{"id":9618,"date":"2020-03-06T19:30:00","date_gmt":"2020-03-06T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=9618&preview=true&preview_id=9618"},"modified":"2020-03-06T10:32:50","modified_gmt":"2020-03-06T07:32:50","slug":"bildigini-bilip-bilmiyorum-bilip-bilmedigini-bilmiyorum-ne-bileyim-ben-haddini-bil-ruknettin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/bildigini-bilip-bilmiyorum-bilip-bilmedigini-bilmiyorum-ne-bileyim-ben-haddini-bil-ruknettin\/","title":{"rendered":"Bildi\u011fini bilip bilmiyorum, bilip bilmedi\u011fini bilmiyorum, ne bileyim ben? Haddini bil R\u00fcknettin!"},"content":{"rendered":"

Yazar\u0131m\u0131z Af\u015far \u00c7elik’ in “Her \u015feyi biliyor muyuz, bildi\u011fimizi mi san\u0131yoruz, bildi\u011fimizi sand\u0131klar\u0131m\u0131z sadece kendi ger\u00e7ekliklerimiz mi? Peki “her \u015fey” diye bir \u015fey var m\u0131?” vb. sorularla beynimize jimnastik yapt\u0131racak yaz\u0131s\u0131, her zamanki esprili anlat\u0131m\u0131 ile sizlerle.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bu nas\u0131l ba\u015fl\u0131k? \u201c Abi adam takt\u0131 bu bilgi i\u015fine ya!\u201d dememek i\u00e7in kendinizi ne kadar zor tuttu\u011funuzun fark\u0131nday\u0131m da\u2026 Wittgenstein okumalar\u0131na o y\u00fczden ara verdim. \u0130ki kitab\u0131na ba\u015flad\u0131m, ikisi de yar\u0131m kald\u0131.\u00a0 ( \u201cYar\u0131m\u201d deyince baya\u011f\u0131 yar\u0131s\u0131na falan geldim san\u0131n da bana hayran olun diye \u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyorum\u2026) Wittgenstein, \u201cKesinlik \u00dcst\u00fcne\u201d adl\u0131 kitab\u0131na \u201cBiliyorum\u201d c\u00fcmlesinin tahliliyle ba\u015flar. (Bu abimizin \u201cTractatus Logico- Philosophicus\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda, siperlerde yazd\u0131\u011f\u0131 biliyor muydunuz? Adam bildi\u011fin deliymi\u015f ya la<\/em>! )<\/p>\n

Bir \u015feyi bilip bilmemek bu kadar \u00f6nemli olabilir mi? Hi\u00e7 bana sormay\u0131n! A\u00e7\u0131n Wittgenstein\u2019\u0131 okuyun! ( Evet\u2026 Bu i\u015fi de \u00fcst\u00fcmden att\u0131ktan sonra art\u0131k Konuralp Hoca\u2019ya bir borcum kalmad\u0131, demektir. Yaz\u0131 bitti. Adam\u0131ms\u0131n Sokrates!)<\/p>\n

Ama\u2026 Gene de yaz\u0131ya \u00dcstad Cem Y\u0131lmaz\u2019\u0131n \u015fu me\u015fhur \u201cFaruk Eczanesi- Faruk K\u0131raathanesi\u201d \u015fakas\u0131na ufak bir at\u0131fla devam etmek istiyorum. ( G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi iyi bir yaz\u0131\/makale vs. yazmak istiyorsan\u0131z elinizin alt\u0131nda iyi bir yalanc\u0131 bulundurmak her zaman \u015fartt\u0131r\u2026) \u00dcstad, T\u00fcrk toplumunda \u201cBilmiyorum.\u201d c\u00fcmlesinin hi\u00e7 kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan \u015fik\u00e2yet ediyordu, de\u011fil mi?<\/p>\n

Konuralp Hoca \u201cAray\u0131 fazla so\u011futma!\u201d dedi. Muhtemelen okuyacak daha iyi bir \u015fey bulamam\u0131\u015f. Tamam da benim de bir istiap haddim var can\u0131m! \u00c7ocukken kamyonetlerin arkas\u0131nda yazan \u201cistiap haddi 1660 kg\u201d yaz\u0131s\u0131 hep ilgimi \u00e7ekerdi. Hoca, hi\u00e7 \u015fehir i\u00e7i nakliyatla falan ilgilenmedi\u011finden olsa gerek bendenizin istiap haddini tahmin edemiyor\u2026<\/p>\n

Daha \u00f6nce de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck asl\u0131nda: Her \u015feyin ancak bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u201calg\u0131layabiliyorduk\u201d ya hani\u2026( \u201ck\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131maya ne diyon<\/em> hac\u0131m?\u201d diyen gayretke\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fkan a\u011fabeylerimin bir kez daha ellerinden \u00f6p\u00fcyorum.) Ya da mesel\u00e2 k\u00f6pe\u011finiz Bobi, k\u00f6pek d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duyup da \u201c ulan \u015fu sahibim olacak herif kendi \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc duyamadan neden durmadan \u00fcfleyip duruyor ki?\u201d diye merak i\u00e7inde, att\u0131\u011f\u0131n\u0131z topu koval\u0131yor ya\u2026<\/p>\n

Ya da annenizle al\u0131\u015fveri\u015fe her \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131zda, o g\u00fcn ka\u00e7\u0131nc\u0131 bel omurunuzun yerinden kayaca\u011f\u0131n\u0131 merak ediyorsunuz ya\u2026<\/p>\n

Tabiat Ana, b\u00fct\u00fcn bu \u00f6rneklerinin T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcmesinde bize: \u201cHaddinizi bilin!\u201d diyor.<\/p>\n

Ya da daha s\u0131k\u0131c\u0131 bir felsef\u00ee anlat\u0131mla b\u00fct\u00fcn bu \u00f6rnekler bize \u201cvarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n

D\u00fcnyada yaln\u0131zca madde mi var, yoksa asl\u0131nda madde dedi\u011fimiz \u015fey \u201cyayg\u0131n alg\u0131sal al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zla\u201d\u00a0 ger\u00e7eklik olarak kabul etti\u011fimiz \u015feyler mi?<\/p>\n

Belki \u201cmutlak anlamda\u201d bu iki soruyu cevaplamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. ( Bu yaz\u0131 gitgide daha s\u0131k\u0131c\u0131 oluyor, fark\u0131nday\u0131m ama az daha di\u015finizi s\u0131k\u0131n, n\u2019olur. Ciddi yazmak \u015fakalar\u0131 yumurtlamaktan daha kolay\u2026)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yukar\u0131da akl\u0131m\u0131za geliveren ve bize \u201cyumurta m\u0131 tavuktan, tavuk mu yumurtadan?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren iki soru belki de asl\u0131nda anlams\u0131z. Elbette Faruk Eczanesi\u2019ni ararken Faruk K\u0131raathanesi\u2019ne giderseniz, a\u011fr\u0131 kesici almak yerine size y\u00fcklenmi\u015f bir \u00e7ay hesab\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. O halde en az\u0131ndan gidece\u011finiz yer hakk\u0131nda bir \u015feyler bilmek iyi olabilir.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n salt maddeden mi yoksa salt ruhtan m\u0131 olu\u015ftu\u011fu sorular\u0131na insano\u011flu bir cevap bulabilir mi? Bu iki soru \u00fczerinde pek derin geyik muhabbetine giri\u015filebilir ama size bir k\u00f6t\u00fc bir haberim var; bu sorular cevaplanabilir sorular de\u011fildir.<\/p>\n

\u201c\u0130yi de sen bilmem ka\u00e7 saattir, her \u015feye bir cevab\u0131n varm\u0131\u015f gibi konu\u015fup duruyordun, ne oldu hac\u0131m<\/em>?\u201d derseniz, el pen\u00e7e divan durur ve \u201ckaderimse \u00e7ekerim!\u201d derim.<\/p>\n

\u0130yi de madem bu iki soru asl\u0131nda cevaps\u0131z kalmaya mahk\u00fbm sorulard\u0131r, felsefe b\u00f6l\u00fcmlerini kapatarak tasarruf edilen paralarla yeni camiler yapmak daha m\u00fcnasip olmaz m\u0131? Eh\u2026 \u0130mamlar\u0131m\u0131z\u0131n cevaplar\u0131n\u0131n \u00e7ok daha kesin ve a\u00e7\u0131k oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, san\u0131r\u0131m b\u00f6yle bir kaynak aktar\u0131m\u0131 \u00e7ok daha m\u00fcnasip olacakt\u0131r.<\/p>\n

\u201cNe Faruk Eczanesi ne Faruk K\u0131raathanesi! Adresimiz belli: Faruk \u0130badethanesi! Ya Allah!\u201d diye co\u015fman\u0131z ihtimaline kar\u015f\u0131 ben de kollar\u0131m\u0131 iki yana a\u00e7\u0131p gitmenize mani olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

\u00d6nceki vaaz-u nasihatlerimizde beyan buyurdu\u011fumuz \u00fczere\u2026 ( Yak\u0131nda \u00e7arp\u0131lmazsak iyidir\u2026)<\/p>\n

\u0130nsan bilgisinin \u201ckesinli\u011fi\u201d ancak alg\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kay\u0131tl\u0131 bir tecr\u00fcbe\/ deneyim birikimiyle sa\u011flanabiliyordu. 1994 y\u0131l\u0131nda \u00e7ekilmi\u015f bir Pl\u00fcton foto\u011fraf\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u00a0Pl\u00fcton, o foto\u011frafta g\u00fcl\u00fcnesi bir \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckteydi\u201d, \u00fcst\u00fcnde en fazla d\u00f6rt renk bar\u0131nd\u0131ran bir t\u00fcr \u201cMinecraft\u201d dekoru gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. \u00c7ok yak\u0131n zamanda uydulardan al\u0131nan bir foto\u011fraf\u0131nda ise Pl\u00fcton b\u00fcy\u00fcleyici so\u011fuklu\u011fuyla l\u00e2civert ve al\u0131ngan bir gezegen gibi bak\u0131yordu objektife. ( Size \u00e7ok pis hik\u00e2ye ve \u015fiir yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemi\u015f miydim? Konuralp Hoca da s\u00f6ylememi\u015ftir, muhtemelen k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131ndan\u2026)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yirmi y\u0131l i\u00e7inde insan alg\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131nda pek de g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131 ama alg\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde kalanlar\u0131, alg\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7ine ta\u015f\u0131yan teknolojileri muazzam geli\u015ftirmi\u015ftik. Yani? Ne yapm\u0131\u015ft\u0131k? Daha \u00f6nce ancak saf d\u00fczenlili\u011fin dili olan matematikle varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezebildi\u011fimiz \u015feyleri, \u201ckavramsal\u201d d\u00fcnyadan, \u201colgular d\u00fcnyas\u0131na\u201d ta\u015f\u0131yabilmi\u015ftik. Newton- yan\u0131lm\u0131yorsam- Pl\u00fcton\u2019un orada olmas\u0131 gerekti\u011fini matematiksel olarak ke\u015ffettikten iki y\u00fcz elli y\u0131l sonra bir uydu, kesinlikler evreninin olas\u0131l\u0131k hesaplar\u0131yla bulunan \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, alg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcne sererek bize g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n

\u0130yi de b\u00fct\u00fcn bunlardan ne \u00f6\u011frenmeliyiz? \u201cSadede gel birader! Gayrettepe- Kar\u015f\u0131yaka ma\u00e7\u0131na 1 e 3 veriyorlar, \u00e7ok biliyorsan bir olas\u0131l\u0131k hesab\u0131 yap da bari i\u015fimize yara!\u201d diyecek a\u011fabeylerimin h\u00e2l\u00e2 var olduklar\u0131na duydu\u011fum o derin ve ulvi inan\u00e7la, kucakl\u0131yorum sizleri, can\u0131m okuyucular\u0131m!<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlardan en az\u0131ndan benim, i\u00e7inde koskoca bo\u015fluklar bulunan, beynimle \u00f6\u011frenebildi\u011fim \u015fey: \u201cHepimizin haddimizi bilmemiz gerekti\u011fi\u201d idi. Ama bunu daha \u00f6nce de s\u00f6yledim, de\u011fil mi?<\/p>\n

Bir kere daha s\u00f6yleyince ne olacak? Bilmiyorum.<\/p>\n

Ama belki \u015f\u00f6yle olabilir: D\u00fcn do\u011fru bildiklerimizin bug\u00fcn neden baz\u0131 y\u00f6nleriyle, ya da tamamen yanl\u0131\u015f say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz.<\/p>\n

B\u00f6ylece mesel\u00e2 \u201c can\u0131m do\u011fru herkese g\u00f6re de\u011fi\u015fir, mutlak do\u011fru diye bir \u015fey yok ki! Eh\u00fc eh\u00fc eh\u00fc!\u201d diye konserve felsefe yapan karde\u015flerimizin neden yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 anlayabiliriz.<\/p>\n

Nas\u0131l anlayabiliriz? \u00d6nce \u015fu \u201cger\u00e7ek\u201d tan\u0131m\u0131m\u0131za bir kez daha d\u00f6nelim mi? \u201cGer\u00e7ek, kendisinden ba\u015fka bir \u015fey olamayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f \u015feydir.\u201d<\/u> Bunu nas\u0131l bu kadar c\u00fcretk\u00e2rca iddia edebiliyorduk? \u015eundan dolay\u0131:\u00a0 Be\u015f duyusu bizim gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde kar\u015f\u0131s\u0131ndaki insan\u0131 ejderha, maymun vs. gibi g\u00f6rebilen ya da var olmayan \u015feyleri \u201calg\u0131layabilen\u201d insanlara do\u011frudan do\u011fruya \u201cdeli\u201d diyebiliyoruz da ondan. Hani ho\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131z k\u0131z size g\u00fcl\u00fcmsedi\u011finde sevin\u00e7ten u\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 falan san\u0131yorsunuz ya\u2026 Hah! \u0130\u015fte o, delili\u011fin ge\u00e7ici ve tatl\u0131 hali\u2026 Demedi demeyin.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Demek ki \u201cakl\u0131m\u0131z\u0131n\u201d ya da idrakimizin hepimizde ortak olarak payla\u015f\u0131lan s\u0131n\u0131rlar dahilinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cger\u00e7ekli\u011fi idrak edip edememeye\u201d g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcyoruz, s\u0131n\u0131yoruz.\u00a0 \u201cBen at\u0131n kuyru\u011funu tuttum ama ya at yoksa\u2026 Ger\u00e7e\u011fi nereden bilece\u011fim ki?\u201d diye soracak olursan\u0131z, o kuyru\u011fu kuvvetle \u00e7ekmenizi \u00f6neririm. Belki yedi\u011finiz \u00e7ifteden sonra fakire s\u00f6versiniz ama ger\u00e7e\u011fi az\u0131c\u0131k g\u00f6rm\u00fc\u015f de olursunuz, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Varl\u0131\u011f\u0131 idrak etme bi\u00e7imimiz ger\u00e7ekliktir!<\/strong><\/h2>\n

Burada g\u00f6zden ka\u00e7an bir nokta var: \u201cdeli doktorlar\u0131\u201d hastalar\u0131n\u0131n \u201cmutlak ger\u00e7ekli\u011fi\u201d idrak edip edemediklerine bakmazlar. Hepimizin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131zla kay\u0131tl\u0131 alg\u0131lar\u0131m\u0131z ile deneyimledi\u011fimiz \u201cortak \u015feylere\u201d ula\u015f\u0131l\u0131p ula\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131za bakarlar. \u00a0Hadi uzatmadan s\u00f6yleyeyim: Ger\u00e7ek vard\u0131r ama onun \u201calg\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde kalan mutlakl\u0131\u011f\u0131na\u201d eri\u015fmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u201cMutlakl\u0131k\u201d ancak alg\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in s\u00f6z konusudur. Mutlak oldu\u011funu bilebilece\u011fimiz tek \u015fey s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. Bu y\u00fczden de \u201calg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 a\u015fan bir mutlakl\u0131k\u201d hakk\u0131nda konu\u015fmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u201cMutlakl\u0131\u011f\u0131n yoklu\u011fundan\u201d\u00a0 bahsetmemizin ya da b\u00f6yle oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemizin sebebi, ger\u00e7e\u011fin g\u00f6receli\u011fi ya da varolu\u015fsal imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir. Biz gerek alg\u0131sal, gerekse anlaksal\/ idrak\u00ee s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla \u201cmutlakl\u0131\u011f\u0131\u201d kavrayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in onun varl\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe duyar\u0131z. Varl\u0131\u011f\u0131 idrak etmek bi\u00e7imimiz, ger\u00e7ekliktir.<\/u> Biz de onu her seferinde bir ba\u015fka ilgili alg\u0131sal deneyimle biraz daha fala idrak ederiz. Belki \u201cmutlakl\u0131\u011f\u0131n\u201d neye bezedi\u011fini hi\u00e7 bilemeyiz ama ger\u00e7e\u011fi idrak ettik\u00e7e onun varl\u0131\u011f\u0131yla \u201c bir mutlakl\u0131\u011f\u0131n var oldu\u011fu\u201d kan\u0131m\u0131z g\u00fc\u00e7lenir. (Ama hadi kafas\u0131 bunca felsefeden bulanan abilerime kestirmeden s\u00f6yleyeyim: \u201cMutlakl\u0131\u011f\u0131\u201d bulaca\u011f\u0131m diye u\u011fra\u015fmay\u0131n. Elinizden d\u00fc\u015fen bardak k\u0131r\u0131l\u0131yorsa dahas\u0131 bardak elinizden h\u00e2l\u00e2 d\u00fc\u015f\u00fcyor, yenge de h\u00e2l\u00e2 \u201c \u0130ki barda\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yam\u0131yorsun R\u00fcknettin!\u201d diye k\u0131zabiliyorsa,\u00a0 karda buzda h\u00e2l\u00e2 kay\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcyor ve \u201c Allah s\u00fcrt\u00fcnme kuvvetimizi eksik etmesin!\u201d diye dua ediyorsan\u0131z, kafan\u0131z yeterince sa\u011fl\u0131kl\u0131, ger\u00e7ekle ili\u015fkiniz h\u00e2l\u00e2 normal demektir.)<\/p>\n

Gene Pl\u00fcton \u00f6rne\u011fine d\u00f6necek olursak; Pl\u00fcton, mutlak d\u00fczenlili\u011fin evreninde yani matematikte, \u201ckuvvetli bir olas\u0131l\u0131k\u201d olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda,\u00a0 ger\u00e7e\u011fin bir baca\u011f\u0131n\u0131 tutmu\u015f olduk.\u00a0 Muhtemelen karasal\/ optik bir teleskopla onun komik bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fimizde, o art\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 ink\u00e2r edilemez fakat bulan\u0131k g\u00f6r\u00fcnen bir ger\u00e7ek halini ald\u0131. B\u00f6ylece at\u0131n ( fil miydi o?) bir belki de iki baca\u011f\u0131n\u0131 daha tuttuk. Bundan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce gelen foto\u011fraf\u0131yla Pl\u00fcton b\u00fct\u00fcn\u00fcyle alg\u0131lanabilir bir ger\u00e7ek halini ald\u0131. De\u011fi\u015fen neydi? De\u011fi\u015fen \u015fey, alg\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde daha fazla olguyu terc\u00fcme edebilen ara\u00e7lar geli\u015ftirmi\u015f, ya da at\u0131n ya da filin, daha fazla k\u0131sm\u0131n\u0131 g\u00f6rmemizi sa\u011flayan daha kuvvetli l\u00e2mbalar geli\u015ftirmi\u015f olmam\u0131zd\u0131.<\/p>\n

Hadi bir \u00f6rnek daha vereyim de \u0130skender Hoca bizi d\u00f6v\u00fcyor mu d\u00f6vm\u00fcyor mu g\u00f6relim. Hani hepimizin ezberidir ya: \u201cEh\u00fc eh\u00fc! Bak Einstein geldi de Newton nas\u0131l zail oldu?\u201d falan diye\u2026<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Newton Abim, \u00f6ncelikle \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131 kendince \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fc. Ayr\u0131ca, size pek \u00f6yle gelmese de, asl\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6remedi\u011fi bir gezegeni bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan da Eisntein\u2019\u0131n daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kuramla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201cg\u00f6receli\u011fi\u201d el yordam\u0131yla kullanmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Ama bunlar\u0131n \u00f6tesinde\u2026 \u201cI\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ula\u015f\u0131nca bildi\u011fimiz madde kalm\u0131yor n\u2019aber? Eh\u00fc eh\u00fc!\u201d diyecek \u00e7al\u0131\u015fkan a\u011fabeylerime bir \u015fey hat\u0131rlatmak isterim: Hen\u00fcz \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na eri\u015femedik. Biliyorum, \u00e7ok \u00fcz\u00fcc\u00fc ama \u201cger\u00e7ek\u201d bu! Yani h\u00e2l\u00e2 trafik kazalar\u0131nda kemer ba\u011flamay\u0131nca camdan u\u00e7up gidiyoruz ve h\u00e2l\u00e2 t\u0131rlarla \u00e7arp\u0131\u015fan arabalarda daha fazla hasar meydana geliyor.\u00a0\u00a0 Hadi uzaydan u\u00e7uk ka\u00e7\u0131k bir \u00f6rnek vereyim: Yer \u00e7ekimsiz ortamda \u00e7ok kolay hareket ediyorsunuz ama ne kadar h\u0131zl\u0131 hareket ederseniz, uzay istasyonunun duvar\u0131na toslad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda can\u0131n\u0131z o kadar fazla yan\u0131yor. Bu \u00f6rnekler ne anlama geliyor? Size daha t\u0131rt\u0131kl\u0131 bir \u00f6rnek vereyim mi? Einstei\u2019\u0131n g\u00f6recelik kuram\u0131n\u0131 test eden (yan\u0131lm\u0131yorsam) Apollo astronotlar\u0131, saat deneyini \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n alt\u0131nda bir h\u0131zda ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Uzay u\u00e7u\u015flar\u0131 h\u00e2l\u00e2 Newton sayesinde ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Uzaya yollanabilecek kargolar hesaplan\u0131rken h\u00e2l\u00e2 kafas\u0131na elma d\u00fc\u015fen bir dahinin basiretine muhtac\u0131z!<\/p>\n

Hani art\u0131k Newton demodeydi falan ya\u2026 Hah! Bu \u00f6rneklerin hepsi, eylemsizli\u011fin ( Emniyet kemeri takmay\u0131nca camdan u\u00e7up gidiyorsunuz ya hani) ve momentumun ( \u201cYahu t\u0131rla \u00e7arp\u0131\u015f\u0131nca niye ezilen biz oluyoruz?\u201d diyorsunuz ya\u2026) hi\u00e7 de demode olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmedi\u011fini g\u00f6steriyor!<\/p>\n

Peki, o halde Newton-Einstein \u00e7eki\u015fmesi bir \u201cyanl\u0131\u015flama\u201d m\u00fccadelesi mi? Bunu b\u00f6yle mi anlamal\u0131y\u0131z? Hay\u0131r. Burada anlayaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey \u015fudur: \u0130drakimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ne kadar geli\u015firse, s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve neden sonu\u00e7 ili\u015fkilerinin d\u00fczenlili\u011finin \u015fartlar\u0131n\u0131 o kadar iyi anlayabiliriz. Yani\u2026 \u201c Herhangi bir \u015feyin, hangi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, nas\u0131l davranaca\u011f\u0131na\u201d dair bilgimiz ne kadar artarsa \u00f6nermelerimizin ger\u00e7e\u011fe yak\u0131n olma ihtimalleri, yani do\u011fru olmak ihtimalleri de o kadar artar. Newton- Einstein \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 bir yanl\u0131\u015flama m\u00fccadelesi de\u011fildir. Burada s\u00f6ylenebilecek \u015fey: \u201cI\u015f\u0131k h\u0131z\u0131 alt\u0131nda Newton h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erlidir. I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcnde maddenin do\u011fas\u0131 de\u011fi\u015fece\u011fi i\u00e7in farkl\u0131 bir kuram geli\u015ftirilmelidir ki, zaten o zaman biz de Newton\u2019un bildi\u011fi varl\u0131klar halinde kalmayabiliriz.\u201d Yani\u2026 \u201cS\u0131n\u0131rlar de\u011fi\u015fti\u011finde veriler ve do\u011frular de\u011fi\u015febilir fakat bu sadece ger\u00e7e\u011fin (filin ya da at\u0131n) farkl\u0131 ara\u00e7larla, farkl\u0131 \u0131\u015f\u0131k \u015fiddetleriyle ve farkl\u0131 y\u00f6nlerden g\u00f6r\u00fclmesi gibidir. Oysa ger\u00e7ek de\u011fi\u015fmemi\u015ftir ve ger\u00e7ekle ilgisi h\u00e2l\u00e2 devam eden kavray\u0131\u015flar ya da alg\u0131lar varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler.\u201d<\/p>\n

Yani, belki d\u00fcnyan\u0131n mutlak maddeden mi yoksa mutlak ruhtan m\u0131 olu\u015ftu\u011fu sorular\u0131na cevap veremiyoruz. Ama s\u0131n\u0131rl\u0131 alg\u0131lar\u0131m\u0131zla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortak deneyimlerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 payla\u015farak bir \u201cger\u00e7e\u011fin\u201d var oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. ( \u201cEh o zaman madem her \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmekten ibaret, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz, olur, biter!\u201d diyen abilerime, \u00a0Morpehus Abi\u2019mizin \u201c Matrikste \u00f6l\u00fcrsen ger\u00e7ek hayatta da \u00f6l\u00fcrs\u00fcn, bilin\u00e7 olmay\u0131nca v\u00fccut ya\u015fayamaz\u201d dedi\u011fini hat\u0131rlat\u0131r\u0131m. Ya da insan\u0131n \u201cbeyin \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra neden \u201c\u00f6l\u00fc\u201d say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormak isterim. Son s\u00f6yledi\u011fim, \u0130svi\u00e7re falan i\u00e7in ge\u00e7erli, bizlik bir \u015fey yok, s\u0131k\u0131nt\u0131 yapmay\u0131n<\/em>\u2026 )<\/p>\n

\u201cBana bir \u015fey olmaz hac\u0131m<\/em>! Bak \u015fimdi paralel evrende bu kamyondan nas\u0131l ka\u00e7aca\u011f\u0131m?!\u201d diyerek kuantum dehas\u0131yla \u00fcst\u00fcne gelen kamyondan ka\u00e7abilecek a\u011fabeylerimin ellerinden \u00f6p\u00fcyorum. Kuantum \u00e2lem g\u00fczel de i\u015fin k\u00f6t\u00fcs\u00fc, bir kere bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z navigasyona\/ seyr\u00fcsefere ikinci kez bakamamak da var. Bir \u015fey de\u011fil yenge\u00e2n\u0131m<\/em>; \u201chep senin akl\u0131na uyup kestirme diyerek geldik paralel evrene!\u201d diye c\u0131ngar \u00e7\u0131kar\u0131rsa, kar\u0131\u015fmam!<\/p>\n

Fakat insan evl\u00e2d\u0131n\u0131n alg\u0131lamas\u0131 h\u00e2l\u00e2 s\u0131n\u0131rl\u0131\u2026 Bu ne anlama geliyor? Bunun anlam\u0131n\u0131 bir dahaki yaz\u0131da d\u00fc\u015f\u00fcnelim mi? Ayr\u0131ca \u201canlam\u201d hakk\u0131nda biraz kafa yormak fena olmayabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunca pat\u0131rt\u0131dan sonra g\u00f6r\u00fcnen o ki; gele gele geldik \u201canlam ovas\u0131\u201d\u2026 De hadin hay\u0131rl\u0131s\u0131! <\/em><\/p>\n

\u015eimdi \u201c Ne al\u00e2ka<\/em>?\u201d diyeceksiniz amma\u2026 Domates, araba, ev al\u0131rken matemati\u011fin o e\u015fsiz mant\u0131\u011f\u0131yla i\u015f yap\u0131p da \u201cvekil\u201d al\u0131rken \u201cbize bir \u015fey olmaz!\u201d diyerekten kaderini \u00e7eyrek okumu\u015flara, T\u00fcrk sevmezlere, t\u00fcrl\u00fc \u00e7e\u015fitli vatans\u0131zlara teslim etmekte beis g\u00f6rmeyen aziz milletimle ilgileniyor mu bilmem ama\u2026 Mevcut mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesini falan bir yana koyarak bir kez daha:<\/p>\n

TANRI T\u00dcRK\u2019\u00dc KORUSUN!<\/strong><\/p>\n

Not:\u00a0 Baz\u0131 \u015feylerin \u00fcst\u00fcnde sayfalarca yaz\u0131labilir ama bazen g\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131z\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir dipnotla \u00e7ok daha fazlas\u0131 anlat\u0131labilir. Ey bu topaklar i\u00e7in topra\u011fa d\u00fc\u015fen asker! Vatan sana minnettard\u0131r! VATAN SA\u011e OLSUN!<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her \u015feyi biliyor muyuz, bildi\u011fimizi mi san\u0131yoruz, bildi\u011fimizi sand\u0131klar\u0131m\u0131z sadece kendi ger\u00e7ekliklerimiz mi? Peki “her \u015fey” diye bir \u015fey var m\u0131?<\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":9623,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,62,68],"tags":[1230,984,1223,1224],"coauthors":[1225],"class_list":["post-9618","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-teknoloji","category-egitim-kultur","category-turkluk-turkculuk","tag-algi","tag-bilgi","tag-bilgi-felsefesi","tag-gerceklik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9618"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9632,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9618\/revisions\/9632"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9618"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}