Boynuzu bazısının ay gibi,

                                                                                              Kiminin halka halka yay gibi (Şeyhî)

Eskiler dünyanın öküzün boynuzunda olduğunu düşünürlermiş. Gülüp geçiyoruz onlara. Burun kıvırıyoruz. Biz akıllı torunlar! Her şeyi bilen torunlar! Dünyanın hem kendi etrafında, hem güneş etrafında dönen bir küre olduğunu bilen torunlar! Güneş sistemini, Samanyolu galaksisini sular seller gibi öğrenmiş torunlar…

Neden öküz demişler acaba? Neden, meselâ, koçun boynuzunda değil? Ya da atın sırtında değil? Devenin hörgücünde değil?

Biz akıllı torunlar bunu düşünmedik. Dünya öküzün boynuzunda diyen ataları küçümsedik geçtik. Dünya öküzün boynuzunda diyen insanların lâfı üzerine düşünmeye gerek var mıydı ki?! İlkel kafa işte!

Eskiler dünya öküzün boynuzunda demişler. İyi de, niye öküz? Bu inanış sadece Budistlerde olsa diyeceğim ki sığır cinsi onların inancında kutsaldır, o yüzden mekânımızı tutan mahlûk da olsa olsa öküz olur! Fakat Budist olmayan toplumlarda da bu inanç var: Dünya öküzün boynuzunda…

Kartalın kanadında dememelerinin sebebini anlarım. Kartalın ayağı yere basmaz. Atalar kartalı emniyetli görmemiştir.

Balığın yüzgecinde dememelerinin sebebini anlarım. Balık da ayağı toprağa basan bir hayvan değildir. Ayağı bile yoktur. Suya da, balığa da güven olmaz.

Atalar toprağa güvenmiştir. Dünyayı taşıyan hayvan toprak hayvanı olmalıdır.

Dört ayaklı bir kara hayvanı olması akla yakındır ama… Niye, başka memeli hayvanlar değil de, öküz? Tamam, arslan, kaplan, kurt biraz vahşi görünmüş olabilir gözlerine. Yeryüzünü onların üstüne oturtarak, zaten tekin olmayan dünyayı daha da tehlikeli hale getirmekten korktular belki. Gergedan, zürafa, zebra deseniz her iklimde olmayan hayvanlar. Bu sözün doğduğu toprakların halkı belki bu cins hayvanları tanımamıştı. Fil deseniz, pek ağır kanlı. Onun kulakları üzerine oturan bir dünyanın ne kadar ağır döneceğini anlamışlardır. Peki, koyuna, koça, deveye, ata, eşeğe ne oldu? Neden onlar değil de öküz?  Onlar ki hepsi de, ilk medeniyetlerin ve dahi bu inancın doğduğu toprakların insanlarınca iyi tanınan kara hayvanlarıdır.

İlk medeniyetlerin doğduğu topraklar… İnsanoğlunun yerleşik hayata geçtiği topraklar… Orta Doğu, Akdeniz coğrafyası…

Biz, modern insan… Biz akıllı, bilgili, tabiatı yenmiş; yenmek ne kelime, hakkından gelmiş, ununu elemiş, eleğini asmış insan ataların “dünya öküzün boynuzundadır” inancını hep küçümsemişizdir. Ataların akıllarına şaşmışızdır. Biz, yerkürenin küre olmasıyla yetinmeyip bir de “küreselleştiren” insan…

Mecaz bir ifade olmasın bu? Dünya öküzün boynuzundadır! Öküz eski insanın can yoldaşı, eli, ayağı, işi, aşı… Bu inancı geliştiren atalar ekmeklerini fabrikada montaj bandı başında çıkarmıyordu. Ya da masa başında plan proje üretmiyorlardı. Toprak, toprağı işlemek, ürün kaldırmak onların hayatlarını idame ettirmelerinin yegâne yolu idi. Çalışmak toprağı ekip biçmekti. Atalar toprağa güveniyordu. Kazanç topraktan geliyordu. Ürün bereketli ise yüzler gülüyordu. Ürün bereketli ise ülkeler zengindi. Ürün bereketli ise asker tok ve güçlüydü. Medeniyet bereketli topraklar üzerinde doğuyordu. Bu yolda öküz de en sâdık yardımcıları. Evin, toprağı ekip biçen, ürünü kaldıran, ürünü ordan oraya nakleden direği! Evin kıymetlisi! Traktör, biçerdöver, motokultivatör, motorlu çapalar, tırpanlar, öğütme makinaları yerine öküz… Tarım ülkelerinden müteşekkil bir dünyada, nüfusunun kâhir ekseriyeti çiftçi olan bir dünyada, dünya öküzün boynuzunda durmayacak da ya nerede duracaktı? Yerleşik hayata geçen insanın ilk mesleği, çiftçilik. Çift kelimesi  de Farsça cuft’tan gelir ve “toprağı sürmek için birlikte koşulan iki öküz” demektir.

“Eskiden insanlar dünyanın öküzün boynuzunda olduğuna inanırlarmış” deyip burun kıvırmadan önce bir kere daha düşünün. “Dünya öküzün boynuzundadır” diyen atalar “dünya ekip biçenindir” demek istemiş olmasın? “Dünya çiftten, çubuktan, topraktan yüz çevirmeyenindir” demek istemiş olmasın?

Öyle değil midir ya?! İşte, şimdi bütün dünya gıda krizini konuşuyor. 8 milyar insanı doyurmak! Salgınlar, savaşlar, iklim değişiklikleri, kuraklık… derken sağlıkta, hastalıkta, iyilikte, kötülükte  küreselleştirdiğimiz dünyamız açlıkla, yetersiz beslenmeyle karşı karşıya. Her yandan uyarılar gelmekte: Durum ciddi, tedbir alın! Ukrayna Tarım Bakanlığı Rusya’nın işgal ettiği topraklarda bir kaç yüz bin ton tahıl çaldığını bildirdi. Yine işgal altındaki bölgelerde bir buçuk milyon ton tahıl depolandığını, bunların da çalınacağından endişe ettiklerine açıkladılar. Tahıl savaşları… Can boğazdan gelir.

Dünya ekip biçenindir. Atalar bu sözü söylediğinde ilk ve en önemli iş toprağı işlemek olduğundan onlar tarım faaliyetinden ve ekip biçmede baş rolü oynayan öküzden örnek getirmişler. Gerçi hâlâ da ilk iş insanların karnının doymasıdır, yeterli, dengeli beslenmesidir ve hep böyle olacaktır ya, sözü daha geniş anlamalıyız artık. Dünya çalışanındır. Yer yuvarlağı, öküzün halka halka yay gibi boynuzu üzerinde terazilenmiş dumakta değildir. Hayır amma,  dünya alnından ter akıtıp çalışanındır, emek verenindir, üretenindir, malını piyasaya sürenindir, eserini ortaya koyanındır. Öncelikle de aklını işletenindir. Ancak bunlar dünyada söz sahibidir, rey sahibidir, pay sahibidir.

Öyle değil midir?

Öküzün boynuzu yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

“Her kim ki olursa bu sırra mazhar

Dünyaya bırakır ölmez bir eser

Gün gelir Veysel’i ey yâr bağrına basar

Benim sadık yârim kara topraktır.” diyordu âşıklık geleneğinin büyük üstadı Veysel Şatıroğlu.

Bir nesil onun dizeleriyle sevmenin ve sevilmenin güzelliğini anlamıştı. Hiçbir zaman kalbimizden ve hafızalarımızdan silinmeyecek büyük ozanımız Âşık Veysel’i Özge Yıldız ile saygı, sevgi ve rahmetle anıyoruz.

Senaryo: Şadiye OKUR

Yönetmen ve montaj: Mehmet Onur KARADAYI

Bu videoyu isterseniz sitemiz üzerinden okuyabilirsiniz: https://millidusunce.com/turkuz-turku…

Millî Düşünce Merkezi’nin sesinin daha gür çıkması için desteğiniz şart!

TÜRKÜZ TÜRKÜ ÇIĞIRIRIZ: ÂŞIK VEYSEL – Özge YILDIZ yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Materyalist dünya karşısında su, hava, ateş ve hiç

“İnsan” mı “varlık” mı

Maddi dünyanın ve maddi hayatın öneminin giderek arttığı bu günlerde insanlığın durumu içler acısı gerçekten. Değil yıllar ya da yüzyıllar, taa çağlar öncesinde insanoğlunun farkında olduklarından bîhaber bir insan yığını bugün dünya nüfusu. Hırslarına yenilmiş, gösterişe merak salmış, ben ve öteki ayrımını bir aşağılama aracına dönüştürmüş olan günümüz insanlarının en büyük hastalığı, egolarının dümeniyle yol alma hevesleri olsa gerek. Koltuk sevdası, makam merakı, lüks bağımlılığı, kolaycılık ve konfor düşkünlüğü gibi tuzakların istisnasız hepsine yakalanan ve yüzünü güce dönme mikrobunun içine işlediği bu varlıklar (!) sayesinde yok olup giden değerler, kimsenin yeterince dikkatini çekmiyor henüz. Şimdi “varlıklar” ifadesine takılacaksınız; ama burada anlatılanlara “insan” demek, tıpkı buradaki gibi zaman zaman azınlıktaki diğerlerine hakaret etmek gibi olabiliyor. Değerlerin yok olmasından bahsederken kastımız biraz da buydu aslında.
Değerlerin mezarı bile yok
Bu koşullarda üzülerek söyleyebiliriz ki insani değerlerimizi Fatiha’sız gömdük bilinmez bir yerlere ve selâsı bile okunmadı cemaati uyandırmamak için. Oysa bu denli kıymet verilen ve paha biçilemezmiş gibi tasavvur edilen maddesel dünya ve ona olan düşkünlük yüzünden tüketiyoruz içinde yaşadığımız dünyanın sonsuz sanılan sonlu güzelliklerini. Yaşam kaynaklarımız tükeniyor büyük bir süratle. Doğa katlediliyor afili beton binalar dikmek arzusuyla. Sonumuzun hazırladığımızın farkında ve “Bana bir şey olmaz.” yanılgısının gölgesinde hızla sürüklendiğimiz uçurum dehşet verici. Nedir bu denli kıymetli kılan dünyayı? Bu materyalist tutkunun sebebi ne? Başta da söylediğimiz gibi çağlar öncesinde farkında olunan şeylere sırt dönüşümüz neden?

Su

Sistemli düşünme çabalarının ilk isimlerinden olan İlk Çağ filozofu Thales, evrenin ana maddesinin (arkhe) “su” olduğunu iddia ederken her şeyin sudan gelip suya döndüğünü ifade etmiştir. Örtük anlamını sorgularsak “Su kıymetlidir!” demiştir. Yaşamın kaynağı olarak suyu işaret etmiştir. Biz bugün su kaynaklarını kurutuyor ya da kirletiyoruz düşüncesizce ve savurganca.

Hava

Ardıllarından bir başka İlk Çağ filozofu olan Anaximenes ise ana maddenin “hava” olduğunu söylemiştir. Bir soluktan ibaret olan ruhumuzla evreni sarıp sarmalayan hava sayesinde varolduğumuzu belirtmiştir. Yaşam kaynağını hava olarak belirlemiştir. Biz bugün sürekli artan bir hızla havayı kirletiyor ve dünyanın ciğerlerini, ağaçları, düşüncesizce katlediyoruz.

Ateş

Her şeyin karşıtıyla varolduğu fikriyle yola çıkan Herakleitos için evrenin kökü (arkhe) “ateş”tir. Her şeyin aktığını daha İlk Çağ’da vurgulayan filozof, değişmeden kalan hiçbir şey olmadığını ve evrende işleyen bir süreç içinde yeniden ve yeniden doğumlar ve başlangıçlar olduğunu savunmuştur. Biz bugün sanki dünya bize kalacakmış gibi tüketiyoruz onu. Değişip dönüşecek ve yeniden doğumlar, başlangıçlar yaratacak mayayı bırakmıyoruz. Sanki dünya bize sahip değilmiş gibi doğaya efendilik taslıyoruz.

Hiç

Hiçten hiçbir şey çıkmayacağının vurgusunu daha İlk Çağ’da yapmış olan Parmenides bile insanların ya doğruya ya da sanılara giden yoldan birinde yürüdüğünü belirterek “Varolan vardır ve varolmayan yoktur.” demiştir. Biz bugün bütün yaşam kaynaklarımızı sanki boşalan bardağı dolduracak bir saki varmış gibi düşüncesizce tüketiyoruz.

Materyalist esir: insan

Görüldüğü üzere insanoğlunun yolculuğu manevi değerlerinden uzağa taşındıkça aşığı ve bağımlısı olduğu maddi dünyayı yok etmekten başka hiçbir şey yapmıyor. Sanat, bilgi, teknoloji ve bilim üretmek yerine petrol, sınırlar, madenler ve para peşinde koştukça dünyanın ölümünü hızlandırıyor. Sevgi, saygı, paylaşım, vefa, vicdan ve güler yüzden uzaklaştıkça yalnızlaşıyor ve yalnızlaştıkça daha da saldırgan bir tüketim yarışına dâhil oluyor. Materyalizmin boyunduruğu altında esir olduğunu farkında olmayan yığınlar, yaşamın devamlılığı için büyük tehdit oluşturuyor. Toplu bir bilinçlenme için gereken şartları sağlamak her ne kadar zor olsa da denemek zorundayız. Aksi halde toplu bir intiharın eşiğindeyiz. Yokoluşa ramak kaldı!

Materyalist dünya karşısında su, hava, ateş ve hiç yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Toprak, Buket Uzuner’in dörtlemesinin ikinci romanı. Uzuner, eskilerin anâsır-ı erbaa dediği dört unsuru esas alan romanlarından birincisini 2012’de yayımlamıştı:“Uyumsuz Defne Kaman’ın Maceraları: Su”. Dörtlemenin ikinci romanı 2015’te yayımlandı:“Uyumsuz Defne Kaman’ın Maceraları: Toprak”. Dörtlemenin Hava ve Ateş ile tamamlanacağı anlaşılıyor.

Dörtlemenin ana kahramanları Defne Kaman, büyük annesi Umay Bayülgen ve arkadaşı Sahaf Semahat’tır. Su romanının ana kahramanları tabii ki Toprak’ta da ana kahramanlardır. Fakat Toprak’ta yeni kahramanlar da var: Rehber Kemal (Yörüklü), 17 yaşındaki oğlu Karaca, Defne’nin babası kütüphaneci Akın Kaman, Vali Sabahattin Ali Okur, Emniyet Müdürü Muhtar Körağaoğlu, arkeolog Güneş Aytan.

Mekân olarak Çorum seçilmiştir. Çünkü Çorum’da Hititlerden kalma çok önemli arkeolojik eserler vardır. Tarihî eser kaçakçılığı konusunda duyumlar alan araştırmacı gazeteci Defne Kaman bölgeye gelir ve kaçakçılık olayının peşine düşer; fakat kaçakçı çete tarafından kaçırılır. Olaylar, kaybolan Defne Kaman’ın aranmasıyla devam eder.

Buket Uzuner, sık sık geriye dönüşler yaparak sürükleyici bir roman kurgusu oluşturmuştur. Fakat romanda önemli olan kurgu ve olaylar değil verilmek istenen mesajlardır.

İlk mesaj tabiat sevgisidir. Aslında romanların adları olan su, toprak, hava ve ateş, yani dünyamızı oluşturan dört ana unsur tabiatın kendisidir. Uzuner romanlarına bu dört ismi seçmiş olmakla daha baştan tabiatı sevme ve korumanın mesajını vermektedir. İlk eserde suyun simgesi olarak yunus balığı, bu romanda da toprağın simgesi olarak geyik öne çıkar. Bir bakıma yunus ve geyik de romanların ana kahramanlarıdır. Modern bir şaman olan Umay (Bayülgen) Nine, Su’da yunusla, Toprak’ta geyikle iletişim kurar.

İkinci mesaj, tarihe, kültüre ve efsanelerimize sahip çıkmak gerektiğidir. Hem Anadolu toprağında eskiden yaşamış Hitit, Frig gibi eski milletlerin tarihine hem de Türk’ün eski tarihine sahip çıkılmalıdır. Yalnız Yunan efsaneleri değil, Anadolu ve eski Türk efsaneleri de bilinmelidir. Defne’nin soyadı Kaman, ninesinin ad ve soyadları Umay Bayülgen de eski Türk efsanelerinden alınmıştır. Defne’nin dedesi de Korkut adını taşımaktadır ve annesinin Dede Korkut’la ilgili bir rüya görmesi üzerine kendisine bu isim verilmiştir. Tanınmış tiyatro yazarımız Turan Oflazoğlu’nun Korkut Ata eseri de Dede Korkut’la ilgili bu efsane üzerine kurulmuştu. Eserde, Türk efsanelerinde yer altı dünyasının sahibi olarak geçen Erlik Han da önemli yer tutar. Umay Nine, tam bir Sibirya Türk şamanı gibi Hakasça uzun bir dua okur.

Vali ve emniyet müdürünün tutumları, ikisi arasında geçen konuşmalar romandaki üçüncü mesajı verir. Yöneticiler, halka yabancı, halkı ezen bir devlet imajı değil, halk için çalışan bir devlet imajı vermelidirler. Defne Kaman’a yardım etmek üzere, internet üzerinden haberleşip toplanan ve Çorum’a gelen gençleri emniyet müdürü “çapulcu” olarak niteler ve onların TOMA’larla karşılanmasını ister. Vali buna izin vermez; gençleri sıcak bir şekilde karşılar; böylece halkını seven, sorumlu bir devlet adamı olduğunu gösterir. Romanın sonunda emniyet müdürünün Suriye sınırında bir ilçeye sürgün edilmesi benim için sürpriz olmuştur. Bu sonuç, Uzuner’in olumlu bir devlet imajı vermek istemesinden kaynaklanmış olmalıdır.

Su’da olduğu gibi Toprak’ta da olayın aydınlanması için Kutadgu Bilig beyitleri şifre olarak kullanılmıştır. B61-703, C29-712 gibi şifreler Kutadgu Bilig’deki beyitlere işarettir. Reşid Rahmet Arat tarafından yayımlanan Kutadgu Bilig’in A, B, C nüshaları ve o nüshalardaki sayfa-satır numaraları ile beyitlere gidilir ve Umay Bayülgen beyitler vasıtasıyla olayları aydınlatmaya çalışır.

Buket Uzuner, üçüncü romanda mekân olarak nereyi seçecektir, bilmiyorum. Fakat Ateş romanında Azerbaycan’ı seçmelidir; çünkü Azerbaycan’ın bir adı da Odlar Yurdu’dur

Defne Kaman’ın Maceraları “Toprak” Romanıyla Sürüyor yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.