{"id":9537,"date":"2020-02-27T19:30:00","date_gmt":"2020-02-27T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=9537&preview=true&preview_id=9537"},"modified":"2020-02-28T13:45:28","modified_gmt":"2020-02-28T10:45:28","slug":"turk-dunyasinda-lider-kultu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/turk-dunyasinda-lider-kultu\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda lider k\u00fclt\u00fc"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Bir durumun k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden bahsetti\u011fimizde \u00e7evremizdeki insanlar bize daha k\u00f6t\u00fc bir durumu g\u00f6stererek bizim \u015fik\u00e2yetimizi bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve kendimizi adad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fclkemizin y\u00f6netim \u015feklinden \u015fik\u00e2yet edince de hemen bu mekanizma devreye giriyor ve \u00f6n\u00fcm\u00fcze daha k\u00f6t\u00fc \u00f6rnekler s\u0131ralanarak bizim isyan\u0131m\u0131z bast\u0131r\u0131lmaya, etkisiz k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. O k\u00f6t\u00fc \u00f6rnekleri biliyoruz, onlar varlar ve ger\u00e7ekler lakin onlar orada dururken \u015fu muhakemeyi yapmam\u0131za engel bir durum var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Biz bu \u015fekilde y\u00f6netilmeyi hak ediyor muyuz?<\/h2>\n

\u0130bn Haldun, asabiye kavram\u0131n\u0131 \u00a0\u201criyaset\u201d kavram\u0131 ile birlikte ele al\u0131r. Kan ba\u011f\u0131 asabiyesi dedi\u011fimiz \u015feyin bir kurucu g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadele s\u00fcrecinde riyasetin belirleyici bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. \u00a0Kan ba\u011f\u0131 dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n cidd\u00ee bir diren\u00e7 ortaya \u00e7\u0131karabilece\u011fini ancak bu direnci iyi bir liderin kurucu bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini ileri s\u00fcrer. T\u00fcrk tarihi i\u00e7in millet kimli\u011finin hen\u00fcz yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131 bir araya getirip derleyen toplayan karizmatik liderler, bu kabileler federasyonunu bir siyasal organizasyona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyorlard\u0131. Hobsbawm\u2019 \u0131n teorisiyle izah edecek olursak; hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 olarak benimseyen g\u00f6\u00e7ebe T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle sert k\u0131\u015f mevsimini atlatacak ia\u015feye sahip olamamas\u0131, onlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131\u011f\u0131 bask\u0131n, talan ve ya\u011fma gibi yollarla kapatmaya itmekteydi. Bu durum sadece eski T\u00fcrkler i\u00e7in de\u011fil d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt taraf\u0131nda ayn\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa sahip olan b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fc ve g\u00f6\u00e7ebeler i\u00e7in de ge\u00e7erliydi.<\/p>\n

T\u00fcrklerin di\u011ferlerinden fark\u0131 kan ba\u011f\u0131 asabiyelerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131, g\u00f6\u00e7ebe bir hayat s\u00fcrmeleri, militarist bir toplum \u00f6rg\u00fctlenmesine sahip olmalar\u0131d\u0131r.<\/h2>\n

Bu \u00f6zellik bu da\u011f\u0131n\u0131k boylar\u0131n bir araya getirildiklerinde h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7l\u00fc, sistemli ve yok edici bir orduya d\u00f6n\u00fc\u015fmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ordular\u0131n Mete Yabgu, \u0130lteri\u015f Ka\u011fan gibi liderlerin \u00f6nderli\u011finde bol ganimetli asker\u00ee seferler yapmalar\u0131 siyasal bir organizasyona d\u00f6n\u00fc\u015fme motivasyonu yaratm\u0131\u015f ve bu siyasal organizasyon \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda milletle\u015fme s\u00fcreci i\u00e7ine girmi\u015f ve benze\u015fmi\u015flerdir. Bu nedenle Mete Yabgu, \u00c7in h\u00fck\u00fcmdar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta \u201cbozk\u0131rda kolu ok ve yay tutan b\u00fct\u00fcn kavimleri Hun yapt\u0131m\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lteri\u015f Ka\u011fan\u2019\u0131n ismiyle m\u00fcsemma olmas\u0131 da bu c\u00fcmledendir. Bu kavimleri bir \u00fclk\u00fc etraf\u0131nda bir araya getirmekten daha zor olan\u0131 onlar\u0131 bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda tutabilmektir. Bu nedenle karizmatik liderler ayr\u0131lma temay\u00fcl\u00fcnde olanlara da zaaf g\u00f6stermeden yerine g\u00f6re g\u00fc\u00e7 kullanarak yerine g\u00f6re de ganimetten pay vererek, han-\u0131 ya\u011fma yapt\u0131rarak yeni in\u015fa edilen siyasal \u00e7at\u0131 alt\u0131ndan ayr\u0131lmalar\u0131na izin vermemi\u015ftir. Bozk\u0131rdaki kaos herkesin zarar\u0131na oldu\u011fu i\u00e7in onun yerine kozmosu in\u015fa eden g\u00fc\u00e7l\u00fc liderler ayn\u0131 zamanda \u00fcst kimlikleri in\u015fa edecek kudreti de kendilerinde bulabilmi\u015ftir. Bu liderler destanlara, efsanelere konu olmu\u015f onlar\u0131n \u015fahs\u0131nda tanr\u0131dan kut alm\u0131\u015f bir lider k\u00fclt\u00fc olu\u015fmu\u015ftur. Bu liderlerin in\u015fa etti\u011fi siyasal mekanizmaya kar\u015f\u0131 bazen b\u00fcy\u00fck isyanlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f kimi zaman t\u00f6reye riayet etmedikleri gerek\u00e7esiyle taht\u0131ndan indirilenler de olmu\u015ftur. Ancak kut sahibi olanlar yani karizmas\u0131 olanlar durumlar\u0131n\u0131 koruyabilmi\u015f ve y\u00f6neticili\u011fe lay\u0131k olduklar\u0131n\u0131 ispat etmi\u015ftir. T\u00f6reye riayet etmeyen ka\u011fanlar\u0131n tahttan indirilmesi ancak d\u00fc\u015f\u00fck profilli liderlere uygulanabilmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Sultan Melik\u015fah devrinde Bat\u0131 Karahanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Ahmed Han\u2019\u0131n t\u00f6re gere\u011fi tahttan indirilip bo\u011fulmas\u0131 b\u00f6yle bir uygulamad\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc liderler halk\u0131n\u0131 memnun etti\u011fi, onlara g\u00fcvenlik, refah sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e kimsenin onlar hakk\u0131nda b\u00f6yle bir uygulamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi beklenmezdi.<\/p>\n

\"\"

Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim ve Kanun\u00ee Sultan S\u00fcleyman gibi karizmatik liderler kendilerinden sonraki nesillerin dahi me\u015fruiyetini kurtaracak bir lider k\u00fclt\u00fc yaratm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p><\/div>\n

Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 ise \u015eeyh\u00fclislam ve onun fetvas\u0131na g\u00f6re hareket eden yeni\u00e7eri te\u015fkilat\u0131nca s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktayd\u0131. Bu kontrol mekanizmas\u0131 Osmanl\u0131 sultanlar\u0131n\u0131 dizginliyor hatta bazen bahsetti\u011fimiz profile sahip olamayanlar\u0131 taht\u0131ndan dahi ediyordu. Osmanl\u0131 sultanlar\u0131 aras\u0131ndan \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fc liderlerin bu mekanizmay\u0131 etkisiz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ektir ki bu devrin h\u00e2kimiyet telakkisine \u00e7ok da ters bir durum de\u011fildi. Her devirde oldu\u011fu gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc liderler ya kitleleri pe\u015finden s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor ya da organize etti\u011fi devlet mekanizmas\u0131 ve ordu g\u00fcc\u00fc sayesinde kitleleri kendine r\u00e2m ediyordu. Bu sultanlar kelimenin tam anlam\u0131yla \u201cpadi\u015fah\u201dt\u0131. Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim ve Kanun\u00ee Sultan S\u00fcleyman gibi karizmatik liderler kendilerinden sonraki nesillerin dahi me\u015fruiyetini kurtaracak bir lider k\u00fclt\u00fc yaratm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Modern T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra monar\u015fi la\u011fvedilerek parlamenter demokrasiye ve cumhuriyet y\u00f6netim bi\u00e7imine ge\u00e7ilmi\u015ftir. Mebusan meclisi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019ne evrilmi\u015f akabinde 1950\u2019de \u00e7ok partili hayata ge\u00e7ilmi\u015f\u00a0bu s\u0131rada\u00a0parlamentoda\u00a0kontroll\u00fc bir muhalefetle \u00e7ok partili hayat denemeleri ise k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmu\u015ftur. Tek partili s\u00fcre\u00e7te gen\u00e7 cumhuriyet enerjisini daha \u00e7ok rejimi g\u00fc\u00e7lendirmeye ve devrimleri halka indirmeye harcam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te Bat\u0131 demokrasilerinden farkl\u0131 olarak gen\u00e7 cumhuriyetin karizmatik kurucu lideri Mustafa Kemal Atat\u00fcrk etraf\u0131nda yeni bir lider k\u00fclt\u00fc in\u015fa edilmi\u015ftir. \u00a0Daha sonra bu k\u00fclt, baz\u0131 \u00e7evreler taraf\u0131ndan do\u011fal yap\u0131s\u0131ndan soyutlanarak ideolojik bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve \u201cKemalizm\u201d olarak takdim edilmi\u015f hatta dayat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019ten ve \u00e7ok partili hayata ge\u00e7i\u015ften sonra Atat\u00fcrk ad\u0131 etraf\u0131nda te\u015fekk\u00fcl eden lider k\u00fclt\u00fc muhafaza edilmi\u015f, karizmatik liderler s\u00fcreci sona ermemi\u015f ve yeni liderlerle <\/span>lider k\u00fclt\u00fc<\/i><\/em> varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmi\u015ftir. Demokratik olma iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kan liderler bile T\u00fcrk halk\u0131ndaki lider k\u00fclt\u00fc ve siyasal k\u00fclt\u00fcr \u00fczerinden yeniden tan\u0131mlanm\u0131\u015f, ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f ve etraflar\u0131nda belki de istememelerine ra\u011fmen yeniden bir lider k\u00fclt\u00fc in\u015fa edilmi\u015ftir. Amiyane tabirle m\u00fcritleri taraf\u0131ndan u\u00e7urulan \u015feyh durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 kahramanlar\u0131ndan \u0130smet Pa\u015fa\u2019dan sonra maruz kald\u0131\u011f\u0131 muamelenin de etkisiyle Adnan Menderes etraf\u0131nda olu\u015fturulan karizmatik ve masum lider halesi b\u00f6yle yorumlanabilir. Ancak daha sonraki s\u00fcre\u00e7te “Karao\u011flan” olarak kitlelere mal olan B\u00fclent Ecevit; “Hoca” s\u0131fat\u0131yla y\u00fcceltilen Necmettin Erbakan ya da “Ba\u015fbu\u011f” s\u0131fat\u0131yla b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkleri birle\u015ftirece\u011fi umulan Alparslan T\u00fcrke\u015f gibi karizmatik liderlerin etraf\u0131nda bir t\u00fcr dokunulmazl\u0131k z\u0131rh\u0131 \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve bir lider k\u00fclt\u00fc olu\u015fmu\u015ftur.\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkistan\u2019\u0131n en habis hastal\u0131\u011f\u0131 boyculuktur.<\/h2>\n

Emir Timur gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir liderin etraf\u0131nda te\u015fekk\u00fcl eden lider k\u00fclt\u00fc, kendisinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bile asker\u00ee ba\u015far\u0131lar\u0131, emsalsiz imar faaliyetleri nedeniyle ya\u015famaya hatta neslinden gelen hanlar\u0131 dahi ihata etmeye devam etmi\u015ftir. Timuro\u011fullar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra T\u00fcrkistan\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan hanl\u0131klarda iktidar\u0131 elinde bulunduran liderler klasik \u201cdespot\u201d tan\u0131m\u0131na uygun olarak halk\u0131 nazar-\u0131 dikkate almayan bir y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131 benimsediler. \u0130\u00e7lerinde \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc liderler olmamas\u0131 bir yana kendi aralar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri k\u0131yas\u0131ya m\u00fccadelede iyice zay\u0131f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ihmal etmi\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen iktidarlar\u0131n\u0131 Rus istilas\u0131na kadar devam ettirebildiler. Bu s\u00fcre\u00e7te k\u00f6hne zihniyetin bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131 ile mustarip olan T\u00fcrkistan\u2019\u0131n en habis hastal\u0131\u011f\u0131 boyculuktur. Bu sebeple b\u00fct\u00fcn boylar\u0131 tek bir siyasal kimlik alt\u0131nda birle\u015ftirecek karizmatik bir liderin \u00e7\u0131kmamas\u0131 T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 Timur r\u00f6nesans\u0131na kontrast olu\u015fturacak \u015fekilde derin bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc i\u00e7ine sokmu\u015ftur.<\/p>\n

T\u00fcrkistan halklar\u0131n\u0131n a\u015fina olduklar\u0131 siyas\u00ee gelenek T\u00fcrkistan\u2019\u0131 istila eden \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n otokrat y\u00f6netim tarz\u0131na \u00e7ok da ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fcyordu. Rus idaresine kar\u015f\u0131 ayaklanmalar\u0131n\u0131n sebebini otokrasiden daha \u00e7ok dil, din ve k\u00fclt\u00fcr bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 olmalar\u0131 olarak de\u011ferlendirmek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Zaman zaman patlak veren zay\u0131f isyanlar\u0131 kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131lan T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri, basiretli ve ferasetli liderler \u00e7\u0131karamaman\u0131n bedelini esaretle \u00f6demi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7arl\u0131k rejimin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra T\u00fcrkistan\u2019a h\u00e2kim olan Sovyet sistemi de benzer \u015fekilde \u201chalklar\u0131n babas\u0131\u201d rol\u00fcndeki Stalin\u2019in etraf\u0131nda in\u015fa edilen lider k\u00fclt\u00fcn\u00fc kurumla\u015ft\u0131rarak proleter diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015f\u0131na politb\u00fcroyu <\/i><\/em>onun en tepesine de karizmatik Sovyet liderlerini konumland\u0131rd\u0131. Stalin\u2019in \u201cSovyet vatanda\u015f\u0131\u201d \u00fcretme projesi o denli ba\u015far\u0131l\u0131 oldu ki, 1944\u2019te ata yurtlar\u0131 Kafkasya\u2019dan s\u00fcr\u00fclen Kara\u00e7ay- Malkar T\u00fcrklerinin gen\u00e7 kom\u00fcnistleri kendilerine reva g\u00f6r\u00fclen topyek\u00fbn s\u00fcrg\u00fcn zulm\u00fcnden lider Stalin\u2019in sorumlu olaca\u011f\u0131na inanamam\u0131\u015flard\u0131. Hatta 1953 y\u0131l\u0131nda Stalin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra iktidara Kru\u015f\u00e7ov\u2019un gelip de \u00a0\u201ctopyek\u00fbn s\u00fcrg\u00fcn\u201d olay\u0131ndan bizatihi Stalin\u2019i sorumlu tutmas\u0131na kadar Kafkasyal\u0131 kom\u00fcnistler Stalin gibi u\u00e7an ku\u015ftan bile haberi olan diktat\u00f6r\u00fcn bu s\u00fcrg\u00fcnden haberi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vehmetmi\u015flerdir.<\/p>\n

\"\"

B\u00fct\u00fcn aparat\u00e7ikler i\u00e7inde hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz en karizmatik olan\u0131 Nursultan Nazabayev\u2019dir.<\/p><\/div>\n

1991 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan hemen \u00f6nce Stalin\u2019in milletler sistemine g\u00f6re olu\u015fturulan Otonom Sosyalist T\u00fcrk cumhuriyetlerinin ba\u015f\u0131na g\u00fcvenilir <\/span>aparat\u00e7ikleri<\/i><\/em>\u00a0yerle\u015ftiren sistem, SSCB da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra da bu <\/span>aparat\u00e7ikler <\/i><\/em>vas\u0131tas\u0131yla n\u00fcfuzunu s\u00fcrd\u00fcrme niyetindeydi. Ancak s\u00fcre\u00e7 tam olarak onlar\u0131n istedi\u011fi gibi i\u015flemediyse de T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131ndaki T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n beklentilerini kar\u015f\u0131layan demokrat bir lider tipi de ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. <\/span>Aparat\u00e7ik<\/i><\/em>\u00a0liderler, \u00e7i\u00e7e\u011fi burnunda devletlerini g\u00fc\u00e7lendirmek ve ayakta tutmak ad\u0131na, kendi konumlar\u0131n\u0131n bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flayacak mekanizmalar kurdular. T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n siyasal k\u00fclt\u00fcr\u00fc k\u0131sa zamanda s\u00f6z konusu <\/span>aparat\u00e7iklerden <\/i><\/em>yeni ve mill\u00ee karizmatik liderler \u00e7\u0131kartmada ve bunlar\u0131n etraf\u0131nda da bir lider k\u00fclt\u00fc olu\u015fturmada gecikmedi. T\u00fcrk cumhuriyetlerindeki siyasal sistem T\u00fcrkiye\u2019dekine nazaran birka\u00e7 doz daha otokrat bir yap\u0131da idi. \u0130slam Kerimov, Haydar Aliyev, Saparmurat T\u00fcrkmenba\u015f\u0131, Nursultan Nazarbayev, Askar Akayev gibi muhalefete tahamm\u00fcl\u00fc olmayan <\/span>aparat\u00e7ikler<\/i><\/em>\u00a0ne demokrasinin geli\u015fmesine izin verdiler ne de halk\u0131n rahat bir nefes almas\u0131na. Kerimov,\u00a0Muhammed Salih gibi muhalif bir lidere sadece \u00d6zbekistan\u2019\u0131 de\u011fil T\u00fcrkiye\u2019yi bile dar etti. \u00a0Bu da yetmedi bunu bahane ederek -asl\u0131nda demokrasi vir\u00fcs\u00fc bula\u015f\u0131r korkusu ile- T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini kopma noktas\u0131na getirdi. Aliyev ise kendisini Bak\u00fc\u2019ye davet eden El\u00e7ibey\u2019e reva g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc muameleler bir tarafa b\u00fct\u00fcn muhaliflere \u00e7ok iyi bildi\u011fi Sovyet bask\u0131 metotlar\u0131n\u0131 uygulamada bir an bile teredd\u00fct etmedi. Saparmurat Niyazov T\u00fcrkmenba\u015f\u0131 ise bu iki liderin ak\u0131llar\u0131ndan bile ge\u00e7meyecek derecede fantastik yasak ve uygulamalarla nev-i \u015fahs\u0131na m\u00fcnhas\u0131r bir despotizminin hazz\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131. Kitap okumay\u0131, alt\u0131n di\u015fi, hastalanmay\u0131, Hipokrat yemini etmeyi yasaklad\u0131. Bu da yetmedi kendi yazd\u0131\u011f\u0131 Ruhname adl\u0131 kitab\u0131 adeta kanonik bir metin gibi kutsayarak \u00fczerine yemin edilmesini istedi. Di\u011fer liderlere g\u00f6re liberal bir \u00e7izgide ba\u015flayan Akayev daha sonra bas\u0131na ve muhalefete bask\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131 ard\u0131ndan da ad\u0131 birtak\u0131m yolsuzluk iddialar\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131. En sonunda bir halk ayaklanmas\u0131 sonras\u0131 \u00fclkesini terk ederek Rusya Federasyonu\u2019na s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kald\u0131. B\u00fct\u00fcn <\/span>aparat\u00e7ikler<\/i><\/em> i\u00e7inde hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz en karizmatik olan\u0131 Nursultan Nazabayev\u2019dir.\u00a0Nazarbayev ise kendini muhaliflerden korumak i\u00e7in kendini koruma yasas\u0131 \u00e7\u0131kartmakla yetinmedi ve muhalefeti ve bas\u0131n\u0131 cidd\u00ee bir bask\u0131 alt\u0131na ald\u0131. Ad\u0131 yolsuzluk iddialar\u0131na kar\u0131\u015fsa da \u00e7ok iyi bildi\u011fi Sovyet metotlar\u0131yla kendi konumunu korumay\u0131 ba\u015fard\u0131. Halk\u0131n daha fazla nefretini kazanmamak i\u00e7in cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan istifa etse de devleti kontrol etmesini sa\u011flayacak yeni bir mekanizma olu\u015fturmay\u0131 da ihmal etmedi.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131, bir sistem kurduktan sonra her \u015feyin kendili\u011finden t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fleyece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131n\u0131 defalarca tecr\u00fcbe etmesine ra\u011fmen ayn\u0131 yanl\u0131\u015f\u0131 yapmaya devam eden bir ak\u0131l tutulmas\u0131n\u0131 ya\u015famaktad\u0131r.<\/h2>\n

T\u00fcrk milliyet\u00e7ileri olarak 1991 sonras\u0131 post-sovyet d\u00f6neminin umut dolu \u201cAdriyatik\u2019ten \u00c7in Seddi\u2019ne\u201d havas\u0131nda Azerbaycan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye tipi bir demokrasiye ge\u00e7ece\u011fi umudunu ta\u015f\u0131rken birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r T\u00fcrkiye\u2019nin Azerbaycan tipi bir demokrasiye(!) ge\u00e7i\u015fine \u015fahitlik ediyoruz. \u00a0Daha demokratik bir T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 beklentilerimizi mecburen ertelemek zorunda kald\u0131k. Liderin \u015fahs\u0131na s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131 olan politik y\u00f6nelimler, liderlerin etraf\u0131nda k\u00fcmelenen b\u00fcrokratik burjuvazi ve bu durumun yaratt\u0131\u011f\u0131 memnuniyetsizlik, sinsi sinsi yay\u0131lan radikal \u0130slamc\u0131l\u0131k, \u00fclkelerini terk eden iyi e\u011fitimli gen\u00e7 n\u00fcfus gibi olgular T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n gelece\u011fi konusunda derin endi\u015feler yarat\u0131yor. T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131, bir sistem kurduktan sonra her \u015feyin kendili\u011finden t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fleyece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131n\u0131 defalarca tecr\u00fcbe etmesine ra\u011fmen ayn\u0131 yanl\u0131\u015f\u0131 yapmaya devam eden bir ak\u0131l tutulmas\u0131n\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Ne se\u00e7im ne y\u00f6netim modeli ne de parlamentolar, demokrasinin yerle\u015fmesi ve demokratik kurallar\u0131n i\u015flemesi i\u00e7in yeterlidir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u201cMill\u00ee irade\u201d tabiriyle kutsanan se\u00e7im sand\u0131\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131n zamanda kaybedilen bir se\u00e7imde onu kutsayanlar taraf\u0131ndan an\u0131nda \u201csivil darbe\u201d olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi y\u00fcz\u00fcm\u00fcze tokat gibi \u00e7arpmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bunlardan daha \u00f6nemlisi s\u00f6z konusu demokratik y\u00f6netim mekanizmalar\u0131 ile ilgili demokrasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn milletin ruhuna yerle\u015fip samimiyetle benimsenmesidir. T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131nda hikmetinden sual olunmayan lider k\u00fclt\u00fc varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirdi\u011fi s\u00fcrece demokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yerle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bedeni post modern \u00e7a\u011f\u0131 ya\u015farken zihniyeti orta\u00e7a\u011fa tak\u0131l\u0131p kalm\u0131\u015f fikir d\u00fcnyam\u0131z\u0131 bir an \u00f6nce g\u00fcncellememiz gerekmektedir. Okulda \u00f6\u011frencisine, evde evde\u015fine, \u00e7ocu\u011funa sayg\u0131 g\u00f6stermeyen, onlar\u0131n fikirlerine de\u011fer vermeyen insanlardan olu\u015fan bir toplumda demokrasi, \u00e7arklar\u0131 i\u015flemeyen ve sadece sorun \u00fcreten bir mekanizma olmaktan \u00f6teye gidemez.<\/p>\n

Hal b\u00f6yle olunca, en ba\u015fta sordu\u011fumuz sorunun cevab\u0131 elbette \u201cfazlas\u0131yla hak ediyoruz\u201d \u015feklinde olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrk tarihinde demokratik olma iddias\u0131yla yola \u00e7\u0131kan liderler bile T\u00fcrk halk\u0131ndaki lider k\u00fclt\u00fc ve siyasal k\u00fclt\u00fcr \u00fczerinden yeniden tan\u0131mlanm\u0131\u015f, ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f ve etraflar\u0131nda belki de istememelerine ra\u011fmen yeniden bir lider k\u00fclt\u00fc in\u015fa etmi\u015flerdir.<\/p>\n","protected":false},"author":128,"featured_media":9572,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[66,68,69],"tags":[1236,1235,264],"coauthors":[1169],"class_list":["post-9537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk","category-yakin-cografya","tag-demokratiklesme","tag-liderlik","tag-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/128"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9537"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9573,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9537\/revisions\/9573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9537"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}