On yıllar sonra, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu demografik deprem, Birleşmiş Milletler’in 2025-2100 yılları için nüfus projeksiyonlarında ortaya konulmuştur. Kıta genelinde beklenen nüfus değişiklikleri, %24 artıştan %61’lik dramatik düşüşlere kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. Bu veriler, Avrupa’nın artık herkes için aynı kaderi paylaşan homojen bir demografik varlık olmadığını, bölge bölge bazı seviyelerde çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Ancak rakamlar Doğu Avrupa’da daha da vahimdir; Ukraynalıların %61’i, Litvanyalıların %57’si ve Letonyalıların yarısının kendi ülkelerini terk etmeleri beklenmektedir. Bu ülkelerdeki demografik felaketin üç ana nedeni vardır: Doğurganlık oranları o kadar düşüktür ki (Ukrayna’da 1.2) dünya genelindeki yenileme seviyelerinin çok altına düşmektedir, genç ve eğitimli insanlar milyonlarca kişiyle kaçmaktadır ve yaşam standartları çökmeye devam etmektedir.

Litvanya örneğinde, 2004 yılında AB’ye katıldığından bu yana nüfusu %20 oranında azalmıştır ve bu eğilimin 2100 yılına kadar eşdeğer veya daha büyük bir güçle devam etmeyeceğine dair hiçbir şey yoktur. Bu arada, Batı Avrupa nispeten iyimser görünmektedir. Fransa’nın nüfusunun %3 net değişimle sabit kalacağı, İsveç’in %7 oranında azalacağı ve İrlanda’nın değişime uğramayacağı öngörülmektedir. Yine de Monaco bu ülkeler grubunda gerçek bir demografik mucizedir, ultra yüksek net değerli bireyler için cazip bir vergi cenneti olarak nüfusu %24 oranında artacaktır. Bu, ekonomik uygunluk veya çekiciliğin demografik kaderi nasıl değiştirebileceğine dair dikkat çekici bir örnektir.

Almanya, kıtanın en güçlü ekonomisi olmasına rağmen, yaşlanan bir toplum olduğu ve yeni gelenlerin entegrasyonunda zorluklar yaşadığı için nüfusunun %16’sını kaybedeceğini öngören paradoksal bir konumdadır. Neredeyse her sistemde emeklilik sağlanması yeterli değildir ve çoğu sektörde yaşlı çalışanlara artan başvuru ile 2022 yılına kadar veya daha öncesinde ortalama emeklilik yaşı 64’e yükselmiştir.

Güney Avrupa’da bile doğurganlık oranlarının 1.3 civarında olduğu (İspanya ve İtalya) demografik sorunların saldırısı ve her türlü stresi getirmesi beklenmektedir. Genç işsizlik %30’u aşmakta, gençleri kuzeye yönlendirmekte ve zaten devam eden bir düşüşü daha da kötüleştirmekte, imkânsız bir göreve başlamaktadır.

İskandinav ülkelerinde bu eşit derecede önemlidir. Nüfus kayıtlarındaki farklar politika çeşitliliğini keskin bir şekilde ortaya koymaktadır: İsveç %7’lik bir artış beklerken Finlandiya %18’lik bir düşüş beklemektedir, bu da göç ve aile politikasının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. İsveç’te çocuk başına aylık 1250 SEK destek ve ücretsiz kreş imkanı doğurganlık oranlarını artırmaya yardımcı olmuştur, bu oranlar 1.8 iken Finlandiya’da 1.4’te kalmaktadır.

Bu demografik değişiklikler, Avrupa’nın geleceği için geniş kapsamlı ekonomik ve politik sonuçlar doğurabilir. Doğu Avrupa ülkelerinin hızla nüfus kaybedeceği beklendiğinden, bu ülkelerin AB içindeki politik ağırlığı azalacak, Batı Avrupa’da görüldüğü gibi başka yerlerde sınırlı olarak uygulanan yeni deneyimler bu etkinin daha uzun süreli olmasını sağlayacaktır. Bu çok ciddi bir durumdur ve AB’deki “birlik” için bir tehdit oluşturmaktadır.

Avrupa’nın demografik değişimi ve 2100’de beklenen gelecek, kıtanın ekonomik, sosyal ve politik yapısında bir dönüm noktasının habercisidir. BM verileri bu perspektiften oldukça farklı bölgesel çekicilikler sunmaktadır: Doğu Avrupa ülkeleri, düşük doğurganlık seviyelerinin (Ukrayna’da 1.2; Letonya’da 1.4) ve genç eğitimli insanların göçünün getirdiği demografik baskılar nedeniyle ağır bir yük taşırken yaşlanma eğilimleri nedeniyle azalan çalışma nüfusu gibi demografik baskılarla karşı karşıya kalmaktadır (Ukrayna %61 azalma, Litvanya %59 düşüş, Letonya %51 azalma). Batı Avrupa’da daha istikrarlı aksanlar buluyoruz: Fransa (%3 artış), İsveç (%7 artış) gibi ülkeler, gelişmiş aile önlemleri (çocuk başına aylık 1250 SEK ödeneği), sistematik göç politikası ve nispeten daha yüksek doğurganlık seviyeleri (Fransa’da 1.8) sayesinde kendi nüfuslarını koruyabilmektedir.

Yine de Almanya, yaşlanan nüfusu ve göçmen entegrasyonu ile ilgili devam eden mücadeleleri nedeniyle yerleşik demografik zorluklarla karşı karşıyadır. İskandinav ülkeleri arasındaki nüfus farkları da şaşırtıcıdır; İsveç’te beklenen değişim (%7 artış) ile Finlandiya (%18 düşüş) karşılaştırıldığında, politikanın demografik dengesizlikleri nasıl beslediği vurgulanmaktadır. Monaco gibi mikro devletler ise yüksek yaşam standartları ve vergi cenneti statüsü sayesinde %24’lük bir artış öngörmektedir.

Bu nedenle, Covid-19 pandemisiyle ortaya çıkan demografik eğilimlerin bölgesel doğası, Güney Avrupa’daki demografik krizi derinleştirebilir (genç işsizlik oranlarının %30’u aştığı ve doğurganlık oranlarının 1.3 civarında durduğu yerlerde), Avrupa Birliği’nin gelecekteki politik dengeleri (AB içindeki nüfus kaybeden Doğu Avrupa ülkelerinin etkisinin zayıflaması) ve ekonomik politikalar (işgücü sıkıntılarını hafifletmek için otomasyon teknolojilerine daha fazla yatırım yapılması) açısından bu eğilim, Avrupa genelindeki farklı göç politikalarının bir sonucudur; İsveç ve Almanya gibi nispeten liberal bir politika benimseyen ülkeler doğal büyüme sağlarken, Doğu Avrupa’daki yasaklayıcı politikalar genç nüfuslarını göç etmeye zorlamaktadır.

Doğurganlık oranları, nüfus değişiminin en önemli itici gücüdür. Merkezî ve Doğu Avrupa gibi birçok Avrupa ülkesi uzun süredir düşük doğurganlık oranlarına sahiptir. Ancak her şeyden önce, genç eğitimli insanların Batı Avrupa’ya kaçışı, Doğu Avrupa’daki demografik krize eşlik etmektedir. Göç, burada önemli bir rol oynamaktadır. İsveç gibi ülkelerin liberal göç sistemi nüfus artışına katkıda bulunurken Doğu Avrupa’nın katı kuralları gençleri ülkelerini terk etmeye zorlamaktadır.

Demografinin Avrupa’nın sosyoekonomik geleceği üzerinde bırakacağı etki küçümsenmemelidir. Nüfusu azalan bölgelerde emeklilik sistemleri, sağlık hizmetleri ve altyapı yatırımları ciddi şekilde etkilenecektir. Buna karşılık, nüfusu artan bölgeler, göçmenleri entegre etme ve konut arzını işgücü piyasalarıyla eşleştirme gibi yeni sorunlarla karşı karşıya kalacaktır.

Bu eğilimin öngörülebilen gelecekte devam etmesi muhtemel olduğundan, genç ve çalışma çağındaki insan sayısı azalan ülkeler, işgücü sıkıntılarını gidermek için otomasyon ve yapay zeka gibi yeni teknolojilere yatırım yapmaktan başka seçenekleri olmayacak ve potansiyel olarak emeklilik yaşını yükseltmek veya sağlık hizmetlerini özelleştirmek gibi tartışmalı reformlar getireceklerdir.

Nüfusu artan ülkeler, göçmenleri entegre etmek ve sosyal uyum yaratmak için daha iyi planlara ihtiyaç duyacaktır. Bu durumun, İsveç’in yerel nüfusu ile gelen göçmen akını arasında gerilimlere yol açması beklenmektedir.

Doğu Avrupa ülkelerindeki nüfus kaybı, bu ülkeleri AB içinde siyasi ağırlıktan mahrum bırakmakta ve Batı Avrupa’ya daha fazla etki açmaktadır ki bu durum da açıkça pan-Avrupa birliği için ciddi bir tehdit.

Özetle, 2100’de demografinin ne olacağı ve nerede olacağı; bugün ile o zaman arasında Avrupa nüfusunun %82’sinin henüz doğmamış olması, bu yüzyılın kıtamız için oldukça farklı bir şekilde sonuçlanabileceğini göstermektedir. Politikaları nasıl şekillendirdiğimize ve eğilimleri nasıl önlediğimize bağlı olarak, aynı zamanda bu önemli dönüşümle ilgili olarak Avrupa düzeyinde el ele çalışmamız gerektiğini de göstermektedir. Aksi takdirde, demografik dengesizlikler Avrupa’nın sosyal ve ekonomik istikrarını ciddi şekilde sarsacaktır.

Avrupa’nın 2100 Nüfus Projeksiyonu Analizi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.