Daha önce 13 yıl Millî İstihbarat Teşkilatını yönetmiş, ketumluğu ile ünlü Dışişleri Bakanı Hakan Fidan 27 Eylül’de New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmalarını özetlediği basın toplantısında “Millî Muharip Uçak” Kaan üretiminin sıkıntıda olduğunu söyledi. Türkiye’nin NATO müttefiki ABD’yi CAATSA yaptırımları nedeniyle millete şikâyet eden Fidan, Kongrenin motor lisansı vermemesi hâlinde, Türkiye’nin “Başka arayışlara” girebileceğini şöyle ifade etti:

“2019 yılında yaşananlardan sonra ortaya çıkan CAATSA meselesi bizim için büyük bir sıkıntı. Şu anda almayı beklediğimiz F-35 ve Kaan’ın motorları var. ABD Kongresi’nde bekletiliyor ve lisansları durmuş durumda. Onların lisanslarının hayata geçirilmesi ve motorların gelmesi lazım ki Kaan’ların üretimi başlayabilsin.”

İşte Hakan Fidan’ın bu söyledikleri ortalığı da kafaları da karıştırdı. Fidan’ın bu sözleri doğal olarak muhalefet partilerinin “Hani motor da yerli ve millîydi?” soruları ve eleştirilerine yol açtı.

Bunun üzerine 28 Eylül gece saatlerinde Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün X hesabından “Hem yerli motor hem de KAAN projelerinin belirlenen takvim doğrultusunda emin şekilde” ilerlediğini yazdı.

Bunun üzerine kafalar iyice karıştı. Kim doğru söylüyor? Yerli ve millî uçak üretilemeyecek mi?

Öncelikle şunu söylemek istiyorum Dışişleri Bakanı Fidan da Savunma Sanayii Başkanı Görgün de doğruyu söylüyor.

Nasıl mı?

Kısaca anlatayım:

Kaan proje kurgusunda ABD’den alınacak motor ile ilk uçaklar üretilecek. Bu süreçte yerli motorun üretilmesi de tamamlanacak. Planlama baştan beri böyleydi. Bu basına da böyle anlatıldı.

ABD’den motor alımıyla ilgili bir süreç var. ABD’den savunma sanayi alanında 100 milyon doların üzerinde satış olduğu zaman Kongre’den ihraç onayı alınıyor.

Kaan’ın prototipleri için 10 adet F-110 motor ABD’den zamanında teslim alındı. Bu alım 100 milyon doların altında olduğu için Kongre’den ihraç onayına gerek olmadan 2017 yılında ihracat lisansları alınarak Türkiye’ye teslim edildi.

Kaan’ın motoru GE F110. Şuan F-16 uçaklarında kullanılan motor. Hürjet’in motorundan daha güçlü bir motor. Kaan için bu motorun seçilmesinin sebeplerinden biri de F-16 motoru olması ve Türkiye’deki F-16’larda kullanılıyor olması. Türkiye’de olduğu için ülkemiz bu motorların bakım ve onarım kabiliyetine de sahip.

Şu anda üretimi devam eden Kaan’lar bu alınan 10 motor ile devam ediyor. Yani üretimin durması gibi bir durum yaşanmıyor.

TUSAŞ’ta üretilen bir diğer uçak Hürjet’in motoru ise GE (General Electric) F404.

Bu motor ABD’nin F-18 uçağında çift motor konfigürasyonunda kullanılıyor. Kore’de üretilen Hürrjet tipi bir uçak var onda ve Hindistan’ın ürettiği bir uçakta kullanılıyor. Ayrıca Amerika-Boeing’in yeni bir Hürjet tipi uçak geliştirme projesi var onda da kullanılıyor.

Hürjet’te kullanılan bu motor da ABD’den alınıyor. Alınmaya devam edecek. Hürjet’in motorunun alımında herhangi bir sıkıntı yok.

Kaan’ın motoru GE F110 alımında süreç devam ediyor. Alınacak motorların bedeli 100 milyon doları aştığı için Kongre’den ihraç onayı bekleniyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da ileride yaşanabilecek bu riski belirtti. Aslında yeni bir şey söylemedi ama sanki yeni bir şey söylemiş gibi algılandı. Ama Hakan Fidan gibi istihbaratçı bir insanın söylediklerine dikkat etmesi gerekirdi. Çünkü Fidan’ın şu sözüydü kafaları karıştıran: “Onların lisanslarının hayata geçirilmesi ve motorların gelmesi lazım ki Kaan’ların üretimi başlayabilsin.”

Kaan’ın prototipi üretildi ve uçuruldu. Hakan Fidan yukarıdaki cümleyi: “Onların lisanslarının hayata geçirilmesi ve motorların gelmesi lazım ki KAAN’ların seri üretimi başlayabilsin.” şeklinde söyleseydi kafa karışıklığına yol açmayacaktı.

Gelelim yerli motor konusuna:

Kaan’da kullanılacak yerli motor çalışmaları tüm hızıyla devam ediyor. 2032 yılında yerli motorun üretimi tamamlanmış olacak. Hürjet için yerli motor şu an için çok elzem değil. Ama Hürjet için de yerli motor çalışmaları başladı.

Kaan için yerli motoru beklemeden uçak yapma kararı, ihraç lisansı riskine rağmen doğru bir karar. Böylece motor üretimini beklerken uçak tasarım ve geliştirilmesinde ciddi bir ilerleme sağlanıyor ve yerli motor tasarımında da önemli girdiler elde ediliyor.

ABD gibi emperyalist ülkelerin engellemeleri geçmişte olduğu gibi şimdide oluyor gelecekte de olacaktır. Bu engelleme çabalarının bizi kamçılaması gerekiyor. Nitekim kamçılıyor da. İkinci Karabağ Savaşında Azerbaycan’ın Türkiye’den satın alıp kullandığı SİHA’lardaki kameralar bir Kanada firmasının üretimiydi. Kanada firması Karabağ Savaşı’nda kullanıldı diye Türkiye’ye bu kameraların satışını durdurmuştu. Bunun üzerine ASELSAN çalışmalarını hızlandırdı ve Kanada firmasının ürettiği kameralardan daha kaliteli kamera üretti. Şu an ASELSAN’ın ürettiği bu kameralar İHA ve SİHA’larda kullanılıyor. Kanada firması da şu an Türkiye’ye tekrar kamera satabilmek için lobi faaliyeti ile meşgül.

Savunma Sanayindeki gelişmeler biz Türklerin millî meselesidir. Bu konu muhalefet edilecek bir konu değil. Türkiye’de muhalif partiler ve kişiler dahil herkesin bu konuya destek olması gerekiyor. Tabii yetkililerin de sağlıklı ve gerçek bilgileri kamuoyuna zamanında duyurması, medyanın da doğru bilgileri halka anlatması gerekiyor.

Son söz devlet yetkililerine: söylediğiniz bir kelimenin bile ne anlama geldiğini bilerek konuşun. Ağzınızdan çıkacak bir yanlış ya da eksik kelimeye KAAN açıklamasında olduğu gibi yanlış anlam yüklenebiliyor.

Dünyanın içinde bulunduğu çalkantı içinde savunma sanayi her türlü polemikten uzak tutulmalıdır.

Kaan üretilemeyecek mi? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Savunma Sanayii’nde yüzde yetmiş, yüzde seksen kendine yeter hale geldiğimizi yıllardır duyarım. Bu oranı kim, nasıl veriyor, sordum-soruşturdum, net bir cevap vereni bulamadım. Bir Allah’ın kulu çıkıp da bu sözün dökümünü, raporunu-değerlendirmesini gördüm demedi. Hâlbuki ne durumda olduğumuz, kime ne sattığımız, kimden ne aldığımız biliniyordur.

Düşünün, yaptıklarımız arasında uçak yok, tank yok, helikopter yok. Uçakların kullandığı çoğu mühimmat yok. Kullandığımız silahların çoğu da, başka mühimmat da yok. Evet, Aselsan 50 yılda bir yere geldi. Roketsan, Havelsan ve Makine Kimya da bazı ilerlemeler kaydetti. Özel sektörümüz de bu sanayi dalında tecrübe kazandı. Bunlar doğru ve göğüs kabartacak işler. Ancak, Türkiye, hala büyük ölçüde dışa bağlı ve bağımlı. Bir pilot general arkadaşıma sordum: “Üç ay yedek parça ve mühimmat gelmese uçaklarımızı uçuramayız” dedi. Birçok ülke için de durum bundan farklı değildir. O halde nasıl oluyor da savunma sanayiimiz yüzde yetmiş-seksen ihtiyacımızı karşılıyor der ve kendimizi aldatabiliriz?

Hakikaten oran bu mu?

Bir devlet ve dünya bilmezlik hali daha var ki içler acısı. Hiçbir devlet sanayi ve sair alanlarda, özellikle savunma alanında yapacaklarını-yapmaya başladıklarını açıktan konuşmaz.  Çin dünyayı çepeçevre çevirdiği halde temkinli davranıyor ve hala ben şunu yapıyorum demiyor. İran’ın yaptığı füzeyi yaptığında görüyoruz. Nükleer krizinde nasıl davrandıklarını yıllardır biliyoruz. Konuşulmayacak ve sessizce yapılacak işler olduğu halde konuşuyor ve kendi ayağımıza kendimiz bukağı bağlıyoruz.

Devlet geleneğinin ana ilkeleri güç dengesine göre işler. O ölçüyle şekillenen hedefin dağıldığı bir dönemden geçiyoruz. Devleti yönetenler konuşmayacak ama durumu net görecekler. Konuşurlarsa da yanlış bir algı oluşturmaktan çekinecekler. Bir zaman gelir ve doğru söylemedikleri ortaya çıkarsa faturası güvensizlik olarak bize döner. Güven kaybının, daha geniş bir ifadelendirmeyle hakikat kaybının telafisi zor ve ağırdır. Şimdi o durumdayız.

Bir kere biz henüz savunma sanayii mamulleri için, uçak için, tank için, helikopter için, iha ve sihalar için motor yapamadık. Dışardan almak zorundayız. İyi yönetemediğimiz ilişkiler dolayısıyla kimse bize motor vermiyor. Eskiden alıyorduk. Şimdi, helikopterimize, tankımıza motor bulamıyoruz. Bir sene sonra uçuracağımız savaş uçağı için de henüz motor bulamadık. Bunlar zaman zaman ekranlarda, gazetelerde konuşuluyor. Hakikat kaybı derken bunları yazmak benim için de bir memleket borcuydu, yazıyorum.

“Uçuyoruz”

Savunma Sanayii’nde dünya devi haline gelişimiz doğru olsa kimin göğsünü kabartmaz. Savunma Sanayiini kuran ve sekiz yıl başında bulunan, Vahit Erdem Bey’le sıkça beraber oluyoruz. Ona soruyorum. “Keşke öyle olsa…” diyerek başlıyor. “Hatıra kitabımı yayına sen hazırladın. Bugün yürüyen projelerin hepsini bizim başlattığımızı biliyorsun. Bazılarında iyileşme var. Bazıları durdu.” diyor. Vahit Bey’in ve beraber çalıştığı bürokratların dediklerinden çıkardığım sonucu da defalarca sordum, konuştuk, doğrulattım. Anladığıma göre onlara sorduğum soru önemlidir:  “Sizin başlattığınız hamleler aynı hızla gitse, Türkiye’de savunma sanayii ne hale gelirdi?”

Bu sorunun cevabı bugünü yaşayanlara dizlerini dövdürecek kadar büyük ve kaçırılmış fırsatları gösterir. O halde ne oldu da böyle oldu? Buradaki büyük yanlışımız şu: Bazı elemanları, özellikle motor ve aksamını aldığımız ülkelerle iyi ilişkileri götüremedik. Bu bize çoğa mal oluyor. Evet, son dönemde Bayraktarlar önemli bir iş yapıyor. Babasının eserini parlatan Selçuk Bayraktar işi iyi götürüyor. Tamam da daha onlarca alan var ki orada zayıf da değil, yokuz. Üstelik motor stoku bitse Bayraktar da duracak.

Yeri geldi, önemli bir hususu da hatırlatayım: Özdemir Bayraktar on yıl kadar önce bu işten vazgeçtiğinde onu savunma sanayiine döndüren de Vahit Erdem’dir. Hatıra kitabında bu husus da var. Özdemir Bey merhum da galiba kitabı gördü.

Başka bir karartma

Tusaş’ın yaptığı Anka ve Aksungur’lar Bayraktarların yaptıklarına göre daha gelişmiş, daha uzun menzilli iha ve sihalar. Bunu hiç duyuyor musunuz? 1983’te F-16’ları montajladığımız, 40 yıldır uçak yapma hedefine giden bu büyük kurumun durumunu konuşan var mı? Devletin siparişleri, bu dev devlet kurumuna değil de özel sektöre yöneltildiği için motor stoku yapılmamış ve şimdi istense de çokça iha-siha yapacak durumda değiller. İyi ki Bayraktar’ın motor stoku var. Ukrayna ile ortak motor üretme projemiz, savaş sebebiyle askıda. Bunlar ve daha birçok husus konuşulmayan hakikatler.

Geriye gittiğimiz ve kaybettiğimiz yerler de az değil. Birisi en çok can yakanı sayılsa yeridir. 25 yıldır F-35 projesinin ortağı ve 2000 parçasını yapan bir Türkiye idik. Uçak sanayiinde, en ileri teknolojiyi edinen ülkeler arasına girecektik, devler liginde yer alacaktık. Bizi ne yapıp edip çıkardılar. Bu durumu önleyemedik. Ne hatalar ettik de bize bu hainane işi yapabildiler? Soruyor ve sorguluyor muyuz? Ne uçakları alabiliyoruz, ne peşin yatırdığımız paramızı. 40 yıl önce Tusaş’da ürettiğimiz F-16’ların yenilerine razı olduk. Onu vermek için de alçaltıcı söz ve tavırlarla süreyi uzatıyor, kapıda bekletiyorlar.

“Ara ki bulasın!”

Saydığım eksikler savunma sanayii içinde yüzde kaç eder, bilen varsa öğrenmek isterim. Saymadıklarımla beraber tam bir dökümü erbabı biliyordur. Bu memleket hakikatini kaybetti derken, gücü ele geçirenlerin her alanda bizdeki saflığı ve -kabul edelim ki- insan ve toplum arızalarını kullanarak kurguladıkları algıya mahkûmiyetin yıkımını da kastediyorum. Örnek çok. Mesela, sade vatandaşı bırakın, okumuşların tamamına yakını bu savunma sanayii propagandasına inandırıldı. Olacak iş mi?

Bu morale ihtiyacımız vardı desek de durum değişmez. Hükümetler moral vermek için bir doğruyu öne çıkarabilirler. Ama böyle her alanda yalanı-yanlışı, abartmayı göremezsiniz. İngiltere’de kısa zamanda kaç bakan-başbakan değiştiğine bakanlar ne demek istediğimi anlarlar. Adamlar, resmî bir duyuruyu özel hesabından gönderen bakanı bile kabul edemiyorlar. Kendisi de yanlış yaptım diyerek özür diledi ve istifa etti. Benim ülkemde bu ahlâkı ara ki bulasın!

Hakikaten hakikat yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.