u00fcnden bak\u0131yorsak medeniyet, birlikte bar\u0131\u015f ve ho\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fc ya\u015famakt\u0131r.<\/p>\n

Ahl\u00e2k\u00ee y\u00f6nden bak\u0131yorsak medeniyet, do\u011fru ya\u015famakt\u0131r. [6]<\/sup><\/a><\/p>\n

Evrensel y\u00f6nden bak\u0131yorsak medeniyet, insanlar\u0131n iyili\u011fine hizmet edecek \u015fekilde bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famakt\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fa a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak medeniyet, topra\u011f\u0131, suyu, havay\u0131, \u00e7evrenin ve \u00e7evrede ya\u015fayan a\u011fa\u00e7lar\u0131 ve hayvanlar\u0131 koruyacak \u015fekilde ya\u015famakt\u0131r.<\/p>\n

Psikoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak medeniyet, bireyin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacak \u015fekilde kendi ile ve toplum ile bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famakt\u0131r.<\/p>\n

Bireysel a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak medeniyet, en az kendi hak ve hukuku kadar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve hukukunu g\u00f6zeterek ya\u015famakt\u0131r.<\/p>\n

Y\u00f6netim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak hukuk, demokrasiyi benimsemi\u015f, l\u00e2ik bir anlay\u0131\u015f ortam\u0131 yaratacak \u015fekilde h\u00fcr ve e\u015fitlik\u00e7i anlay\u0131\u015f ortam\u0131nda ya\u015famak ve ya\u015fatmakt\u0131r.<\/p>\n

E\u011fitim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak medeniyet, d\u00fc\u015f\u00fcnen, soran-sorgulayan, fikri h\u00fcr, irfan\u0131 h\u00fcr, vicdan\u0131 h\u00fcr, nazik, g\u00fczel konu\u015fan insanlar yeti\u015ftirmektir.<\/p>\n

Ekonomik a\u00e7\u0131dan bak\u0131yorsak medeniyet, m\u00fcte\u015febbis, para kazanmas\u0131n\u0131 ve harcamas\u0131n\u0131 bilen tutumlu insanlar yeti\u015ftirmektir.<\/p>\n

Tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131yorsak medeniyet, \u00fclkesinin ve milletinin gelece\u011fini korumak, geli\u015ftirmek i\u00e7in tarihi olaylardan sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak, onlar\u0131 yorumlamakt\u0131r.<\/p>\n

Milliyet\u00e7ilik y\u00f6n\u00fcnden bak\u0131yorsak medeniyet, milletinin meden\u00ee tarihini bilmek, \u00fclk\u00fcc\u00fc milliyet\u00e7i de\u011ferlere sahip olmakt\u0131r. [7]<\/sup><\/a><\/p>\n

Felsefe y\u00f6n\u00fcnden bak\u0131yorsak medeniyet, okuduklar\u0131ndan, anlad\u0131klar\u0131ndan, g\u00f6rd\u00fcklerinden ve bildiklerinden bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kararak yeni fikirler ortaya koymakt\u0131r.<\/p>\n

G\u00fczel sanatlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan medeniyete bak\u0131yorsak, insan\u0131n kendini, ba\u015fkalar\u0131n\u0131, tabiat\u0131 ve olaylar\u0131 g\u00f6ze ve kula\u011fa (duygulara) en g\u00fczel ve etkileyici olmak \u00fczere k\u00e2\u011f\u0131da (edebiyat), ta\u015fa (an\u0131t kitabeler), ta\u015ftan (yontu\/heykel), tuvale (resim), sese (m\u00fczik, hitabet), hareketlere (jimnastik) ince bir nak\u0131\u015f gibi oyalamakt\u0131r\/ i\u015flemektir. [8]<\/sup><\/a><\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131lardan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u201cmedeniyet\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011fulu yoktur, zira medeniyet aksine pek \u00e7ok bile\u015fenin ad\u0131d\u0131r ve bu nedenle de \u00e7o\u011fulcu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 vard\u0131r. [9]<\/sup><\/a><\/p>\n

Medeniyet, daha ilk insan\u0131n \u00f6zel ya\u015fay\u0131\u015f\u0131na bir bi\u00e7im vermesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tarih \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131 yaz\u0131n\u0131n icad\u0131 ile ba\u015flatsak bile insanl\u0131\u011f\u0131n medeniyet tarihini ilk \u00e7izginin kayalara, ma\u011faralara \u00e7izildi\u011fi tarihten ba\u015flatmak gerekir. Pedagojinin tarihini ise daha \u00f6nceki zamanlardan ba\u015flatmak anlams\u0131z olmaz. Zira o zamanlarda da ana-baba; \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 kendi ya\u015fad\u0131klar\u0131 gibi yeti\u015ftirmi\u015flerdir. Bu onlar\u0131n hayatiyetlerinin devam\u0131 i\u00e7in zorunludur. \u00d6rne\u011fin, ava gitmeyi, avlanmay\u0131, kayalara yaz\u0131 yazmay\u0131 ve bu yaz\u0131lar\u0131 okumay\u0131 (anlamland\u0131rmay\u0131)<\/em>, zamanla ate\u015f yakmay\u0131, hayvanlar\u0131 evcille\u015ftirmeyi vb. \u00f6\u011freterek geleneksel e\u011fitimi ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

K\u0131saca medeniyet; bir milletin k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle birlikte insanl\u0131k \u00e2lemi i\u00e7inde onurluca ya\u015famas\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Medeniyet tarihi, insanlar\u0131n tabiata h\u00fckmetmesinin, tabiat\u0131 evcille\u015ftirmesinin ve tabiat\u0131n zorluklar\u0131na kar\u015f\u0131 tedbirler al\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve tabiat\u0131 okuyarak tabiat ve ak\u0131l bilimlerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/em><\/p>\n

Medeniyetin bile\u015fenleri<\/strong><\/h2>\n

Medeniyetin ne oldu\u011funa ili\u015fkin yukar\u0131da de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131lardan k\u0131sa tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tan\u0131mlar, bu kitap dizisi i\u00e7inde ayr\u0131 ayr\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ancak bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 daha b\u00fct\u00fcnc\u00fcl ifade etmek istersek medeniyet dedi\u011fimiz kavram\u0131n i\u00e7inde \u015fu elemanlar\u0131 g\u00f6rebiliriz:<\/p>\n

    \n
  1. Felsefe<\/li>\n
  2. Sosyolojik unsurlar: Her toplumun \u00f6zel hayat\u0131, bu \u00f6zel hayat\u0131n y\u0131llar i\u00e7inde bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ba\u015fka toplumlarla da payla\u015f\u0131lmas\u0131: ya\u015fama bi\u00e7imi, ahl\u00e2k, hukuk gibi.<\/li>\n<\/ol>\n

    Toplumun \u00f6zel hayat\u0131 ve ba\u015fka insanlarla payla\u015famad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel gelenekleri, \u00e2detleri, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, mill\u00ee duygular\u0131 vb.<\/p>\n

    Ge\u00e7mi\u015fte toplumun \u00f6zel hayat\u0131 olmu\u015f olmakla birlikte daha sonra zamanlarda, toplumsal etkile\u015fimlerle payla\u015farak ortakl\u0131k kurduklar\u0131 baz\u0131 temel konular: hukuk, insan haklar\u0131, \u00e7evre bilinci, ahl\u00e2k, modernite vb.<\/p>\n

    3. Bilim.<\/p>\n

    4. Teknoloji.<\/p>\n

    5. G\u00fczel Sanatlar.<\/p>\n

    6. K\u00fclt\u00fcr [10]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Anav k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve G\u00f6beklitepe<\/strong><\/h2>\n

    Medeniyet denilen ya\u015fama bi\u00e7iminin zaman ilerledik\u00e7e iyile\u015ftirilmesi s\u00fcreci, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle hi\u00e7bir topluma veya ki\u015fiye ait de\u011fildir. Ancak bir ba\u015flang\u0131\u00e7 g\u00f6stermek i\u00e7in medeniyetin ak\u0131lla i\u015fi birle\u015ftirerek hayvanlar\u0131n, topra\u011f\u0131n, bitkilerin evcille\u015ftirilmesi ve madenlerin i\u015flenmesini kabul edersek \u00f6ncelikle Anav k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yahut medeniyetinden s\u00f6z edilmelidir. Bu da M.\u00d6. 9000-8000 y\u0131llar\u0131na kadar geriye gitmektedir.<\/p>\n

    Ancak, bu tarihten daha \u00f6ncesine ait son buluntularda G\u00f6beklitepe ise 12 500 y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenmektedir. Anadolu\u2019nun G\u00fcneyinde ve Urfa civar\u0131nda bulunan G\u00f6beklitepe ile ilgili olarak hen\u00fcz bir toplulu\u011fa mal edilecek bulgular yoktur. G\u00f6beklitepe\u2019de bu mabedi yapanlar kimdir? Ta\u015flar\u0131 fevkal\u00e2de m\u00fckemmel olarak yontmu\u015f olan insanlar nereden gelmi\u015fler, nereye gitmi\u015fler bu bilgiler hen\u00fcz me\u00e7huld\u00fcr.<\/p>\n

    Ne kadar medeniyiz?<\/strong><\/h2>\n

    Sosyoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan medeniyeti \u00fc\u00e7 kategoride d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bunlar, ki\u015finin meden\u00ee olu\u015fu, toplumun meden\u00ee olu\u015fu ve devletin meden\u00ee olu\u015fu.<\/p>\n

    Ba\u015fl\u0131ktaki soruya cevap verebilmek i\u00e7in her kategori ayr\u0131 ayr\u0131 incelenmelidir.<\/p>\n

    Ki\u015filerin\/bireylerin meden\u00ee olu\u015fu yani meden\u00ee davran\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olmas\u0131. Bu aile i\u00e7inde, okul ortam\u0131nda ve \u00e7evre taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n

    Ki\u015filerin meden\u00ee olmas\u0131 toplum kurallar\u0131na ve yasalara uymas\u0131, karakterli, ahl\u00e2kl\u0131, bir i\u015f sahibi, faziletli, onurlu, adil ve \u00e7evre bilinci olmas\u0131; bilimde, sanatta, edebiyatta yarat\u0131c\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncesinde h\u00fcr olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Toplumun meden\u00ee olmas\u0131, esasen bireylerin birer birer meden\u00ee olmas\u0131 ile ilgilidir. Buna il\u00e2veten toplumda yarat\u0131lm\u0131\u015f olan ve ya\u015fanan geleneklerden zaman\u0131n \u015fartlar\u0131na uygun olmayanlar\u0131 yava\u015f yava\u015f de\u011fi\u015ftirmesi, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bu y\u00f6nde e\u011fitmesidir.<\/p>\n

    Devletin meden\u00ee olmas\u0131, toplumun yarar\u0131na ya\u015famay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 yasalar \u00e7\u0131kartmas\u0131, anayasada vaz\u2019 edilen h\u00fck\u00fcmlere uymas\u0131, bilimi, tar\u0131m\u0131, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik etmesi, e\u015fit e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve ekonomi imk\u00e2nlar\u0131 sa\u011flamas\u0131 gibi hususlar\u0131 kapsar.<\/p>\n

    \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n medeni olmas\u0131, nerede ya\u015farsa ya\u015fas\u0131n insanlar\u0131n sevincini payla\u015fmas\u0131, felaketlerine \u00fcz\u00fclmesi, insanl\u0131\u011f\u0131n ortak de\u011ferlerine sayg\u0131 duymas\u0131 ve onlar\u0131 korumas\u0131 gibi hususlar\u0131 kapsar.<\/p>\n

    Ne kadar meden\u00ee oldu\u011fumuzu bu ve bunun gibi kriterlere g\u00f6re kendimizi de\u011ferlendirerek anlayabiliriz.<\/p>\n

    Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n

    [1]<\/sup><\/a> Her ne kadar yaz\u0131l\u0131 tarih, yaz\u0131n\u0131n icad\u0131 ile M.\u00d6. 3200\u2019l\u00fc y\u0131llarda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcnse de daha sonraki zamanlara ili\u015fkin pek \u00e7ok olay\u0131n ve hatta ki\u015filerin do\u011fum ve \u00f6l\u00fcm tarihlerinde bile az-\u00e7ok farkl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir. Burada da az-\u00e7ok tarih tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

    [2]<\/sup><\/a> Be\u015f Bin Y\u0131ll\u0131k S\u00fcmer T\u00fcrkmen Ba\u011flar\u0131, Begmyrat Gerey, M\u00fcnhe\/Almanya 1987, Terc\u00fcme Dr. Dursun Ayan, G\u00fcnT\u00fcrk Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

    Not: Bu konu, Medeniyet ve Pedagoji Tarihi adl\u0131 bilgi a\u011f\u0131 (ansiklopedisi) adl\u0131 kitab\u0131mda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmi\u015ftir.<\/p>\n

    [3]<\/sup><\/a> M.\u00d6. 10 000 (12 500) y\u0131l olarak tarihlenen ve gizemini koruyan G\u00f6beklitepe <\/strong>bulgusunun tarihleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fimdilik benzeri g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. Ancak, bu arkeolojik yap\u0131n\u0131n yukar\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen l\u00e2birent \u015feklindeki kesiti daire \u015feklinde bir l\u00e2birent bi\u00e7imi g\u00f6steriyor\u2026<\/p>\n

    Bu a\u00e7\u0131dan konu ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Altay k\u00fclt\u00fcr\u00fc alan\u0131nda M.\u00d6. 10000 \u00f6tesi dairesel \u015fekildeki kaya \u00fcst\u00fc \u00e7izimlerde l\u00e2birent izlenimi veren tamgalar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bir di\u011fer \u00f6rne\u011fi, yap\u0131 temeli \u015feklinde de K\u0131rg\u0131zistan\u2019da bulunan Solovki b\u00f6lgesinde benzer bir l\u00e2birent bi\u00e7imi yer al\u0131yor\u2026 (Ergun \u00d6zgen<\/em>, <\/em>http:\/\/blog.istanbul1881.com\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/tepe10.jpg<\/em><\/a>)<\/em> Bu a\u00e7\u0131klama metinde g\u00f6rsellerle destekleniyor.<\/p>\n

    [4]<\/sup><\/a> G\u00f6beklitepe\u2019deki ta\u015flar \u00fczerine oyulmu\u015f veya kabart\u0131lm\u0131\u015f geometrik \u015fekillerin \u2013belki de- bu peygamberlerin daha sonraki nesillerinden olan insanlar olabilir. Zira b\u00fct\u00fcn peygamberler Urfa\u2019y\u0131 ve Mezopotamya\u2019y\u0131 da i\u00e7ine alan Orta Do\u011fu co\u011frafyas\u0131nda g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

    [5]<\/sup><\/a> Tabiattan maksat, d\u0131\u015f d\u00fcnyam\u0131zdaki b\u00fct\u00fcn canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler ve bu ili\u015fkilerden elde edilen sebep sonu\u00e7 kanunlar\u0131 ile yeni neticelere ula\u015fmak i\u00e7in tabiat bilimlerine (fizik, kimya, astronomi vb.) katk\u0131da bulunmak \u00fczere icatlar ve bulu\u015flar; \u00e7evreden kas\u0131t ise her bireyi ku\u015fatan di\u011fer bireylerle ilgili hem kendi hem de ba\u015fkalar\u0131 hakk\u0131nda sosyolojik neticeler ve yeni kuramlar ve kurallar ortaya koymak: Felsefe, Psikoloji, Sosyoloji vb.<\/p>\n

    [6]<\/sup><\/a> Do\u011fru\/d\u00fcr\u00fcst ya\u015famak; toplumun ve insanl\u0131\u011f\u0131n yayg\u0131n olarak benimsedi\u011fi genel kurallar\u0131na ve yasalara uygun ya\u015famakt\u0131r. Bunun en belirgini g\u00f6stergelerinden biri s\u00f6zlerinin, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ve inanc\u0131n\u0131n i\u00e7tenlikle uyumlu olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    [7]<\/sup><\/a> \u00dclk\u00fcc\u00fc milliyet\u00e7ilik ayr\u0131 bir inceleme konusu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    [8]<\/sup><\/a> Daha ba\u015fka pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan tan\u0131mlama yap\u0131labilir.<\/p>\n

    [9]<\/sup><\/a> G\u00fcnl\u00fck konu\u015fmalarda ve bazen \u201cmedeniyetler\u201d s\u00f6z\u00fc kullan\u0131lsa da \u00e7o\u011fu zaman \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d yerine kullan\u0131lmaktad\u0131r. Anav k\u00fclt\u00fcr\u00fc gibi.<\/p>\n

    [10]<\/sup><\/a> Bu unsurlar\u0131n her biri tan\u0131mlar\u0131, kapsamlar\u0131 ve felsefeleri y\u00f6n\u00fcnden incelenmi\u015ftir. Ayr\u0131 makale konular\u0131d\u0131r.<\/p>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Medeniyet insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n ortakla\u015fa olu\u015fturdu\u011fu, payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme ve ya\u015fama bi\u00e7imidir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak ya\u015fam merkezi olmas\u0131 nedeniyle genel anlamda k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclse bile medeniyet bak\u0131m\u0131ndan ortak noktalar\u0131 fazlad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":124,"featured_media":8798,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[61,62,66],"tags":[1128,1127,1126,1124,1129,1125],"coauthors":[1131],"class_list":["post-8794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-egitim-kultur","category-siyaset-tarih","tag-anav-kulturu","tag-arkeoloji","tag-gobeklitepe","tag-medeniyet","tag-turk-medeniyeti","tag-uygarlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/124"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8794"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8815,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8794\/revisions\/8815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8794"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=8794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}