Milliyet\u00e7ilik nedir?<\/strong><\/h2>\n\u0130nsan topluluklar\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7tan ileriye do\u011fru s\u00fcr\u00fcp giden bir geli\u015fme ve evrimle\u015fme s\u00fcreci i\u00e7indedir. \u0130ster biyolojik bir konuyu istersek bir sosyolojik olguyu ele alal\u0131m, her hal ve \u015fartta ilkelden m\u00fckemmele do\u011fru giden bir yol vard\u0131r. Muhakkak baz\u0131 a\u015famalar ve ayr\u0131nt\u0131larda yozla\u015fmalar da olabilir. Ancak ana eksen daima do\u011fru ve tekni\u011fi y\u00fcksek kalitede in\u015fa ve ilerleme sa\u011flayacak niteliktedir. Bu ba\u011flamda \u00f6nce milliyet\u00e7ili\u011fi, sonra demokrasiyi ve totaliterli\u011fi de bu iki kavram aras\u0131nda ortaya koymak suretiyle konuyu kolay anla\u015f\u0131l\u0131r hale getirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Gerekli i\u00e7eri\u011fi bulunduran, gerekmeyen ilgisiz bilgileri d\u0131\u015fta tutan tan\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zorlu\u011fu bilinmekle birlikte tan\u0131malar, konular hakk\u0131nda yo\u011fun ana fikirleri k\u0131saca a\u00e7\u0131klamak ve onlar hakk\u0131nda \u00f6zet bilgi edinmek bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. En az\u0131ndan ilerideki konular\u0131n daha kolay anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Milliyet\u00e7ili\u011fi anlayabilmek i\u00e7in \u00f6nce \u00e7a\u011fda\u015f sosyolojinin millet tan\u0131m\u0131na bakmak gereklidir. Bu konuda sosyal bilimciler aras\u0131nda birlik yoktur. Bu konu ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar yapan bilim insanlar\u0131 \u00e7o\u011fu birbirine benzeyen tan\u0131mlar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 di\u011ferlerinin \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 unsuru g\u00f6rmezden gelmi\u015f ya da tan\u0131ma girmesini uygun bulmam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa incelenen her unsurun millet tan\u0131m\u0131nda az veya \u00e7ok tamamlay\u0131c\u0131 katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Bu nedenle d\u0131\u015flanan unsurlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131m. Ernest Renan(1) ile Sadri Maksudi Arsal\u2019\u0131n(2) tan\u0131mlar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131n \u00e7ekirde\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Onlardan ba\u015fka \u00d6ks\u00fcz(3). Kellner(4), \u00d6zk\u0131r\u0131ml\u0131(5), Armstrong(6), Smith(7), Gat(8) ve daha bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn genel g\u00f6r\u00fc\u015flerine bakt\u0131m. Bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler millet tan\u0131m\u0131n\u0131 yaparken bilime sad\u0131k kalma y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba sarf ederken genel olarak kendi milletlerinin yararlar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnerek temel unsurlar\u0131 kendi lehlerine yorumlam\u0131\u015flard\u0131r. Hatta yo\u011fun kapitalizmin egemen oldu\u011fu \u00fclkelerin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeninin baz\u0131 unsurlar\u0131nda kendi uygulad\u0131klar\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fin asl\u0131nda \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011funu adeta gizlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin kendi milletleri \u00e7ok etnik guruptan olu\u015fuyorsa o konuda kendilerine yarayacak yorumlara a\u011f\u0131rl\u0131k vermi\u015flerdir. \u00c7o\u011fu karizmatik lider olan devlet kurucular\u0131 da bu kervana kat\u0131lm\u0131\u015f, kendi birliklerine hizmet edecek \u015fekilde \u00f6zel tan\u0131mlar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bu giri\u015fimler yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Tam aksine genel tan\u0131m\u0131 reddetmemek kayd\u0131yla yararl\u0131d\u0131r. Bunun en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mustafa Kemal Atat\u00fcrk T\u00fcrk Milleti tan\u0131m\u0131 i\u00e7in \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyetini kuran halka T\u00fcrk denir<\/em>\u201d diye uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, ger\u00e7eklere uygun bir yerel tan\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Atat\u00fcrk D\u00fcnya\u2019da ve \u00f6zelikle T\u00fcrkiye\u2019de tamamen saf bir \u0131rk\u0131n oturdu\u011fu en k\u00fc\u00e7\u00fck bir co\u011frafyan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. B\u00fct\u00fcn etnik gruplar\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirecek form\u00fcller gerekiyordu. O da bu m\u00fckemmel \u201creel sosyolojik<\/em>\u201d c\u00fcmleyi tarihimize mal etti. \u00d6nemli olan \u015fudur: Bir co\u011frafyada bulunan en b\u00fcy\u00fck etnik grubun etraf\u0131nda k\u00fcmelenmektir. Her etnik grup alt kimli\u011fine sahip \u00e7\u0131karak, d\u0131\u015f etkenlerle b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011fe soyunup ayr\u0131lma yoluna gitmeden bu b\u00fct\u00fcnle\u015fmenin en sayg\u0131de\u011fer eleman\u0131 olabilir. \u201cB\u00fcy\u00fck resimde<\/em>\u201d tek millet do\u011fmu\u015f olur. Etnik gruplar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtanlar genellikle d\u0131\u015f emperyalist \u00fclkelerin ma\u015falar\u0131d\u0131r. E\u011fer \u00f6yle olmay\u0131p da ciddi ve samimi olarak enik grubu ay\u0131r\u0131p bir devlet kurmak isteyenler varsa onlara a\u015fa\u011f\u0131da yapaca\u011f\u0131m analizi iyi anlamalar\u0131n\u0131 tavsiye ederim: D\u00fcnya\u2019da 5500 kadar etnik grup vard\u0131r. Bir o kadar da yerel dil vard\u0131r. Bunlara ait olmak \u00fczere her biri i\u00e7in bir devlet kurulamaz ve birbirlerinin i\u00e7ine n\u00fcfuz etmi\u015f olan bu gruplara s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli toprak par\u00e7as\u0131 verilemez. Pratikte m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi farazi olarak da reel sosyolojik durum ortaya \u00e7\u0131kmaz. Dolay\u0131s\u0131 ile bunlar\u0131n \u00e7abalar\u0131 huzursuzluk, kan d\u00f6kmek, sava\u015f ve t\u00fcrl\u00fc insanl\u0131k felaketlerinden ba\u015fka bir \u015fey olu\u015fturmaz, olu\u015fturamaz. T\u00fcrkiye\u2019yi 50 y\u0131ld\u0131r me\u015fgul eden, yakla\u015f\u0131k 4 trilyon dolar kaynak ak\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z Anadolu\u2019nun do\u011fusundaki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k buna \u00f6rnektir. Orada belli arazi par\u00e7as\u0131nda saf ve tek etnik gruplar yoktur. \u00dclkenin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kesiminde h\u00e2kim olan b\u00fcy\u00fck etnik grup burada ikinci durumdad\u0131r. \u0130laveten etnik grup say\u0131lan daha pek \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklarla birlikte hepsi bir arada ya\u015fayan bir toplum vard\u0131r. Ayr\u0131 bir devlet olma niteli\u011finden \u00e7ok uzak bir toplumsal yap\u0131 mevcuttur. Bu ko\u015fullarda milletimizin i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131 bize tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ihanet tertiplemi\u015flerdir. B\u00f6yle bir ihanet olmasayd\u0131 \u00fclkemiz G\u00fcney Kore d\u00fczeyinde olacakt\u0131. Hem bahsedilen yazarlar\u0131 k\u0131smen dikkate alarak hem de ger\u00e7ekler do\u011frultusunda \u201cMillet Nedir<\/em>\u201d sorusuna yan\u0131t verelim:<\/p>\nMillet<\/strong><\/h2>\n\n- S\u0131n\u0131rlar\u0131 belli bir ortak vatana sahip olan<\/em><\/li>\n
- Bu vatan \u00fcst\u00fcnde olu\u015fturulmu\u015f ortak tarihi bulunan<\/em><\/li>\n
- Bir toplum say\u0131labilecek n\u00fcfusa sahip olan,<\/em><\/li>\n
- K\u00f6kl\u00fc bir evrensel hukuk ve adalet sistemi ile hukuk devleti kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131 olan<\/em><\/li>\n
- Yurtta\u015fl\u0131k bilincini \u00f6z\u00fcmsemi\u015f bir halk\u0131 bulunan<\/em><\/li>\n
- Mevcut durumla ilgili hedefleri ve gelecekle ilgili \u00fclk\u00fcleri olan<\/em><\/li>\n
- Sa\u011flam bir anayasal ve yasal k\u00fclt\u00fcr ile y\u00f6netilen<\/em><\/li>\n
- Kat\u0131ks\u0131z bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa sahip olan<\/em><\/li>\n
- Mensuplar\u0131n\u0131n benzer veya en az\u0131ndan yak\u0131n ili\u015fkide de\u011ferlendirilebilen \u00f6rf ve adetlere sahip olan<\/em><\/li>\n
- Ayr\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc, \u00f6zyap\u0131s\u0131(karakteri) ve gurur kaynaklar\u0131 olan<\/em><\/li>\n
- Birle\u015ftirici ve huzur verici dini de\u011ferleri uygarca yorumlayabilen<\/em><\/li>\n
- Resmi dil olarak b\u00fcy\u00fck etnik grubun dilini ana dil olarak<\/em> kabul etmi\u015f, di\u011fer mahalli dillerle sosyolojik anlamda g\u00f6n\u00fcll\u00fc al\u0131\u015fveri\u015fte bulunan ve zenginle\u015fen b\u00fcy\u00fck bir dile sahip olan<\/em><\/li>\n
- Soy birli\u011fine sahip olan ve k\u00fc\u00e7\u00fck etnisitelerle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc al\u0131\u015fveri\u015f olabilen birle\u015fmeleri becerebilen<\/em><\/li>\n
- Tarihin derinliklerinden gelip g\u00fcn\u00fcm\u00fczde canl\u0131 olarak ya\u015fayan ve gelece\u011fe ait \u00fclk\u00fcleri olan,<\/em><\/li>\n
- En iyi y\u00f6netim bi\u00e7imi olan demokrasi ile y\u00f6netilip \u00e7a\u011f\u0131n ekonomisini, sosyal dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, bilim ve teknolojisini yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fan insan topluluklar\u0131na M\u0130LLET denir.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n
Halk nedir?<\/strong><\/h2>\nMilletin tan\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra halk\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak kolayla\u015fmaktad\u0131r. Onu da \u015f\u00f6yle yapabiliriz:<\/p>\n
Halk<\/em>: Milletin, \u015fu anda ya\u015fayan kesimine halk denir. Bu tan\u0131mlarda eksiklik olabilir. Ya da bu tan\u0131ma girmemesi gerekti\u011fine inan\u0131lan fikirler de olabilir. Bu duruma g\u00f6re halk milletin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Millet kelimesi ise halk\u0131 da kapsamaktad\u0131r. Bu nedenle halk egemenli\u011fi deyince g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan halk\u0131n egemenli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fiz. Milli egemenlik deyince de hem halk\u0131n egemenli\u011fi hem de ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fayan insanlar\u0131m\u0131z ile gelecekte ya\u015famas\u0131 muhtemel insanlar\u0131m\u0131z\u0131n egemenli\u011fini kastetti\u011fimizi ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmayaca\u011f\u0131z.<\/p>\nElbette yorumlar sayg\u0131de\u011ferdir. Tamamlay\u0131c\u0131 olmalar\u0131 nedeni ile yazarlar\u0131 daha ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131larlar. Bu nedenle fikir y\u00fcr\u00fcten ve d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n ele\u015ftiri yaparak bizi bu alanda d\u00fczeltmelerini isterim.<\/p>\n
Yukar\u0131da verilen tan\u0131m\u0131n 15 unsurunun hepsi birden ayn\u0131 \u015fah\u0131sta bulunmas\u0131 durumunda o \u015fahs\u0131n mensup oldu\u011fu milletin eksiksiz bir bireyi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Verilen on be\u015f \u00f6zelikten en az birsi ile belli bir milletin mensubu olmak yeterlidir. T\u00fcrk toplumunun 15 \u00f6zeli\u011finden genellikle 14\u2019\u00fc hemen her T\u00fcrkiye Cumhuriyeti yurtta\u015f\u0131nda vard\u0131r. Bu nedenle de T\u00fcrkler Milli birli\u011fi \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olan bir millet olarak bilinir. Burada iki hususu daha anlamal\u0131y\u0131z. Bunlardan birisi burada bir s\u0131n\u0131rlamaya daha ihtiya\u00e7 olmas\u0131d\u0131r: 15 \u00f6zelikten vatan, devleti kuracak kadar bir n\u00fcfus, tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, tam adalet ve hukuk ile f\u0131rsat e\u015fitli\u011fini i\u00e7eren maddeler olmazsa olmaz \u00f6zeliklerdir. Bunlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 toplumlar millet olamam\u0131\u015ft\u0131r. Devlet de olamazlar. Geri kalan maddeler tan\u0131m\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan maddeler de\u011fil,\u00a0 ama milliyet\u00e7ili\u011fi peki\u015ftiren, tan\u0131m\u0131 tam olmaya yakla\u015ft\u0131ran olgulard\u0131r.<\/p>\n
Milliyet\u00e7ili\u011fin bir \u00f6zeli\u011fi daha vard\u0131r. Her millet i\u00e7in milliyet\u00e7ilik yerli ve kendine \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Genel kavramlar t\u00fcm d\u00fcnyada ayn\u0131 kelimelerle ifade edilse de bir Alman Milliyet\u00e7ili\u011fi ile bir T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011fi birbirine benzemez. Bir \u00fclkenin milliyet\u00e7ileri ile \u00f6tekinin milliyet\u00e7ileri anla\u015famaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc her milliyet\u00e7i kendi \u00fclkesi ve milletinin menfaatlerini en \u00f6nde tutmak ister. Bu da \u00e7at\u0131\u015fma olmasa dahi milliyet\u00e7ilikler aras\u0131nda didi\u015fme ve rekabet do\u011furur. \u00d6rne\u011fin bir sosyalist i\u00e7in bu durum ortaya \u00e7\u0131kmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyalizmde sosyal s\u0131n\u0131f temel al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Alman i\u015f\u00e7isi ile T\u00fcrk i\u015f\u00e7isinin aras\u0131nda hem teorik hem de pratik olarak fark g\u00f6zetilmez. Bir milliyet\u00e7i \u015fairi kendi milleti y\u00fcceltir. Bir sosyalist \u015fairi de t\u00fcm d\u00fcnya sosyalistleri benimser ve y\u00fcceltir. Bu nedenle Naz\u0131m Hikmet\u2019i Kuba\u2019da hemen herkes tan\u0131r. Ama bir Arif Nihat Asya\u2019y\u0131 nerdeyse sadece T\u00fcrkiye tan\u0131r.<\/p>\n
Di\u011fer bir durum da \u015fudur: T\u00fcrk Milliyet\u00e7ili\u011finin geni\u015fletilmi\u015f kavramsal bir ad\u0131 daha vard\u0131r: Turanc\u0131l\u0131k. <\/em>Benzerleri, pek \u00e7ok milletin milliyet\u00e7ili\u011finde gizli ya da a\u00e7\u0131k olarak \u00e7o\u011fu kez romantik bir tarzda bulunur. \u0130srail\u2019de \u201cArz\u0131 Mev\u2019ut<\/em>\u201d, Yunanl\u0131larda \u201cMegalo \u0130dea<\/em>\u201d gibi geni\u015f milliyet\u00e7ilik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri vard\u0131r.\u00a0 Turanc\u0131l\u0131k, d\u00fcnyan\u0131n neresinde olursa olsun T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 veya kendisini T\u00fcrk kabul eden insanlar\u0131n zul\u00fcmden kurtulup rahat ya\u015famalar\u0131,\u00a0 olu\u015fma imk\u00e2n\u0131 varsa b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklerin bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda tek bir demokratik devlet olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yapmalar\u0131 Turanc\u0131l\u0131kt\u0131r. Turanc\u0131l\u0131k, tan\u0131mdaki soy birli\u011fi \u00f6zeli\u011finden dolay\u0131 milliyet\u00e7ilik tan\u0131m\u0131na girmi\u015f oluyor. Yani Turanc\u0131l\u0131k bir \u00e7e\u015fit ve daha geni\u015f co\u011frafyalara hitap eden bir milliyet\u00e7iliktir. Nitekim bilindi\u011fi gibi Turanc\u0131l\u0131kla ilgili \u00f6nemli bir dernek Macaristan\u2019da faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Macarlar\u0131, Finleri ve Gagavuz T\u00fcrklerini de bu giri\u015fime katm\u0131\u015f bulunuyorlar. \u015eubelerinden biri de Konya\u2019da i\u015flevsel durumdad\u0131r.<\/p>\nMilliyet\u00e7ili\u011fin tarih\u00e7esine ge\u00e7meden \u00f6nce II.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fin uygulamas\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi g\u00f6stermek \u00fczere Sadri, Maksudi\u2019nin 1950\u2019li y\u0131llarda Nazizim ve Fa\u015fizm\u2019in insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck belan\u0131n\u00a0 milliyet\u00e7ilik yorumlar\u0131na nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan g\u00f6r\u00fc\u015flerini vermek istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Nazizm Alman Milliyet\u00e7ili\u011finin, Fa\u015fizm de \u0130talyan milliyet\u00e7ili\u011finin ad\u0131 olarak tarihe ge\u00e7ti. Ama o milliyet\u00e7iliklerin zul\u00fcm makinesi olduklar\u0131na herkes kanaat getirmi\u015fti. Bu da di\u011fer milliyet\u00e7iliklerin sava\u015f sonras\u0131 kendilerini denetleyip yumu\u015fatmalar\u0131na sebep olmu\u015ftu. Sadri Maksudi\u2019nin 1950\u2019li y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cMilliyet Duygusunun Sosyolojik Esaslar\u0131<\/em>\u201d bu yumu\u015fatma ve demokrasiye vurgu surumu kendini tam olarak g\u00f6stermi\u015fti. Ad\u0131 ge\u00e7en kitaptan yapaca\u011f\u0131m al\u0131nt\u0131 bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor: Bug\u00fcn\u00fcn milliyet\u00e7ili\u011finin \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r(Yazar\u0131n \u201cbug\u00fcn<\/em>\u201d dedi\u011fi y\u0131llar II.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonraki zamanlard\u0131r. Yani 1945-1960 aras\u0131ndaki y\u0131llar)(2):<\/p>\n\n- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik rasyoneldir, mant\u0131\u011fa ters d\u00fc\u015fmez.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik sosyolojik ve psikolojik esaslara dayan\u0131r. Kan tahliliyle u\u011fra\u015fmaz, kafatas\u0131n\u0131n \u015fekli ile de ilgilenmez. Belli bir milli toplulu\u011fa ba\u011fl\u0131l\u0131k hissi bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ili\u011fin esas\u0131d\u0131r.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcd\u00fcr, liberaldir.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7i, b\u00fct\u00fcn milletlerin geli\u015fme yetene\u011fi bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit olduklar\u0131na inan\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131 millet, \u00fcst\u00fcn millet kavramlar\u0131n\u0131 reddeder. Kendi milletinin di\u011fer milletler \u00fczerinde hukuk, adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir surette tahakk\u00fcm hakk\u0131 oldu\u011funu iddia etmedi\u011fi gibi, di\u011fer milletlerin kendi milleti \u00fczerine tahakk\u00fcm giri\u015fimlerini de fikirle, kalemle, icap ederse silahla reddeder.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik demokratiktir. K\u00fclt\u00fcrl\u00fc milliyet\u00e7iler hem kendi \u00fclkelerinde imtiyazl\u0131 z\u00fcmre tan\u0131mad\u0131klar\u0131 gibi, \u00fclkelerinde bir \u015fahs\u0131n veya bir s\u0131n\u0131f\u0131n di\u011fer z\u00fcmreler \u00fczerinde tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc zararl\u0131 ve ayn\u0131 zamanda adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bulurlar.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik bar\u0131\u015f\u00e7\u0131d\u0131r. Sald\u0131r\u0131c\u0131 sava\u015flar\u0131n aleyhinedir.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik gerekirse federalizmi de kabul eder. Sava\u015flar\u0131 ortadan kald\u0131rman\u0131n yeg\u00e2ne yolunun federalizm oldu\u011funa ikna olursa, rasyonel esaslara dayanan, milletlerin egemenli\u011fi ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile telif edilebilen bir federasyona d\u00e2hil olmay\u0131 kabul edebilir.<\/em><\/li>\n
- Bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ilik idealist ve iyimserdir, yani b\u00fct\u00fcn milletlerin her sahada s\u0131n\u0131rs\u0131z geli\u015fme yeteneklerine inan\u0131r. Gelecekte d\u00fcnyada bar\u0131\u015f\u0131n h\u00e2kim olmas\u0131, ekonomik refah\u0131n genelle\u015fmesi, serbest geli\u015fme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 sayesinde b\u00fct\u00fcn milletlerin bug\u00fcne oranla maddeten ve manen daha mutlu olabilece\u011fini \u00fcmit eder.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n
Federalizm g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc i\u00e7eren sondan ikinci madde bug\u00fcn dahi uygulanabilir de\u011fildir. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 \u201cgerekirse\u201d<\/em> ifadesi ile uygulanabilir g\u00f6r\u00fcnse de sonraki d\u00f6nemlerde bu t\u00fcr \u00fclkelerin birli\u011fi koruyamad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sava\u015f sonras\u0131 Yugoslavya \u00f6nce birle\u015fmi\u015f sonra param par\u00e7a olmu\u015ftur. Hatta ileri demokrasi \u00fclkeleri say\u0131lan \u00c7ekoslavakya ortadan kalkm\u0131\u015f, Bel\u00e7ika, \u0130spanya ve \u0130ngiltere sallant\u0131da olmak \u00fczere zar zor devam ediyorlar. T\u00fcrkiye\u2019nin federalizme ge\u00e7it vermesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 uzun y\u0131llar\u0131n deneyimi ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Zaten son ara\u015ft\u0131rmalar \u201cademi merkeziyet\u00e7i<\/em>\u201d, yani \u00fclke y\u00f6netiminin ayr\u0131\u015farak merkezi y\u00f6netimin zay\u0131flamas\u0131n\u0131 i\u00e7eren y\u00f6netim sistemlerinin geli\u015fme ve ilerlemeye uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, demokratik, ama disiplinli tek merkezli y\u00f6netimlerin daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir(9).<\/p>\nMilleti alg\u0131laman\u0131n tarih\u00e7esi\u00a0\u00a0<\/strong><\/h2>\nMilliyet\u00e7ilik tarihin her d\u00f6neminde kendisini do\u011fal olarak g\u00f6stermi\u015ftir. Ancak bu hususta ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar birbirine pek benzemeyen yorumlar da yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bu konuda en son tan\u0131mlamalar\u0131 yapan Azar Gat, ayn\u0131 zamanda ilgi \u00e7ekici bir \u00f6yk\u00fc de eklemi\u015ftir. Mealen \u015f\u00f6yle diyor: \u201cBiz bir odada oturup ba\u015fka i\u015flerle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya me\u015fgulken odan\u0131n i\u00e7inde buluna bir fil varm\u0131\u015f biz onu fark etmemi\u015fiz. O da milliyet\u00e7iliktir\u201d<\/em>(8).Ger\u00e7ekten \u00e7ok az say\u0131da sosyal bilimci bu konuda teori \u00fcretmi\u015ftir. \u00c7o\u011funlukla \u00f6nemli oranda dikkati \u00e7eken ele\u015ftiriler yap\u0131lmam\u0131\u015f, baz\u0131 ideolojiler milliyet\u00e7ili\u011fi toptan reddetmi\u015flerdir. Gat\u2019a g\u00f6re reddetseler bile onlar\u0131n da devlet ve millet olu\u015fumunda ba\u015fat unsurun milliyet\u00e7ilik oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\nSon yar\u0131m as\u0131rda esasen uygulanmakta olan milliyet\u00e7ili\u011fin teorik temellerine dair ara\u015ft\u0131rmalar h\u0131zland\u0131. \u0130skender \u00d6ks\u00fcz \u00f6zet olarak sosyolojiye giren tan\u0131m ve yorum e\u011filimlerini veriyor. Sadri Maksudi Arsal\u2019dan sonra millet ve milliyet\u00e7ilik konular\u0131 derinlemesine ele al\u0131nm\u0131\u015f de\u011fildi. \u0130skender \u00d6ks\u00fcz bu bo\u015flu\u011fu \u00f6ylesine doldurdu ki Avrupa ve Amerika\u2019daki benzer konular\u0131 yazan bilim insanlar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, deyim yerindeyse \u201codadaki fili<\/em>\u201d b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131 ile g\u00f6rd\u00fc. Teorisyen say\u0131labilecek Umut \u00d6zk\u0131r\u0131ml\u0131 adl\u0131 bir akademisyen daha var. Bu zat \u201codadaki filin<\/em>\u201d sadece kula\u011f\u0131n\u0131 yakalad\u0131. Nitekim yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201cMilliyet\u00e7ilik Kuramlar\u0131<\/em>\u201d adl\u0131 kitapta bu iki yerli isimden s\u00f6z etmiyor.<\/p>\nMillet olu\u015fumu hakk\u0131nda baz\u0131lar\u0131 birbirinden pek fark etmeyen 5 g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r(5). Bunlar:<\/p>\n
\n- Primordiyalizm(Kadimcilik):<\/strong> Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re milletin tabii bir toplum yap\u0131s\u0131 oldu\u011funu ve bir ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Yani insanlar\u0131n toplum haline gelmesi ile birlikte milliyet\u00e7ili\u011fin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyor.<\/em><\/li>\n
- Prennializm(Daimicilik<\/strong>): Bu teoriye g\u00f6re milletler \u00e7ok uzun zamanda kararl\u0131 bir \u015fekilde ve \u00e7ok yava\u015f olu\u015furlar. Bir ba\u015flang\u0131\u00e7 belirlemeye gerek yoktur.<\/em><\/li>\n
- Modernizm(Yenicilik):<\/strong> Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunanlar milletlerin olu\u015fmas\u0131 isim olarak kullan\u0131lmasa bile 16. Y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flam\u0131\u015f ama 18. Ve 19. Y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce milletten bahsetmek yine de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Gallner gibi baz\u0131lar\u0131 sanayi devrimin ba\u015flang\u0131\u00e7 almay\u0131 ye\u011flemi\u015fler. Anderson da medya devrimini esas almay\u0131 uygun g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131ca Frans\u0131z Devriminin olu\u015fmas\u0131ndan sonra milletlerin belirlenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, milliyet\u00e7ili\u011fin de h\u0131zla geli\u015fti\u011fini s\u00f6ylerler. Hatta buna en \u00f6nemli \u00f6rnek olarak Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 g\u00f6sterirler. Somut \u00f6rnek olarak da 1830\u2019larda ger\u00e7ekle\u015fen Yunan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131rlar ve daha sonra imparatorluktan ayr\u0131lan milletlere i\u015faret ederler.<\/em><\/li>\n
- Etnosembolizm(Soy simgecili\u011fi<\/strong>): Millet olu\u015fumunu bu ba\u011flamda de\u011ferlendirenler ise Armstrong ve Anthony Smith gib d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdir. Bunlar asl\u0131nda her toplumda \u00e7ok eskilerden beri baz\u0131 etnik simgelerin var oldu\u011funu bunlar\u0131n toplumun ya\u015fam\u0131 ve tarihi \u00fczerinde etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Bu t\u00f6re unsurlar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel olabilece\u011fi gibi, somut simgeler de olabilir. T\u00fcrklerin Ergenekon\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bozkurt simgesi, Ruslar\u0131n ay\u0131 fig\u00fcr\u00fc, Frans\u0131zlar\u0131n horoz simgesi onlar\u0131n etnisitelerinin derin izlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini sa\u011flamaktad\u0131r. B\u00f6ylece de etnik fark\u0131ndal\u0131klar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri milletin de varl\u0131\u011f\u0131na delil olarak kabul edilir.<\/em><\/li>\n
- Sosyobiyolojik Etnisite Olgusu<\/strong>: Bu k\u0131sm\u0131 \u0130skender \u00d6ks\u00fcz\u2019\u00fcn \u201cMillet ve Milliyet\u00e7ilik<\/em>\u201d adl\u0131 kitab\u0131ndan bir par\u00e7a ile ele alaca\u011f\u0131m:<\/li>\n<\/ul>\n
\u201cSosyobiyoloji yaln\u0131z millet olu\u015fumuna de\u011fil, sosyolojinin di\u011fer bir\u00e7ok konusuna, ba\u015fka bilimlere de dayanarak, \u00f6zelikle biyoloji, genetik ve evrim bilimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bakar. \u0130nsan b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar gibi ekoloji evreninde kendine bir yer in\u015fa ederken kendisi de de\u011fi\u015fmi\u015f ve o yere uygun hale gelmi\u015ftir. \u0130nsan\u0131n insan olurken ge\u00e7irdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fiklik genlerine kaydedilen toplum halinde ya\u015fama i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Dil ve k\u00fclt\u00fcr, hep toplum halinde ya\u015faman\u0131n aletleridir. Toplum d\u0131\u015f\u0131nda insan yoktur, insan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ya\u015fayamaz. Burada toplumdan kastedilen en k\u00fc\u00e7\u00fck klandan ba\u015flayarak yukar\u0131 do\u011fru n\u00fcfusu artan kabile, boy gibi toplum birimleridir. Millet bu s\u0131ralaman\u0131n son ve en b\u00fcy\u00fck dura\u011f\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f yaln\u0131z sosyolojiden de\u011fil, siyaset bilimi, dil bilimi ve evrim biyolojisi gibi dallardan da destek almaktad\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\nBa\u015ftan beri milletin bir yandan \u00f6zeliklerini, \u00f6te yandan ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, hangi \u00f6nemli devrelerde belirdi\u011fini, son olarak da sosyobiyolojik temellerinin ne oldu\u011funu k\u0131saca ortaya koyduk. \u015eimdi \u00e7ok basit olarak milliyet\u00e7ili\u011fi tan\u0131mlayabiliriz:<\/p>\n
Milliyet\u00e7ilik:<\/strong> Vatan\u0131n\u0131 ve milletini \u00e7ok sevmek, onu y\u00fcceltmek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak ve onu korumak, ilerleme ve geli\u015fme sa\u011flamak i\u00e7in bilim ve teknolojiyi benimsemek, \u00e7a\u011f\u0131 yakalay\u0131p geli\u015fme \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131mak, manevi de\u011ferlerini hurafe ve y\u0131k\u0131c\u0131 fikirlerden korumak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak M\u0130LL\u0130YET\u00c7\u0130L\u0130K olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\nMilliyet\u00e7ilik konusunu bu d\u00fczeyde i\u015fledikten sonra demokrasi ve totaliterlik konusunu ele alal\u0131m.<\/p>\n
Demokrasi ve totaliterlik<\/strong><\/h2>\nDemokrasinin teorisi ve tarihi geli\u015fimini burada ele almayaca\u011f\u0131z. \u00c7a\u011fda\u015f uygulamas\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz zaman i\u00e7eri\u011fi de tam olarak ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Maddeler halinde verece\u011fimiz demokrasi kurallar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde totaliterlik de i\u015flenecek ve bunlar\u0131n nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131 verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Milliyet\u00e7ilikle \u00f6zde\u015fle\u015fen veya ba\u011fda\u015fan kurallar hakk\u0131nda da k\u0131sa bilgi verece\u011fiz(10,11.<\/p>\n
Kurallar<\/strong><\/h2>\nBurada demokrasinin 23 kural\u0131 \u00e7ok k\u0131sa olarak incelenecektir. Bu kurallardan 11 tanesi \u201colmazsa, asla olmaz<\/em>\u201d niteli\u011fi ta\u015f\u0131r. Di\u011fer 12 kural ise \u201colmazsa olamaz<\/em>\u201d olarak belirlenmi\u015ftir. \u0130lk olarak 11 kural\u0131 ele alal\u0131m, ard\u0131ndan di\u011fer 12 kural\u0131 verelim:<\/p>\n\n- Halk Egemenli\u011fi:<\/em> Demokrasilerde halk \u00f6zg\u00fcr ve ba\u011f\u0131ms\u0131z olmal\u0131d\u0131r. Yani i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkilerle egemenlik kayb\u0131 demokrasiyi en ba\u015ftan yok eder. Halk belli usullerle kendi aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerle(anayasa ve yasalarla) \u00fclkeyi y\u00f6netir. Temsilcilerinin adaylar\u0131n\u0131 kendisi belirler. Se\u00e7ime gider. \u00c7o\u011funlu\u011fu alana devleti y\u00f6netmek \u00fczere izin verir. Totaliter rejimlerde halk\u0131n y\u00f6netici se\u00e7me yetkisi yoktur. Y\u00f6neticiler yukar\u0131daki tek ki\u015fi veya onun olu\u015fturdu\u011fu bir ekip taraf\u0131ndan atan\u0131r. Hibrid rejimlerde ise d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131l\u0131nca demokratik gibi g\u00f6r\u00fcnen kurallar yozla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde totaliter kurallar uygulan\u0131r. \u00d6rnek olarak T\u00fcrkiye al\u0131nabilir: Bizde egemenlik halk\u0131n de\u011fildir. Milletvekili adaylar\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131 ile milletvekillerini parti genel ba\u015fkanlar\u0131 tayin eder. Sonra halka sorulur. Demek istenir ki \u201cben \u015funlar\u0131 tayin ettim, sen de bir bak. Ama senin de\u011fil, benim dedi\u011fim olur<\/em>\u201d. Bizdeki se\u00e7imler bu anlama gelir. Bu nedenle uluslararas\u0131 standart tespit kurumlar\u0131 bizim y\u00f6netim rejimimizi \u201cdemokrasiye benziyor, ama demokrasi de\u011fil<\/em>\u201d anlam\u0131na gelen \u201chibrid<\/em>\u201d nitelemesi ile de\u011ferlendirirler.<\/li>\n
- Serbest Se\u00e7im ve Siyasi Parti Kurma Hakk\u0131:<\/em> Halk se\u00e7im yapmak \u00fczere oyunu kullan\u0131rken tamamen \u00f6zg\u00fcr olmal\u0131d\u0131r. Feodal yakla\u015f\u0131ma maruz insanlar, cemaat, tarikat ve benzeri antidemokratik olu\u015fumlar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131 insanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir. \u201cSe\u00e7im yat\u0131r\u0131m\u0131<\/em>\u201d \u015feklindeki devlet yard\u0131mlar\u0131 demokrasiyi bozan unsurlard\u0131r. Halk, kendi akl\u0131n\u0131 kullanarak oyunu kullanma yetene\u011fine sahip olmal\u0131d\u0131r. Siyasi parti kurmak isteyen insanlar halk\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na yeni fikirlerle \u00e7\u0131kma cesaretini bulan yurtta\u015flard\u0131r. Bunlar parti kurup iktidara talip olabilirler. Bunlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 engelleme giri\u015fim totaliterlik niteli\u011findedir.\u00a0 \u00dclkemizde k\u0131smi eksiklikler d\u0131\u015f\u0131nda parti kurmak serbesttir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yeni kurulan partilerin \u00f6n\u00fcn kesmek i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc engelleme de yap\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6zg\u00fcrce oy kullanmak halen sorunlu bir durumdur.<\/li>\n
- Hukuk Devleti \u0130lkesi:<\/em> Bir devletin yasalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda her yurtta\u015f\u0131n e\u015fit durumda olmas\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir yurtta\u015f imtiyaza sahip olmaz. Belli ko\u015fullar i\u00e7inde devletin en ba\u015f\u0131ndaki ile sokaktaki insan\u0131n yarg\u0131da e\u015fit haklara sahip olmas\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6revi demokratik yasalarla ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir \u015fekilde olu\u015fturulmu\u015f yarg\u0131 te\u015fkilat\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Hi\u00e7bir \u015fahsa kar\u015f\u0131 sorumlu de\u011fildir. Sadece demokratik olarak belirlenmi\u015f denetim ve g\u00f6zetim organlar\u0131na kar\u015f\u0131 sorumludurlar. Bunlardan en ba\u015fta olan\u0131 demokratik \u00fclkenin parlamentosudur. Buna ilave edilen daha alt demokratik denetim \u00f6rg\u00fctleridir. Halk\u0131n hukuk devleti uygulamas\u0131na g\u00fcveni tam olmal\u0131d\u0131r. Totaliter \u00fclkelerde bu sistem yoktur. T\u00fcm hukuk en ba\u015fta olan ki\u015fi veya ki\u015filer taraf\u0131ndan ayarlan\u0131r. Halk bu tip uygulamalara g\u00fcvenmez. Hukuk devleti d\u0131\u015f \u00fclkelerin yurtta\u015flar\u0131 i\u00e7in de belli ko\u015fullarda aynen uygulanmal\u0131d\u0131r. O zaman hem yat\u0131r\u0131m gelir, sanayi gelir, bor\u00e7lanma faizleri azal\u0131r, \u00fclke zenginle\u015fir, halk refaha ula\u015f\u0131r. Totaliter sistemlerde yabanc\u0131lar da g\u00fcven duymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in turizm gibi sekt\u00f6rler de zarar g\u00f6r\u00fcr.<\/li>\n
- Hukukun \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc:<\/em> Bu kavram hukuk devleti ilkesi ile i\u00e7 i\u00e7edir. Burada daval\u0131 iki ki\u015fi bir mahkemede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar diyelim. Birisi s\u00f6zgelimi Cumhurba\u015fkan\u0131 di\u011feri de sokaktaki k\u00f6fteci olsun, h\u00e2kim bu iki \u015fahs\u0131 ayn\u0131 terzinin iki g\u00f6z\u00fcne koydu\u011fu zaman terazinin denge g\u00f6stergesi d\u00fcz ve e\u015fit y\u00fckseklikte ise burada \u00fcst\u00fcn kimse yok, \u00fcst\u00fcn olan hukuktur. Hatta bu t\u00fcr kar\u015f\u0131la\u015fmalarda garibana adaleti bozmayacak ve yozla\u015ft\u0131rmayacak oranda pozitif ay\u0131r\u0131m yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Demokrasinin olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde \u00fcst\u00fcnlerin hukuku ge\u00e7erlidir. Mahkeme a\u015famalar\u0131nda e\u011fer yukar\u0131dan birisi ile yarg\u0131lan\u0131yorken tutaca\u011f\u0131n\u0131z avukat \u201cBen bu davay\u0131 almam. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fcst makamdaki \u015fahsa kar\u015f\u0131 benim dava kazanmak gibi bir \u015fans\u0131m yoktur<\/em>\u201d diyorsa o \u00fclkede totaliterlik ge\u00e7erlidir. Demokrasi ge\u00e7erli de\u011fildir. Bundan ba\u015fka bir \u00fclkede \u00fcst makamlardaki kimseler i\u00e7in ceza yasalar\u0131nda ayr\u0131 ve daha a\u011f\u0131r h\u00fck\u00fcmler i\u00e7eren maddeler varsa o \u00fclkede hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, bizatihi hukuk yoktur.<\/li>\n
- Kuvvetler Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/em> Kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 demokrasinin en \u00f6nemli ilkelerindendir. Frans\u0131z devriminden sonra \u00f6zelikle Monteskiyo taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131, yasama ve y\u00fcr\u00fctme erklerini kapsamaktad\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 g\u00fcc\u00fcn her biri demokratik kurallar i\u00e7inde ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ihmal etmeden e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 demokrasiyi ana ray\u0131na oturtur. Bu kurumlar\u0131 denetleyecek olan kurumlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 da ayr\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme gerektiriyor. Bu \u00f6rg\u00fctler parlamentonun \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda ve o i\u015fin ehli olan ahlak\u00e7a y\u00fcksek tefti\u015f kurumlar olmal\u0131d\u0131r. Totaliter anlay\u0131\u015fla y\u00f6netilen \u00fclkelerde kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Genellikle y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc di\u011fer g\u00fc\u00e7leri ele ge\u00e7irerek birle\u015fmi\u015f tek g\u00fc\u00e7 olarak devleti ve halk\u0131 y\u00f6netir. Bunlar tipik totaliter sistemler olarak bilinir. Demokrasinin di\u011fer kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 ancak kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir y\u00f6netim \u015fekli ile ger\u00e7ekle\u015fir.<\/li>\n
- Hesap Verilebilirlik:<\/em> Demokratik y\u00f6netimlerde kamu mal\u0131n\u0131n bulundu\u011fu her yer ve kamu ile ili\u015fkisi olan herkes halka hesap verebilmelidir. T\u00fcm yat\u0131r\u0131m ve harcamalar, ilgili denetim kurumlar\u0131na ve halk\u0131n denetimine a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r. Belli bir s\u00fcre sonunda yap\u0131lan se\u00e7imlerde halk\u0131n y\u00f6netimi y\u00fcr\u00fcten siyasileri oy vererek denetlemesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Burada olan olay \u015fu olabilir: Halk, y\u00f6netimi se\u00e7imden \u00f6nce denetlemeli, ondan sonra bu denetim sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re kimi se\u00e7ece\u011fine karar vermelidir. Halk\u0131n baz\u0131 konular\u0131 anlamada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilece\u011fi i\u00e7in uzman denetim kurumlar\u0131n\u0131n denetim sonu\u00e7lar\u0131na herkesin ula\u015fabilmesi \u015fartt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de denetimin ba\u015f kurumu Say\u0131\u015ftay\u2019d\u0131r. Say\u0131\u015ftay 180 y\u0131ll\u0131k bir ciddi kurumdur. Ancak bu d\u00f6nemde denetleme alan\u0131 ve \u015fekli de\u011fi\u015ftirilip \u00e7ok daralt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onun yan\u0131nda daha alt durumda kamu ve \u00f6zel denetim kurumlar\u0131 vard\u0131r. \u00dclkemizde \u015feffafl\u0131k nerdeyse yoktur. Bu nedenle hesap verilebilirlik adeta kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 standart \u015feffafl\u0131k te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n endekslerine g\u00f6re T\u00fcrkiye \u015feffaf olmayan yani her t\u00fcrl\u00fc yolsuzlu\u011fun kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u00fclkedir. T\u00fcrkiye 2018 y\u0131l\u0131nda \u015feffafl\u0131kta 180 \u00fclke aras\u0131nda 78.s\u0131radayd\u0131. 2019 y\u0131l\u0131nda 13 puan d\u00fc\u015ferek 91.s\u0131raya gerilemi\u015ftir. \u015eeffafl\u0131k endeksinin di\u011fer bir ad\u0131 koku\u015fmu\u015fluk endeksidir. \u00dclkemiz bu konuda totaliter \u00fclkeler d\u00fczeyinde bulunuyor.<\/li>\n
- Temel \u0130nsan Haklar\u0131:<\/em> D\u00fcnyada \u00e7e\u015fitli deneyimler sonunda insanlar\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 haklar ve insanl\u0131\u011f\u0131n as\u0131rlar boyunca uygulad\u0131\u011f\u0131 dinlerin elde etti\u011fi insanlar\u0131 koruma ilkelerine insan haklar\u0131 denir. Bu haklar ilgili kurumlar ve uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlerce standart kurallar halindedir. Demokrasiler bu haklar\u0131 sonuna kadar uygulamal\u0131d\u0131r. Totaliter \u00fclkeler bu haklar\u0131 uygulamazlar. T\u00fcrkiye bu hususta iyi durumda de\u011fildir. \u0130nsan haklar\u0131 uygulamas\u0131 \u00e7ok sorunlu bir aland\u0131r.<\/li>\n
- \u00c7o\u011fulculuk ve \u00c7o\u011funluk\u00e7uluk: <\/em>\u00c7o\u011fulculuk \u015fudur; demokrasilerde se\u00e7im sonras\u0131 iktidara gelen siyasi partinin kendi se\u00e7menine ve muhalif se\u00e7mene tamamen e\u015fit davranmas\u0131 demektir. Demokratik \u00fclkelerde se\u00e7im bitince tarafgirlik de biter. Halk\u0131n tamam\u0131 yurtta\u015f olarak devletin t\u00fcm kurumlar\u0131nda e\u015fitlik i\u00e7inde i\u015flerini g\u00f6r\u00fcr ve hayat\u0131na devem eder.<\/li>\n<\/ol>\n
\u00c7o\u011funluk\u00e7uluk ise t\u00fcm i\u015fleri ve g\u00f6revleri kendi partisinin \u00fcyeleri veya yanda\u015flar\u0131na da\u011f\u0131tan uygulamad\u0131r. Nepotizm denilen kendi yanda\u015f\u0131 olanlara b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131 sa\u011flayan, geri kalan t\u00fcm halk kesimini \u00f6tekile\u015ftiren bu tip uygulamaya kesin olarak girmemek gerekir. Bu t\u00fcr ve benzeri uygulamalar totaliter e\u011filimlerdir. Demokratik etik ve ahlaki de\u011ferlerin tamamen d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u201c\u0130\u015fi ehline verm<\/em>e\u201d ve \u201cinsanlar aras\u0131nda adaletli davranma<\/em>\u201d \u0130slam dininin emridir. Demokrasinin de olmazsa asla olmaz ilkelerindendir.<\/p>\n\n- \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc: <\/em>Demokrasi uygulanan \u00fclkelerde yurtta\u015flar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftiri yapma hakk\u0131 vard\u0131r. Hakaret boyutuna varmadan, y\u0131k\u0131c\u0131 ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc fikirlere sapmadan her t\u00fcrl\u00fc ifade kutsal ve kabul g\u00f6rme de\u011ferine sahiptir. \u00dclke sorunlar\u0131n\u0131 ortaya koyup gerekli ele\u015ftirileri yapmak demokratik hakt\u0131r. Demokrasilerde y\u00f6neticileri ele\u015ftirmede, normal yurtta\u015flar\u0131 ele\u015ftirmeye nispetle daha ileri gitmenin de m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 A\u0130HM taraf\u0131ndan tavsiye edilmi\u015ftir. Totaliter uygulamalar\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde ise tam tersi yap\u0131l\u0131r. Y\u00fcksek y\u00f6neticiler i\u00e7in ayr\u0131 mevzuat uygulan\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de bunun tipik \u00f6rne\u011fi vard\u0131r. Hakaret davalar\u0131nda cumhurba\u015fkan\u0131na hakaret ayr\u0131 ve daha a\u011f\u0131r cezalarla d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu uygulama demokrasi yoklu\u011funun bir belirtisidir.<\/li>\n
- Din \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve Laiklik:<\/em> Din, insano\u011flunun insanl\u0131k ba\u015flang\u0131c\u0131ndan sonsuza kadar sahip oldu\u011fu ve olaca\u011f\u0131 \u00f6nemli bir de\u011ferdir. Onu tertemiz ve kirletmelerden uzak tutup her dindar\u0131n huzur i\u00e7inde yararlanaca\u011f\u0131 safl\u0131kta korumak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Tarih boyunca dinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi siyasetin kulland\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli siyasi sermeye olmu\u015ftur. Dinlerin ray\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p halk\u0131 aldatma arac\u0131 olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne hi\u00e7bir d\u00f6nemde ge\u00e7ilememi\u015ftir. Bu durumu ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in insano\u011flu \u00e7areler aram\u0131\u015f ve genel olarak \u015fu sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r: Din alan\u0131 ile siyaset alan\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn mertebe birbirinden ay\u0131rmak gereklidir. Bu fikri baz\u0131 devletler yasalarla uygulamaya koymu\u015ftur. Bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n ad\u0131 laikliktir. Baz\u0131 devletler de yasalara ba\u015fvurmadan devlet y\u00f6netimini din i\u015flerinden ay\u0131r\u0131p genel uygulama haline getirmi\u015flerdir. Bu \u015fekilde yasal bir metine ba\u011flanmadan uygulanan din ve devlet i\u015flerini ayr\u0131 tutma durumuna sek\u00fclerlik ad\u0131 veriliyor. Asl\u0131nda iki tan\u0131m da ayn\u0131 i\u015fleve sahiptir.<\/li>\n<\/ol>\n
T\u00fcrkiye 1937 y\u0131l\u0131nda din ile devlet i\u015flerini m\u00fcmk\u00fcn mertebe ayr\u0131 tutmak \u00fczere laiklik ilkesini yasalar\u0131m\u0131za ilave ederek yeni bir d\u00f6neme girmi\u015ftir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn laikli\u011fi Avrupa laikliklerinden farkl\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7 unsur \u00fczerine kurulmu\u015ftur:<\/p>\n
a)<\/strong>\u00a0 Din i\u015flerinin devlet i\u015flerinden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ayr\u0131lmas\u0131<\/p>\nb)\u00a0<\/strong> Halk\u0131m\u0131za do\u011fru dinin \u00f6\u011fretilmesi<\/p>\nc)\u00a0<\/strong> Din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131.<\/p>\nAtat\u00fcrk bu uygulamay\u0131 Diyanet i\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ile ilk a\u015famada ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda Tevhid-i Tedrisat Yasas\u0131n\u0131n 4. Maddesi gere\u011fince \u0130mam Hatip okullar\u0131n\u0131 kurmu\u015f, b\u00f6ylece dinin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131na ad\u0131m atm\u0131\u015ft\u0131r. Bizim uygulamam\u0131zda din alan\u0131nda din g\u00f6revlisi vard\u0131r. Di\u011fer laik \u00fclkelerde din alan\u0131nda devlet memuru stat\u00fcs\u00fcnde personel yoktur. Bu nedenle bizim laikli\u011fimiz bize g\u00f6redir ve di\u011fer \u00fclkelerdeki laiklik uygulamas\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Dini de\u011ferleri s\u00f6m\u00fcr\u00fcp totaliter y\u00f6netim olu\u015fturan sistemlerde dinlerin yozla\u015fmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durumdur. Tarihte din s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc temel alan hi\u00e7bir devlet ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk bu durumu \u00e7ok iyi bildi\u011fi i\u00e7in bize g\u00f6re bir laiklik \u00fcreterek uygulamaya koymu\u015ftur. Ancak mevcut durumda bu ilkeden tamamen sapm\u0131\u015f bulunuyoruz. Dinimiz iliklerine kadar s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybedip yozla\u015fma yoluna sokulmu\u015f bulunuyor.<\/p>\n
\n- \u00d6zg\u00fcr Medya: <\/em>Yeni ad\u0131 ile bak\u0131nca gazete, televizyon ve sosyal medyada bulunan t\u00fcm haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131na medya deniyor. Medyan\u0131n medya ahlak\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ve t\u00fcm etik de\u011ferlere uyarak halk\u0131 haberdar etmesine m\u00fcdahale edilemez. Buna medya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc denir. Muhatap kim olursa olsun do\u011fru haber kutsald\u0131r. Demokrasinin olmazsa asla olmaz kurallar\u0131ndand\u0131r. Demokratik devlet, medyan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in tedbirler al\u0131r. Devlet sadece faaliyetlerini tan\u0131tan yay\u0131nlar yapar, genel medya mesle\u011fi alan\u0131na giremez. Medya kurumlar\u0131 ba\u015fka alanlarla ilgisi bulunmayan \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6rg\u00fctler olmal\u0131d\u0131r. Demokratik devlet bu \u00f6zeli\u011fi \u00f6zenle korur. Medyan\u0131n yozla\u015fmamas\u0131 i\u00e7in t\u00fcm \u00f6nlemleri uygular. Totaliter y\u00f6netimlerde ise medya devletin mal\u0131 veya devletten i\u015f alan \u015firketlerin mal\u0131d\u0131r. Do\u011fru haber yaln\u0131zca totaliter d\u00fczenin kontrol\u00fcnden ge\u00e7en haber olarak kabul edilir. Di\u011fer \u00f6zg\u00fcr medya giri\u015fimleri olursa onlar\u0131 ekonomik bask\u0131 alt\u0131na al\u0131rlar. A\u015fa\u011f\u0131lamak suretiyle ya\u015famalar\u0131na imk\u00e2n vermezler. Medya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmadan ilerleme, geli\u015fme ve ekonomik ba\u015far\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc medya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmadan devleti soyman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemez. Yerli ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ger\u00e7ekle\u015fmez.<\/li>\n
- Se\u00e7me Se\u00e7ilme ve G\u00f6rev yapma Hakk\u0131<\/em>: Se\u00e7me hakk\u0131 kutsal bir kavramd\u0131r. Demokrasilerde kimi ne i\u00e7in se\u00e7ece\u011fine se\u00e7men kendisi karar verir. E\u011fer bir ba\u015fkas\u0131 \u201cben \u015funu se\u00e7menizi istiyorum<\/em>\u201d der ve demokratik olmayan kurallar\u0131 dayat\u0131rsa bu se\u00e7im antidemokratiktir. Demokratik tan\u0131t\u0131m konusu bu kapsam\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r ve do\u011frudur. Se\u00e7ime giren kimseler ise \u00f6nceden yasal incelemeden ge\u00e7irilirler. Se\u00e7ime girip kazand\u0131ktan sonra \u00e7e\u015fitli bahanelerle onlar\u0131n g\u00f6reve getirilmemesi demokratik bir durum de\u011fildir. Totaliter ya da hibrid y\u00f6netimlerde bu t\u00fcr uygulamalar olur, demokrasilerde olamaz.<\/li>\n
- Demokratik Kurumlar\u0131n H\u00e2kimiyeti<\/em>: Geli\u015fme sa\u011flam gelene\u011fi olan, modern ve ortak ak\u0131lla y\u00f6netilen kurumlar ile olur. Yozla\u015fm\u0131\u015f kurumlarla geli\u015fme ve ilerleme olmaz. Demokrasi, de kurumlarla ba\u015far\u0131 sa\u011flar. Adalet kurumlar\u0131 ba\u015fta gelir. E\u011fitim, haberle\u015fme ve ula\u015ft\u0131rma gibi kurumlar yozla\u015fm\u0131\u015f olursa ne yaparsan\u0131z yap\u0131n ba\u015far\u0131 sa\u011flayamazs\u0131n\u0131z. Halk\u0131m\u0131z bu t\u00fcr kurumlara tam olarak g\u00fcvenmelidir. Kurumlar\u0131n yok edilip, ortak akl\u0131n terk edilmesi totaliter rejimlerin \u00f6zeli\u011fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar milletin ilerlemesi de\u011fil kendi gruplar\u0131 ve kendi \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131n zenginle\u015fip kendi bekalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/li>\n
- E\u015fitlik ve Adalet<\/em>: Burada kastedilen e\u015fitlik f\u0131rsat e\u015fitli\u011fidir. T\u00fcm yurtta\u015flar belli bir ba\u015flang\u0131\u00e7ta e\u015fit f\u0131rsatlara sahip olarak akla gelebilecek t\u00fcm g\u00f6revlere talip olabilirler. Herkes adalet i\u00e7inde yetene\u011fi oran\u0131nda e\u015fit ko\u015fullarda yar\u0131\u015fa girer. Nefesi ve bilgisi yetenler istedikleri ve hak ettikleri hedeflere yetenekleri ve ehli olduklar\u0131 alanlarda ula\u015fm\u0131\u015f olurlar. Demokrasinin en \u00f6nemli nimetlerinden birisi budur. Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n Rize\u2019nin G\u00fcneysu il\u00e7esinden \u00e7\u0131k\u0131p cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na y\u00fcr\u00fcmesi bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir. Eskiden uygulanan yar\u0131m yamalak bir demokrasi bile bu \u00f6nemli ger\u00e7e\u011fi ispat etmi\u015ftir.<\/li>\n
- Yasal Hukuk H\u00e2kimiyeti<\/em>: Demokraside yasalar evrensel hukuk \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131l\u0131r ve o \u015fekilde uygulan\u0131r. Her yasa evrensel hukuka uygun de\u011fildir. Demokratik devletler yasa \u00e7\u0131kar\u0131rken evrensel hukuka uyaralar. Yap\u0131lacak hatalar\u0131 ise y\u00fcksek mahkemeler d\u00fczeltir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131 mevcut olaca\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00fcksek mahkemelerin kararlar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Demokrasilerde hukuki kurallara \u00f6ncelikle en y\u00fckse\u011finden en alttaki yurtta\u015f\u0131na kadar herkes \u00f6zenle uyum g\u00f6sterir. Totaliter y\u00f6netim bi\u00e7imlerinde yasalar\u0131n evrensel hukuk kurallar\u0131na uymas\u0131 diye bir hal mevcut de\u011fildir. Sadece ba\u015fta bulunan kimselerin yararlar\u0131 g\u00f6zetilir, onlar\u0131n bekas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Kendi yararlar\u0131 varsa yasalara uyarlar. T\u00fcrkiye ge\u00e7erli bir \u00f6rnek te\u015fkil ediyor. Bizim gibi hibrid rejimlerde halk\u0131 ikna edebilecek yasa yorumlar\u0131 geli\u015ftirilir. Asl\u0131nda hukuka uymayan yasalar\u0131 halka kabul ettirmenin yollar\u0131ndan birisi budur. Halk t\u00fcm yasalar\u0131n evrensel hukuka uydu\u011funu zanneder. Oysa bu alanda evrensel kurallar\u0131n nas\u0131l yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/li>\n
- Demokrasilerde Sivil Toplum Kurulu\u015flar\u0131<\/em>: Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 \u00f6zg\u00fcr ve ba\u011f\u0131ms\u0131z yurtta\u015flar taraf\u0131ndan topluma baz\u0131 alanlarda hizmet vermek ve fikir \u00fcretmek \u00fczere kurulan kurulu\u015flard\u0131r. Ortak ak\u0131l \u00fcretip demokrasiye yard\u0131m ederler. K\u0131saca STK\u2019lar\u0131n mensuplar\u0131 tarikat, cemaat ve ideolojik vak\u0131flar\u0131n mensuplar\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r. Bu sonuncular fikir \u00fcretmeyen, bir ki\u015fi veya kurulu\u015f olarak mensuplar\u0131na emir verebilen, kime oy verilebilece\u011fini bile belirleyebilen demokrasi d\u0131\u015f\u0131 kurulu\u015flard\u0131r. Sivil toplum kurulu\u015fu olamazlar. Totaliter y\u00f6netimlere k\u00f6lelik yaparlar. Demokrasiye zarar verdikleri kesindir.<\/li>\n
- Yurtta\u015fl\u0131k Bilinci<\/em>: Demokrasilerde halk yurtta\u015fl\u0131k standartlar\u0131na g\u00f6re e\u011fitilmelidir. Yurtta\u015f mensup oldu\u011fu halk\u0131n bir \u00fcyesi olmaktan gurur duyar, yasalara ve etik kurallar\u0131na uyar. Halk\u0131 bir arada tutan t\u00fcm de\u011ferlere ya uyar veya en az\u0131ndan sayg\u0131 duyar. Devletin verdi\u011fi t\u00fcm g\u00f6revleri yerine getirir. Totaliter sistemlerde herkes yukar\u0131dakinin birer ki\u015fisel mal\u0131d\u0131r. Bir \u015fahsiyetleri yoktur. En y\u00fcksek makama gelse bile halk\u0131n de\u011fil onu g\u00f6reve getirenin kuludur. Demokratik yurtta\u015flar ise demokrasiye yard\u0131mc\u0131 olan kimselerdir. Teba de\u011fillerdir. Yurtta\u015flar y\u00f6neticilerle kendilerini e\u015fit g\u00f6r\u00fcrler. Totaliter y\u00f6netimlerde bakanlar bile yukar\u0131daki y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan \u201cbenim bakan\u0131m<\/em>\u201d diye nitelenir. Yurtta\u015flara \u00e7ok yukar\u0131dan bak\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda demokrasilerde bakanlar ve t\u00fcm devlet g\u00f6revlileri halk\u0131nd\u0131r ve ki\u015fisel e\u015fitli\u011fe tabidir.<\/li>\n
- E\u011fitim Hakk\u0131<\/em>: Demokrasilerde t\u00fcm insanlar e\u011fitim hakk\u0131na sahiptir. Bu e\u011fitim bilimsel olmal\u0131 ve meslek kazanmaya y\u00f6nelik olarak geli\u015fmelidir. E\u011fitimi birlik i\u00e7inde devlet y\u00fcr\u00fctmelidir. \u00d6zel e\u011fitim devletin \u00e7a\u011fda\u015f kurallar\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmelidir. E\u011fitim birli\u011fi yurtta\u015flar\u0131n ayr\u0131\u015fmadan, birlik i\u00e7inde, devletin devam\u0131n\u0131 ve bekas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere tertiplenen bir uygulamad\u0131r. E\u011fer birlik olmazsa zamanla toplum i\u00e7inde ayr\u0131\u015fma ve \u00e7at\u0131\u015fmalara zemin haz\u0131rlayan durumlar ortaya \u00e7\u0131kar. Totaliter sistemlerde e\u011fitim kendi siyasi g\u00fc\u00e7lerini art\u0131rmak \u00fczere d\u00fczenlenir. Bilimle, toplumun demokratik birli\u011fi ile ilgili bir endi\u015fe yoktur. Demokrasilerde halk\u0131n alt gelirli kesimine pozitif ay\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131l\u0131r. Yat\u0131l\u0131 okullara verilir. E\u015fitlik sa\u011flamak i\u00e7in her \u00f6nlem al\u0131n\u0131r. Cumhuriyetin ilk d\u00f6nemlerinde bu duruma \u00f6zen g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/li>\n
- Y\u00f6netenin Y\u00f6netilenlerin Emrinde Olmas\u0131: <\/em>Burada y\u00f6neticinin her hangi bir yurtta\u015ftan emir almas\u0131 kastedilmiyor. Y\u00f6neticinin toplumun g\u00f6r\u00fc\u015flerine de\u011fer vermesi kastediliyor. \u00d6rne\u011fin, bir mahallede bir mermer at\u00f6lyesi a\u00e7\u0131lacak. Halk itiraz ediyor. Y\u00f6netici halk esas alarak bu mahallede bir referandum yapabilir. Halk ne karar verirse onu uygularlar. Totaliter rejimlerde bu t\u00fcr uygulamalar olmaz. Halk\u0131n haberi bile olmadan i\u015fler icra edilir. T\u00fcm alanlar y\u00f6netimin mal\u0131ym\u0131\u015f gibi davran\u0131l\u0131r.<\/li>\n
- Serbest Sendikac\u0131l\u0131k:<\/em> \u00dclkelerin zenginleri, sanaycileri ve varl\u0131kl\u0131 insanlar\u0131 \u00f6nemli insanlard\u0131r. \u0130\u015f yerleri a\u00e7arlar, fabrika kurarlar ve buralarda insanlara ekmek temin ederler. Bu alana devlet de kat\u0131l\u0131r. Yani i\u015f yeri ve fabrika a\u00e7ar, yollar yapar insanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131p ge\u00e7imlerini sa\u011flamak \u00fczere \u00fccret \u00f6der. Ama \u00f6te yandan insanlar do\u011fu\u015ftan zengin olma h\u0131rs\u0131na sahiptir. Kendilerinin daha \u00e7ok kazanmas\u0131 i\u00e7in altta bulunan emek\u00e7ileri g\u00f6rmezden gelirler. Bu durumu demokrasiler \u015f\u00f6yle \u00e7\u00f6zerler. Emek\u00e7i haklar\u0131n\u0131 savunmak \u00fczere sendika kurmaya izin verirler. Anayasa ve yasalarla bu alanlar d\u00fczene sokulur. Her iki taraf\u0131 korumak, geli\u015fmeyi s\u00fcrd\u00fcrmek ve haklar\u0131 da vermek \u00fczere uygarl\u0131k yolunda devam edilir. Totaliter sistemlerde sendikalar yoktur veya yok h\u00fckm\u00fcndedir.<\/li>\n
- S\u00fcreli se\u00e7im:<\/em> Demokratik \u00fclkelerde belli s\u00fcrelerde se\u00e7im yap\u0131larak iktidar\u0131n devam edip etmeyece\u011fine halk\u0131n karar vermesi sa\u011flan\u0131r. Demokrasiler bunu severek yaparlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu k\u00fclt\u00fcre sahiptirler. Totaliter sistemlerde se\u00e7imler zoraki yap\u0131l\u0131r. Karl Popper\u2019in dedi\u011fi gibi bunlar se\u00e7imleri sevmezler. Popper,\u201dDemokraside zay\u0131f olan \u00fclkelerde iktidara gelmek kolayd\u0131r. Ama yine bunlar\u0131n se\u00e7imle iktidardan gitmeleri \u00e7ok zordur<\/em>\u201d der. Se\u00e7im yapsalar bile se\u00e7imi hile ile kazanmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn \u00f6nlemleri alarak se\u00e7im yaparlar.<\/li>\n
- \u0130mk\u00e2n Adaleti:<\/em> Demokrasilerde se\u00e7ime giren partilere adaletli imk\u00e2nlar haz\u0131rlamak \u015fartt\u0131r. E\u015fit imk\u00e2nlar sa\u011flamak \u00e7ok iddial\u0131 olur. Ama iktidar\u0131n devletin b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 kullanarak se\u00e7imi zorlamas\u0131, t\u00fcm resmi kanallar\u0131 kendi propagandas\u0131 i\u00e7in kullanmas\u0131 ve adaletsiz hale getirmesi demokratik bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. B\u00f6yle kazan\u0131lan se\u00e7imler demokratik ve me\u015fru de\u011fildir. Halka g\u00fcven vermemektedir. Sorunlar\u0131 katlamaktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramamaktad\u0131r. Bu tip uygulamalar demokrasiyi s\u00f6zde demokrasi haline getirir. Hatta yok eder.<\/li>\n
- Demokrasilerde Siyasi Partiler D\u00fc\u015fman De\u011fil Rakiptir<\/em>: Demokratik kurallar gere\u011fince siyasi partiler \u00fclkeyi belli bir geli\u015fme noktas\u0131na getirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Birisi belli bir yoldan bu hedefe ula\u015fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, di\u011feri ba\u015fka bir yoldan ayn\u0131 hedefe ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu bir rekabet olay\u0131d\u0131r. Bunu d\u00fc\u015fmanl\u0131k haline getirmek vatana ihanettir. \u00dclkemizde niyetin k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsek bile bu siyasi parti d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, normal hale gelmi\u015ftir. B\u00f6yle bir durum \u00fclkenin yok olmas\u0131n\u0131 bile ortaya koyacak bir gidi\u015fatt\u0131r. Totaliter sistemlerde siyasi parti yoktur. Siyasi partiler sadece demokrasilerde vard\u0131r. Hibrid rejimlerde ise d\u00fc\u015fmanl\u0131k yap\u0131p kutupla\u015fmaktan kazan\u0131m sa\u011flamak i\u00e7in iktidar partileri, muhalefet partilerine izin veriyor. Esasen hibrid rejimlerde muhalefet partileri iktidara gelmek i\u00e7in de\u011fil a\u015fa\u011f\u0131lan\u0131p su\u00e7lanmak suretiyle iktidar taraftarlar\u0131n\u0131 konsolide etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n
![\"\"](\"https:\/\/millidusunce.com\/misak\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/milliyetcilik_turk_genci_bayrak_yuz.jpg\")
<\/p>\n