{"id":9818,"date":"2020-04-14T19:30:00","date_gmt":"2020-04-14T16:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/?p=9818&preview=true&preview_id=9818"},"modified":"2020-04-12T12:12:54","modified_gmt":"2020-04-12T09:12:54","slug":"dunya-tarihinin-degisim-ve-devrim-kesitleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/dunya-tarihinin-degisim-ve-devrim-kesitleri\/","title":{"rendered":"D\u00fcnya Tarihinin De\u011fi\u015fim ve Devrim Kesitleri"},"content":{"rendered":"
\"D\u00fcnya

D\u00fcnya Tarihinin D\u00f6n\u00fcm Noktalar\u0131ndan<\/p><\/div>\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7 : Evren, Yery\u00fcz\u00fc, Yarat\u0131l\u0131\u015f, T\u00fcreyi\u015f ve Evrim<\/strong><\/h2>\n

Evrenin olu\u015fumu, galaksi ve uydular\u0131n, g\u00fcne\u015flerin, ay ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, iklimlerin, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn insan t\u00fcr\u00fc d\u00e2hil c\u00fcmle t\u00fcrlerdeki canl\u0131lar\u0131n ya\u015fayaca\u011f\u0131 ortama eri\u015fmesinde ya\u015fanm\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7ler; k\u0131saca ve kabaca, geni\u015f zamanl\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z yarat\u0131l\u0131\u015f ve geli\u015fim s\u00fcre\u00e7leri olarak tan\u0131mlanabilir. Fakat, bu s\u00fcrecin insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u00fcviyete kavu\u015funcaya kadar ge\u00e7irdi\u011fi evreler \u00fczerinde ileri s\u00fcr\u00fclen t\u00fcrl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fleri, biyolojik evrimi bir yana b\u0131rakarak insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn birbirleri ile ileti\u015fim kurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, birbirlerini anlayacak, dinleyecek, anlatacak bir dil yaratmalar\u0131, bir ocak \u00e7evresinde toplan\u0131p \u0131s\u0131nmaya, birlikte bar\u0131nmaya, beslenmeye ve korunmaya ba\u011fl\u0131 bir ya\u015fam kurma yolu ile toplumla\u015fma s\u00fcre\u00e7lerini ba\u015flatm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek yanl\u0131\u015f olmaz. Toplumlar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta yerel ya\u015fam i\u00e7inde geli\u015ftikleri, belli bir co\u011frafya \u00fczerinde do\u011fa olanaklar\u0131na <hayvan, bitki, su, iklim> g\u00f6re birbirlerinden farkl\u0131 geli\u015fim s\u00fcre\u00e7leri ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir ger\u00e7ektir. Bu ya\u015fam mimarisi i\u00e7inde geli\u015fip ilerleyen toplumlar, co\u011frafya \u00fczerinde de, g\u00fc\u00e7leri, yarat\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan yetenek ve kapasitelerine g\u00f6re ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak bi\u00e7imde de yay\u0131lma olana\u011f\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131na k\u00f6ken efsaneleri ile a\u00e7\u0131klamalar getiren toplumlar, \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 ve tek tanr\u0131l\u0131 inan\u00e7lar geli\u015ftirirler. Yalava\u00e7l\u0131 (peygamberli) ka\u011fanl\u0131klar t\u00fcretirler. Tanr\u0131 s\u00f6z\u00fc nakilcisi ve toplumlara tebli\u011f edici yalava\u00e7l\u0131 inan\u00e7 yap\u0131lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. \u015e\u00fcphesiz bu yalava\u00e7l\u0131 dinler, inan\u00e7 yap\u0131lar\u0131n\u0131n farkl\u0131 yorumlar\u0131 nedeniyle yay\u0131ld\u0131klar\u0131 alanlarda toplumlar\u0131n kimilerini d\u0131\u015far\u0131da tutmalar\u0131 ve birinin \u00f6tekini tekfir etmesi, aralar\u0131nda yeni yar\u0131\u015f ve rekabet alanlar\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar ayn\u0131 zamanda insanl\u0131\u011f\u0131n ve toplumlar\u0131n erginle\u015fmesinde \u00f6nemli ilerleme ve geli\u015fme basamaklar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na imk\u00e2n haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130sl\u00e2miyet \u00f6ncesi T\u00fcrk toplum hayat\u0131nda VIII. y\u00fczy\u0131la kadar egemen toplum anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7 kurala dayan\u0131r. A\u00e7lar\u0131 doyurmak, \u00e7\u0131plaklar\u0131 giydirmek, az milleti \u00e7ok etmek. \u0130nsan olmak, alp, bey say\u0131lmak i\u00e7in de yine \u00fc\u00e7 kural temeldir: Eline, beline ve diline sahip olmak. Bunlar\u0131 semavi dinler de temsil ediyor; ancak baz\u0131 din yay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n daha ziyade bu kurallar\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re yontmay\u0131 se\u00e7tikleri g\u00f6zlenir.<\/p>\n

Tarih boyunca toplumlar aras\u0131 \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve her \u015feyin <toplumlar\u0131n ve co\u011frafyan\u0131n> \u00fczerine egemenli\u011fini tahakk\u00fcme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme h\u0131rs\u0131 ayr\u0131\u015fman\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Oysa Tanr\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131 kel\u00e2ma g\u00f6re, insanl\u0131k ayr\u0131 ayr\u0131, boy boy yarat\u0131lm\u0131\u015f ve farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler i\u00e7inde geli\u015fme olana\u011f\u0131 bulmu\u015flard\u0131r. Bu toplumlar, birbirleri ile tan\u0131\u015f\u0131p birlikte ya\u015fayacaklar\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeni kurmak yerine, kanl\u0131 bo\u011fazla\u015fmalara yol a\u00e7an bir anlay\u0131\u015f i\u00e7inde tarihi ilerletmeyi tercih etmi\u015flerdir. Bir bak\u0131ma, t\u00fcm ilerlemelere kar\u015f\u0131n, insanl\u0131k hen\u00fcz erginle\u015fme s\u00fcrecini tamamlayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fcnyam\u0131zda b\u00f6yle bir m\u00fccadele s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi, tarihin ve toplumlar\u0131n ak\u0131\u015fkan yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir sonucu gibi g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

Toplumlar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe dayal\u0131 ordular ile kudret ve kuvvet g\u00f6sterileri yapmak, i\u00e7 denizlerde gemiler y\u00fcr\u00fctmek, eski d\u00fcnya \u00fczerinde sava\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u011fa\u00e7tan, ta\u015ftan madene d\u00f6n\u00fc\u015fmesi hayatta yeni geli\u015fmelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Hayvanlar\u0131n ehlile\u015ftirilmesi ve bitkilerin tar\u0131ma elveri\u015fli konuma getirilmesi, ehlile\u015ftirilmesi, tekerle\u011fin, araban\u0131n, yaz\u0131n\u0131n, madenlerin kullan\u0131ma girmesi toplumlarda h\u0131zl\u0131 geli\u015fimlere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta topra\u011fa ba\u011fl\u0131 toplumlar, tar\u0131m ve madencilik ile \u00e7evrelerine \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurarken, bir s\u00fcre sonra, madenleri daha farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kullanmaya ba\u015flayan toplumlar, d\u00fcnyay\u0131 yeni bir geli\u015fim s\u00fcrecine s\u00fcr\u00fcklemi\u015flerdir.<\/p>\n

Do\u011fada bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn ekilir bi\u00e7ilir, saklan\u0131r duruma getirilmesi ve b\u00f6ylece beslenmeye g\u00fcven kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. Bunu insanlar\u0131n hayvanlar\u0131 evcille\u015ftirip onlar\u0131n etinden, s\u00fct\u00fcnden, derisinden, y\u00fcn\u00fcnden yararlan\u0131r konuma gelmeleri, yeni gereksinimleri do\u011furmu\u015f ve bunlar da, yeni aray\u0131\u015f, bulu\u015f ve yarat\u0131\u015flara yol a\u00e7arak yeni ya\u015fay\u0131\u015f d\u00fczenleri kurulmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra, s\u00fcr\u00fc sahipleri yeni otlaklar, ekinciler ise, hayvanlar\u0131n zarar veremeyece\u011fi daha geni\u015f ekili \u00e7ay\u0131rlara ihtiya\u00e7 duyar duruma s\u00fcr\u00fcklenir. Yerle\u015fik d\u00fczende, topra\u011fa veya co\u011frafyaya ba\u011fl\u0131 toplumlarda ekinciler ile s\u00fcr\u00fc sahipleri aras\u0131nda \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flar ve ister istemez birbirlerinden ayr\u0131\u015fmaya giderler. Tar\u0131mc\u0131lar, tarlalar\u0131n\u0131 koruma, s\u00fcr\u00fc sahipleri ise geni\u015f otlaklar ve sulak geni\u015f alanlar edinmeye d\u00f6n\u00fck bir ya\u015fam d\u00fczeni kurma yoluna girerler. Yerle\u015fik d\u00fczene ba\u011fl\u0131 olanlar, kendilerine ba\u015flang\u0131\u00e7ta oldu\u011fu gibi, \u00e7evre olanaklar\u0131na g\u00f6re, i\u00e7inde bar\u0131nacaklar\u0131 sabit ev mimarisine dayal\u0131 bir toplu ya\u015fama d\u00fczeni kurup yoluna devam etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken hayvanc\u0131lar, kendilerine, s\u00fcr\u00fcleriyle otlaklarda gezip dola\u015facaklar\u0131 yeni, ta\u015f\u0131nabilir, \u015fehir, kasaba ve k\u00f6yler kurmaya dayal\u0131 bir ya\u015fam d\u00fczeni geli\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Toplumlar\u0131n Ayr\u0131\u015fmas\u0131, Yeni Ya\u015fam Mimarisi, \u0130mparatorluklar<\/strong><\/h2>\n

Yerle\u015fik d\u00fczene ba\u011fl\u0131 toplumlar aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck acarl\u0131\u011f\u0131, adlar\u0131 Rom\u00fcs ve Romul\u00fcs olan iki karde\u015ften t\u00fcremi\u015f olan ve bug\u00fcnk\u00fc \u0130talya topraklar\u0131na gelip Roma\u2019y\u0131 kuranlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir tarih\u00ee ger\u00e7ektir. Bu efsanenin do\u011fudan bat\u0131ya gelenlerle ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bunlar\u0131n d\u00fczenledi\u011fi ve at\u0131n hen\u00fcz sava\u015f arac\u0131 konumuna gelmedi\u011fi s\u00fcre\u00e7te atl\u0131 sava\u015f arabalar\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yaya ordular\u0131n g\u00fcc\u00fc ile co\u011frafya \u00fczerinde geni\u015f alanlarda ve genellikle \u00d6navrasya ve Akdeniz \u00e7evresinde etkinlik tesis ettikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir ilgin\u00e7 husus, Roma ordusunun t\u00fcrl\u00fc toplumlardan se\u00e7ilmi\u015f, akl\u0131 ve zek\u00e2 d\u00fczeyi, sava\u015f\u00e7\u0131 g\u00fcc\u00fc ve yetene\u011fi y\u00fcksek, e\u011fitildi\u011finde ba\u015far\u0131 g\u00f6sterenler insanlard\u0131r. Bunlardan kimileri devlet y\u00f6netiminde, kimileri de Roma ordular\u0131n\u0131n yaya ve z\u0131rhl\u0131 sava\u015f birliklerinde g\u00f6rev yapm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrklerin efsanevi tarihlerinde yer alan anlat\u0131larda boy, oymak ve ordu kurgusu ile benzerlikler olsa da, en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi Osmanl\u0131 hanedan\u0131 \u00e7a\u011f\u0131nda kendini g\u00f6stermi\u015ftir: Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 ve Ender\u00fbn. Bu iki kurum, k\u00f6kleri, vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z benzer yap\u0131lar nedeniyle ge\u00e7mi\u015fe, kadim T\u00fcrk tarihine dayan\u0131yor ise de, somut olarak \u00d6navrasya T\u00fcrk imparatorlu\u011funda, Osmanl\u0131 Hanedan\u0131 d\u00f6neminde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n

Bir k\u0131s\u0131m topluluklar da yerle\u015fiklikten kopup s\u00fcr\u00fcleriyle birlikte kendilerine Merkez\u00ee Avrasya \u00fczerinde g\u00f6\u00e7er evli yeni bir ya\u015fam mimarisi kurmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu ya\u015fam d\u00fczeni, ya\u015fam mimarisi i\u00e7inde etkin toplumlar aras\u0131nda ayn\u0131 k\u00f6kenli aileden inen T\u00fcrk ve Mo\u011fol boylar\u0131 uzun y\u00fczy\u0131llar, bin y\u0131llar tarihin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne y\u00f6n verecek bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015flerdir. T\u00fcrk ve Mo\u011fol boylar\u0131n\u0131n at\u0131 ehlile\u015ftirip binek hayvan\u0131 gibi kullan\u0131r konuma getirmesi d\u00fcnya tarihinin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecektir. \u2018Er at\u0131n, ku\u015f kanat\u0131n\u2019 <Er at\u0131 ile, ku\u015f kanad\u0131 ile u\u00e7ar gider> kadim T\u00fcrk atalar s\u00f6z\u00fc, bin y\u0131llar\u0131n \u00f6tesinden gelen bir ger\u00e7e\u011fi gelece\u011fe ta\u015f\u0131r. At, insan\u0131 u\u00e7uran, tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren yarat\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n

Atlar, \u00dczengiler, \u0130mparatorluklar \u00c7a\u011f\u0131<\/strong><\/h2>\n

At, binek hayvan\u0131 olarak toplum ya\u015fam\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Merkez\u00ee Avrasya \u00fczerinde T\u00fcrkler \u00f6nce ip \u00fczengiler, sonra demir \u00fczengileri ke\u015ffedip kullan\u0131ma soktular. Uzun co\u011frafyalara, geni\u015f otlaklara uzanmak, otlaklara g\u00f6re h\u0131zla yer de\u011fi\u015ftirmek, mesafeleri k\u0131saltmak ve zamandan daha iyi yararlanmak olana\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. S\u00fcr\u00fclerin dolanaca\u011f\u0131 otlaklar geni\u015fleyince, ister istemez h\u00e2kimiyet de geni\u015flemi\u015f oluyordu. Bu co\u011frafyay\u0131 korumak elbette yaya savunma g\u00fc\u00e7leri ile olamazd\u0131; otlaklar ve devlet \u00f6rg\u00fct\u00fc merkezi <ka\u011fanl\u0131k, hanl\u0131k veya beylik> aras\u0131 mesafeler birbirine hayli uzak yerler olabiliyordu. Koruyucu atl\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 birliklere ve h\u0131zl\u0131 haber alma a\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131. At ve \u00fczengi; uzakl\u0131k, h\u0131zl\u0131 sava\u015f ve savunma gereksinimlerine, h\u0131zl\u0131 haber alma a\u011f\u0131na devrim niteli\u011finde bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getiriyordu.<\/p>\n

T\u00fcrklerin at ve \u00fczengi \u00e7a\u011f\u0131, yepyeni bir ya\u015fam d\u00fczeni, \u00f6rg\u00fctlenme modeli, ya\u015fay\u0131\u015f \u00fczerinde e\u015fsiz bir g\u00f6\u00e7er evli <de\u011firmi veya topak evli, tekerlekli g\u00f6\u00e7er ev> ta\u015f\u0131nabilir \u015fehirler, kasabalar ve k\u00f6yler anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve mimarisini d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcne kazand\u0131rd\u0131. S\u00fcr\u00fcleri ile ya\u015fayan toplumlar yaylak ve k\u0131\u015flak alanlar\u0131nda mevsimlik tar\u0131m i\u015fleri g\u00f6r\u00fcyor olsalar bile t\u00fcrl\u00fc hayvan s\u00fcr\u00fcleri ya\u015fam\u0131n temel ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 idi.<\/p>\n

Merkez\u00ee Avrasya bozk\u0131rlar\u0131, sulak otlaklar \u00fczerinde do\u011fuda Sar\u0131 Irma\u011f\u0131n kuzeyinden, Ordos\u2019tan bat\u0131da Kara Ormanlar ve Balt\u0131k\u2019a kadar geni\u015f d\u00fczl\u00fckler \u00fczerinde egemenlik kurduklar\u0131 geni\u015f d\u00fczl\u00fckler \u00fczerinde s\u00fcr\u00fcleriyle birlikte kendilerine benzer ya\u015fam d\u00fczenleri i\u00e7inde T\u00fcrkler; kimi zaman birle\u015ferek, kimi zaman otlaklar\u0131n yetersizli\u011fi nedeniyle biri di\u011ferini uzaklara gitmeye mecbur ederek, kimi zaman hanlar ve beyler aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ile, kimi zaman kifayetsiz ve ba\u015fkalar\u0131na t\u00e2biiyet i\u00e7inde <\u00c7in gibi> halk\u0131na h\u00fckmetmeyi marifet gibi g\u00f6steren ka\u011fanlar\u0131n y\u00f6netiminde, kimi zaman da\u011f\u0131l\u0131p kimi zaman k\u0131smen birle\u015ferek bu geni\u015f co\u011frafyada varl\u0131klar\u0131n\u0131 tarih boyunca korumay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Erimeler, \u00e7\u00f6z\u00fclmeler olsa bile g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bu ger\u00e7ek de\u011fi\u015fmedi. Sadece bug\u00fcn, k\u00fcllenmi\u015f, topra\u011fa bulanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131racak donan\u0131ml\u0131 insanlara gereksinim vard\u0131r.<\/p>\n

At\u0131n ve \u00fczenginin kurdu\u011fu imparatorluklar \u00e7a\u011f\u0131nda, kendi topra\u011f\u0131 \u00fczerinde ve k\u0131smen \u00e7evresinde olmay\u0131 benimseyip oturdu\u011fu yerden pek k\u0131m\u0131ldamayan, yahut olduk\u00e7a a\u011f\u0131r hareket eden etkin g\u00fc\u00e7 \u00c7in, bat\u0131ya do\u011fru sadece ticaret kervanlar\u0131yla uzanma olana\u011f\u0131 bulmu\u015ftur. Bu davran\u0131\u015f bi\u00e7iminde \u2018Budizm\u2019 ne denli etkili olmu\u015ftur sorusu ve yan\u0131t\u0131 \u00f6nemlidir kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n

T\u00fcrkler, at ve \u00fczengi ile k\u0131sa zamanda Merkez\u00ee Avrasya \u00fczerine ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 imparatorluklar\u0131n\u0131, ticaret yollar\u0131 \u00fczerine kurduklar\u0131 h\u00e2kimiyeti bir s\u00fcre sonra \u00d6navrasya co\u011frafyas\u0131 \u00fczerine kayd\u0131rarak, benzer bi\u00e7imde yay\u0131lma,yeni h\u00e2kimiyet alanlar\u0131 ve yurt kurma te\u015febb\u00fcslerine giri\u015firler. At ve \u00fczengi ikinci yurt kurmay\u0131 ba\u015faranlar\u0131nda geli\u015fen sava\u015f ara\u00e7lar\u0131 teknolojisi kadar \u00f6nemli rol oynar.<\/p>\n

At ve \u00fczenginin ve \u00e7eli\u011fe dayal\u0131 sava\u015f teknolojisinin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck, Bat\u0131 ve Do\u011fu Roma devletlerinin tarihten silinmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkler b\u00f6ylece eski d\u00fcnya \u00fczerinde at, \u00fczengi ve sava\u015f teknolojisi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile \u00e7a\u011f a\u00e7\u0131p \u00e7a\u011f kaparken, bir yandan 600 y\u0131ll\u0131k bir imparatorluk yarat\u0131rken bir taraftan da yeni bir d\u00fcnyan\u0131n do\u011fmas\u0131na kap\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na ald\u0131rmadan, kurdu\u011fu \u00fc\u00e7 k\u0131tal\u0131 imparatorlu\u011fu i\u00e7inde yol al\u0131yordu. Ticaret yollar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 ellerinde toplam\u0131\u015f olman\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ilerliyorlard\u0131. Bu durum, Okyanus ile \u00d6navrasya T\u00fcrk imparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f Avrupa\u2019y\u0131 kendine ticaret yollar\u0131 bulmaya, T\u00fcrklere u\u011framadan yeni \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 aramaya zorlar. Bu aray\u0131\u015f, sonunda b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimi haz\u0131rlayacak, d\u00fcnyan\u0131n yuvarlakl\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Eski D\u00fcnya\u2019da Kara imparatorluklar\u0131n\u0131n Sonu mu?<\/strong><\/h2>\n

T\u00fcrkler, kara imparatorluklar\u0131n\u0131n ikincisini XI. y\u00fczy\u0131lda \u00d6navrasya topraklar\u0131 \u00fczerinde kurmu\u015flard\u0131r. Sel\u00e7uklu hanedan\u0131ndan ba\u015flay\u0131p Cumhuriyet\u2019e gelinceye kadar, y\u00f6netimi el de\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire gelse de, T\u00fcrklerin kurdu\u011fu bu ikinci yurt yine T\u00fcrklerin elinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Birinci yurt gelene\u011fi yeni yurt \u00fczerinde de T\u00fcrkler aras\u0131nda s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yurdu, devleti, imparatorlu\u011fu kuran Sel\u00e7uklu hanedan\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131, Konya Sel\u00e7uklular\u0131, Beylikler, \u0130lhanl\u0131lar vesair olaylar hep ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Nihayetinde merkezi yeniden in\u015fa etmek, devleti yeniden kurmak Kay\u0131 beyi Ertu\u011frul Bey o\u011flu Otman <Osman> Bey\u2019e nasip olur. Torunu F\u00e2tih Sultan Mehmed, Do\u011fu Roma\u2019y\u0131 y\u0131kar ve yerine \u00fc\u00e7 k\u0131tada buyru\u011fu ge\u00e7en bir imparatorluk kurar. Osmanl\u0131 hanedan\u0131 alt\u0131nda ikinci T\u00fcrk yurdu, \u00d6navrasya topraklar\u0131 \u00fczerinde kal\u0131c\u0131l\u0131k vasf\u0131 kazan\u0131r.<\/p>\n

F\u00e2tih Sultan Mehmed, Do\u011funun ve Bat\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e2limleri taraf\u0131ndan e\u011fitilip yeti\u015ftirilir. O, ald\u0131\u011f\u0131 bu e\u011fitimin hakk\u0131n\u0131 verir.T\u00fcrk devletinde bilim ve teknolojiye dayal\u0131 medreseler a\u00e7\u0131l\u0131r, t\u00fcrl\u00fc fen dallar\u0131 temellendirilir. Kara ve deniz teknolojilerine \u00f6nem verilir. Sava\u015f ara\u00e7lar\u0131 geli\u015ftirilir. \u00c7a\u011f\u0131na g\u00f6re, d\u00fcnyan\u0131n en \u00fcst\u00fcn sava\u015f teknolojisi ve silahlar\u0131 ile m\u00fccehhez ordu ve donanma te\u015fkil edilir. Bu g\u00fc\u00e7 etkinli\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n

Ne var ki, daha sonra devlet, F\u00e2tih ve zaman\u0131 gibi ayn\u0131 anlay\u0131\u015fa sahip kadrolar ile y\u00f6netilemez. \u00d6nce m\u00fcspet ilimler, sava\u015f teknolojisi ve m\u00fchendisli\u011fi bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131r. F\u00e2tih\u2019in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras ile d\u00fcnyaya nizam verme u\u011fra\u015f\u0131 \u00f6n plandad\u0131r. U\u00e7suz bucaks\u0131z imparatorluk t\u00fcm ticaret yollar\u0131n\u0131 karada ve denizlerde eli alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r; daha ne olsun rahatl\u0131\u011f\u0131 var. Avrupa, Do\u011fu Roma da T\u00fcrkler taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131nca kendilerine i\u00e7ine k\u0131s\u0131ld\u0131klar\u0131 cendereden kurtulmak \u00fczere bir yol, bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve aramaya ba\u015flar.<\/p>\n

T\u00fcrkler, \u00fc\u00e7 k\u0131tay\u0131 elde tutman\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ellerindeki g\u00fcc\u00fcn keyfini s\u00fcrerken Avrupa \u00f6nlerinde uzanan okyanusa bak\u0131p \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flar. D\u00fc\u015f\u00fcnmeyi unutmak, ara\u015ft\u0131rmay\u0131 ve ke\u015ffi terk etmek ve elde olanla d\u00fcnyan\u0131n i\u015fleriyle ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 zann\u0131n\u0131n zihinlere yerle\u015ftirilmi\u015f bir alg\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130mparatorluk bu anlay\u0131\u015f i\u00e7inde seyir halindeyken Avrupa k\u0131y\u0131lar\u0131nda eski anlay\u0131\u015flar\u0131 y\u0131kacak d\u00fc\u015f\u00fcnce do\u011fmak \u00fczeredir. T\u00fcrklerin yaratt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc de sonunda beraberinde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, 1453 y\u0131l\u0131nda Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden otuz y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, bir Cenoval\u0131 denizci Kristof Kolomb ile eyleme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130spanya k\u0131y\u0131lar\u0131ndan Okyanus \u00fczerinde yola \u00e7\u0131kan gemi hep bat\u0131ya do\u011fru yelken a\u00e7\u0131p giderse sonunda do\u011fuya Hindistan\u2019a ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131 tezi ile yelkenlerini r\u00fczg\u00e2r ile doldurup yola \u00e7\u0131kar. Asl\u0131nda bu kara imparatorluklar\u0131n\u0131n sonu ve yeni bir d\u00fcnya d\u00fczenine ge\u00e7i\u015fin ba\u015flang\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. Bu duruma seyirci kalan Osmanl\u0131 hanedan\u0131, ayn\u0131 zamanda y\u0131k\u0131l\u0131ncaya kadar dedeleri F\u00e2tih\u2019in miras\u0131n\u0131 yiye yiye, uzun s\u00fcrecek bir \u00f6l\u00fcm uykusuna yatm\u0131\u015f olarak a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Tanr\u0131\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 akl\u0131, dikkati ve tecess\u00fcs\u00fc, zihni yarat\u0131c\u0131l\u0131k yolunda kullanamayan toplumlar\u0131n kaderi b\u00f6yle sona eriyor.<\/p>\n

Yeni D\u00fcnya ve Uzak Deniz \u0130mparatorluklar\u0131 <1483><\/strong><\/h2>\n

D\u00fcnya tarihinde 1483 tarihiyle d\u00fcnyada imparatorluk yap\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi, uzak deniz gemi ve sava\u015f teknolojilerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131; \u2018Anavatan\u2019 ve \u2018s\u00f6m\u00fcrge topraklar\u0131, koloni\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kavramlar\u0131n\u0131 da zihinlere i\u015flemeye ba\u015flar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ortak d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda yerli toplumlara kar\u015f\u0131 birlikte hareket etme, birlikte yer edinme m\u00fccadelesi veren H\u0131ristiyan Avrupal\u0131lar, ellerindeki topraklar geni\u015fledik\u00e7e, yeni n\u00fcfus kayd\u0131rmalar\u0131 belirleyici g\u00fc\u00e7ler yarat\u0131nca, aralar\u0131nda k\u0131yas\u0131ya rekabet kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Uzak k\u0131talarda deniz yollar\u0131 ile ula\u015f\u0131lan topraklarda \u2018anavatan\u2019a ba\u011fl\u0131 s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimleri kurulmaya, onlar\u0131 koruyup g\u00f6zetecek g\u00fc\u00e7l\u00fc deniz armadalar\u0131 olu\u015fturulmaya, sava\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n,t\u00fcfeklerin geli\u015ftirilmesine yol a\u00e7acak geli\u015fmelere gereksinim olacakt\u0131r. Bu rekabet, uzak deniz sava\u015f filolar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131 yeni ticaret alanlar\u0131n\u0131 da yarat\u0131r. Art\u0131k, Avrasya \u00fczerinde tekel kurmu\u015f olan \u00d6navrasya T\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu, Osmanl\u0131 hanedan\u0131 y\u00f6netiminde ticareti elinde tutma yetene\u011fini yitirmi\u015ftir. Gereksinimleri kar\u015f\u0131lama yolunda ciddi bir \u00e7aba yoktur. Devlet, y\u0131k\u0131m\u0131n haz\u0131rlay\u0131c\u0131s\u0131 Kad\u0131zadeliler zihniyeti elinde tutsakt\u0131r.<\/p>\n

Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131nda ba\u015f g\u00f6steren s\u00f6m\u00fcrge edinme yar\u0131\u015f\u0131 \u00f6nce din birli\u011fi perdesi alt\u0131nda s\u00fcrerken, sonra mezhep birli\u011fi i\u00e7indekilerin \u00e7\u0131kar\u0131 \u00fczerine odakla\u015fmaya ba\u015flar. Ancak, bu yar\u0131\u015f ticaretin, ticaret pazarlar\u0131n\u0131n ve mallar\u0131n b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin elinde toplanmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bug\u00fcnk\u00fc Amerika ve Kanada Topraklar\u0131 Anglo-Sakson topluluklara; G\u00fcney Afrika, Hindistan ve Okyanusya adalar\u0131 vesair \u0130ngiltere \u0130mparatorlu\u011funa; Afrika ve kimi uzak deniz yerleri Fransa\u2019ya; G\u00fcney Amerika ise Portekiz ve \u0130spanya\u2019ya kal\u0131r. Eski d\u00fcnya \u00fczerinde Okyanusya ile k\u0131y\u0131s\u0131 olmayan Avrupa devletleri paylar\u0131n\u0131, geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde \u00e7\u00f6kmekte olan Osmanl\u0131 hanedan\u0131 y\u00f6netiminde kolay lokma gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00d6navrasya T\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu topraklar\u0131ndan s\u00f6k\u00fcp alma \u00e7abas\u0131na girer. Osmanl\u0131 hanedan\u0131n\u0131n s\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 da i\u015ftahlar\u0131 kabartacak bir k\u00f6rl\u00fck i\u00e7inde devleti s\u00fcr\u00fcklemektedir ve bu durum onlar\u0131n i\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm\u00fc kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011fu gibi, geciktirici de yine Avrupa\u2019dan do\u011facakt\u0131r. Mezheplerden devletler anlay\u0131\u015f\u0131na ge\u00e7ilecektir. Bu anlay\u0131\u015f; anavatan, \u0130ngilizce, Frans\u0131zca, \u0130spanyolca gibi mill\u00ee diller ve y\u00f6netici krall\u0131k kavramlar\u0131yla birle\u015fip Avrupa toplumlar\u0131nda yeni bir kimlik yaratmaya ba\u015flar. Frans\u0131z kimli\u011fi, \u0130ngiliz kimli\u011fi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnceler, pazarlar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 ile de birinin \u00f6tekini pazarlar\u0131na sokmay\u0131\u015f\u0131na kadar uzanacak bir s\u00fcre\u00e7 g\u00f6sterecektir. Bu rekabet, Avrupal\u0131lar\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 aramaya sevk eder. Bu cendereden nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r sorusu zihinleri i\u015fgal eder. Osmanl\u0131 hanedan\u0131 bu \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve pazarlar\u0131n kayb\u0131 nedeniyle kendini yo\u011fun bak\u0131ma ald\u0131rarak bir s\u00fcre daha hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme olana\u011f\u0131 bulacakt\u0131r. D\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131n tamam\u0131nda, kl\u00e2sik imparatorluklar d\u00f6nemi ve y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015fecek ve yeni anlay\u0131\u015flar do\u011facakt\u0131r. Buna birinci \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019 diyorum.<\/p>\n

Birinci \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019 ve Uluslar\u0131n Do\u011fu\u015fu, 1789 Paris Devrimi<\/strong><\/h2>\n

Avrupa denizci \u00fclkeleri uzak ve a\u00e7\u0131k deniz imparatorluklar\u0131n\u0131n, bir ba\u015fka deyi\u015fle s\u00f6m\u00fcrge ve koloni imparatorluklar\u0131n\u0131n girdikleri yar\u0131\u015f, rekabet, dinden mezheplere, oradan da krall\u0131klara indirgenince Avrupa merkezli yakla\u015f\u0131m da \u2018kralc\u0131-ben merkezli\u2019 yeni bir terkip i\u00e7ine girdi. B\u00f6yle olunca aralar\u0131nda ad\u0131 konmam\u0131\u015f bir ayr\u0131\u015fma ba\u015flar ve bu durum her yere ve her \u015feye yans\u0131r. Avrupa \u00fclkeleri, s\u00f6m\u00fcrge ve koloni merkezleri pazar ve iskelelerinde mal indirme, bindirme ve ticaret yapma haklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamaya ba\u015flar. Bir s\u00fcre sonra da her \u015fey, ait oldu\u011fu krall\u0131\u011f\u0131n t\u00fcccarlar\u0131na a\u00e7\u0131k konuma getirilir. Ancak bu geli\u015fme s\u00fcrecinde Fransa sava\u015f filolar\u0131 etkinli\u011fini ve pazarlar\u0131n\u0131 yitirmeye ba\u015flar. Anavatanda i\u015flenen mallar, sadece kendilerinin elinde kalan k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00f6m\u00fcrge ve koloniler ile, Osmanl\u0131 hanedan\u0131 ile kurulan dostluk ili\u015fkileri sayesinde \u00d6navrasya T\u00fcrk imparatorlu\u011funda pazarlanabilir.<\/p>\n

Frans\u0131zlar\u0131n d\u00fcnya ticaretinde s\u0131k\u0131\u015fmalar\u0131 din d\u0131\u015f\u0131, mezhep d\u0131\u015f\u0131 yollar aramaya insanlar\u0131 y\u00f6nlendirir. Frans\u0131z t\u00fcccar tabakas\u0131, Frans\u0131z ayd\u0131nlar\u0131 ile el-ele verip \u00e7\u00f6z\u00fcm yaratma u\u011fra\u015f\u0131na giri\u015fir. Toplumlara kendi kimliklerini kazand\u0131r\u0131p onlar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kavgas\u0131na s\u00fcr\u00fckleyecek ve b\u00f6ylece pazarlar\u0131 kendilerine a\u00e7acak bir yol ararlar. \u0130lk ideolojik d\u00fc\u015f\u00fcnceler, devrimci, ihtil\u00e2lci fikirler, ideolojiler bu s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7ma \u00e7abalar\u0131 ile g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Birinci \u2018\u0130nkil\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019, t\u0131pk\u0131 Lenin\u2019in birinci dekretinde oldu\u011fu gibi, toplumlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00fcrriyet ve e\u015fitli\u011fine, milliyet ve milliyet\u00e7ili\u011fine vurgu yapar. Frans\u0131z ayd\u0131nlar\u0131 kendilerini, devrimlerin, devrimcilerin, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerine giri\u015fenlerin, sadece onlar\u0131n <isyan edecek toplumlar\u0131n> m\u00fcrebbisi g\u00f6rmektedirler. B\u00f6ylece onlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131k\u00e7a, onlara yol g\u00f6sterici olacaklar, pazarlar da Frans\u0131z t\u00fcccarlara ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lara a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7 ilk anda \u00e7ok \u015fey ba\u015farmad\u0131 ama toplumlarda \u2018ulus\u2019 kimli\u011finde hareket etme, kendi kimli\u011finde ba\u011f\u0131ms\u0131z olma d\u00fc\u015f\u00fcncesini zihinlere yerle\u015ftirdi ve bu y\u00f6nde \u00f6rg\u00fctlenmelere, yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce adac\u0131klar\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Nam\u0131k Kemal, Ahmet Vefik, Tevfik Fikret, Mehmet Emin, G\u00f6kalp ve \u00d6mer Seyfeddin gibi bir\u00e7ok T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin etkisinde T\u00fcrk milletini uyand\u0131rmaya \u00e7aba g\u00f6stermi\u015flerdir. Ancak, aralar\u0131nda sadece Fikret, \u2018Vatan\u0131m r\u00fby-i zemin\/milletim nev\u2019-i be\u015fer\u2019 diyerek onlardan farkl\u0131 bir konumda kalmay\u0131 tercih etmi\u015ftir.<\/p>\n

Birinci \u2018\u0130nkil\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019, 1789 y\u0131l\u0131ndaki Paris Devrimi ve onun cihan\u015f\u00fcmul fikir yank\u0131lar\u0131, d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131 derinden sarsm\u0131\u015f; toplumlar\u0131n kendi uluslar\u0131na h\u00fcrriyet, e\u015fitlik ve karde\u015flik ba\u011flar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmaya, bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceden eyleme \u00e7evirmeye, ulusla\u015fma s\u00fcre\u00e7lerini ba\u015flatmaya muvaffak olmu\u015f bir ideoloji \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olarak tarihteki i\u015flevini yerine getirmi\u015ftir. Toplumlar, bir anda olmasa bile, bir zaman sonra ba\u015fka bir s\u00fcre\u00e7te, farkl\u0131 ideolojik ba\u011flamlar i\u00e7inde bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme yoluna girecektir. Toplumlar\u0131n zihnine ulus bilinci, kimli\u011fi, ulus ruhu politik ve ideolojik bi\u00e7imde i\u015fleme\u011fe ba\u015flar. Buna \u2018ulusla\u015fma s\u00fcrecinin do\u011fu\u015fu \u2018 diyorum. Elbette kadim toplumlar ve kimlikler vard\u0131 ama, yeniden g\u00fcndeme gelmeleri, bir ideoloji ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olarak hayat\u0131m\u0131za yerle\u015fmeleri \u015f\u00fcphesiz 1789 Paris Devrimi\u2019nin ideolojik sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Birinci \u201c\u0130nkil\u00e2b-\u0131 Kebir\u201d deyi\u015fim bu ba\u011flamla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130kinci \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019, \u0130deolojik \u0130mparatorluklar\u0131n Do\u011fu\u015fu ve Toplumlar<\/strong><\/h2>\n

D\u00fcnya toplumlar\u0131 ulusla\u015fma s\u00fcreci ile ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerle tan\u0131\u015f olduk\u00e7a bunlara ba\u011fl\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketleri de yery\u00fcz\u00fcnde kendini g\u00f6stermeye ba\u015flar. Sanayi ve teknoloji ve ula\u015f\u0131m, haberle\u015fme a\u011flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan yenilikler farkl\u0131 bir d\u00fcnyan\u0131n do\u011fu\u015funa zemin olu\u015fturur.<\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fc yuvarla\u011f\u0131 \u00fczerinde eski payla\u015f\u0131mlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7ler kendini g\u00f6sterir. Prusya Almanya\u2019s\u0131, Japonya, Rusya ve Amerika yeni g\u00fc\u00e7ler aras\u0131na kat\u0131l\u0131r. D\u00fcnya yeni bir kaosa, yeni payla\u015f\u0131ma, yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara, yeni ideoloji \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7inde s\u00fcr\u00fcklenir. T\u00fcrklerin, \u00e7elik sanayiini New York bankerlerinin destekledi\u011fi Prusya Almanya\u2019s\u0131 yan\u0131nda yer almaya itilmesi, T\u00fcrkiye\u2019nin bilin\u00e7li tasfiyesi i\u00e7in olabilir mi konusu, \u00fczerinde durulmas\u0131 icap eden \u00f6nemli bir sorun g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131, asl\u0131nda T\u00fcrk devletinin tasfiyesi, topraklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 esas\u0131na dayanan bir sava\u015ft\u0131r. Fakat, bu tasfiye, M. Kemal Atat\u00fcrk ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6rg\u00fctlenme ve y\u00f6netimi ile savu\u015fturulmu\u015f ve kurtar\u0131labilecek topraklar kurtar\u0131larak T\u00fcrk vatan\u0131na sonsuzluk yetene\u011fi kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 iki ideolojiyi \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan biri liberal ideolojidir ve ba\u015fat \u00fclke Amerika\u2019d\u0131r. Di\u011feri ise, Marks\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018Das Kapital\u2019 adl\u0131 eserinde anlatt\u0131\u011f\u0131 toplumcu payla\u015f\u0131m d\u00fczeni ideolojisi. Marksist ideoloji deniyor ama V. \u0130. Lenin de d\u00e2hil pek \u00e7ok el bu ideolojiye kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ideolojinin ba\u015fat \u00fclkesi de Rusya\u2019d\u0131r ve bu se\u00e7im tesad\u00fcfi bir se\u00e7im gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse bu, \u00e7ok do\u011fru olmaz san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

B\u00f6ylece d\u00fcnya toplumlar\u0131 iki ideoloji imparatorlu\u011fu olu\u015fturulmak suretiyle disipline edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Burada ilgin\u00e7 payla\u015f\u0131mlardan biri Marksist ideolojilerin sadece M\u00fcsl\u00fcman ve Katolik \u00fclkelerde kendine etkinlik alanlar\u0131 bulmas\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya denen toplumlar da her iki imparatorlu\u011fun oyun ara\u00e7lar\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n

Yeni ideolojik imparatorluk d\u00fczeni kurmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ilk b\u00fcy\u00fck sava\u015f sona erdikten sonra dalgalanmaya, kendilerini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye ve g\u00fcven alt\u0131na almaya \u00f6zen g\u00f6sterirler. Fakat, k\u0131sa zamanda yeniden payla\u015f\u0131mda haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden Almanya ve Japonya gibi devletler, yeniden maraza \u00e7\u0131karmaya, \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 yaratmaya ba\u015flar. Kar\u015f\u0131t ideolojileri temsil eden ba\u015fat \u00fclkeler olan Rusya ve Amerika\u2019n\u0131n birlikte hareket etmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Ancak bunda, Hitler gibi hunhar bir canavar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da etken olmu\u015ftur. Bu canavar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan \u015fartlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ak\u0131l erdirilir bir i\u015f olmasa gerektir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sonu\u00e7 olarak hedefleri ayn\u0131 cennete farkl\u0131 yollardan ula\u015fmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kan iki ideoloji imparatorlu\u011fu b\u00f6yle bir canavar\u0131 susturmak i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde m\u00fccadele etmi\u015ftir.<\/p>\n

Ancak, her iki ideoloji hedefleri olan cennete insanlar\u0131 kavu\u015fturma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. 1917 Ekim Devrimi ve Liberal ideoloji giri\u015fimleri, 1984 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Nairobi D\u00fcnya Ekonomik Forumu toplant\u0131s\u0131nda masaya yat\u0131r\u0131l\u0131p incelenmi\u015f ve sonu\u00e7lar kitapla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bas\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lan bu k\u0131rm\u0131z\u0131 kitap bir \u2018Yeni D\u00fczen\u2019e ihtiya\u00e7 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u2018Yeni D\u00fczen\u2019 projesine ge\u00e7ilmesi hepimizin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde her iki ba\u015fat \u00fclkede birlikte ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki \u00fclkede o y\u0131llarda muhtelif tarihlerde bulunma \u015fans\u0131m olmu\u015ftur. Geli\u015fmeleri \u00f6zellikle Rusya\u2019da ba\u015flang\u0131\u00e7 \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda g\u00f6rme olana\u011f\u0131m oldu. Konumuz ile do\u011frudan ilgili olmad\u0131\u011f\u0131, geni\u015f kanavan\u0131n teferruat\u0131 niteli\u011finde oldu\u011fu i\u00e7in onlara burada yer verilmeyecektir. Ancak \u015funu s\u00f6ylemek gerekir ki, de\u011fi\u015fim Avrupa\u2019n\u0131n deste\u011fi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Ve her iki ideoloji imparatorlu\u011fu hep birlikte birbirinin eksi\u011fini gidermeye yard\u0131mc\u0131 olma yolu ile b\u00fcy\u00fck bir uyumla\u015fma s\u00fcreci ya\u015fam\u0131\u015flar, birbirlerine deneyimlerini aktarma suretiyle ad\u0131 \u2018k\u00fcreselle\u015fme\u2019 modeli olan bir model \u00fczerinde anla\u015farak yol y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Fakat bu model de defolar ortaya \u00e7\u0131karmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve \u00e7e\u015fitli nedenlere ba\u011fl\u0131 uyum g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6steren kimi alanlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemeyi\u015fi s\u0131n\u0131rlar d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015f g\u00f6sterince s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalar yolu ile d\u00fczeltilmesi yoluna gidilmektedir. Bug\u00fcn ya\u015fanmakta olanlar\u0131, k\u00fcreselle\u015fme d\u00fczeninin haz\u0131rlanmas\u0131na d\u00f6n\u00fck, s\u0131cak ve yumu\u015fak al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n, deneme ve s\u0131namalar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 gibi g\u00f6rmek yerinde olur, d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019 haz\u0131rlay\u0131c\u0131s\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7tir diye alg\u0131l\u0131yorum. B\u00fcy\u00fck gibi ya\u015fanm\u0131\u015f bir\u00e7ok olay\u0131n, yeni yap\u0131 modelinde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim a\u00e7s\u0131ndan teferruat gibi kald\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019<\/strong><\/h2>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u2018\u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir\u2019 dedi\u011fim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde uluslar\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu ve yeni d\u00fczende kimlerin ni\u00e7in, neden ve nas\u0131l etkin ve yetkin olaca\u011f\u0131, hangi katmanlarda g\u00f6rev alaca\u011f\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131 \u00f6nemli sorunlar\u0131 i\u00e7lerinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ulus devletlerin y\u00f6netimlerinde ebleh, s\u0131\u011f, cahil, tamahk\u00e2r tiplerin y\u00f6netimlerde olmas\u0131 uluslar\u0131n gelecek ad\u0131na talihsizlikleridir. B\u00f6yle bir durumda \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131 ortadad\u0131r. \u00c7in, \u2018k\u00fcreselle\u015fme\u2019 modelinde ba\u015fat g\u00fc\u00e7lerden biri konumdad\u0131r. Da\u011f\u0131 ta\u015f\u0131, k\u0131y\u0131lar\u0131 her \u015feyi \u00f6zelle\u015ftirip yabanc\u0131lara satan, pasaport sat\u0131p vatanda\u015fl\u0131k da\u011f\u0131tan \u00fclke konumuna gelen T\u00fcrkiye\u2019nin temel sorunu yarat\u0131c\u0131l\u0131k m\u0131, t\u00fcketicilik midir; en hafifinden durum koyu fludur, anla\u015f\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Yeni d\u00fczen\u2019in iki kilit efendisi var: Anglo-Sakson\u2019lar ve Rusya <arkas\u0131nda \u00c7in, \u0130ran, Kuzey Kore ve Suriye k\u00fcmesi>. Yeni d\u00fcnya d\u00fczeninde, e\u011fer \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Inkil\u00e2b-\u0131 Kebir ger\u00e7ekle\u015fecekse, iyi polis-k\u00f6t\u00fc polis rollerini bu ikili \u00f6nceden y\u00fcklenmi\u015flerdir.<\/p>\n

Ulus toplumlar <Avrupa devletleri> ger\u00e7ekten kendi yetkinliklerini d\u00fcnyaya kan\u0131tlad\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kimliklerini koruma imk\u00e2n\u0131 bulacaklard\u0131r. Yeni d\u00fcnya devriminde toplumlar, ge\u00e7mi\u015fsiz yeni anlat\u0131lar d\u00fcnyas\u0131na ta\u015f\u0131nacakt\u0131r. Bir bak\u0131ma toplumlar, kimlikli y\u0131\u011f\u0131nlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek istenecektir. Bu durumu d\u00fcnya toplumlar\u0131 \u00f6l\u00e7e\u011finde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde -her ne kadar Amerikan toplum yap\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fclen katmanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir de bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda hem i\u00e7erde hem d\u0131\u015far\u0131da patronlar kategorisi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da- toplumlar\u0131n sosyolojik yap\u0131lar\u0131n\u0131n buna g\u00f6re tasarland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

D\u00fczende ba\u015fat \u00fclkelerin yer alaca\u011f\u0131 ulus devletlerin say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. Bunlar\u0131n aras\u0131na alttaki basamakta yer alacak <beyaz g\u00f6mlekliler i\u015flevi g\u00f6recek> ulus devletle, duruma g\u00f6re geli\u015fmeleri izlenerek aralar\u0131na bir veya iki beyaz g\u00f6mlekli ulus devletin yeni \u00fcye olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kategoride yer alan ulus devletler ise, d\u00fczenin mavi g\u00f6mleklileri i\u015flevini y\u00fcklenecektir. Bu d\u00fczeyde olan veya bu d\u00fczeye inmi\u015f ulus devlet toplumlar\u0131na verilecek i\u015flevleri ger\u00e7ekle\u015ftirecek, \u00fcst\u00fcn cesaret ve sadakatle yerine getirecek k\u00e2hya ve yamaklar, onlar i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015f efendilerce yerine getirilir. Yeni devrimin tasarlad\u0131\u011f\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilecek d\u00fczende yer almak, y\u00f6netici masas\u0131nda yer almak T\u00fcrkiye\u2019nin elinde idi. T\u00fcrkiye el a\u011fz\u0131na bak\u0131p sahip oldu\u011fu yap\u0131lm\u0131\u015f kurumlar\u0131 ve \u00fcretim yap\u0131lar\u0131n\u0131 tahrip ederek bu imk\u00e2n\u0131 heba etmi\u015ftir.<\/p>\n

Bundan \u00f6nceki yaz\u0131mda \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden s\u00f6z etmi\u015ftim. Yap\u0131lan yanl\u0131\u015flara yenileri eklenerek tarih i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcmek katmanlardan birini \u00f6n\u00fcm\u00fcze getirecektir. Fakat yeni kapsaml\u0131 devrim i\u00e7in ulus devletlerin ak\u0131l, zihin devrimine de ihtiyac\u0131 vard\u0131r. K\u00f6rle\u015fmi\u015f, cehalete bulanm\u0131\u015f toplumlar\u0131n mavi g\u00f6mlekliler kapsam\u0131nda kalmas\u0131 bir tercihtir veya orada tutsak edilme sonucudur. Bu ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131, sadece toplum y\u00f6netimine fareli k\u00f6y\u00fcn kavalc\u0131s\u0131 i\u015flevi ile getirilmi\u015f olanlar sa\u011flar.<\/p>\n

Mavi g\u00f6mlekli ulus devlet veya bu d\u00fczeye indirilmi\u015f ulus devlet toplumlar\u0131nda s\u00fcrekli bi\u00e7imde g\u00f6revlendirilmi\u015f k\u00e2hyalar ve yamaklar, kendi toplumlar\u0131 \u00fczerine t\u00fcrl\u00fc g\u00f6z boyamalar ve t\u00fcrl\u00fc \u2018abidik gubidik\u2019 numaralar\u0131 ile getirtilip oturtulurlar.<\/p>\n

Yeni devrim d\u00fczeninde kendileri d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar\u0131 ge\u00e7mi\u015fsiz bir gelece\u011fe haz\u0131rlama tasar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015febilir mi? \u0130nsan\u0131n ve toplumlar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, k\u00fcresel ulus devletler d\u00fczeninde masada oturanlar aras\u0131nda hen\u00fcz bu s\u00fcre\u00e7 yeterince belirgin g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ama bu y\u00f6nde bir ak\u0131\u015f\u0131n devrime kazand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu olgunun en \u00f6nemli vurucu unsurlar\u0131n\u0131 ve mimarisinde yer alan \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: yerel \u00fcretim a\u011flar\u0131n\u0131n verimli ve s\u00fcreklilik i\u00e7inde geli\u015ftirilerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi, uzay teknolojisi ve ak\u0131ll\u0131 robotlar ile gezegenlerde ve gezegenler aras\u0131 \u00fcretim alanlar\u0131 yaratmak, nano bilim ve teknoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n stratejik alanlar i\u00e7in kullan\u0131m\u0131; biyoloji, biyo-kimya ve canl\u0131lar <bitki, hayvan ve t\u00fcrl\u00fc yarat\u0131klar> \u00fczerine gen teknolojisi ile yap\u0131labilir de\u011fi\u015fimler, do\u011fan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik iklimleme teknolojisi, yapay zek\u00e2 teknolojisi, biyo-teknoloji, elektro-manyetik ileti\u015fim a\u011flar\u0131 ve dalgalar\u0131n kullan\u0131m teknolojisi, tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 her t\u00fcr denetim alt\u0131na al\u0131c\u0131 tedbirler, \u00f6nleme veya k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131rma teknolojileri gibi zaman\u0131m\u0131z\u0131 h\u0131zla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc etkinlikler ilk akla gelenlerdir. Bu devrim, ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir de\u011fi\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirme yolunda ad\u0131m atmaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 <\/strong><\/h2>\n

Ana \u00e7izgileri ile tasvir etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fimleri \u00fczerine sonu\u00e7 olarak \u015funu ifade etmek gerekir. F\u00e2tih\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 devrimlere s\u00fcreklilik kazand\u0131rma yerine onlar\u0131 tahrip edenler koca bir imparatorlu\u011fu y\u0131kt\u0131lar. M. Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n kurmu\u015f oldu\u011fu T\u00fcrk Cumhuriyetini y\u0131k\u0131l\u0131\u015fa g\u00f6t\u00fcrecek olursak kim kimden hesap soracakt\u0131r, bilmiyorum. Bildi\u011fim tek \u015fey, y\u0131k\u0131l\u0131rsa hepimiz su\u00e7luyuz, demektir. Unutmayal\u0131m, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Inkil\u00e2b-\u0131 Kebir, \u00fcst\u00fcm\u00fcze g\u00f6r\u00fcnmeyen a\u011f\u0131r bir sel h\u00e2linde gelmektedir. Vir\u00fcs, sadece bir \u00e7an i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n

\u00dclkemize gelince, \u00f6nceki yaz\u0131mda k\u0131saca de\u011finmi\u015ftim. Ama \u015fimdi s\u00f6zlerimi, Tanr\u0131\u2019n\u0131n 100. y\u0131la ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 TBMM kurulu\u015funun 100. y\u0131l kutlama mucizeleri ile bitirmek istiyorum. Belki bunlar iflah olmazlar\u0131 \u0131slah olma, utanma s\u00fcrecine getirir.<\/p>\n

Size, 2020 y\u0131l\u0131nda Tanr\u0131\u2019n\u0131n mucizevi Cumhuriyeti kuranlara g\u00f6sterdi\u011fi ba\u011f\u0131\u015flardan, y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l mucizelerinden s\u00f6z etmek istiyorum. Fikret T\u00fcrkmen arkada\u015f\u0131m\u0131n bana hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 bu mucizeleri herkesle payla\u015fmak benim i\u00e7in vacip bir i\u015ftir. S\u00f6yleyelim: Bu y\u0131l ilk teravih namaz\u0131, 23 Nisan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00c7ocuk Bayram\u0131\u2019na isabet ediyor. Kadir gecesi, 19 May\u0131s Gen\u00e7lik bayram\u0131na; A\u015fure g\u00fcn\u00fc 30 A\u011fustos\u2019a; Mevlid kandili ise, 29 Ekim Cumhuriyet Bayram\u0131\u2019na isabet ediyor. TBMM\u2019nin kurulu\u015funun 100. y\u0131l\u0131nda buna mucize derim. Bu mucize kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk milletinin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 Tanr\u0131\u2019n\u0131n lanetinden kurtulmayacakt\u0131r, kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Hepsi bir \u015fekilde hel\u00e2k olacakt\u0131r ama elbet bunun zaman\u0131n\u0131 tayin edecek Tanr\u0131\u2019d\u0131r. Ama inan\u0131yorum ki, M. Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00e7izdi\u011fi program izlenirse T\u00fcrk milleti karanl\u0131ktan ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacak ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya d\u00fczeninde kendine yara\u015f\u0131r yeri alacakt\u0131r. Eminim bunlar da, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0130nk\u0131l\u00e2b-\u0131 Kebir ve korona vir\u00fcs\u00fcyle ili\u015fkili olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz ve intibaha gelmemiz i\u00e7in Tanr\u0131\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 son uyar\u0131lar olabilir. Ne diyordu \u015f\u00e2ir: N\u2019eylersin \u00f6l\u00fcm herkesin ba\u015f\u0131nda \/ Uyudun uyanmad\u0131n olacak \/ Kim bilir nerde, nas\u0131l, ka\u00e7 ya\u015f\u0131nda? \/ Bir namazl\u0131k saltanat\u0131n olacak \/ Taht misali o musalla ta\u015f\u0131nda\u2026 Ecel al\u0131r, yer gizler, canlar kalas\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

7 Nisan 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Evrenin olu\u015fumundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze insanl\u0131\u011f\u0131n ser\u00fcveni\u2026 \u0130nsano\u011flu hangi a\u015famalardan ge\u00e7ti, nas\u0131l ayr\u0131\u015ft\u0131, bug\u00fcne yolculukta d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131 neler? Bu yaz\u0131da okuyaca\u011f\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"author":57,"featured_media":9822,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_ef_editorial_meta_date_first-draft-date":"","_ef_editorial_meta_paragraph_assignment":"","footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[2,66],"tags":[],"coauthors":[192],"class_list":["post-9818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-siyaset-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/57"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9818"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9827,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9818\/revisions\/9827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9818"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=9818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}