Moldova’ya bağlı Gagauzya Özerk Yeri’nin başkenti Komrat’tan yayın yapan Gagauz Radyo Televizyonu (GRT), yazar Suat Turgut’un Türkiye Türkçesinde yazdığı Türkçe masalları, Gagauz Türkçesine aktararak çizgi film hâlinde yayımlayacak. Böylece Türkçenin kolları içerisinde aynı grup içinde yer alan iki kardeş dili, birbiriyle daha sıkı etkileşim içine girme imkânına kavuşmuş olacak.

Türkçenin Oğuz Grubu içinde yer alan Gagauz Türkçesi, aynı gruptan olması sebebiyle Türkiye Türkçesi ile oldukça benzer ve kolay anlaşılmaktadır. Bu benzer dil ve sözcük varlığı da Gagauz Yeri ile Türkiye’yi birbirine yakınlaştırmakta, kültür, sanat, edebiyat ve sosyal anlamda Türkleri bütünleştirmektedir.

“Dünyayı Güzelleştirecek Masallar” başlığıyla yayımlanacak çizgi filmler için GRT bünyesinde uzun süredir hazırlık çalışmaları yapıldı. Suat Turgut’un yazdığı ve doğruluk, birlik, mutluluk, saygı, sevgi, dayanışma gibi kavramları temel alan masallar, Gagauz Türkçesine aktarılarak çizgi film hâline getirildi. Çalışmaların devam ettiği ve çizgi filmlerin yakında Gagauz Radyo Televizyonu ekranlarında yayımlanacağı bildirildi.

Suat Turgut, Prof. Dr. Aziz Sancar ile.

Gagauz Radyo Televizyonu, yazar Suat Turgut’un konu ile ilgili mesajını yayımladı. Masallarının Moldova’da film olarak yayımlanacak olmasının kendisini çok mutlu ettiğini belirten Suat Turgut, şu ifadelere yer verdi: “Size şunu hatırlatmak isterim. Biz, tarihi on binlerce yıl öncesine dayanan büyük Türk milletiyiz. Biz öz kardeşiz, kanımız canımız bir. En önemlisi hatırlamamız gerekenler: Bir ağaç kökleriyle vardır. Kökü olmayan bir ağacın dalı da olmaz. Dolayısıyla tarih bilincimiz olmalı. Geçmişimizi bilmeliyiz. Çünkü tarih şudur; geçmişin geleceğe haykırışıdır. Tarih diyor ki bize, ders al. Eğer almazsan aynı acıları bir daha yaşarsın. Atatürk’ün güzel bir sözü var. Diyor ki, ‘Millî benliğini bilmeyen milletler yok olmaya mahkûmdur.’ Bu nedenle, çocuklarımıza değerlerimizi aktarmalıyız. Çünkü her millet yeni kuşaklarla bir daha doğar. Biz sahip olduğumuz değerleri çocuklarımıza aktardığımız kadarıyla varlığımızı sürdürebileceğiz.”

Gagauz Türkçesinde yayın yapan tek radyo televizyon kuruluşu olan GRT’nin yayınları, Gagauz bölgesi, Moldova ve Ukrayna’nın yanı sıra, 2018 yılında TRT ile yapılan işbirliği anlaşmasıyla Türksat 3A uydusu üzerinden Türkiye’de de izlenebiliyor.

Kaynak:

“Dünneyi gözelleştirecek masallar”: GRT-da tezdä çıkacek gagauzça çizgi filmnar.

(15/03/2022)

Suat Turgut’un masalları Gagavuz Televizyonunda yayımlanıyor yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye Türkoloji’sinin halk bilimi / halk edebiyatı alanında, özellikle efsaneler ve mitoloji alanında neler yaptığını görmek için başlıkta adını verdiğim eserin “Kaynaklar” bölümüne bakılmalıdır. Türkiye Türkoloji’si son on yıllarda büyük bir ivme yakalamış ve Türkçe, yüzlerce hatta binlerce çalışmanın bilim dili olmuştur. Bu sebeple dünyanın neresinde ve hangi dilinde bir Türkoloji çalışması yapılırsa yapılsın Türkiye’deki Türkçe literatür dikkate alınmak zorundadır.

Fuat Köprülü ile başlayıp Pertev Naili Boratav, Şükrü Elçin, İlhan Başgöz gibi isimlerle devam eden halk edebiyatı / halk bilimi çalışmaları, Bilge Seyidoğlu, Saim Sakaoğlu, Umay Türkeş Günay, Fikret Türkmen, Dursun Yıldırım gibi ikinci nesille dallanıp budaklanmış ve bugün yüzlerce bilim adamıyla temsil edilen bir alan hâline gelmiştir.

Destan ve mitoloji alanında ise Zeki Velidî Togan, Abdülkadir İnan ve Bahaeddin Ögel öncü isimlerdir. Türk Mitolojisi Sözlüğü’nün yazarı İbrahim Dilek, Ögel’in çalışması için şöyle diyor: “Bahaeddin Ögel’in hazırlamış olduğu Türk Mitolojisi (1971) adlı eser, Türkiye’deki mitoloji çalışmalarını kendisinden önce ve sonra olmak üzere ikiye ayırır.”

Bu yazının konusu olan Türk Mitoloji Sözlüğü de hiç şüphesiz daha şimdiden alanın kaynak eserleri arasında yerini almıştır. Eseri hazırlayan İbrahim Dilek, Altay Türkleri halk edebiyatı alanında uzmanlaşmış bir bilim adamıdır. Üç ayrı cilt hâlinde hazırladığı Altay Destanları, Türk Dil Kurumu tarafından 2007 yılında yayımlanmıştır. Aynı yıl Altay Masalları adlı eseri de Alp Yayınları’ndan çıkmıştır.

Sözlükten

İbrahim Dilek ve eşi Figen Güner Dilek, 1990’larda sahaya ilk giden uzmanlardandır. Doğrudan doğruya sahada çalışmışlar, metinler derlemişler ve çalışmalarını yürütmüşlerdir.

Türk Dil Kurumu’nca yayımlanan Türk Mitoloji Sözlüğü’nde yaklaşık olarak 3.300 madde vardır. Her maddenin yanında hangi Türk boyuyla ilgili olduğu belirtilmiş, maddenin sonuna da yararlanılan önemli kaynaklar konulmuştur. Mesela “ateş” maddesi, Anadolu için ayrı, Gagavuzlar için ayrı, Karaylar için ayrı maddeler hâlinde eserde beş sütun olarak yerini almıştır. “At” maddesi sekiz sayfa (16 sütun)’dır; Altay, Anadolu, Başkurt vb. Türklerde ayrı ayrı ele alınmıştır.

Sözlük’te hangi konularda maddeler olduğunu “Söz Başı”ndan okuyalım:

“Tanrılar sistemi, Yukarı (Gökyüzü), Orta (Yeryüzü) ve Aşağı (yer altı) Dünyalarla ilgili unsurlar, Şamanik ögeler, olağanüstü varlıklar, hayvanlar, bitkiler, göksel unsurlar, tabiat unsurları ve olayları, haklarında mitik anlatma ve inanışların mevcut olduğu yerler, nesneler, yiyecek ve içecekler, ölüm başta olmak üzere insan hayatının mitolojiyle ilgili dönemleri ve bir kısım insan uzvu, ruh anlayışı, On İki Hayvanlı Türk takvimi, mitik zaman anlayışına ve mevsim döngülerine dair törenler, bayramlar ve bunların hepsiyle ilgili halk inanışları.”

Alfabe sırasına göre düzenlenmiş sözlükte ilgili maddeler bk. ve Krş. kısaltmalarıyla birbirlerine gönderilmiş, sonda yer alan “Dizin” bölümüyle de eserden en pratik şekilde faydalanma imkânı sağlanmıştır.

Hiç şüphe yok ki okuyucular, ancak bir komisyon tarafından hazırlanabilecek 3.300 maddelik ansiklopediyi hazırlayan İbrahim Dilek’in konu üzerinde yıllarca çalıştığını, çeşitli dil ve lehçelerde yüzlerce esere başvurduğunu tahmin etmişlerdir.

Tıva Türklerine ait “börü” (kurt) maddesinde “kurt hakkında kötü konuşan kişinin konuşmalarını kurdun duyacağına ve bu kişiye zarar vereceğine” inanıldığı kaydedilmiştir. Maddeden okumaya devam edelim:

“Tıvalar için kurt, Tıva kiji ogbezi (“Tıvaların Atası”) olarak kabul edilir. Anne ya da babasını kaybeden Tıvalar, eskiden kurt gibi ulurlarmış.”

Ne dersiniz aziz okuyucular, Güney Azerbaycan’daki Traktör takımının taraftarı olan Türkler elleriyle kurt işareti yapıp kurtlar gibi ulurken ata ruhlarını yardıma mı çağırıyorlar? Yoksa biz Türkiye Türkleri de mi bozkurdumuzu aramaktayız?

Türk mitoloji sözlüğü yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Gagavuz Özerk Yeri Başkanı İrina Vlah

Törene Gagavuz Özerk Yeri Başkanı İrina Vlah’ın yanı sıra, Türkiye’nin Kişinev nezdinde Büyükelçisi Gürol Sökmensüer, Türkiye’nin Komrat Başkonsolosu Hasan Akdoğan, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Kişinev Program Koordinatörü Selda Özdenoğlu ve davetliler katıldı.

İrina Vlah, törende yaptığı konuşmada, “Yirmi yıl önce Moldova merkez ile yaşanan anlaşmazlığın barış yoluyla çözülmesinin ve Gagavuz Özerk Yeri’nin kurulmasının, saygıya dayalı diyalog ve uzlaşmanın bulunması yönündeki samimi arzu sayesinde mümkün olduğunu hatırlamanın ve anlamanın çok önemli olduğunu düşünüyorum.” dedi. Bölgenin geleceğinin halk arasındaki “dayanışmaya” bağlı olduğunu belirten Vlah, gençlerin Gagavuz Özerk Yeri’nde çalışması için imkanların yaratılacağı inancını dile getirdi.

Törende söz alan Büyükelçi Gürol Sökmensüer ise, “Gagavuz Özerk Yeri’nin 1994 yılında doğuşu tarihi bir dönüm noktası olmuştur. Gagavuz ve Moldova halkları yirmi yedi yıl önce çatışma yerine barışı, istikrarı, huzuru ve kardeşliği seçmişlerdir.” dedi.

Büyükelçi Sökmensüer, Moldova ve Türkiye arasındaki ilişkiler hakkında, “Moldova, Türkiye’nin stratejik ortağı ve dostudur. Gagavuz Özerk Yeri ise Moldova ile ilişkilerimize güç ve zenginlik katan bir dostluk köprüsüdür. Sizler bizim kardeşimizsiniz. Sizin de bizi kardeşiniz olarak gördüğünüzü gayet iyi biliyorum.” ifadelerini kullandı.

Kaynak: https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/avrasyadan/gagauz-ozerk-yerinin-kurulusunun-27-yil-donumu-kutlandi/61c56b0701a30a0f4010f798 (24/12/2021)

Gagavuz Özerk Yeri’nin kuruluş yıl dönümü kutlandı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.