Hüsrev Hâtemî, güzellerden bir güzel insandı. İpek yumuşaklığında bir ruhu vardı. Bu bize görünen ve besleyen tarafıdır. Asıl o güzellik dediğimiz değer hazinesinin nasıl elde edildiğine bakmak lazımdır. O yetenekle doğulur. İşlemek ve cevheri parlatarak o sıfatı kazanmak ağır çilelerden sonra gelir.

Çile aile hikâyesinden başlar. Hüsrev Hâtemî’nin ailesi, Güney Azerbaycan’dan göçmüştür. Yüz elli yılın göç hikâyeleri içinde bir hikâyedir. Yeni yere, yeni hayata tam alışmak belki nesiller ister. Bizim o nesillerimiz, yeni Türkiye’yi oluşturmak derdiyle böyle bir alışma dönemi geçirme lüksüne de sahip değillerdi. Çalkantılar içinde bir Türkiye’ye geldiler, yeniden kuruluşa kendilerini kattılar.

Göçenler, hem yaşadıkları, hem de geldikleri yerlerin çocuğu olarak yaşadılar ve öyle gittiler.

DOĞUŞTAN İSTANBULLU

Hüsrev Hâtemî İstanbul’da doğmuş ve İstanbullu olmuştur. Bilgisi-görgüsü İstanbulludur.  Bu kozmopolitliği içinde iliklerine kadar Türk şehre, –Yahya Kemal’in tabiriyle Türk İstanbul’a- Türkçesiyle gelen ailenin getirdikleriyle de beraberdir.

Baba, Hâfız hayranıdır. Dünya şiirinin belki en büyük isminin divanının okunduğu eve doğmak büyük talihtir. Hüsrev ve Hüseyin Hâtemî’ler o edebiyat çevresini, o edebiyatı-tarihi tadarak büyürler. Türkiye ve özellikle İstanbul merkezli yüksek kültürün, büyük edebiyatın zaten içindedirler.

İçe dönük bir çocuğun iç âlemini terbiye eden en başta vurgunu olduğu bu İstanbul hayatıdır. Yaratıcılığı da buradan kurgulanır. Edebiyat tarihçilerince açılacak bir meseledir.

ÇOK YÖNLÜ BİR AYDININ RUH PORTRESİ

Hüsrev Hâtemî, bu kültürün şairi, hekimi ve hocası oldu. Zarif bir insandı. Kırmaktan çekinir ruhla düzenlenmiş iç dünya programı hissedilir ve görünürdü. Tersi de doğruydu, kırılmaktan da çok çekindiği belliydi. Kırılganlık hassas ruhun zor tamir edilir tarafıdır. “Ne incin, ne incit!” diyen mistik çevrelerde bulunarak bu tarafını terbiye etmeye çalışanlar da kırmaktan-kırılmaktan kolay kurtulamazlar. Sanırım o da öyleydi.

Bu hassasiyet verimli hale getirilirse sanat doğar. Yaman bir çileye soyunmaktır. O çilenin de çilelisiydi. Şiirde ustaydı. Denemede ustaydı. Çünkü derin düşünen, filozofisi olan insandı. Sanat, hayat gibi zıtlıklarla yürür; karşıtlarla duyar-düşündürür. O zekâyı mizah ve espride parlar görürüz. Anlayan ve anlatanlar da bu ruhun komşusudurlar.

Hüsrev Bey, Frenk tabiriyle humorunu çuvaldız halinde kullanmaz. En ağır dokundurmaları bile hafif hissettiren, içine girdikçe derinleşen ve ağırlaşan nükteli bir söyleyişin sahibidir. Belki en sanatlısı değilse de en can yakıcısı şuna benzer söyleyişleridir: “Kalbler sırçadan yaratılmış bir kere,/İmkân yok sağlam yürekle ölmeye.”

O RUHUN YANSIMALARI

Hüsrev Hâtemî tane tane ve düzgün konuşurdu. Sesinin yükseldiği nadirdi. Şiiri de konuşur gibi söylerdi. Konuşma deyince sözün sohbet edası ve kıvamında dökülüşü anlaşılır. Buradan yaşanana, gelenekli olana, şifahî kültüre yol açılır. Son yetmiş yılımıza hâkim görünen İkinci Yeni’de bu kökle bağa soğukluk vardır. Salah Birsel gibi bir örnek o sürü renginden bütünüyle farklıdır. Attila İlhan da geleneğe sıcaklıkla ayrılır, Hüsrev Hâtemî ve benzer duyuştakilerin yakınlaşacağı isimlerden olur.

Hüsrev Hâtemî’nin dili hayatın içinden gelir. Bu dil müziklidir, şiirlidir. İnsanın içinden insana döner.  Şiirde de sır söyler gibi yalnız muhatabını arar. Fısıldar gibi. Sade söyleyişleri tercih eden bir şair ama derinden yakalayan söyleyişlerle konuşan bir şair. Klasikleri bilen, seven ve yaşayan bir şair. Yeni söyleyişlerde yaşatan bir şair. Eskiyle yeninin harmanını karan şair. Şair.

“NEV GAZEL”DE GÖRÜNEN RUH YAKINLIĞI

Şu anlatacağım, onun inceliğini duyuracak örneklerden bir örnektir: Türk Edebiyatı Vakfı’nda Necdet Yaşar ve İhsan Özgen müzikli sohbetine davetliydim. Ahmet Kabaklı Hoca‘nın odasında yan yana oturuyorduk. Bir şiiri değerlendirirken daldık gittik. O bana okuduğu mısraların, beyitlerin vezinlerini anlattı. Ben zaman zaman söze katılmakla beraber dinledim. Bir zaman sonra karşılaştık ve “Sizden nasıl özür dilemeliyim?” diyerek söze başladı. “Est., hayırdır Üstadım?..” demeye kalmadı, “Ben size aruz ukalalığı ettim. Siz de beni uyarmadınız. Türk Edebiyatı’nın son sayısında Nev Gazel’inizi görünce çok mahcup oldum.. “ dedi.

Burada bitmedi. Bir süre sonra Cinuçen Tanrıkorur aradı, “Ben senin şiirlerini başkalarından mı duyacaktım?” diyerek beni bir güzel payladı. Meğer Hüsrev Hâtemî‘den de aruzla yazılmış şiirler sormuş. O da benim Nev Gazel‘i söylemiş. Gönderdim ve Sûzidil’den besteledi.

Temiz insanların, hele şair cinsinden olanların hali böyledir. Siz hiç üzerinde durmasanız da bir mahcubiyetin sızısını yaşarlar. O yarayı kapatma fırsatı saflaşan ruhların önüne gelir. Hesaplar öteye kalmaz.

Hüsrev Hâtemî hiç şüphesiz iyi şairdi, iyi yazardı. Güzel insandı. Hakkında yazılacaktır. Yazılmayı hak edecek derecede dikkati yüksek bir kültür ve sanat adamıydı. Rûhu şâd olsun!

Hüsrev Hâtemî’nin Aynasında yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Sanatta icracılar, yaratıcıları kadar yaratıcı olursa seviye hakkıyla duyulur. Müzelik, arşivlik malzemeye hayat verenler onlardır. İşleri aracılık etmekten çok ilerdedir. Mûsikîde Münir Nureddin, Safiye Ayla ve onlara yakın seviyedekiler hânendelikleriyle doğru ve güzel okumaktan fazla bir değerle hayatımızdadırlar. Tanburi Cemil Bey ve derece derece diğer sazendeler doğru ve güzel çalmaktan ileri bir ruh seviyesi duyururlar. Bunların üzerinde bir değer de icracı, idareci, kurucu vasfını taşıyanlardadır. Nevzat Atlığ, o seviyeyi temsil eder. Bizde tenkit alanı zayıf kaldığı için bu meselelerin gereği kadar konuşulmadığı ve hemen hiç yazılmadığı bir gerçektir. Yeterince bilindiğini de söyleyemeyiz. Büyük eksiğimizdir.

Nevzat Atlığ, Türk Mûsikîsi’nin zirve ismi.  Çok yönlü bir kültür adamı. Klasik kültürün son büyük temsilcilerini yakından tanıma talihiyle şahsiyetini yoğurmuş bir sanatkâr. Doğu’yu, Batı’yı, dolayısıyla dünyayı bilen modern bir Türk aydını. Hayatını Türk Mûsikîsi’ne vermesine rağmen radyoloji laboratuvarını da bırakmayan bir doktor. Bir özelliğini de bu vesileyle söylemeliyim: Şişli’deki muayenehanesine gelen hiçbir müzisyenden ücret alınmaz. Sadece Türk Mûsikîsi mensupları değil, hangi tür müzikle ilgili olursa olsun böyledir. Bunu, prensipli hayatının ana çizgilerini duyuracak ölçülerden bir örnek olarak vermek istedim.

“Canlı neşriyat” dönemi

Prof. Dr. Nevzat Atlığ, radyo zamanlarının sembol isimlerindendir. Mesut Cemil Bey’le Hoca-talebe ve halef-seleftir. Ondan devraldığı iki önemli görev vardır. Radyo müdürlüğü ve Klasik Koro Şefliği. Oradan başlayan sanat ve idarecilik hayatı, henüz yazılmasa da yüksek başarılarla kültür tarihimizde müstesna yerini aldı.

Nevzat Bey, şimdi 95 yaşında. Zor şartlarda geçirilen ve fakat şahane yaşanan uzun hayatı imrenilecek derecede verimli ve güzeldir.  Bizde biyografiler pek bilinmez, yazılanlar nadir, geniş şekilde yazılanlar enderdir. Bu ihmalimizden dolayı kaybımız tarife gelmez ve hesap edilemez değerdedir.  İyi ki bu bereketli ömrün nasıl yaşandığını, bahsedeceğim eser sayesinde daha yakından biliyoruz.

Düzenli bir yaşayışın düzgün hikâyesi

Kitabın yazılış hikâyesine bir ölçüde vâkıfım. Çünkü hem yazarıyla hem de aziz Nevzat Atlığ üstadımızla zaman zaman konuşmuştuk. 10 Eylül’de verdiği röportajından öğrendim: Meğer Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı Başkanı, Kubbealtı Lügati’ni hazırlayan sözlükçümüz İlhan Ayverdi böyle bir eser yazılmasını istemiş.

Birkaç not düşersem diyeceklerimin özünü ve özetini vermiş olacağımı sanıyorum. Nevzat Hoca, çok disiplinlidir, hayatını planlamada ve yaşamada da öyledir. Radyolarımızda, televizyonlarımızda müzik yayıncılığıyla tanınan Ergun Balcı’yla biyografisinin yazılması için konuşmaları da bu çerçevedeydi. Rahmetli Ergun Abi, ele avuca sığmaz bir karakter olduğu hâlde Nevzat Hoca’nın planına uydu. Önemli ve benim burada söylediğimden zor bir meseledir.

Yıllarca ve çok sık görüştüler. Yazmaya başlamadan onu fikren hazırladı. Bununla da yetinmedi, hayatını bütün detaylarıyla anlattı. Yazarın işini çok kolaylaştırdı. Eserin değerini artıran en önemli husustur. Bir diğeri, hemen her konunun belgesinin ve fotoğraflarının konmasıdır. Üçüncüsü, hakkında yazılanlarla beraber, anlatılan konularda tanıdıkların, dostların ve uzmanların görüşlerinin verilmesidir. Bunlar kitaba sağlam bir dokümanter(belgesel) karakteri kazandırıyor.

Hatıraların tek yönlülüğü çapraz fikirlerle destekleniyor, güvenilirlik artırılıyor. Yaşanan hayatın renkliliği, mücadele ve anlam değeri akıcı bir şekilde, anlatılanların seviyesini hissettiren bir dille sunuluyor. İş Bankası tarafından yayınlanan kıymetli isimler için hazırlanmış nehir röportaj kitaplarına göre daha güçlü bir eser olması bu hususlardan dolayıdır.  Bu şartlarda yetişmesi belki de imkânsız değerimiz için böyle bir yayın yapılması gönlümü okşuyor.

Ulaşılması zor seviye

Eserin ilk baskısı 2004’teydi, üçüncü baskısı yeni çıktı. 16 yılda üç baskı bu tür eserler için normaldir diyenlere katılamam. Nevzat Atlığ’ı olan bir milletin okumuşları, kültür dünyası daha canlı bir ilgi göstermelidir. Ömrünün bu hatıra çağında, ona hayatının ve idealinin okunduğunu, bilindiğini ve anlaşıldığını görme ferahlığını duyurmak sadece müzikle uğraşanlara düşen bir görev değildir.

Bu zor yetişir kültür adamı, yaşadıkça el üstünde tutulacak bir değerimizdir. Türk çocuklarına örnek göstereceğimiz müstesna bir değerimizdir. Ona gösterilecek ilgi temsil ettiği kültüredir, Türklüğedir. Kitabın adı her ne kadar “Nevzat Atlığ, Mûsikîmizle övünmemiz için” (https://www.kubbealti.org.tr/kitap/nevzat-atlig) idiyse de müzikte seslenen kültürdür, biziz, bütünüyle tarihimiz ve hayatımızdır. Nevzat Atlığ’dan öğrendiğimiz budur.

Büyük Klasiğimiz, hala müzik ve kültür hareketlerini takip ediyor, memleket meseleleriyle ilgileniyor, elinin ereceği, sözünün varacağı konularda hizmet ediyor. İnternet çağına uyarak açtığı sitede yüksek kültür ve akademik mûsikî örneklerini sunmaya devam ediyor. (https://www.nevzatatlig.com/)

Aziz varlığı önünde saygıyla eğiliyorum.

Büyük klasiğimiz: Nevzat Atlığ yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.