![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Nationalism-1030x579-1-768x432.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz tan\u0131nm\u0131\u015f devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00e2hilinde 4000 millet ve etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. Bu, millet ve devletlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7ak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. Genellikle, bir devlette birka\u00e7 millet vard\u0131r (\u00e7ok milletli devletler), bazen de bir milletin birka\u00e7 devleti vard\u0131r (b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f milletler). Di\u011fer durumlarda ise, milletin genellikle kendine \u00f6zg\u00fc devleti yoktur (devletsiz milletler). Yap\u0131lan bir hesaplamaya g\u00f6re, mevcut devletlerin sadece %9,2\u2019de milletle devlet tamamen \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Devletlerin %18,9\u2019unda say\u0131ca \u00e7ok olan millet toplam n\u00fcfusun %90-99\u2019una e\u015fittir. Devletlerin %18,9\u2019unda ise, esas millet toplam n\u00fcfusun %75-89\u2019una tekab\u00fcl etmektedir. Milletle devletin nispeten \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc (\u00fclke n\u00fcfusunun %50-74\u2019\u00fc) devletlerin y\u00fczdesi %23,5\u2019tir. Geri kalan %29,5 devlette ise, esas millet toplam n\u00fcfusun %0-49\u2019a e\u015fittir.[1]<\/p>\n
Millet ya da devletin daha \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da farkl\u0131 bir durum yaratmaktad\u0131r. Millet daha erken ortaya \u00e7\u0131karak pe\u015finden devleti getirirse, ona millet-devlet denir (Japonya, \u00c7in, Almanya\u2019daki gibi). Devletin kurulmas\u0131 milletin olu\u015fumundan \u00f6nceyse, ona devlet-millet denir (ABD ve Amerika k\u0131tas\u0131ndaki di\u011fer devletlerdeki gibi). Bu ikinci gruba, yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi teritoryal veya siyasi millet denir. Konumuz gere\u011fi, bu \u00e7al\u0131\u015fmada millet-devletlere odaklanaca\u011f\u0131z. Bu grupta yer alan devletlerde millet ile devlet aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde \u00f6nemli olan hususlardan biri, onlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n (milletin ve devletin) genel olarak \u00f6rt\u00fc\u015fmesi ve bir milletin bir devleti olu\u015fturmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Avrupa\u2019da millet-devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda \u00fc\u00e7 a\u015famadan ge\u00e7mi\u015ftir. \u0130lk millet-devletler birinci a\u015famada \u0130ngiltere, Hollanda ve Fransa\u2019da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu s\u0131ralamaya bazen \u0130sve\u00e7\u2019i de d\u00e2hil etmektedirler.[2]<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u0130ngiliz milletinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihine ili\u015fkin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, bu s\u00fcrecin \u0130ngiltere\u2019de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde hemen hemen g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi mevcuttur. Joseph R. Strayer, 15. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiltere\u2019nin art\u0131k a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde millet-devlet haline geldi\u011fini yazmaktad\u0131r.[3] Liah Greenfeld ise, \u201c\u0130ngiltere\u2019de mill\u00ee duygular\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n\u201d 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011fine tesad\u00fcf etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.[4] Modernist yazarlardan Elie Kedourie\u2019ye g\u00f6re, 18. y\u00fczy\u0131la kadar \u0130ngiltere\u2019de milliyet\u00e7ilikten bahsetmenin hi\u00e7bir anlam\u0131 yoktur, millet, ondan (milliyet\u00e7ilikten) da sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz milletinin olu\u015fumu konusunun \u00f6zel ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Adrian Hastings, \u201cmillet\u201d (nation) kelimesinin, \u201c14. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren s\u0131kl\u0131kla ve ard\u0131l olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u0130ngilizlerin kendilerini bir millet olarak g\u00f6rmeleri i\u00e7in bir gerek\u00e7e oldu\u011funu\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.\u201d[5] Yazar, \u0130ngilizlerde millet fikrinin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayan kaynaklar\u0131 geni\u015f bir bi\u00e7imde anlatmaktad\u0131r. Bu kaynaklardan birincisi, rahip Bede\u2019nin 730 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u0130ngiliz Halk\u0131n\u0131n Manevi Tarihi (Ecclesiastical History of the English People) adl\u0131 eseridir. Bu eser Latince yaz\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130ngilizlerin tarihi hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler vermektedir. Bede, Cermen kabileleri olan Saksonlar, Angluslar ve J\u00fctlerin (Jutes) 5. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiliz adalar\u0131na g\u00f6\u00e7 etmesini, burada ayr\u0131 ayr\u0131 krall\u0131klar (beylikler) kurmas\u0131n\u0131, akraba kabilelerin birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve tek bir etnik birlik (gens Anglorum) haline gelmesini etrafl\u0131ca yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bede\u2019nin bu \u201cmill\u00ee tarih kitab\u0131\u201d 150 y\u0131l sonra, Bat\u0131 Sakson kral\u0131 Alfred taraf\u0131ndan \u0130ngilizceye \u00e7evrilmi\u015ftir. As\u0131l bu olay\u0131 Hastings, \u201cmillet-devletin ba\u015flang\u0131c\u0131\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r. Hastings\u2019e g\u00f6re, \u0130ngilizler aras\u0131nda \u201cbirle\u015fme s\u00fcrecinin\u201d h\u0131zlanmas\u0131n\u0131, ekonomik ya\u015famda (ticarette), siyasi y\u00f6neticilikte (shire yap\u0131s\u0131) ve dini alandaki (Protestanl\u0131k) de\u011fi\u015fiklikler tetiklemi\u015ftir. Bu arada, malum Norman i\u015fgali ya\u015fanm\u0131\u015f, h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131n bile\u015fimi yeni gelenlerin lehine de\u011fi\u015fmi\u015f, iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k \u0130ngilizcenin y\u00f6neticilikteki yerini Frans\u0131zca alm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f\u0131 kazanmalar\u0131na ra\u011fmen, say\u0131ca az olan Normanlar zamanla toplumsal ya\u015famda konumlar\u0131n\u0131 kaybederek yerel halk taraf\u0131ndan asimile edilmi\u015flerdir. 1363 y\u0131l\u0131nda parlamento \u0130ngilizce a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O tarihte \u0130ncil tamamen \u0130ngilizceye \u00e7evrilmi\u015fti. Siyasi iktidar\u0131n do\u011frudan iste\u011fi \u00fczerine Roma Kilisesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 olmayan ba\u011f\u0131ms\u0131z Protestan Anglikan kilisesi kurulmu\u015f (1550\u2019lerde), ibadetin, daha sonra da e\u011fitimin \u0130ngilizce yap\u0131lmas\u0131 \u0130ngilizler aras\u0131nda millet in\u015fas\u0131 s\u00fcrecine yeni bir ivme kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bas\u0131m-yay\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 bu s\u00fcreci daha da h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1645\u2019te en az 722 gazete bas\u0131lmaktayd\u0131. 1707\u2019de \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n \u0130ngiltere\u2019yle birle\u015fmesiyle (Acts of Union, 1707) ve yeni imparatorlu\u011fun \u201cBritanya\u201d ad\u0131n\u0131 almas\u0131, mill\u00ee kimlikte \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere neden olmu\u015ftur. Art\u0131k \u201cBritanya milleti\u201d kavram\u0131 egemen bir nitelik kazand\u0131. Bununla birlikte, Hastings\u2019in belirtti\u011fi gibi, yerel kimlikler (bu ba\u011flamda \u201c\u0130ngiliz milleti\u201d) kaybolmad\u0131, \u201cBritanya\u201d [milleti] sadece vahit bir kimli\u011fin ba\u015fka bir ad\u0131 oldu\u201d[6]<\/p>\n
Tarihsel olarak ikinci millet-devlet Cermen kabilelerinin (Franklar, Batavi, Chauci, Chamavi, Chattuari vb.) yo\u011funla\u015fmas\u0131 temelinde \u0130ngiltere\u2019nin g\u00fcneyindeki Al\u00e7ak \u00dclkelerde (\u0130ngilizce: Low Countries) ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Orta\u00e7a\u011f\u2019da \u201cNederland\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc deniz seviyesine yak\u0131n, a\u015fa\u011f\u0131da (nether) yerle\u015fen b\u00f6lgenin (land) a\u00e7\u0131mlanmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. Bu b\u00f6lgenin kuzeyine ise, \u201cHolland\u201d (ormanl\u0131k) deniyordu. Buraya yerle\u015fmi\u015f olan kabileler, Bat\u0131 Cermen dil grubuna ait olan, burada ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f millete ad\u0131n\u0131 vermi\u015f Dutch dilinde[7] konu\u015fuyordu. Bu dilin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren ilk yaz\u0131l\u0131 kaynak, M.S. 500\u2019l\u00fc y\u0131llara d\u00e2hil edilen Lex Salica adl\u0131 Frank hukuk metni kabul edilmektedir.<\/p>\n
Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda Hollanda, zengin b\u00f6lgelerden biriydi ve 13. y\u00fczy\u0131ldan sonra fiilen \u00f6zerk bir eyalet oldu. Habsburg Hanedan\u0131 d\u00f6neminde, ayr\u0131ca idari birim stat\u00fcs\u00fcne sahip oldu. 1477\u2019den sonra y\u00f6netim hayat\u0131nda Frans\u0131zca yerine Dutch (Felemenk\u00e7e) dili kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda burada kendisini g\u00f6steren Protestan Reformu hareketi halk\u0131n ve \u00fclkenin kaderini belirledi. Hollanda b\u00f6lgesinin kral\u0131 \u0130spanya Kral\u0131 II. Felipe bu harekete kar\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z bir m\u00fccadele ba\u015flatt\u0131. Bu b\u00f6lgenin tekrar Katolik inanc\u0131na kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in Protestanlara kar\u015f\u0131 bask\u0131 ve toplu katliamlar yap\u0131ld\u0131. Uzun s\u00fcre devam eden Hollanda Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131 (1566, 1568-1648) Hollanda\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, burada cumhuriyetin kurulmas\u0131 ve 1648 y\u0131l\u0131nda imzalanan \u00fcnl\u00fc Westphalia Antla\u015fmas\u0131\u2019nda bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n do\u011frulanmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. Dil ile ba\u015flayan mill\u00ee konsolidasyon s\u00fcreci (millet in\u015fas\u0131), ba\u011f\u0131ms\u0131z cumhuriyet y\u00f6netimi, kentle\u015fmenin g\u00fc\u00e7lenmesi, d\u0131\u015f ticaretin (ayn\u0131 zamanda s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin) geni\u015flemesi ve serbest piyasaya dayal\u0131 ekonominin b\u00fcy\u00fcmesi, laikli\u011fin y\u00fckselmesi sayesinde h\u0131zla ilerledi. Dutch milletinin \u015fekillenmesi ve burada millet-devlet olu\u015fumunda bu fakt\u00f6rlerin yan\u0131 s\u0131ra mill\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn geli\u015fiminde, bu ba\u011flamda Rembrandt, Vermeer, Van Gogh gibi ressamlar \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Fransa\u2019da millet-devletin olu\u015fumu konusu, hem tarih\u00e7ilik, hem de burada millet ve devlet in\u015fas\u0131n\u0131n kendine has bir \u015fekilde \u015fekillenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zellikle dikkati \u00e7ekmektedir. \u00c7a\u011fda\u015f Fransa, zamanla \u00e7e\u015fitli etnik gruplar\u0131n topra\u011f\u0131 olmu\u015ftur. M.\u00d6. 7. y\u00fczy\u0131lda buraya Orta Avrupa\u2019dan Kelt kabileleri (Frans\u0131zca: Celtes) g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, burada daha \u00f6nceden ya\u015fayan eski \u0130talya (\u0130talic), Breton, Akutian (Basklar), \u0130ber, Liguria ve eski Yunan kabilelerini kendilerine boyun e\u011fdirmi\u015flerdir. Keltler aras\u0131nda, Galyal\u0131lar (Frans\u0131zca Galies, \u0130ngilizce Gauls) ve Belgae kabileleri di\u011fer kabilelerden say\u0131ca daha fazlayd\u0131. Antik kaynaklarda, bu b\u00f6lge esas olarak Gallia veya Celtica \u015feklinde adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu topraklar\u0131 M.\u00d6. 58-51 y\u0131llar\u0131nda \u00fcnl\u00fc Romal\u0131 general (daha sonra kons\u00fcl) Julius Caesar i\u015fgal etmi\u015f ve birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l bu topraklar Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Roma ve Gal k\u00fclt\u00fcrleri ve halklar\u0131n\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131 sonucu, burada melez Gal-Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015ftu. Gal dili Latinceyle kar\u0131\u015farak Vulgar Latince (halk Latincesi) haline geldi. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sonundan itibaren ba\u015flayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc toplu g\u00f6\u00e7, buradaki etnik manzaraya \u00f6nemli \u00f6zellikler getirmi\u015ftir. Bu kez Cermen dilli Frank, Vizigotlar, Sueb, Sakson, Alaman, Burgund kabileleri gelip bu topraklara yerle\u015fmi\u015f ve \u00e7a\u011fda\u015f Fransa, geni\u015f topraklara sahip Frank \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun (481-843) bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Yerel n\u00fcfusun konu\u015ftu\u011fu dil de Franklar\u0131n ad\u0131n\u0131 ald\u0131 (la langue fran\u00e7aise). Daha sonra, 9.y\u00fczy\u0131lda ba\u015fka bir Cermen kabilesi olan Vikingler \u0130skandinavya\u2019dan Normandiya\u2019ya indi (yerli etnik ad\u0131 Norman). Bu arada, baz\u0131 Kelt kabileleri Britanya adalar\u0131ndan gelerek, bug\u00fcnk\u00fc Fransa\u2019n\u0131n kuzey-bat\u0131s\u0131ndaki Breton b\u00f6lgesine yerle\u015ftiler.<\/p>\n
Fransa Krall\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde (843-1793) \u00e7a\u011fda\u015f devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte, onun etnik konsolidasyon s\u00fcrecine etkisi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. \u00d6zellikle Y\u00fczy\u0131l Sava\u015flar\u0131 (1337-1453) ve Mezhep Sava\u015flar\u0131 (1562-98) etnik birli\u011fin \u015fekillenme s\u00fcrecine y\u00f6n verdi. Y\u00fczy\u0131l Sava\u015flar\u0131 sonucunda Fransa, n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131n\u0131, Normandiya ise n\u00fcfusunun d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc kaybetti, Paris sakinlerinin ise \u00fc\u00e7te ikisi \u00f6ld\u00fc.[8] Bununla birlikte, sava\u015f etnik birlik duygusunun yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na ivme kazand\u0131rd\u0131. Sava\u015f\u0131n, sadece Fransa ve \u0130ngiltere krallar\u0131 aras\u0131nda de\u011fil, halklar aras\u0131nda oldu\u011fu fikri yayg\u0131nd\u0131. \u0130ngiltere\u2019de yayg\u0131nla\u015fan s\u00f6ylentilere g\u00f6re, Fransa buray\u0131 i\u015fgal ederek \u0130ngilizceyi tamamen ortadan kald\u0131rmay\u0131 planl\u0131yordu. Oysa sava\u015f\u0131n gerektirdi\u011fi d\u00fc\u015fman imaj\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda, Norman i\u015fgalinden sonra \u0130ngiltere\u2019de resm\u00ee dil haline gelen Frans\u0131zcan\u0131n rol\u00fc giderek azalmaktayd\u0131. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, art\u0131k 1363\u2019te \u0130ngiltere parlamentosu ilk kez \u0130ngilizce konu\u015fmalarla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.[9] Fransa\u2019da ya\u015fayanlar da, yabanc\u0131 i\u015fgalcileri vatanlar\u0131ndan kovmak i\u00e7in sava\u015f\u0131n \u015fart oldu\u011funu fark ettiler. Bunun neticesinde gen\u00e7 k\u00f6yl\u00fc k\u0131z\u0131 Jeanne d\u2019Arc sadece ba\u015far\u0131l\u0131 bir sava\u015f\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda genellikle bir etnik konsolidasyonun simgesi haline geldi.<\/p>\n
Fransa\u2019da millet in\u015fas\u0131 s\u00fcrecini etkileyen di\u011fer bir etken, Reformasyon\u2019un a\u015f\u0131r\u0131 kanl\u0131 olaylar e\u015fli\u011finde ger\u00e7ekle\u015fmesiydi. Fransa krallar\u0131 Protestan hareketini ilk andan itibaren ezmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ancak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar; yerli Protestanlar (Fransa\u2019da onlara Huguenot deniliyordu) baz\u0131 \u015fehirleri dahi ele ge\u00e7irebilmi\u015flerdi. Birka\u00e7 on y\u0131l boyunca s\u00fcren mezhep sava\u015flar\u0131nda, 2-4 milyon insan\u0131n katledildi\u011fi, sadece Aziz Barthelemy G\u00fcn\u00fc\u2019nde Paris\u2019te ve eyaletlerde 10 bin Huguenot\u2019un \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tahmin edilmektedir. Bourbon hanedan\u0131n\u0131n ilk kral\u0131 IV. Henri\u2019nin vermi\u015f oldu\u011fu Nantes Buyru\u011fu ile (Frans\u0131zca l’\u00c9dit de Nantes) Protestanlara \u00f6zel ibadet ve e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131 vaat edildi. Bundan sonra, mezhep sava\u015f\u0131n\u0131n etkinli\u011fini bir hayli kaybetmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, zaman zaman mezhepler aras\u0131 gerilimler yeni bask\u0131lara neden oldu ve hatta bazen kanl\u0131 bir \u015fekil ald\u0131. Fransa\u2019da etnik birli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in burada sonralar\u0131 en sert bi\u00e7imde laikli\u011fin uygulanmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Fransa\u2019da modern devlet yap\u0131lanmas\u0131, \u0130ngiltere ve Nederland (Hollanda)\u2019dakinden farkl\u0131 bir yol izledi. \u0130ngiltere\u2019de parlamenter monar\u015fi, Nederland\u2019da cumhuriyet y\u00f6netimi kurulduysa da, Fransa, mutlak monar\u015fi yolunu se\u00e7ti. \u0130lk iki \u00fclkede siyasi y\u00f6nden aktif ve maddi a\u00e7\u0131dan zengin ticaret ve sanayi kesimleri kendi y\u00f6neticilerinin iktidar\u0131n\u0131 \u00fclke \u00e7ap\u0131nda k\u0131s\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve bunu ba\u015fard\u0131. Onlar, \u00e7a\u011fda\u015f anlamda demokrasi veya dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fck istemiyordu, sadece temsilci h\u00fck\u00fcmetler kurarak dini inan\u00e7lar alan\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yasalla\u015ft\u0131rd\u0131lar. Fransa\u2019da ise monar\u015fi her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde yer ald\u0131. Kral yerli elitlerin arkas\u0131nda durmas\u0131na, onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumas\u0131na ra\u011fmen, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda \u0130ngiliz Parlamentosu gibi mill\u00ee bir kurumun olu\u015fmas\u0131na izin vermedi. Kardinal Richelieu\u2019nun y\u00f6netimi d\u00f6neminde (1624-1642) Fransa, Avrupa\u2019n\u0131n en kudretli devleti haline geldi. Onun \u201craison d’\u00e9tat\u201d (\u201cdevlet \u00e7\u0131karlar\u0131\u201d) ilkesine dayanan ger\u00e7ek\u00e7i siyaseti, sonu\u00e7ta monar\u015fik y\u00f6netimi g\u00fc\u00e7lendirdi.[10] XIV. Louis (\u201cG\u00fcne\u015f Kral\u201d, 1643-1715) Avrupa\u2019da en b\u00fcy\u00fck orduyu kurdu, bir deniz donanmas\u0131 olu\u015fturdu ve mezhep ayr\u0131m\u0131n\u0131 bast\u0131rd\u0131. Fransa\u2019da merkezile\u015ftirilmi\u015f monar\u015fi modelinin ilk slogan\u0131 \u201ctek kral, tek kanun, tek iman\u201d idiyse de, XIV. Louis, mutlak\u0131yetinin g\u00fc\u00e7lenmesinin ard\u0131ndan parlamentoya hitab\u0131nda \u00fcnl\u00fc \u201cL\u2019\u00e9tat c\u2019\u00e9st moi\u201d (\u201cDevlet benim\u201d) ifadesini kullanmay\u0131 gerekli g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu mutlak h\u00e2kimiyet, yakla\u015f\u0131k 150 y\u0131l, Frans\u0131z Devrimi\u2019ne dek ayakta kalabildi.<\/p>\n
1789 Frans\u0131z Devrimi, siyasi arenadan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan Frans\u0131z milletini, bu arenan\u0131n tam merkezine getirdi. Bu devrimle, Frans\u0131zlar, millet in\u015fas\u0131nda \u00e7ok yol kat etmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 ispat ettiler. Yaln\u0131zca milletin h\u00e2kimiyetin tek kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu beyan edildi. Devrim s\u00fcrecinde kabul edilen \u00fcnl\u00fc \u0130nsan ve Yurtta\u015f Haklar\u0131 Bildirisi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmekteydi: \u201cEgemenlik ilkesi Millete aittir; hi\u00e7 kimse, hi\u00e7bir fert a\u00e7\u0131k\u00e7a milletten kaynaklanmayan otoriteyi kullanamaz\u201d. Devrimin temel ilkeleri demokratik \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, sosyal E\u015fitlik ve milliyet\u00e7i Karde\u015flik oldu.<\/p>\n
Frans\u0131z milletinin devrime damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, millet in\u015fas\u0131 alan\u0131nda h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f hassas sorunlar\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131. Frans\u0131zcan\u0131n, d\u00fcnyada k\u00fclt\u00fcr ve diplomasi dili olmas\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda elit kesim dili haline gelmesi, Fransa i\u00e7inde bu dilin vatanda\u015flar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun konu\u015fma dili oldu\u011fu anlam\u0131na gelmemekteydi. \u00d6zellikle dini alanda Latince, y\u00fczy\u0131llar boyunca a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabildi. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, 1789 Fransa\u2019s\u0131nda halk\u0131n sadece y\u00fczde ellisi Frans\u0131zca konu\u015fuyordu, bunlardan da sadece y\u00fczde on ikisi-on \u00fc\u00e7\u00fc \u201cdo\u011fru\u201d bir \u015fekilde (edebi dilde) konu\u015fabiliyordu. [11] Tek bir siyasi milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilan edilmesine ra\u011fmen, Fransa n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n etnik birli\u011fi meselesi devrim d\u00f6nemi, hatta ondan \u00e7ok sonralar\u0131 da tart\u0131\u015fma konusu olacakt\u0131. 1789\u2019da Sieyes soyadl\u0131 bir yazar, yazm\u0131\u015f oldu\u011fu yergide, i\u015fgal sonucu halen de iktidarda bulunan soylular\u0131n \u201captal kibrini\u201d yerden yere vurmaktayd\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kesim, yani s\u0131radan vatanda\u015flar, Sieyes\u2019e g\u00f6re, ancak Galyal\u0131lardan ibaretti. Bu, Frank aristokrasisinin h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131na son vermenin, onlar\u0131 Alman ormanlar\u0131na g\u00f6ndermenin zaman\u0131n\u0131n geldi\u011finin terc\u00fcmesiydi.[12] Eugen Weber\u2019in belgelerle zenginle\u015ftirilmi\u015f bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, Gal-Frank ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir zaman unutulmad\u0131, \u201cLes Gaulois, nos ancetres\u201d (\u201cGalyal\u0131lar bizim atalar\u0131m\u0131zd\u0131r\u201d) slogan\u0131 her zaman pop\u00fcler oldu. Gal as\u0131ll\u0131 yazarlar, Franklar\u0131 i\u015fgalci olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Yazar\u0131n bu ilgi \u00e7ekici makalesi, a\u015fa\u011f\u0131daki fikirle sona ermektedir: \u201cBizim atalar\u0131m\u0131z [konusu] belki de kaybolmaktad\u0131r. Ancak Fransa\u2019da \u00f6l\u00fc hayat, di\u011fer yerlerden daha \u00e7ok ya\u015famaktad\u0131r.\u201d[13]<\/p>\n
Orta\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n etnik ve siyasi yap\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynayan Vikinglerin (Normanlar\u0131n) kurdu\u011fu di\u011fer bir millet-devletten k\u0131saca bahsetmek gerekiyor. Kuzey Cermen dili, \u0130skandinav kabilelerinin Viking \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda (\u0130ngilizce The Viking Era, 8.-11. y\u00fczy\u0131llarda) d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerine, \u00f6zellikle kom\u015fu Britanya adalar\u0131na, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Fransa, Do\u011fu Avrupa topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7leri s\u0131ras\u0131nda, bir k\u0131sm\u0131 buralarda egemen s\u0131n\u0131f haline geldi ve bu \u00fclkelerde milletdevlet s\u00fcrecini hassas bir \u015fekilde etkiledi. \u0130skandinavya\u2019n\u0131n kendi i\u00e7erisinde ise birka\u00e7 devlet-millet olu\u015ftu. Bunlardan tarihsel a\u00e7\u0131dan en eski olan\u0131 \u0130sve\u00e7\u2019tir. 17. y\u00fczy\u0131lda Avrupa\u2019n\u0131n ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerinden biri \u0130sve\u00e7 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ydu. \u0130sve\u00e7 \u0130mparatoru Gustav Adolphus, Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7in iddial\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 y\u00fczy\u0131l, \u0130sve\u00e7 milletinin (\u0130ngilizce Swedes, Swedish people) \u015fekillenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n
1789 Frans\u0131z Devrimi\u2019nden sonra, Avrupa\u2019daki devlet d\u00fczeninin tek ilkesi milletdevlet oldu. Bu durum, sadece mill\u00ee hareketler taraf\u0131ndan benimsenen teoriler ba\u011flam\u0131nda do\u011fru de\u011fildi. Bu durum, teorileri de a\u015ft\u0131. \u0130talya\u2019n\u0131n \u00f6nde gelen devrimcilerinden Guiseppe Mazzini\u2019nin kesin ifadesine g\u00f6re, millet-devlet, milletlere dayal\u0131 do\u011fal d\u00fcnya d\u00fczeninin kurulmas\u0131na yol g\u00f6steren bir ilkedir. Bu ilke ihlal edilirse ve \u2018k\u00fclt\u00fcr milletleri ile devletlerin \u00f6zde\u015fle\u015fmesine izin verilmezse\u2019, halklar kin ve \u00f6fke i\u00e7ine girer; k\u00fclt\u00fcr ve dil a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zde\u015f olan, ancak \u00e7e\u015fitli devletler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f halklar kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini ve kimliklerini kaybeder. [14] Fransa \u0130mparatoru III. Napolyon, 19. y\u00fczy\u0131lda milletdevlet ilkesini destekleyen ilk Avrupal\u0131 lider oldu. Ona g\u00f6re, halklar\u0131n isteklerine uygun d\u00fc\u015fmedi\u011fi i\u00e7in, Avrupa k\u0131tas\u0131, yeni, mill\u00ee temele dayanarak 1815 Viyana Kongresi\u2019nden sonra kurulan d\u00fczene son verebilirdi.[15] \u00d6te yandan, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki liberal-demokratik mill\u00ee hareketlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi ve parlamenter y\u00f6netim kavramlar\u0131, sadece millet-devletlerde ger\u00e7ekle\u015febilirdi. Yeni mill\u00ee hareketlerin \u00f6n\u00fcnde duran muhalif g\u00fc\u00e7ler de \u00e7oktu. \u00c7ok milletli imparatorluklar\u0131n h\u00fck\u00fcmetleri ve k\u00fc\u00e7\u00fck devletlerin egemen y\u00f6neticilerinin emrinde g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar bulunuyordu. Hanedanlar, b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, memurlar, ordular, din adamlar\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip \u00fcniversitelerin \u00e7o\u011fu mevcut durumu korumak i\u00e7in fedak\u00e2rl\u0131\u011fa haz\u0131rd\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
Millet-devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ikinci dalgas\u0131, yukar\u0131da da k\u0131saca bahsetti\u011fimiz resorgimento milliyet\u00e7ili\u011fi (\u0130talyanca yeniden dirili\u015f anlam\u0131nda) zemininde ger\u00e7ekle\u015fti. S\u00fcrecin co\u011frafi merkezi Orta ve G\u00fcney Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130talya ve Almanya\u2019s\u0131nda uzun tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015fi olan k\u00fc\u00e7\u00fck devletler tek bir milletdevlette birle\u015fti.<\/p>\n
Frans\u0131z Devrimi fikirlerinin, \u00f6zellikle Frans\u0131z Devrim Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131n en \u00e7ok etkiledi\u011fi \u00fclke, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130talya\u2019s\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck devletler oldu. Frans\u0131z Devrimi, buradaki eski feodal yap\u0131lar\u0131 yok etti ve cumhuriyet ilkelerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na ivme kazand\u0131rd\u0131. \u0130talya\u2019n\u0131n birle\u015ftirilmesi ve dirili\u015fi fikri, ayn\u0131 zamanda kuzeydeki eyaletlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kontrol\u00fc alt\u0131nda tutan Avusturya \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na kar\u015f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck fikirlerine de uygun d\u00fc\u015fmekteydi.<\/p>\n
O d\u00f6nemde Avusturya \u0130mparatorlu\u011fu, sayg\u0131n devlet adam\u0131 Klemens von Metternich\u2019in s\u00f6ylemiyle, \u0130talya s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sadece \u201cbir co\u011frafi ifade\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirmekteydi. Yeni birle\u015fik \u0130talya\u2019n\u0131n kurulmas\u0131, ekonomik a\u00e7\u0131dan ilerlemi\u015f olan Piyemonte\u2019un inisiyatifi ile ger\u00e7ekle\u015fti. D\u0131\u015f ve i\u00e7 g\u00fc\u00e7lerin ve \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131, ayn\u0131 zamanda yar\u0131madan\u0131n \u00e7o\u011funda geleneksel yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 nedeniyle birle\u015fme s\u00fcreci birka\u00e7 on y\u0131l ald\u0131. Konuyu ara\u015ft\u0131ran tarih\u00e7iler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen, \u0130talya\u2019n\u0131n birle\u015fmesi s\u00fcrecinin 1861 y\u0131l\u0131nda sona erdi\u011fi, daha yayg\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Birle\u015fik devlet, yar\u0131madan\u0131n \u00e7e\u015fitli eyaletleri aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 birinci g\u00f6revi olarak addetti. Bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6rne\u011fin, yukar\u0131da belirtilen ortak dilin hen\u00fcz \u00e7ok yayg\u0131nla\u015fmamas\u0131nda kendini g\u00f6stermekteydi; \u0130talya\u2019n\u0131n birle\u015fti\u011fi y\u0131l, n\u00fcfusun sadece %2,5\u2019i \u0130talyanca biliyordu. \u0130talya\u2019n\u0131n \u00f6nde gelen devlet adam\u0131 ve yazar Massimo d\u2019Azeglio\u2019nun \u015fu ifadesi \u00e7ok\u00e7a al\u0131nt\u0131lan\u0131r: \u201c\u0130talya\u2019y\u0131 yaratm\u0131\u015f olduk. \u015eimdi de \u0130talyal\u0131lar\u0131 yaratmal\u0131y\u0131z.\u201d [\u0130talyan milletini \u015fekillendirmeliyiz.][16]<\/p>\n
Frans\u0131z Devrimi ve Napolyon Sava\u015flar\u0131\u2019nda sars\u0131lan ba\u015fka bir devlet kurumu da Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu oldu. Alman Milletinin Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu gibi de bilinen bu kurumda, en y\u00fcksek makam formalite olarak Avusturya \u0130mparatoru\u2019na aitti. Bununla birlikte, b\u00fcy\u00fckl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc 300-500 devlet fiilen ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131. 862\u2019den beri s\u00fcregelen bu imparatorluk, 1806 y\u0131l\u0131nda tarihe kar\u0131\u015ft\u0131. Hukuki, idari ve siyasi b\u00f6l\u00fcnmelere ra\u011fmen, eski imparatorlu\u011fun Alman dilli b\u00f6lgelerinin n\u00fcfusu, ortak dil, k\u00fclt\u00fcr ve hukuk geleneklerine sahipti ve bu nitelikler, Frans\u0131z Devrimi sonras\u0131 ya\u015fanan sava\u015flar s\u0131ras\u0131nda daha da \u00f6nem kazand\u0131. Toplumsal ve siyasi \u00f6rg\u00fctlenmenin hanedan ve mutlak\u0131yet\u00e7i modellerine meydan okuyan Avrupa liberalizmi, Alman dilli topraklar\u0131n birle\u015fmesi i\u00e7in entelekt\u00fcel bir temel olu\u015fturdu. Bu liberalizmin Alman modeli, burada gelenek, e\u011fitim ve dil birli\u011finin \u00f6nemini vurgulamaktayd\u0131.<\/p>\n
G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi\u2019nin (Zollverein, 1834) kurulmas\u0131 ve birli\u011fin Alman Konfederasyonu\u2019nun di\u011fer devletlerini de i\u00e7ine almas\u0131, devletleraras\u0131 ve \u00fclke i\u00e7indeki rekabetin azalmas\u0131na neden oldu. Viyana Kongresi\u2019nden sonra Avusturya, Orta Avrupa\u2019da egemen g\u00fc\u00e7 haline geldi. Ancak, Viyana Kongresi\u2019ne kat\u0131lan taraflar, Alman devletleri aras\u0131nda Prusya Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, Avusturya\u2019n\u0131n liderli\u011fini tehdit edebilecek raddede b\u00fcy\u00fcyen g\u00fcc\u00fcn\u00fc hesaplayamad\u0131lar. Bu Alman d\u00fcalizmi, birle\u015fme sorununda iki \u00e7\u00f6z\u00fcm yolunun oldu\u011funu g\u00f6sterdi: bunlardan biri k\u00fc\u00e7\u00fck Almanya yolu (Avusturyas\u0131z Almanya), di\u011feri b\u00fcy\u00fck Almanya yolu (Avusturya ile birlikte Almanya). Tarih\u00e7iler aras\u0131nda, Prusya\u2019n\u0131n ilk ba\u015fbakan\u0131 olan Otto von Bismarck\u2019\u0131n akl\u0131nda, 1866 Kuzey Alman Konfederasyonu\u2019nun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 di\u011fer ba\u011f\u0131ms\u0131z Alman devletlerini de i\u00e7ine alacak \u015fekilde geni\u015fletme plan\u0131n\u0131n oldu\u011funa veya sadece Prusya Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi oldu\u011funa dair g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131r. Her hal\u00fckarda, mevcut ko\u015fullar Bismarck\u2019\u0131n Realpolitik\u2019inin ba\u015far\u0131 kazanmas\u0131yla birlikte, 19. yy\u2019da siyasi, ekonomik, askeri ve diplomatik ili\u015fkilerin yeniden kurulmas\u0131 i\u00e7in ilk modern d\u00f6nem devletlerinin bir araya toplanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Danimarka ve Frans\u0131z milliyet\u00e7ili\u011fine tepki, Alman birli\u011fi fikrinin olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 tetikledi.<\/p>\n
B\u00f6lgesel sava\u015flarda (1864, 1866, 1870-71) Prusya\u2019n\u0131n askeri zaferleri co\u015fku ve gurur duygusu yaratt\u0131. Bu da siyaset\u00e7ilere birle\u015fme s\u00fcrecini ileri g\u00f6t\u00fcrme olana\u011f\u0131 sa\u011flad\u0131. Fransa-Prusya sava\u015f\u0131nda Fransa\u2019n\u0131n yenilgisinden sonra, Ocak 1871\u2019de Alman devletinin ba\u015f\u0131nda duranlar Versailles Saray\u0131\u2019nda toplanarak, Prusya kral\u0131n\u0131 yeni Alman \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun kral\u0131 ilan ettiler. Federal Alman devletinin kurulmas\u0131 s\u00fcreci formalite olarak sona erdi. Bu, ayn\u0131 zamanda Alman d\u00fcalizminin hi\u00e7 de\u011filse ge\u00e7ici de olsa, g\u00fcndemden d\u00fc\u015fmesiyle sonu\u00e7land\u0131. Ancak co\u015fkulu konu\u015fmalar, bayraklar, heyecanl\u0131 kitlesel toplant\u0131lar, anayasa, siyasi y\u00f6nden yeniden yap\u0131lanma, G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi\u2019nin yeni versiyonunun kabul edilmesi hen\u00fcz bir milletin \u015fekillendi\u011fi anlam\u0131na gelmiyordu. [17]<\/p>\n
Millet-devletin ana unsuru, net bir \u015fekilde form\u00fcle edilmi\u015f ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f mill\u00ee siyaset vas\u0131tas\u0131yla mill\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Birle\u015fmeden hemen sonra, 1872-78 y\u0131llar\u0131nda Bismarck\u2019\u0131n giri\u015fimiyle, K\u00fclt\u00fcr sava\u015f\u0131 (Kulturkampf) adl\u0131 bir siyaset y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Bu siyasetin amac\u0131, Alman toplumunun \u00f6zellikle dil, e\u011fitim ve din alan\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerini ortadan kald\u0131rmakt\u0131. Yeni siyaset, okullarda standart programlar\u0131n benimsenmesini, \u00f6\u011frencilerde ortak ge\u00e7mi\u015fle ilgili fikirlerin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Friedrich Dahlmann (1785-1860), onun \u00f6\u011frencisi Heinrich von Treitschke (1834-1896), ayn\u0131 zamanda Theodor Mommsen (1817-1903), Heinrich von Sybel (1817-1895) ve di\u011fer tarih\u00e7ilerin eserleri millet ve milliyet\u00e7ilik hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ve teorilerin olgunla\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynad\u0131. E\u011fitim alan\u0131ndaki Almanla\u015ft\u0131rma siyasetinin amac\u0131 Polonya ve Danimarka az\u0131nl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelikti. Din alan\u0131ndaki reformlar, Roma Katolik Kilisesi\u2019nin \u00fclkedeki itibar\u0131na y\u00f6nelik olup, Cizvitler, Fransisken, Dominikan gibi dini tarikatlar\u0131n yasaklanmas\u0131, \u00fclkede mezhep birli\u011fini olu\u015fturma amac\u0131 g\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u00f6nlemlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan din adamlar\u0131 ciddi \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Alman siyaset\u00e7ilerinin bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7in millet kavram\u0131na \u00e7o\u011fulcu yakla\u015f\u0131m \u00f6zg\u00fc de\u011fildi; \u00f6zellikle bu, Katoliklerin yan\u0131 s\u0131ra, Yahudi az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 tutumda da kendini g\u00f6sterdi. Bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle, Peter Alter, Alman milliyet\u00e7ili\u011fini b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici, asl\u0131nda asimilasyoncu milliyet\u00e7ilik olarak g\u00f6rmektedir. [18] B\u00fcy\u00fck Alman sosyolog Max Weber, bu tip milliyet\u00e7ili\u011fin gelecekteki etkilerini hissetmi\u015f gibi, 1895 y\u0131l\u0131nda \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cAlmanya\u2019n\u0131n birle\u015fmesinin, ya\u015fl\u0131 bir milletin, gen\u00e7lerin e\u011flence gecesinde keyif yapmas\u0131 oldu\u011funu anlamal\u0131y\u0131z; ke\u015fke bu olmasayd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir israf oldu. Ke\u015fke bu, Alman tehdit siyasetinin k\u00fcresel \u00e7apta ba\u015flang\u0131c\u0131 de\u011fil, sonucu olsayd\u0131.\u201d[19]<\/p>\n
Avrupa\u2019da millet-devletlerin olu\u015fumunun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131, bu k\u0131tan\u0131n do\u011fu-orta ve g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgelerinde 19. ve 20. yy\u2019\u0131n ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu a\u015faman\u0131n da \u00f6zelli\u011fi, onun k\u00fclt\u00fcre dayal\u0131 milletler kavram\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ortam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmesi oldu. \u0130kinci \u00f6zellik ise mill\u00ee birliklerin b\u00fcy\u00fck \u00e7ok milletli imparatorluklardan ayr\u0131lmas\u0131yd\u0131. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, H\u0131ristiyan g\u00fc\u00e7lerle s\u00fcrekli sava\u015flar\u0131n sonucunda Balkanlar\u2019daki topraklar\u0131n\u0131 kaybetti. Rus \u0130mparatorlu\u011fu ve Habsburg Hanedan\u0131\u2019n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ise devrimlerin ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonucunda meydana geldi. Bat\u0131 Avrupa\u2019da millet-devletlerin bir k\u0131sm\u0131 b\u00fcy\u00fck hanedan birimlerinden koparak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu b\u00f6lgelerdeki halklar, kendilerini genel olarak dil ve etnik a\u00e7\u0131dan egemen milletten farkl\u0131 bir toplum olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Onlarda siyasi bilin\u00e7, i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 devlet vas\u0131tas\u0131yla olu\u015fmad\u0131. Bu bilin\u00e7, kendine has mill\u00ee geleneklere yabanc\u0131 olan ve onlar\u0131 yok eden d\u00fczene kar\u015f\u0131 protesto dalgas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.[20] 1830\u2019da Yunanistan Osmanl\u0131\u2019dan, Bel\u00e7ika Birle\u015fik Hollanda\u2019dan, 1878\u2019de Romanya, S\u0131rbistan ve Karada\u011f Osmanl\u0131\u2019dan, 1905\u2019de Norve\u00e7 \u0130sve\u00e7\u2019ten, 1908\u2019de Bulgaristan ve 1913\u2019de Arnavutluk Osmanl\u0131\u2019dan, 1917\u2019de Finlandiya Rusya \u0130mparatorlu\u011fu\u2019ndan koptu. 1918\u2019de Polonya, \u00c7ekoslovakya, Estonya, Letonya, Litvanya, S\u0131rbistan, H\u0131rvatistan ve Slovenya Krall\u0131\u011f\u0131 (son \u00fc\u00e7\u00fc 1929\u2019dan sonra Yugoslavya) adl\u0131 yeni devletler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l, Ukrayna, Kuzey Kafkasya, G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan\u2019da yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 (ancak k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Sovyet Rusya\u2019s\u0131 bu ba\u011f\u0131ms\u0131z devletleri i\u015fgal etti). 1922\u2019de ise \u0130rlanda, B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanabildi.<\/p>\n
Avrupa\u2019da millet-devletlerin olu\u015fumunun sonuncu, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131 ise So\u011fuk Sava\u015f\u0131\u2019n bitmesi ve Sovyetler Birli\u011fi, Yugoslavya ve \u00c7ekoslovakya\u2019n\u0131n tarih olmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fti. D\u00fcnyan\u0131n di\u011fer yerlerinde, Asya ve Afrika\u2019da yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z millet-devletlerin ilan edilmesi, 1960\u2019larda Avrupa s\u00f6m\u00fcrge sisteminin \u00e7\u00f6kmesi d\u00f6nemine rastlamaktad\u0131r. Ancak, ayr\u0131 ayr\u0131 b\u00f6lgelerde bu s\u00fcre\u00e7 devam etmektedir ve millet-devletlerin olu\u015fumu s\u00fcrecinin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tamamlanmas\u0131, hatta millet-devletlerin art\u0131k \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131\u011f\u0131na dair fikirler ger\u00e7e\u011fe uygun de\u011fildir.[21] Mek\u00e2n ve zaman a\u00e7\u0131s\u0131ndan millet-devletlerin olu\u015fumunun farkl\u0131 y\u00f6nleri de olsa, bir\u00e7ok ortak \u00f6zelli\u011fe sahiplerdir.<\/p>\n
Millet-devlet kavram\u0131, \u00e7ok milletli devletler, \u015fehir devletleri, imparatorluklar, konfederasyonlar ve di\u011fer devlet yap\u0131lar\u0131ndan farkl\u0131, hatta onlara z\u0131tt\u0131r. Burada temel ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zellik, millet-devlette bir milletle bir devletin \u00f6rt\u00fc\u015fmesidir. Oysa \u00f6rne\u011fin, 18. y\u00fczy\u0131lda Avrupa\u2019daki mevcut \u00e7ok milletli imparatorluklarda \u2013 Avusturya \u0130mparatorlu\u011fu, Fransa Krall\u0131\u011f\u0131, Macaristan Krall\u0131\u011f\u0131, Rusya \u0130mparatorlu\u011fu, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, Britanya \u0130mparatorlu\u011fu ve k\u00fc\u00e7\u00fck devletler hakk\u0131nda bunu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu imparatorluklar monar\u015fiydi ve kral, imparator veya padi\u015fah taraf\u0131ndan y\u00f6netilmekteydi. Bu devletlerin n\u00fcfusu \u00e7e\u015fitli etnik gruplara b\u00f6l\u00fcnmekte, farkl\u0131 diller konu\u015fmaktayd\u0131. Genellikle bu imparatorluklarda bir etnik grup h\u00e2kim durumdayd\u0131 ve onun dili resm\u00ee devlet dili olarak i\u015flev g\u00f6rmekteydi. \u0130ktidar hanedan\u0131 genellikle bu etnik gruptan gelmekteydi, ancak istisnai durumlar da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Avrupa\u2019daki k\u00fc\u00e7\u00fck devletler (Azerbaycan\u2019daki hanl\u0131klar, beylikler gibi) etnik a\u00e7\u0131dan karma\u015f\u0131k olmasa da hanedanl\u0131k devletleri idi ve bir hanedan taraf\u0131ndan y\u00f6netilmekteydiler. Bu devletlerin topraklar\u0131 hanedan evlilikleri yoluyla geni\u015fleyebilirdi. \u00c2deta \u00f6zel bir dile ve k\u00fclt\u00fcre sahip de\u011fillerdi, civar b\u00f6lgede de ayn\u0131 dil ve k\u00fclt\u00fcr yayg\u0131nd\u0131.<\/p>\n
Bu durum, geleneksel devletlerden farkl\u0131 yeni millet-devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile de\u011fi\u015fti. Millet-devletin olu\u015fumunda en \u00f6nemli fakt\u00f6r, 18. y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131nda s\u00fcrekli yay\u0131lmakta olan halk\u0131n h\u00e2kimiyeti veya mill\u00ee h\u00e2kimiyet fikri oldu. Art\u0131k kraliyet ailesi veya soylular\u0131n h\u00e2kimiyeti fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fc\u015fler, milliyet\u00e7i hareketler ve fikirlerde \u00f6nemli bir yer tutmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Teokratik veya aristokratik unsurlar, siyasi anlamda me\u015fruiyetin temelini olu\u015fturma niteli\u011fini h\u0131zla kaybetti. \u0130ktidar kayna\u011f\u0131n\u0131n ve sahibinin millet olmas\u0131 ilkesi, bu milletdevletlerin ilk temel unsuru haline geldi. Bu ba\u011flamda, mill\u00ee h\u00e2kimiyeti temsil eden parlamentolar (veya mill\u00ee meclisler, daha do\u011frusu \u2013 millet meclisleri) devletlerin anayasalar\u0131 uyar\u0131nca en \u00fcst kurum olarak kabul edildi.<\/p>\n
Millet-devletlerin ikinci temel unsuru mill\u00ee kimliktir. Yakla\u015f\u0131k olarak, herkesin ortak ve tek \u00fcst kimli\u011fe sahip olmas\u0131, benimsenen bir \u00fcst k\u00fclt\u00fcr ve yerle\u015fik mill\u00ee bilin\u00e7ten olu\u015fan bu mill\u00ee kimlik ne kadar sa\u011flam kurulursa, milletle\u015fme de bir o kadar sa\u011flanacak, siyasi ve toplumsal sistem bir o kadar sorunsuz \u00e7al\u0131\u015fabilecektir.[22] Bu nedenle, millet-devletler i\u00e7in milletle\u015fme alan\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen siyasetler; etnik, dini, b\u00f6lgesel alt kimlikleri mill\u00ee k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde eritmek; vatanda\u015f\u0131n, tek ba\u011fl\u0131l\u0131k noktas\u0131 olarak milleti g\u00f6rmesini sa\u011flamak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Vatanda\u015flar\u0131n kendilerini milletle \u00f6zde\u015fle\u015ftirme d\u00fczeyini y\u00fckseltmek i\u00e7in mill\u00ee mar\u015flar, ba\u015fkentler, tarih\u00ee abideler, bayraklar, armalar, tarihteki zaferler ve kahramanlar, do\u011fa g\u00fczellikleri gibi semboller, devletin kimlik siyasetinde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ortak edebi dilin, ortak tarih d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, mill\u00ee e\u011fitim sisteminin olu\u015fturulmas\u0131 millet-devletin vazge\u00e7emedi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalardand\u0131r. Yukar\u0131da, millet-devletlerin kurulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Fransa ve \u0130talya\u2019da n\u00fcfusun sadece az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ortak dilde konu\u015fabildi\u011fi hakk\u0131nda tarih\u00ee ger\u00e7e\u011fe dikkat \u00e7ekmi\u015ftik. Birka\u00e7 on y\u0131l sonra, bu \u00fclkelerdeki n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011funun art\u0131k ortak bir edebi dilde konu\u015ftu\u011fu bilinmektedir. Devletin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bu siyaset sonucu, 1920\u2019lerde art\u0131k Fransa\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131nda ve g\u00fcneyinde de Frans\u0131zca konu\u015fuldu\u011fu belirtilmektedir.[23]<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu iki temel unsurun (mill\u00ee h\u00e2kimiyet ve mill\u00ee kimlik) yan\u0131 s\u0131ra, millet-devletlerin \u00fc\u00e7 ortak kurucu \u00f6zelli\u011finden (\u00fclke, siyasi ve idari b\u00fct\u00fcnl\u00fck) de bahsetmektedir. Millet-devletlerde millet gibi \u00fclkenin de b\u00f6l\u00fcnmezlik ilkesi \u00f6nemlidir. Milliyet\u00e7ilik \u00fclke topraklar\u0131n\u0131 de\u011ferli bir kavram (vatan) haline getirerek, \u00e2deta onu kutsalla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Vatan ve s\u0131n\u0131r kavramlar\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ferek \u00f6zel bir anlam ifade etmeye ba\u015flar. \u00dclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde merkez\u00ee h\u00fck\u00fcmetten ayr\u0131 ve ona e\u015fit olan iktidar adac\u0131klar\u0131na millet-devletlerde olumlu bak\u0131lmaz. Milletdevletlerde \u00fclke topraklar\u0131 net bir \u015fekilde belirlenmi\u015f, kutsal anlam ta\u015f\u0131yan, ba\u011fl\u0131l\u0131k unsuru vasf\u0131na sahip ve \u00fczerinde tek bir me\u015fru h\u00fck\u00fcmetin oldu\u011fu bir alan\u0131 ifade etmektedir.[24]<\/p>\n
Birlik b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde bir topluluk kurmak i\u00e7in millet-devletin, k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnl\u00fckle birlikte siyasi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc de olu\u015fturmas\u0131 gerekir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, millet-devletler, toplumu ortak siyasi bir k\u00fclt\u00fcr etraf\u0131nda b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmekle, bir siyasi topluluk haline getirmekle de ilgilidir. Bu siyasi b\u00fct\u00fcnl\u00fck, \u00fclkede tek bir siyasi iktidar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, siyasi iradenin bir merkezde toplanmas\u0131n\u0131 veya bir merkezden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131, \u00fclke genelinde ayn\u0131 kanunlar\u0131n ge\u00e7erli ve e\u015fit olmas\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Siyasi b\u00fct\u00fcnl\u00fck esasen, vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 denilen, bireyle devlet aras\u0131ndaki hukuki ba\u011fla sa\u011flanmaktad\u0131r.[25]<\/p>\n
Millet-devletin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kurucu \u00f6zelli\u011fi, idari b\u00fct\u00fcnl\u00fckt\u00fcr, yani bir merkez\u00ee h\u00fck\u00fcmet etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen idari ve siyasi birimlerin var olmas\u0131d\u0131r. Mill\u00ee h\u00fck\u00fcmet ilkesinden kaynaklanan tek bir h\u00fck\u00fcmetin varl\u0131\u011f\u0131, bu h\u00fck\u00fcmetten kaynaklanan ayn\u0131 tipte, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve etkili bir idari \u00f6rg\u00fctlenmenin \u00fclke \u00e7ap\u0131nda mevcudiyeti \u00f6nemli bir milletle\u015fme arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.[26]<\/p>\n
B\u00f6ylece, Avrupa\u2019da millet, devlet ve millet-devletlerin olu\u015fumu hakk\u0131nda yukar\u0131da k\u0131saca vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarih\u00ee tecr\u00fcbe ve bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan uzmanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine dayanarak, bu kategorileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n
Ne kadar millet varsa, bir o kadar da millet tan\u0131m\u0131 vard\u0131r. Bu tan\u0131mlar, ortak de\u011ferlerden \u00e7ok, her milletin kendine \u00f6zg\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131na uymaktad\u0131r. Ortak de\u011ferler say\u0131ca farkl\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n tamam\u0131n\u0131n bir arada olmas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Sadece bir ortak de\u011fer milleti olu\u015fturmaz. Ama bir millet ne kadar \u00e7ok ortak de\u011fere sahip olursa, o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kal\u0131c\u0131 olur. Bu \u00e7ok \u00e7e\u015fitlilik, farkl\u0131 \u00fclkelerde milletin olu\u015fumunun birbirinden farkl\u0131 yollarla ger\u00e7ekle\u015fmesinin bir g\u00f6stergesidir. Bu, ayn\u0131 zamanda de\u011fi\u015fik siyasi- ideoloji ve akademik okullar\u0131n temel ilkelerindeki farkl\u0131l\u0131klardan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Egemenli\u011fin kraldan millete ge\u00e7i\u015fi, \u00e7a\u011fda\u015f devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel simgesi olmu\u015ftur.<\/p>\n
Milletle devletin mekanik birle\u015fiminden millet-devlet \u00e7\u0131kmaz. Millet-devlet, ayn\u0131 mek\u00e2nda ve a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 zamanda mevcut olan devletle mutlak h\u00e2kimiyeti elinde tutan milletin bir arada olmas\u0131n\u0131n ifadesidir. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok devleti bu niteliklere sahip oldu\u011funu iddia etmektedir. Oysa yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u00fczere, bu devletlerin bir\u00e7o\u011fu bu niteliklerden fersah fersah uzakt\u0131rlar. Siyasi etnik \u00f6rg\u00fctlenmenin millet-devlet \u015feklini var eden ger\u00e7ek mill\u00ee y\u00f6netim, \u015fekillenmi\u015f mill\u00ee kimli\u011fin temel unsurlar\u0131 ve \u00fclke co\u011frafyas\u0131n\u0131n, siyasetinin ve idaresinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
[1]John T. Rourke, International Politics on the World Stage, Connecticut: DPG, 1989, p. 158.<\/p>\n
[2]Peter Alter, Nationalism, London etc: Edward Arnold, 1994, pp. 70-74. Anthony D. Smith bu s\u0131ralamay\u0131 \u015f\u00f6yle belirliyor: \u0130ngiltere, Fransa, \u0130spanya, Hollanda, \u0130sve\u00e7 ve Rusya (Anthony D. Smith, The Ethnic Origins of Nations, p. 138)<\/p>\n
[3]Joseph R. Strayer, Medieval Statecraft and the Perspectives of History, Princeton: Princeton University Press, 1971, p. 347.<\/p>\n
[4]Liah Greenfeld, Nationalism: Five Roads to Modernity, Cambridge: Harvard University Press, 1992, p. 42.<\/p>\n
[5]Adrian Hastings, The Construction of Nationhood. Ethnicity, Religion and Nationalism, Cambridge: Cambridge University Press, 1997, p. 15.<\/p>\n
[6]A.g.e, s. 64.<\/p>\n
[7]Dutch\/Dat\u00e7 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, eski \u0130ngilizcede \u201cmillet\u201d anlam\u0131ndad\u0131r. Buna yanl\u0131\u015fl\u0131kla \u201cNiderland\u2019ca\u201d deniyor.<\/p>\n
[8]Emmanuel Le Roy Ladurie, The French Peasantry, 1450\u20131660, Berkeley and LA: University of California Press, 1987, p. 32.<\/p>\n
[9]Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz: Urban T. Holmes, Jr, Alexander H. Schutz, A History of the French Language, Columbus, OH: Harold L. Hedrick, 1948, p. 61.<\/p>\n
[10]Bkz: Henry Kissinger, Diplomacy, New York etc.: Simon & Schuster Paperbacks, 1994, Chapter three.<\/p>\n
[11]Eric J. Hobsbawm, Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth and Reality, Cambridge: Cambridge University Press, 1990, p. 60.<\/p>\n
[12]Eugen Weber, \u2018Gauls versus Franks: Conflict and Nationalism\u2019, Robert Tombs (ed.), Nationhood and Nationalism in France. From Boulangism to the Great War. 1889-1918, London and New York: Routledge, 1991, p. 9.<\/p>\n
[13]A.g.e, p. 19.<\/p>\n
[14]Al\u0131nt\u0131: Peter Alter, Nationalism, p. 67.<\/p>\n
[15]A.g.e.<\/p>\n
[16]Hugh Seton-Watson, Nations and States. An Enquiry into the Origins of Nations and the Politics of Nationalism, London: Methuen Publishing, 1977, p. 107.<\/p>\n
[17]David Blackbourn, The Long Nineteenth Century: A History of Germany, 1780\u20131918, New York: Oxford University Press, 1998, pp. 240-290.<\/p>\n
[18]Peter Alter, Nationalism, pp. 26-38.<\/p>\n
[19]A.g.e, p. 28-29.<\/p>\n
[20]Peter Alter, Nationalism, p. 71.<\/p>\n
[21]Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerle ilgili, \u00f6rne\u011fin, bkz: Jean-Marie Guehenno, End of the NationState, Minneapolis:University of Minnesota Press, 1993; Kenichi Ohmae, The End of the Nation State.The Rise of Regional Economies, New York City: Harper Collins Publishers, 1995.<\/p>\n
[22]Jurgen Habermas, \u2018Avropal\u0131 Ulus-Devlet\u2019, Tart\u0131\u015f\u0131lan S\u0131n\u0131rlar De\u011fi\u015fen Milliyyet\u00e7ilik, Derleyen: Arma\u011fan Mustafa, \u0130stanbul: \u015eehir Yay\u0131nlar\u0131, 2001, s. 88.<\/p>\n
[23]K\u00f6ksal \u015eahin, K\u00fcreselle\u015fme Tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u0130\u015f\u0131\u011f\u0131nda Ulus-Devlet, \u0130stanbul: \u0130lgi, k\u00fclt\u00fcr, sanat, 2007, s. 144.<\/p>\n
[24]K\u00f6ksal \u015eahin, K\u00fcreselle\u015fme Tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u0130\u015f\u0131\u011f\u0131nda Ulus-Devlet, s. 146<\/p>\n
[25]A.g.e, s. 146-147.<\/p>\n
[26]A.g.e, s. 148<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
”Egemenli\u011fin kraldan millete ge\u00e7i\u015fi, \u00e7a\u011fda\u015f devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel simgesi olmu\u015ftur.” Prof. Dr. Nesib Nesibli Millet-Devlet’i yazd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":130,"featured_media":9745,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66,68],"tags":[],"coauthors":[1246],"class_list":["post-9681","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih","category-turkluk-turkculuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/130"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9681"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9746,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9681\/revisions\/9746"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9745"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9681"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}