{"id":9608,"date":"2020-03-04T19:30:00","date_gmt":"2020-03-04T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=9608&#038;preview=true&#038;preview_id=9608"},"modified":"2020-03-04T19:36:13","modified_gmt":"2020-03-04T16:36:13","slug":"oguznamelerle-ugrasirken-neler-gordu-bu-gozlerim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/oguznamelerle-ugrasirken-neler-gordu-bu-gozlerim\/","title":{"rendered":"O\u011fuznamelerle u\u011fra\u015f\u0131rken neler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_9610\" style=\"width: 560px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-9610\" class=\"size-full wp-image-9610\" src=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/AhmetBErcilasunOguznamesb.jpg\" alt=\"O\u011fuznameler\" width=\"550\" height=\"285\" srcset=\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/AhmetBErcilasunOguznamesb.jpg 550w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/AhmetBErcilasunOguznamesb-300x155.jpg 300w, https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/AhmetBErcilasunOguznamesb-150x78.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><p id=\"caption-attachment-9610\" class=\"wp-caption-text\">O\u011fuznameler Hakk\u0131nda<\/p><\/div>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Yazar\u0131m\u0131z\u0131n T\u00fcrk Dili dergisinin <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>\u015eubat say\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015f yaz\u0131s\u0131 sizlerle&#8230;<\/em><\/p>\n<p>O\u011fuznamelerle ilgili ilk yaz\u0131m 1988\u2019de bas\u0131lan <em>T\u00fcrk Dili Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 \u2013 Belleten<\/em> <em>1986<\/em>\u2019da \u00e7\u0131km\u0131\u015f: \u201cO\u011fuz Ka\u011fan Destan\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnceler\u201d. Asl\u0131nda bir bildiri metni. 1986 y\u0131l\u0131nda Ta\u015fkent\u2019te yap\u0131lan Altayistler Konferans\u0131\u2019nda sundu\u011fum bildiri. O tarihten beri O\u011fuznamelerle u\u011fra\u015f\u0131yorum demek ki.<\/p>\n<p>O\u011fuznamelerle u\u011fra\u015f\u0131nca, \u00fcstelik bir de milletler aras\u0131 toplant\u0131da bildiri sununca insan kendini \u00e2lim san\u0131yor ya, ilk bilgi\u00e7li\u011fimi o bildiride yapm\u0131\u015f\u0131m. Ebubekir Abdullah\u2019\u0131n <em>Ulu Han Ata Bitig\u00e7i<\/em> adl\u0131 eserinden s\u00f6z ederken pek de kendimden emin bir \u015fekilde \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015f\u0131m:<\/p>\n<p>\u201cBizce kitab\u0131n ad\u0131nda da bir yanl\u0131\u015fl\u0131k vard\u0131r. \u2018Bitigci\u2019 kelimesinde kef ile ye harfi aras\u0131na konan cim harfi, kelimeyi anlamamaktan do\u011fan bir hatad\u0131r. \u2018Bitigci\u2019 de\u011fil \u2018bitigi\u2019 olacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Hele bak\u0131n, ne kadar da kendimden emin konu\u015fuyorum. Oysa metni sonuna kadar dikkatle okusam belki de fark edece\u011fim. Ebubekir Abdullah <em>+CI<\/em> ekini sadece kitab\u0131n ad\u0131nda kullanm\u0131yor ki. T\u00fcrklerin ilk atalar\u0131n\u0131n adlar\u0131nda da kullan\u0131yor: <em>Ulu Ay Ata\u00e7\u0131, Ulu Ay Ana\u00e7\u0131.<\/em> \u00dcstelik onlar\u0131n yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ma\u011faran\u0131n bulundu\u011fu da\u011f\u0131n ad\u0131 da<em> Kara Tag\u00e7\u0131. <\/em>Yazar veya m\u00fcstensih hepsinde mi hata yap\u0131yor? Hi\u00e7 olmazsa bir \u015f\u00fcphe belirtsem de\u011fil mi? Demek ki 1986 y\u0131l\u0131nda kendimi \u00e7ok \u00e2lim hissediyormu\u015fum. D\u00f6rt kelimede de ayn\u0131 ek kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bunun bir sebebi olmal\u0131 diye hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015fim. Ama konunun y\u0131llarca zihnimi kurcalad\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ek.<\/p>\n<p>Y\u0131llar sonra <em>2BA<\/em> diye bir roman yazm\u0131\u015f ve konuyu orada tart\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131m. Roman\u0131n kahraman\u0131 Erbo\u011fa, 2BA dedi\u011fi ruhuyla konu\u015fuyor. 2BA, Ebubekir\u2019in bir \u201cyalan\u00e7\u0131\u201d oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cYalan\u00e7\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcne tak\u0131lan Erbo\u011fa, <em>+CI<\/em> ekinin s\u0131rr\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcyor: \u201c-Hah i\u015fte, s\u0131r bu kelimede. \u2013Ne s\u0131rr\u0131? -+\u00e7\u0131 ekinin s\u0131rr\u0131. Bir y\u0131ldan uzun zamand\u0131r Ebubekir\u2019deki bu tuhaf isimleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 biliyorsun. <em>Ulu Ay Ana\u00e7\u0131,<\/em> <em>Ulu Ay Ata\u00e7\u0131, Kara Tag\u00e7\u0131<\/em>\u2026 Nedir bu kelimelerdeki +<em>\u00e7\u0131<\/em>? Meslek isimleri yapar diye tak\u0131lm\u0131\u015f\u0131m. Oysa +<em>\u00e7\u0131<\/em>\u2019n\u0131n ana i\u015flevinin sempati oldu\u011funu yine ben s\u00f6yleyip duruyordum. Yalan\u00e7\u0131, yalan al\u0131p satm\u0131yor ya, <em>yalan\u0131 seviyor.\u201d <\/em><\/p>\n<p>Serde dilcilik var ya, roman kahraman\u0131na da dilcilik yapt\u0131r\u0131yorum. Ancak i\u015fin beni g\u00fcl\u00fcmseten bir yan\u0131 da var. Kitab\u0131 imzalad\u0131\u011f\u0131m bir meslekta\u015f\u0131m \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z at\u0131yor kitaba. Tam da bu b\u00f6l\u00fcm denk geliyor. \u201cHocam, diyor, bunu +<em>\u00e7\u0131 <\/em>ekinin i\u015fleviyle ilgili bir makalede kullanabilir miyim?\u201d G\u00fcl\u00fcms\u00fcyorum tabii. Dille ilgili bir makalede romana at\u0131f yap\u0131lacak. Benim roman\u0131m diye belki de sevinmeliydim, ama yaln\u0131zca g\u00fcl\u00fcms\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Bildirideki eksikli\u011fim sadece kitab\u0131n ad\u0131n\u0131 d\u00fczeltme ukalal\u0131\u011f\u0131mdan ibaret de\u011fil. Yine y\u0131llar sonra fark ediyorum ki cim harfinin fazladan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 benden \u00e7ok \u00f6nce bir tarih\u00e7imiz de d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f. Zeki Velid\u00ee \u00a0Togan Hocam\u0131z, 1925 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye ayak basar basmaz aya\u011f\u0131n\u0131n tozuyla \u00e7ok \u00f6nemli bir makale yazm\u0131\u015f: \u201cT\u00fcrk Efsanelerinde Mill\u00ee Alametler\u201d. Makalesinde o da kitab\u0131n ad\u0131n\u0131 <em>Ulu Han Ata Bitigi<\/em> diye okuyor. Tabii Togan Hoca da acele etmi\u015f ama sonu\u00e7ta benden \u00e7ok \u00f6nce bunu yazan biri var. Onu g\u00f6rmem, ona at\u0131fta bulunmam gerekmez mi? Dedim ya kendimden eminim; ilk defa ben buldum iddias\u0131nday\u0131m. Buldu\u011fum da do\u011fru olsa\u2026<\/p>\n<h2><strong>Zeki Velid\u00ee Togan\u2019\u0131n \u00f6nemli d\u00fczeltmesi<\/strong><\/h2>\n<p>Togan\u2019\u0131n makalesinden s\u00f6z a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fken onun \u00e7ok \u00f6nemli bir d\u00fczeltmesinden bahsetmeliyim. <em>Ulu Han<\/em> <em>Ata Bitig\u00e7i<\/em> hakk\u0131nda ilk ciddi ve etrafl\u0131 makaleyi yazan Muallim Cevdet, Eb\u00fb M\u00fcslim\u2019in Buhtu Han neslinden geldi\u011fini yaz\u0131yor. <em>Ulu Han Ata Bitig\u00e7i<\/em> adl\u0131 eser, Eb\u00fb M\u00fcslim\u2019in b\u00fcy\u00fck atas\u0131 olan B\u00fcz\u00fcrcmihr bin Buhtu Han\u2019dan kalm\u0131\u015f. Togan Hoca, Muallim Cevdet\u2019ten sonra K\u00f6pr\u00fcl\u00fc ve H\u00fcseyin Nam\u0131k taraf\u0131ndan da tekrar edilen Buhtu Han okuyu\u015funu d\u00fczeltiyor. Bu okuyu\u015f y\u00fcz\u00fcnden \u201cEb\u00fb M\u00fcslim\u2019in T\u00fcrk oldu\u011fu ders kitaplar\u0131na da girmi\u015ftir.\u201d dedikten sonra Zeki Velid\u00ee \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n<p>\u201cH\u00e2lbuki as\u0131l n\u00fcshalarda \u2018bu kitap Eb\u00fb M\u00fcslim hazinesinden bulundu. Eb\u00fb M\u00fcslim\u2019e ise kendisini nispet etti\u011fi hekim B\u00fcz\u00fcrcmihr bin el-Bahtig\u00e2n el-F\u00e2ris\u00ee\u2019den irsen kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u2019 diye yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Malumdur ki B\u00fcz\u00fcrcmihr, N\u00fb\u015firevan muas\u0131r\u0131 olan \u0130ran hekimidir.\u201d<\/p>\n<h2><strong>O\u011fuzname yay\u0131nlar\u0131ndaki baz\u0131 yanl\u0131\u015flar: Hayalet \u015fahsiyetler<\/strong><\/h2>\n<p>\u00c7e\u015fitli kaynaklar\u0131 da g\u00f6stererek Togan Hoca, Buhtu Han\u2019\u0131 Bahtig\u00e2n olarak d\u00fczeltiyor ama kim derdi ki 1925\u2019ten 91 y\u0131l ge\u00e7tikten ve onlarca ara\u015ft\u0131rmada B\u00fcz\u00fcrcmihr bin Bahtig\u00e2n\u2019dan s\u00f6z edildikten sonra bir dostumuz \u00e7\u0131k\u0131p kelimeyi Berez Hamdin Bin El-Hatkan okuyacak ve bu okuyu\u015funu da Ebu M\u00fcslim\u2019in T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcne delil olarak g\u00f6sterecek!<\/p>\n<p>Ba\u015fl\u0131kta \u201c\u2026 neler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim\u201d diyorum ya belki de ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cdaha neler g\u00f6recek\u201d diye de\u011fi\u015ftirmeliyim. \u015eimdi ben yine bilgi\u00e7lik yap\u0131p \u015funlar\u0131 da s\u00f6ylesem mi? Arap\u00e7ada<em> g<\/em> sesi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Fars\u00e7adan al\u0131nan kelimelerdeki \u00a0<em>g, c<\/em> olur.<em> Gevher\u2019<\/em>in <em>cevher <\/em>oldu\u011fu gibi. Bu N\u00fb\u015firevan\u2019\u0131n vezirinin ad\u0131 da asl\u0131nda B\u00fcz\u00fcrgmihr. <em>g <\/em>sesi, Arap\u00e7ada <em>c<\/em> olmu\u015f. Yani Fars\u00e7an\u0131n bildi\u011fimiz <em>b\u00fcz\u00fcrg<\/em> \u201cb\u00fcy\u00fck\u201d kelimesi.\u00a0 \u015eehname\u2019de de bu vezirden uzun uzun bahsediliyor.<\/p>\n<p>Bir terim vard\u0131r, bilirsiniz: Hayalet kelime. Hani \u0130ngilizlerin ghost word dedikleri. Eh, Berez Hamdin Bin El-Hatkan da bir hayalet \u015fahsiyet. Fakat o da ne, dostumuzda daha ba\u015fka hayalet \u015fah\u0131slar da varm\u0131\u015f. Her h\u00e2lde dostumuz, Ebubekir Abdullah\u2019\u0131n Arap\u00e7a metnini T\u00fcrk\u00e7eye kendisi \u00e7evirmi\u015f olacak ki dipnotlarda do\u011frudan Arap\u00e7a yazman\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 veriyor. Metni \u00e7evirmeye devam ediyor ve Tepeg\u00f6z\u2019\u00fc \u00f6ld\u00fcren kahraman\u0131 \u00f6\u011freniyoruz: S\u0131bat Bin Arsu.<\/p>\n<p>Neyse ki ayn\u0131 metnin daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok \u00e7evirisi var elimizde. O \u00e7evirilerde, Tepeg\u00f6z\u2019\u00fc \u00f6ld\u00fcren ki\u015finin ad\u0131 <em>Arus \/ Urus<\/em> o\u011flu <em>Basat.<\/em> Yani bildi\u011fimiz Aruz Koca\u2019n\u0131n o\u011flu Basat. Acaba Arap\u00e7a metinde bu isim yanl\u0131\u015f yaz\u0131lm\u0131\u015f olabilir mi? K\u00e2z\u0131m Ya\u015far Kopraman\u2019\u0131n \u00e7evirisinin arkas\u0131nda yazman\u0131n ilgili sayfalar\u0131n\u0131n t\u0131pk\u0131bas\u0131m\u0131 da var. Oraya bak\u0131yorum, 202b sayfas\u0131na: be-sin-elif-t\u0131, be-nun, elif-r\u0131-sin. A\u00e7\u0131k\u00e7a <em>Basat bin Arus<\/em> yaz\u0131lm\u0131\u015f. \u00dcstelik <em>Basat <\/em>\u00fc\u00e7 kez, <em>Arus<\/em> iki kez ge\u00e7iyor ve <em>Arus<\/em>\u2019un birinde harekeler de var.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyorum. Diyelim ki Arap\u00e7adan metni ben T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviriyorum. Kar\u015f\u0131ma bu isim \u00e7\u0131kt\u0131. E can\u0131m, Tepeg\u00f6z\u2019\u00fc kimin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmiyor muyum? Dede Korkut Kitab\u0131 hakk\u0131nda o kadar yaz\u0131p \u00e7izmi\u015fim; Tepeg\u00f6z\u2019\u00fc \u00f6ld\u00fcrenin Basat oldu\u011funu bilmiyor muyum?<\/p>\n<p>Sonra yine sorumu hat\u0131rl\u0131yorum: Daha neler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim? Evet, neler g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc? O\u011fuznamelerden birinde ge\u00e7en <em>t\u00e2 hadd-i vil\u00e2yet-i (T\u00fcrkistan)<\/em> ibaresini \u201cta Hud vilayeti\u201d okuyup bir \u201chayalet \u00fclke\u201d \u00e7\u0131karan\u0131 g\u00f6rmemi\u015f miydi? <em>Nayman<\/em> boy ad\u0131n\u0131 \u201cn\u00e2-\u00eem\u00e2n\u201d okuyup bunu \u00d6ng\u00fct boyunun s\u0131fat\u0131 yaparak \u201cM\u00fcsl\u00fcman olmayan\u201d diye bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7eye aktaran\u0131 g\u00f6rmemi\u015f miydi? Yine O\u011fuzname\u2019de ge\u00e7en <em>bar\u00e7a kavmi bilen ol y\u0131g\u0131nda bar irdi<\/em> ibaresini \u201cbar\u00e7a kavmi bilen ol yogurda barar irdi\u201d okuyup <em>yogurt <\/em>kelimesine s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde \u201cyo\u011furt\u201d anlam\u0131n\u0131 vereni g\u00f6rmemi\u015f miydi? \u201cAcaba O\u011fuz Han toplad\u0131\u011f\u0131 kurultaylarda yo\u011furt yiyip anla\u015fmalar m\u0131 yap\u0131yordu?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f miydim? \u201c1596\u2019da istinsah edilen bir O\u011fuzname n\u00fcshas\u0131nda nas\u0131l olur da 1663\u2019te yaz\u0131lm\u0131\u015f <em>\u015eecere-i T\u00fcrk\u00ee\u2019<\/em>den bahsedilir?\u201d diye sormam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131m? Yine \u201c1596\u2019da istinsah edilmi\u015f bir ba\u015fka O\u011fuzname nas\u0131l olur da K\u00e2tib \u00c7elebi\u2019nin 1650\u2019lerde yaz\u0131lm\u0131\u015f <em>Cihann\u00fcm\u00e2<\/em>\u2019s\u0131ndan al\u0131nt\u0131lar yapar?\u201d diye sormam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131m?<\/p>\n<p>Do\u011fu ve Bat\u0131 T\u00fcrk\u00e7esine ait metinleri b\u00f6yle okuyan bir meslekta\u015f\u0131m\u0131z\u0131n Arap\u00e7adan terc\u00fcme yaparken hayalet \u015fahsiyetler yaratmas\u0131n\u0131 belki g\u00f6rmemezlikten gelebilirdik ama Dede Korkut boylar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131k art\u0131rmaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fken say\u0131y\u0131 13\u2019ten, 14\u2019ten 20\u2019ye \u00e7\u0131karmas\u0131na da kay\u0131ts\u0131z kalabilir miydik? 1930\u2019lardan beri bilinen ve \u00fczerinde defalarca \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Topkap\u0131 O\u011fuznamesi\u2019ni yeni ke\u015ffetmi\u015f gibi sunmas\u0131na g\u00f6zlerimizi kapatabilir miydik? Akl\u0131ma bir\u00e7ok yeni\u00e7eri hik\u00e2yesi geliyor ama do\u011frusu 2. Mahmud\u2019un vak\u2019a-i hayriyesinden \u015fu kadar y\u0131l ge\u00e7tikten sonra zavall\u0131 yeni\u00e7erilere bir de ben mi s\u00f6z edeyim? Bir de ben mi b\u00fchtanda bulunay\u0131m? Onlar tarihimizin bir d\u00f6neminde gelip ge\u00e7mi\u015fler. \u0130yilikleri, yi\u011fitlikleri de var, m\u00fcnasebetsizlikleri de. \u015eimdi \u015fu \u201cm\u00fcnasebetsiz\u201d yerine \u201cili\u015fkisiz\u201d demek isterdim ama olmuyor i\u015fte. Kalemimi tutam\u0131yorum. Rahmetli Orhan \u015eaik, \u201cBu ba\u011f benim.\u201d demi\u015f ama ben o kadar inhisarc\u0131 (burada tekelci diyebilirdim galiba) de\u011filim. Dostlar ba\u011fa girerken destur istemeseler bile hi\u00e7 olmazsa besmele \u00e7ekseler, diyorum. Tabii \u201ce\u00fbzu\u201dyu da birlikte s\u00f6yleseler daha iyi olur. B\u00f6ylece \u015feytandan da Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f olurlar. Yeni\u00e7erinin birine d\u00fc\u015f\u00fcnde \u015feytan g\u00f6r\u00fcn\u00fcyormu\u015f \u2026 Neyse yeni\u00e7erilere b\u00fchtanda bulunmaktan vazge\u00e7mi\u015ftik.<\/p>\n<h2><strong>O\u011fuzname\u2019nin \u0130ngiltere n\u00fcshalar\u0131 ve Ahmet Vefik Pa\u015fa<\/strong><\/h2>\n<p>O\u011fuznamelerden s\u00f6z ediyorum ya, akl\u0131ma \u0130ngiltere n\u00fcshalar\u0131 geliyor. Y\u0131llar \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m bir yaz\u0131y\u0131 tekrar g\u00f6zden ge\u00e7iriyorum. Makalenin i\u00e7ine \u00f6\u011frencim Yakup Sar\u0131kaya\u2019n\u0131n eski yaz\u0131dan aktard\u0131\u011f\u0131 Muallim Cevdet\u2019in yaz\u0131s\u0131n\u0131 da koymu\u015fum. 1918\u2019de yaz\u0131lm\u0131\u015f bu yaz\u0131y\u0131 bir daha okuyorum. Her okuyu\u015fta g\u00f6zlerim yeni \u015feyler g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi bu okuyu\u015fta da bir \u015feyi g\u00f6r\u00fcyor. \u201cAhmet Vefik Pa\u015fa\u2019n\u0131n k\u00fct\u00fcphanesi fihristinde iki n\u00fcsha O\u011fuzname\u201d varm\u0131\u015f. Allah\u0131m, ne oldu bunlar? Acaba \u0130ngiltere n\u00fcshalar\u0131 bunlar m\u0131?<\/p>\n<p>Google\u2019a Ahmet Vefik Pa\u015fa yaz\u0131yorum. Ben bu yaz\u0131y\u0131 bug\u00fcne dek ni\u00e7in okumam\u0131\u015f\u0131m? \u00d6mer Faruk Ak\u00fcn Hocadan nefis bir Ahmed Vefik Pa\u015fa maddesi. Pa\u015fa, 1 Nisan 1891\u2019de \u00f6lm\u00fc\u015f. Daha \u00f6nceki 2 Nisan hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltiyor Ak\u00fcn Hoca. Herkesin bildi\u011fi Ak\u00fcn titizli\u011fini burada da g\u00f6r\u00fcyoruz. Herhangi bir tarihte bir g\u00fcnl\u00fck yanl\u0131\u015f bile olamaz. Biyografi m\u00fckemmel, de\u011ferlendirme ondan da m\u00fckemmel. Do\u011fa \u00fcst\u00fc, insan \u00fcst\u00fc gibi bir kullan\u0131m da ben icat etmek istiyorum ve m\u00fckemmel \u00fcst\u00fc diyorum.<\/p>\n<p>Fakat ben maddeyi bunun i\u00e7in ekrana getirmemi\u015ftim ki. Bana k\u00fct\u00fcphanesi laz\u0131m. Hah i\u015fte oraya geldim. \u0130\u00e7inde \u00c7a\u011fatayca eserler de bulunan 15.000\u2019e yak\u0131n \u00e7ok de\u011ferli kitaptan olu\u015fan k\u00fct\u00fcphane \u201cpa\u015fan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyebilmek i\u00e7in k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m sat\u0131lm\u0131\u015f, geri kalanlar\u0131n da iki sene sonra ayr\u0131ca bas\u0131l\u0131 bir katalogu yap\u0131larak sat\u0131\u015fa\u201d arz edilmi\u015f.<\/p>\n<p>S\u00fcheyl \u00dcnver de bu katalo\u011fu g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bir makalesinde katalogdaki kitaplar\u0131n de\u011fil, konular\u0131n adlar\u0131n\u0131 vermi\u015f. Ama i\u015fte Muallim Cevdet bu katalogda iki adet O\u011fuzname bulundu\u011funu yazm\u0131\u015f. Evet, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Ahmed Cevdet Pa\u015fan\u0131n iki n\u00fcsha O\u011fuznamesi \u0130ngiltereye gitmi\u015f. Belki bir meslekta\u015f\u0131m\u0131z \u0130ngiltere\u2019deki katalogda varsa, n\u00fcshalar\u0131n nereden ve ne zaman geldiklerini tespit edebilir.<\/p>\n<h2><strong>O\u011fuzname yazmalar\u0131yla ilgili tarih hatalar\u0131 \u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/h2>\n<p>\u201cNeler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim?\u201d derken birka\u00e7 tarihten de s\u00f6z etmeliyim.<\/p>\n<p><em>T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em> dergisinin 2018 y\u0131l\u0131 bahar say\u0131s\u0131nda \u201cKazan O\u011fuznamesi De\u011fil Afganistan Af\u015farlar\u0131 O\u011fuznamesi\u201d diye bir yaz\u0131 yazmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131m. Zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kazan\u2019daki yazma bir t\u00fcrl\u00fc s\u0131rr\u0131n\u0131 ele vermiyordu. \u00dczerinde makaleler yaz\u0131lm\u0131\u015f, y\u00fcksek lisans tezleri yap\u0131lm\u0131\u015f, yazman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc yay\u0131mlanm\u0131\u015f, fakat h\u00e2l\u00e2 tarihi hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Baz\u0131 makale ve tezlerde istinsah tarihinin belli olmad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 18. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131 diyen vard\u0131, 17. y\u00fczy\u0131ldan sonra diyen vard\u0131, 16. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131 diyen vard\u0131. \u00dcstelik hi\u00e7 kimse de metnin Afganistan Af\u015farlar\u0131na ait oldu\u011funu vurgulam\u0131yordu.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn mesele dal-r\u0131-elif-nun-ye\u2019de idi. Neydi bu kelime? Bir tezde \u201c-<em>dir. An\u0131<\/em>\u201d, bir yay\u0131nda ise \u201c-<em>d\u00fcr,<\/em> <em>an\u0131<\/em>\u201d okunmu\u015ftu. B\u00f6yle okunmu\u015ftu ama metinden bir t\u00fcrl\u00fc anlam \u00e7\u0131km\u0131yordu. O zaman Eraslan Hocan\u0131n \u201cille de aktarma\u201d diye neden tutturdu\u011funu bir kez daha anlad\u0131m. Transkripsiyon ile yetinilmeyip metin bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7eye aktar\u0131lsa ibaredeki anlams\u0131zl\u0131k ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. \u201c<em>Timur \u015eah<\/em> <em>P\u00e2di\u015fah G\u00e2z\u00eed\u00fcr, an\u0131 mu<\/em><em>\u1e2b\u00e2lif ve a\u2019d\u00e2 def\u2019i \u00fc\u00e7\u00fcn<\/em> \u2026\u201d Timur \u015eah, muhalif ve d\u00fc\u015fmanlar\u0131 defetmek i\u00e7in K\u00e2bil\u2019den ordusuyla kalk\u0131p Belh\u2019e gitmi\u015f. \u015eimdi burada dilin canl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan yararlan\u0131p \u201ckel alaka?\u201d demez misiniz? Metnin i\u00e7inde bu \u201c-<em>d\u00fcr,<\/em> <em>an\u0131<\/em>\u201dn\u0131n i\u015fi ne?<\/p>\n<p>Paragraf\u0131n ba\u015f\u0131ndaki soruyu bir daha sordum kendime. Neydi bu kelime? E besbelli, Afganistan\u2019day\u0131z: K\u00e2bil, Belh\u2026 Bir ki\u015fi ad\u0131 da var: Timur \u015eah. Afganistan uzman\u0131 olmayabilirsiniz ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, k\u00fct\u00fcphaneye gidip Afganistan ile, Timur \u015eah ile ilgili kitaplar araman\u0131za bile gerek yok. Bilgiler bir t\u0131k \u00f6tenizde. Genel a\u011fa \u201cAfganistan, Timur \u015eah\u201d yazsan\u0131z \u00f6n\u00fcn\u00fcze geliveriyor. Bingo!&#8230; (Ho\u015f geldin canl\u0131 dil!). Mehmet Saray Hocam\u0131zdan Allah raz\u0131 olsun! TDV \u0130slam Ansiklopedisi\u2019nde \u201cAfganistan\u201d maddesini yazm\u0131\u015f. Biz de oradan \u00f6\u011freniyoruz. Timur \u015eah\u2019\u0131n s\u00fclale ad\u0131 D\u00fcrr\u00e2n\u00ee imi\u015f. Afganistan\u2019\u0131n kurucusu Ahmed \u015eah D\u00fcrr\u00e2n\u00ee\u2019nin o\u011flu Timur \u015eah D\u00fcrr\u00e2n\u00ee. \u015eimdi anlam yerine oturdu.<\/p>\n<p>Anlam\u0131 yerine oturttuk, fakat metinde bir de tarih var. Timur \u015eah D\u00fcrr\u00e2n\u00ee bu i\u015fi <em>mi<\/em><em>\u014b iki y\u00fcz t\u00f6rt<\/em> y\u0131l\u0131nda yapm\u0131\u015f. Hicr\u00ee 1204, miladi 1789. Bir daha bingo!&#8230; Demek ki yazma 1789\u2019dan \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f olamaz.<\/p>\n<p>Timur \u015eah d\u00fc\u015fmanlar\u0131 defetmek i\u00e7in Ak\u00e7a kalesini ku\u015fatm\u0131\u015f. Ku\u015fatmada ona yard\u0131m eden Afganistan Af\u015farlar\u0131n\u0131n em\u00eeri Rahmetullah Han \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Yerine o\u011flu Nimetullah Han\u0131 se\u00e7mi\u015fler. Nimetullah Han h\u00fck\u00fcm s\u00fcrerken yazma, ona dua ile bitiyor. Her \u015fey a\u00e7\u0131k. Kazan yazmas\u0131, 1789 veya onu izleyen birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde Afganistan Af\u015farlar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n<h2><strong>Togan Hoca yine \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor<\/strong><\/h2>\n<p>Tam da burada Zeki Velid\u00ee Hoca beni yine \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor. Yine \u201cNeler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim?\u201d diyorum. Hocan\u0131n <em>Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkili (T\u00fcrkistan) ve Yak\u0131n Tarihi<\/em> kitab\u0131ndan Mir \u0130zzetullah adl\u0131 bir ki\u015finin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyorum. \u0130ngiliz-Hind h\u00fck\u00fbmeti, Hindistan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan Mir \u0130zzetullah\u2019a bir g\u00f6rev vermi\u015f. T\u00fcrkistan\u2019\u0131 dola\u015fmak ve edindi\u011fi bilgileri bir rapor h\u00e2linde bildirmek. Mir \u0130zzetullah 1813 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir\u00e7ok yerini dola\u015f\u0131yor ve \u00e7ok kapsaml\u0131 bir rapor haz\u0131rl\u0131yor. Andhoy\u2019da Af\u015farlar\u0131n ba\u015f\u0131nda kimi g\u00f6r\u00fcyor dersiniz? Rahmetullah Han\u0131n halefi Yulduz Han\u0131. Tabii bizim O\u011fuzname\u2019mizde 1790\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Rahmetullah Han\u0131n halefi Nimetullah Han idi. Demek ki Nimetullah Handan sonra bir Rahmetullah Han daha gelmi\u015f. Onun o\u011flu da Yulduz Han. 1813\u2019te Afganistan Af\u015farlar\u0131n\u0131 o y\u00f6netiyor.<\/p>\n<p>Mir \u0130zzetullah\u2019\u0131n raporu \u201cTravels beyond the Himalaya\u201d ad\u0131yla 1825\u2019te Kalk\u00fcta\u2019da yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi 1843 tarihli <em>Journal of the Royal Asiatic Society<\/em> dergisinde de yer alm\u0131\u015f. Bu sonuncusunun genel a\u011fda da bulundu\u011funu, 1810\u2019larda T\u00fcrkistan\u2019\u0131 merak eden tarih\u00e7ilerin bilgisine sunal\u0131m.<\/p>\n<p>Haz\u0131r 1813\u2019e dek gelmi\u015fken Afganistan Af\u015farlar\u0131n\u0131 bug\u00fcne kadar izleyebilir miyim, dedim. 1936-1937 y\u0131llar\u0131nda Ligeti onlar aras\u0131nda dola\u015fm\u0131\u015f, 1960\u2019ta da onlar\u0131n dili \u00fczerine bir bildiri sunmu\u015ftu. 1993\u2019te ben de Afganistanl\u0131 bir ayd\u0131ndan Dr. Elmurat Argun\u2019dan s\u00f6zl\u00fc olarak baz\u0131 bilgiler edinmi\u015ftim. Sava\u015f \u015eahin de son y\u0131llara ait baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bilgiler veriyordu. Bu bilgi k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 arka arkaya s\u0131ralad\u0131m. Fakat orada bana g\u00f6z k\u0131rp\u0131p duran bir kitap vard\u0131. Onu g\u00f6rmemi\u015fim. Demek ki g\u00f6zlerimin g\u00f6rd\u00fckleri de var, g\u00f6rmedikleri de.<\/p>\n<p>Hacettepe \u00dcniversitesi T\u00fcrkiyat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kitap <em>O\u011fuzlar \u2013 Dilleri,<\/em> <em>Tarihleri ve K\u00fclt\u00fcrleri<\/em> ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bana g\u00f6z k\u0131rpt\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde g\u00f6rmedi\u011fim bu kitap bildirilerden olu\u015fuyor. Benim de bir bildirimin yer ald\u0131\u011f\u0131 kitapta Afganistan T\u00fcrklerinden Firuz Fevzi \u201cG\u00fcney T\u00fcrkistan\u2019da Ya\u015fayan O\u011fuz T\u00fcrklerinin \u00dc\u00e7 Boyu \u00dczerine\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir bildiri sunmu\u015f. \u00dc\u00e7 boydan biri de Af\u015farlar. Firuz Fevzi\u2019ye g\u00f6re Afganistan Af\u015farlar\u0131 iki milyon civar\u0131nda. Ancak b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk\u00e7eyi unutmu\u015f ve \u00f6zellikle Hazaralar aras\u0131nda erimi\u015f. Dillerini unutmayan 100 kadar aile Tebriz a\u011fz\u0131 ile konu\u015fuyormu\u015f. \u00d6zellikle bu son bilgi, Kazan yazmas\u0131nda anlat\u0131lan tarih\u00ee maceray\u0131 destekliyor.<\/p>\n<h2><strong>Berlin yazmas\u0131n\u0131n maceras\u0131<\/strong><\/h2>\n<p>Bir de \u00fcnl\u00fc Berlin yazmas\u0131 var: <em>Er-Ris\u00e2letu min-Kelim\u00e2ti O\u011fuzn\u00e2me el-Me\u015fh\u00fbr bi-Atalar S\u00f6zi<\/em>. Hani \u015fu <em>Evvel sa\u011fl\u0131\u011fa \u00e7alalum sa\u011fl\u0131k gels\u00fcn, esenlige \u00e7alalum esenlik gels\u00fcn <\/em>diye \u015fiirli bir \u015fekilde ba\u015flayan ve<em> Ap alaca \u00e7i\u00e7ekden \u00f6nd\u00fcm ben Dede Korkut. Bir katra murdar meniden d\u00f6nd\u00fcm ben Dede Korkut. Ana rahmine d\u00fc\u015fd\u00fcm, ata belinden end\u00fcm ben Dede Korkut. Ala g\u00f6z div k\u0131z\u0131ndan do\u011fdum ben Dede Korkut\u2026 O\u011fuz \u00fc\u00e7 y\u00fcz altm\u0131\u015f alp kopd\u0131. Yigirmi d\u00f6rt <\/em><em>\u1e2bas boy, otuz iki\u2026 Sel\u00e7ik Sult\u00fcn selveri Kazan, ok\u00e7\u0131s\u0131 Kozan, ye<\/em><em>\u014blisi Karm\u0131\u015f o\u011fl\u0131 Dede Korkut<\/em> diye bize hem Korkut Ata hem O\u011fuzlar hakk\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bilgiler veren yazma.<\/p>\n<p>Berlin yazmas\u0131 1811\u2019den beri bilim d\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan biliniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc <em>Dede Korkut<\/em> <em>Kitab\u0131<\/em>\u2019n\u0131n Dresden n\u00fcshas\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya tan\u0131tan me\u015fhur von Diez, 1811-1815\u2019te bu yazmay\u0131 da tan\u0131tm\u0131\u015f ve i\u00e7indeki 400 atas\u00f6z\u00fcn\u00fc Almanca \u00e7evirileriyle birlikte yay\u0131mlam\u0131\u015f. <em>Nehir Destan O\u011fuzname<\/em> kitab\u0131m\u0131 bitirirken \u00d6t\u00fcken\u2019den sevindirici bir haber geldi. Diez\u2019in 200 y\u0131l \u00f6nceki yay\u0131n\u0131 Almancac\u0131 dostlar\u0131m\u0131zdan Hasan G\u00fcne\u015f taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f; \u00d6t\u00fcken Ne\u015friyat da \u00e7eviriyi basm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Berlin yazmas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki maceras\u0131 da ilgi \u00e7ekici. 1920\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda olmal\u0131. Almanya\u2019da doktora yapmakta olan Ahmet Cafero\u011flu yazmay\u0131 eliyle kopya ediyor ve kopyay\u0131 Orhan \u015eaik\u2019e \u201cg\u00f6ndermek l\u00fbtfunda\u201d bulunuyor. Bu sayede biz, Berlin yazmas\u0131 hakk\u0131ndaki ilk bilgileri ve yazman\u0131n ilk sayfalar\u0131ndaki metni G\u00f6kyay\u2019\u0131n 1938\u2019de Ayl\u0131 Kurt yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan <em>Dede Korkut<\/em> kitab\u0131ndan \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n<p>Anla\u015f\u0131lan G\u00f6kyay, yararland\u0131ktan sonra kopyay\u0131 Cafero\u011flu\u2019na geri g\u00f6ndermi\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1958\u2019de T\u00fcrk Dil Kurumu taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan <em>Dede Korkut<\/em> <em>Kitab\u0131<\/em>\u2019nda Muharrem Ergin de bu yazmadan bahsederken \u015f\u00f6yle diyor: \u201cEserin Prof. Ahmet Cafero\u011flu taraf\u0131ndan istinsah edilen bir kopyas\u0131 elimizdedir.\u201d<\/p>\n<p>Benim c\u00f6mert hocam! Ay sonlar\u0131nda asistanlara bor\u00e7 verdi\u011fi me\u015fh\u00fbr-\u0131 \u00e2lemdir. Hatta kendisinden bor\u00e7 istemeyen Mehmet \u00c7avu\u015fo\u011flu\u2019na bu y\u00fczden k\u00fcst\u00fc\u011f\u00fc bilgisi, Necmettin Hac\u0131emino\u011flu ile Birol Emil hocalar\u0131mdan bana aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Demek ki sevimli hocam\u0131z sadece parada c\u00f6mert de\u011fil, ilimde de c\u00f6mertmi\u015f. \u00d6yle ya, ta Berlinlerde eliyle istinsah etti\u011fi yazmay\u0131 pek ala kendisi de yay\u0131mlayabilirdi.<\/p>\n<p>Cafero\u011flu kopyas\u0131 Muharrem Ergin\u2019de amma\u2026 Yazman\u0131n ba\u015f taraf\u0131nda yer alan \u201cKan alan Emir S\u00fcleyman Sultan\u201d ibaresi i\u015fi kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. Ergin Hoca diyor ki bu yazman\u0131n Emir S\u00fcleyman zaman\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yani 15. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda. O da tabii Bayezid\u2019in o\u011flu \u00c7elebi S\u00fcleyman olmal\u0131. Neticede hocam\u0131z yazmay\u0131 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na yerle\u015ftiriyor.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Cafero\u011flu yazman\u0131n tamam\u0131n\u0131 kopya etmemi\u015f. 41b\u2019nin sonunda <em>temmet O\u011fuzn\u00e2me<\/em> kayd\u0131 var. Yani yazmadaki O\u011fuzname b\u00f6l\u00fcm\u00fc orada bitmi\u015f. Fakat yazma 40 k\u00fcsur yaprak daha devam ediyor. Yaz\u0131 ayn\u0131 oldu\u011fu gibi O\u011fuzname b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn son sayfas\u0131n\u0131n alt k\u00f6\u015fesinde de sonraki yapra\u011f\u0131n \u00e7oban\u0131 var. Yani sonraki yapra\u011f\u0131n ilk kelimeleri: <em>\u1e2barc\u0131 yimek ki.<\/em><\/p>\n<p>Cafero\u011flu Hoca gibi c\u00f6mert T\u00fcrk bilimciler bug\u00fcn de var. Ali Duymaz dostum elektronik ortam\u0131ndaki yazmay\u0131 benim bilgisayar\u0131ma g\u00f6nderiverdi. Ben de o c\u00f6mertli\u011fe kar\u015f\u0131 yazman\u0131n tamam\u0131n\u0131 okudum.<\/p>\n<p>O\u011fuzname\u2019den sonra insan\u0131n i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartacak yemeklerden bahsediliyor. Yemek ve tatl\u0131larda kullan\u0131lan malzemeler, kimlere ne kadar verildi\u011fi filan. Aman Allah\u0131m, harika bir metin! Kanuni\u2019nin \u015fehzadelerinin s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcnde yap\u0131lan yemeklermi\u015f me\u011fer. Osmanl\u0131 mutfa\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir malzeme. Bunu mutlaka yay\u0131mlamal\u0131y\u0131m. Ama bir dakika\u2026 Belki de metin \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birka\u00e7 g\u00fcn ara\u015ft\u0131rd\u0131m. Bir \u015fey bulamad\u0131m. Turgut Kut, G\u00fcnay Kut?&#8230; Yok, bir \u015fey bulamad\u0131m. \u00d6yleyse birilerine sormal\u0131y\u0131m. Osmanl\u0131 tarih\u00e7ilerinden birinin telefon numaras\u0131 telefonumda kay\u0131tl\u0131 imi\u015f: Erhan Afyoncu. Hay Allah, Erhan da \u015fimdi Mill\u00ee Savunma \u00dcniversitesine rekt\u00f6r oldu. Bakal\u0131m ula\u015fabilecek miyim? Ho\u015f bir ses geldi telefondan, \u201cAbi\u201d dedi, \u201c\u00f6yle bir \u015fey hat\u0131rl\u0131yorum. Ben ara\u015ft\u0131r\u0131p sana d\u00f6neyim.\u201d Ertesi g\u00fcn arad\u0131. \u201cG\u00fcnay Kut Hoca yazm\u0131\u015f.\u201d dedi ve k\u00fcnyeyi verdi: <em>III. Milletleraras\u0131 T\u00fcrk<\/em> <em>Folklor Kongresi Bildirileri V. cilt.<\/em> Y\u0131l 1987. Nail Tan dostum, siz neler yapm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z!&#8230; Fakat Folklor Kongresi\u2019nin bildirilerine ula\u015fmak o kadar zor ki! Afyoncu dostum onu da taray\u0131p g\u00f6ndermez mi? Eh, c\u00f6mertlerin say\u0131s\u0131 artt\u0131.<\/p>\n<p>Yazmada daha sonra \u015eehzade Selim\u2019in fetihnamesi var; \u015eah Tahmasb\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 mektup var. Acaba eser 16. y\u00fczy\u0131la m\u0131 ait? Hay\u0131r, sonuna kadar okumal\u0131y\u0131m. Hem okudum, hem de yazmay\u0131 tan\u0131tan bir makale yazd\u0131m. O makale de T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan <em>Umay G\u00fcnay<\/em> <em>Arma\u011fan\u0131<\/em>\u2019nda \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>Sonunda yazman\u0131n 80b sayfas\u0131na geldim. Sayfa ortalar\u0131nda <em>T\u00e2ri<\/em><em>\u1e2bler der-Sultan Murad hakk\u0131na<\/em> diye k\u0131rm\u0131z\u0131 m\u00fcrekkepli bir ba\u015fl\u0131k var. 4. Murad\u2019\u0131n c\u00fclusuna d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f m\u0131sralar: <em>On yedinci \u015f\u00e2h old\u0131 \u00e2leme<\/em> <em>Sultan Murad<\/em>, sene 1033 (say\u0131 ile yaz\u0131lm\u0131\u015f); <em>didiler Sultan Mur\u00e2d-\u0131 r\u00e2bi old\u0131 p\u00e2di\u015fah<\/em>, sene 1033 (yine say\u0131 ile). Daha birka\u00e7 m\u0131sra var ve hepsinde sene 1033 yaz\u0131yor. Yani 4. Murad\u2019\u0131n tahta \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihi. Miladi 1623. B\u00f6ylece anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oluyor ki bu yazma da 1623\u2019ten \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f olamaz.<\/p>\n<h2><strong>Emir S\u00fcleyman kim?<\/strong><\/h2>\n<p>Peki Muharrem Ergin Hoca\u2019y\u0131 yan\u0131ltan bu Emir S\u00fcleyman Sultan kim? Ayn\u0131 isim Topkap\u0131 O\u011fuznamesinde de ge\u00e7iyor ve Ergin Hoca orada daha kesin konu\u015fuyor: \u201c\u0130\u00e7inde ge\u00e7en Emir S\u00fcleyman ad\u0131ndan XV. asr\u0131n ba\u015f\u0131nda Y\u0131ld\u0131r\u0131m Bayezid\u2019in o\u011flu Emir S\u00fcleyman zaman\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan bu O\u011fuzname par\u00e7as\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p>Topkap\u0131 O\u011fuznamesinde Emir S\u00fcleyman \u015f\u00f6yle ge\u00e7iyor: <em>Em\u00eer S\u00fcleyman u\u011furlu O\u011fuz \/ Dede Korkut<\/em> <em>biligl\u00fc O\u011fuz.<\/em><\/p>\n<p>Neredeyse Dede Korkut ile e\u015f de\u011ferde an\u0131lan bu Em\u00eer S\u00fcleyman, Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n o\u011flu olabilir mi? Orhan \u015eaik\u2019ten hem bu sorunun cevab\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz, hem de daha neler neler\u2026<\/p>\n<p>\u201cYaz\u0131c\u0131-o\u011flu O\u011fuznamesinde, birincisi O\u011fuz\u2019un alk\u0131\u015f\u0131nda iki yerde \u2018Em\u00eer S\u00fcleyman u\u011furlu\u2019 ve Atas\u00f6zleri mecmuas\u0131nda\u2026 ge\u00e7en bu ki\u015finin kim oldu\u011funu kesin olarak belirtmek m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Herhalde bu Em\u00eer S\u00fcleyman, Bartold\u2019un ve Adnan Sad\u0131k Erzi\u2019nin sand\u0131klar\u0131 gibi Y\u0131ld\u0131r\u0131m Bayaz\u0131d\u2019\u0131n o\u011flu S\u00fcleyman \u00c7elebi de\u011fildir. Bu Em\u00eer S\u00fcleyman, Enver\u00ee\u2019nin D\u00fcsturnamesinde anlatt\u0131\u011f\u0131 menkabeye g\u00f6re Osman-o\u011flu Iyaz\u2019\u0131n Tuman Han\u0131n k\u0131z\u0131 Turun\u00e7 Hatun\u2019dan do\u011fma \u00e7ocu\u011fudur.\u201d<\/p>\n<p>Demek ki yan\u0131lan sadece Ergin Hoca de\u011filmi\u015f. Koskoca Barthold ile tan\u0131nm\u0131\u015f tarih\u00e7i Erzi de yan\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>G\u00f6kyay Hoca teredd\u00fctl\u00fc konu\u015fuyor ama Enver\u00ee\u2019de Emir S\u00fcleyman\u2019\u0131n kim oldu\u011fu a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k yaz\u0131lm\u0131\u015f. Hani \u015fu M\u00fckrimin Halil Hoca\u2019n\u0131n Paris\u2019in Bibliotheque Nationale\u2019inde her g\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ezberleyip otelinde ezberinden istinsah etti\u011fi D\u00fcsturn\u00e2me-i Enver\u00ee\u2019de.<\/p>\n<p><em>K\u0131z bir ay i\u00e7inde o\u011flana kalur \/ Pes Iy\u00e2z andan Ham\u00e2 azmin k\u0131lur \/\/ L\u00eekin \u0131smarlad\u0131, o\u011flan do\u011fsa ger \/ Ko<\/em><em>\u014b S\u00fcleyman ad\u0131n\u0131, koyma<\/em><em>\u014b diger \/\/ Pes varup Hums u Ham\u00e2\u2019ya ol \u00f6l\u00fcr \/ Do\u011fuban o\u011flan O\u011fuz i\u00e7re kalur \/\/ \u2026 Ger\u00e7i atas\u0131 S\u00fcleyman kod\u0131 ad \/ Bes anas\u0131 Mir S\u00fcleyman kod\u0131 ad \/\/ \u2026 \u00c7\u00fcn S\u00fcleyman do\u011fuban buld\u0131 v\u00fcc\u00fbd \/ \u00c7a\u011f\u0131rup Allah didi, k\u0131ld\u0131 s\u00fcc\u00fbd \/\/ Bes vel\u00eeye anlar eyd\u00fcrdi o\u011fuz \/ Didiler biz a<\/em><em>\u014ba O\u011fuz eyd\u00fcr\u00fcz \/\/ \u2026 An\u0131 eyd\u00fcrler O\u011fuz ismiyle yad \/ A<\/em><em>\u014ba olm\u0131\u015fdur S\u00fcleyman asl ad. <\/em><\/p>\n<p><em>C\u00e2mi\u00fc\u2019t-Tev\u00e2r\u00eeh<\/em> O\u011fuz\u2019u M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ama <em>D\u00fcsturname<\/em>\u2019nin yan\u0131nda o, yaya kal\u0131r. Me\u011fer bizim O\u011fuz Han, sahabeden Osman o\u011flu Iyaz\u2019\u0131n o\u011flu imi\u015f. Iyaz, O\u011fuzlar\u0131n h\u00fck\u00fcmdar\u0131 T\u00fcmen Han\u2019\u0131n k\u0131z\u0131 Turun\u00e7 Hatun ile evlenmi\u015f. Sonra da Hama, Humus taraflar\u0131na sefere gitmi\u015f ve orada \u015fehit olmu\u015f. Hicretin 15. y\u0131l\u0131nda \u00e7ocuk do\u011funca ad\u0131n\u0131 (Mir) S\u00fcleyman koymu\u015flar. Yani O\u011fuz Han\u2019\u0131n as\u0131l ad\u0131 S\u00fcleyman imi\u015f. O\u011fuzlar evliyaya o\u011fuz dedikleri i\u00e7in onu da O\u011fuz diye adland\u0131rm\u0131\u015flar. Eh, \u0130slamla\u015ft\u0131rma bu kadar olur de\u011fil mi? Fakat Em\u00eer S\u00fcleyman ad\u0131 di\u011fer yazmalara da ge\u00e7ti\u011fine g\u00f6re bu rivayet o as\u0131rlarda epeyce yayg\u0131nm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>O\u011fuznamelerle u\u011fra\u015f\u0131rken 20 k\u00fcsur metnin aras\u0131nda yiteyazd\u0131m. Me\u011fer D\u00fcsturname\u2019nin bir n\u00fcshas\u0131 daha bulunmu\u015f. M\u00fckrimin Halil\u2019in bin bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kopya edip 1928-1930\u2019da yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 D\u00fcsturname\u2019nin me\u011fer bir n\u00fcshas\u0131 da \u0130zmir\u2019in Mill\u00ee K\u00fct\u00fcphane\u2019sinde imi\u015f. Bu n\u00fcsha da 1930\u2019larda bulunmu\u015f ve Himmet Ak\u0131n taraf\u0131ndan bilim d\u00fcnyas\u0131na tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f. Yazma 2007\u2019de Necdet \u00d6zt\u00fcrk taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015f, iki \u00fc\u00e7 bask\u0131 daha yapm\u0131\u015f ve ben bunlar\u0131 g\u00f6rmemi\u015fim. \u00dcstelik \u00d6zt\u00fcrk yay\u0131n\u0131nda \u0130zmir n\u00fcshas\u0131n\u0131n t\u0131pk\u0131bas\u0131m\u0131 da var. Efsanelerle u\u011fra\u015f\u0131yorum ya, anla\u015f\u0131lan ben de M\u00fckrimin Halil efsanesine kurban gitmi\u015fim. G\u00f6zlerimin g\u00f6rd\u00fckleri yan\u0131nda g\u00f6rmediklerinin de bulundu\u011funu bir kez daha anlad\u0131m.<\/p>\n<p>G\u00f6rmediklerimi bir yana koyup yine g\u00f6rd\u00fcklerime d\u00f6nelim. O\u011fuznamelerle u\u011fra\u015f\u0131rken neler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim?<\/p>\n<p>2003 y\u0131l\u0131nda \u201cMuallim Cevdet ve O\u011fuzname\u201d diye bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015f\u0131m. Yaz\u0131 \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor: \u201cYeni Mecmua\u2019n\u0131n, \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131 vesilesiyle 5-18 Mart 1915\u2019te yay\u0131mlanan fevkal\u00e2de n\u00fcshas\u0131nda\u2026\u201d Aman Allah\u0131m! 16 y\u0131ldan beri bu ibare orada durmu\u015f da kimse \u201c1915\u2019te Yeni Mecmua m\u0131 vard\u0131?\u201d diye sormam\u0131\u015f. Bir Allah\u2019\u0131n kulu \u00e7\u0131k\u0131p da \u201cErcilasun yan\u0131l\u0131yor, Yeni Mecmua 1917\u2019de \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. S\u00f6z\u00fc edilen \u00f6zel say\u0131 da 1918\u2019de \u00e7\u0131kt\u0131.\u201d dememi\u015f. Dikkatsizlik mi, g\u00f6rmemezlikten gelme mi, hat\u0131r g\u00f6n\u00fcl m\u00fc? Kendi yanl\u0131\u015f\u0131m\u0131 y\u0131llar sonra yine ben mi g\u00f6rmeliydim?<\/p>\n<p>\u0130\u015fte b\u00f6yle!&#8230; Neler g\u00f6rd\u00fc bu g\u00f6zlerim? \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki daha da g\u00f6recek. T\u00fcrk bilimciler, destan bilimciler \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a hep birlikte daha neler g\u00f6rece\u011fiz. Do\u011frular\u0131yla yanl\u0131\u015flar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcril\u00fcp gide y\u00f6r\u00fcyiser. Dede Korkut gel\u00fcben soy soylasa, y\u00fcm y\u00fcmlese i\u015fler\u00fcm\u00fcz \u00e2sanrak ol\u0131sar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazar\u0131m\u0131z Ercilasun O\u011fuzname \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ilgili \u00f6nemli konulara parmak bas\u0131yor. Yanl\u0131\u015flar, dikkatler, tarihlendirmeler&#8230; T\u00fcrk Dili dergisinin \u015eubat say\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131kan bu sohbet tad\u0131ndaki makaleyi okuyucular\u0131m\u0131z\u0131n da g\u00f6rmesini istedik.<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":9610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[62,2,68],"tags":[],"coauthors":[11],"class_list":["post-9608","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim-kultur","category-genel","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9608"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9617,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608\/revisions\/9617"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9608"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}