En güncel konulardan biri olduğu için “Siber Güvenlik” konusunu öne almayı gerekli gördüm. Çünkü sadece ülkemizi değil, bütün Türk Dünyası’nı ilgilendirmektedir. Günümüzde, özellikle güçlü devletler bu konuya özel önem vermektedirler: Hedefleri, diğer devletlerin telekomünikasyon, ulaşım, haberleşme ve savunma sistemlerini etkilemek, hatta çökertmektir.

Yeniçağ Gazetesi köşe yazarı Kağan Kaya isimli arkadaşımızın konuyla ilgili yazıları dikkatimi çekmektedir. Siber güvenlik konusunda Türk Dünyası’nı da uyarmaktadır.

Konunun uzmanı olarak gördüğüm bu genç arkadaşımızın yazılarından yararlanarak bazı bilgileri aktarmaya çalışacağım.

22 Eylül 2023 tarihli “Amerika’nın örtülü sosyal medya operasyonları” başlıklı yazısında; “…ulusal güvenlik politikalarını siber uzayda uygulamaya yönelik çeşitli stratejiler geliştirmiştir. Bu stratejiler arasında, örtülü operasyonlar da yer almaktadır. Bu operasyonlar, genellikle kamuoyuna açıklanmayan ve gizli bir şekilde yürütülen faaliyetlerdir.

Sosyal medya, bilgi ve propagandanın hızla yayılmasına olanak tanıdığı için modern savaş ve ulusal güvenlik stratejilerinin önemli bir parçası haline geldi. …özellikle Twitter ve Facebook gibi popüler platformlarda yüzlerce sosyal medya hesabı oluşturdu. Bu hesaplar gizli operasyonların bir parçası olarak kullanılırken ve bir dizi uluslararası olayın ardından, ilgili sosyal medya platformları hesapların kapatılmasına karar verdi…

Sosyal medya hesapları, bilgiyi hızlı bir şekilde yayma potansiyeli nedeniyle siber savaşların kritik bir unsuruna dönüştü. …bu hesapları özellikle psikolojik savaş aracı olarak kullandı. Psikolojik savaş, düşmanın moralini bozmak, kamuoyunu etkilemek ve hedef ülkelerin içişlerine müdahale etmek amacıyla yürütülen bir taktiktir. Bu amaçla oluşturulan sosyal medya hesapları, yanıltıcı bilgi, propaganda ve manipülasyon içeren içeriklerle zihinleri bombardımana tutarak dikkat çekmiştir…

Bu operasyonlar, siber güvenlik ve ulusal güvenlik stratejilerinin ne kadar karmaşık ve hızla değişen bir alan olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, devletlerin bu alandaki politikalarını ve savunma kapasitelerini sürekli olarak gözden geçirmeleri ve güçlendirmeleri gerekmektedir. Ayrıca bu tür operasyonların diplomatik ilişkilere zarar verebileceği göz önüne alındığında, uluslararası ilişkilerde güvenin ve iş birliğinin önemini vurgulamaktadır.”

4 Ekim 2024 tarihli “Türk Devletleri Teşkilatı ve Siber Güvenlik” başlıklı yazısında ise; “21.yüzyılın başından itibaren hızla gelişen teknolojiler, devletlerin güvenlik anlayışını ve stratejik yaklaşımlarını değiştirmiştir. Geleneksel savaş alanları kara, deniz, hava ve uzay ile sınırlı kalırken, bu alanlara ek olarak siber uzay, uluslararası güvenlik politikalarının yeni ve vazgeçilmez bir parçası hâline gelmiştir. Siber uzay, yalnızca bir bilgi paylaşım alanı değil, devletlerin kritik altyapılarına, ekonomik sistemlerine ve toplumsal düzenlerine yönelik tehditlerin şekillendiği karmaşık bir operasyon sahasıdır…

(Türk Devletleri Teşkilatı) TDT’ye üye ülkeler arasında sadece kültürel ve ekonomik bağları güçlendirmekle kalmayıp, güvenlik konularında da ortak politikalar üretmeyi amaç edinmelidir. Bu kapsamda, siber güvenlik, TDT’nin güvenlik stratejileri arasında önemli bir yer tutmalıdır. Teşkilat, üye devletlerin siber tehditlerle mücadele edebilmesi için ortak bir strateji geliştirmeli ve bu alandaki iş birliğini artırmayı hedeflemelidir.

…üye devletlerin ortak güvenlik çıkarlarını koruma ve bu alanda iş birliğini güçlendirme amacıyla siber güvenliği stratejik bir öncelik hâline getirmelidir.

Siber güvenlik, yalnızca ulusal düzeyde değil, uluslararası düzeyde de önem arz etmektedir. Devletler, siber saldırılara karşı savunmalarını güçlendirmek için birbirleriyle bilgi ve teknoloji paylaşımında bulunmak zorundadır. TDT üye ülkeleri arasında siber güvenlik konusunda iş birliği yapılması, üye devletlerin ortak çıkarlarını koruma ve bölgede istikrarı sağlama açısından büyük önem taşımaktadır…

TDT üyesi ülkeler… farklı seviyelerde siber güvenlik kapasitelerine sahiptirler. Türkiye, NATO’nun bir üyesi olarak siber güvenlik konusunda önemli deneyim ve kapasiteye ulaşmıştır…

Diğer TDT üyesi ülkeler, siber güvenlik konusunda çeşitli zorluklarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Örneğin, Azerbaycan, petrol ve doğal gaz gibi stratejik kaynaklara sahip olması nedeniyle siber saldırılara karşı oldukça savunmasızdır…

Kazakistan ise büyük bir coğrafyaya sahip olmasına rağmen siber güvenlik kapasitesini henüz yeterince geliştirememiştir.

…Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan; ekonomik ve teknolojik olarak gelişmekte olan ülkeler oldukları için siber güvenlik konusunda daha sınırlı kaynaklara sahiptirler.

…üye devletler siber güvenlik konusunda iş birliği yaparak birbirlerinin tecrübelerinden faydalanabilir ve ortak tehditlere karşı daha etkin bir savunma stratejisi geliştirebilirler.

…üye ülkeler arasında… Siber güvenlik uzmanlarının yetiştirilmesi ve siber tehditlerle başa çıkabilme kapasitesinin artırılması için ortak eğitimler yapılmalıdır.

…üye ülkeleri arasında siber tehditlerle ilgili istihbarat paylaşımı yapılmalı ve siber güvenlik teknolojileri konusunda iş birliği sağlanmalıdır.

…üye ülkeler arasında siber güvenlik tatbikatları düzenlenerek siber saldırılara karşı ortak savunma mekanizmaları geliştirebilir…

…üye ülkelerin enerji, ulaşım, bankacılık ve iletişim gibi kritik altyapılarını korumak için ortak savunma stratejileri geliştirilmelidir…

TDT’nin gelecekte siber güvenlik alanındaki stratejileri, üye devletler arasında daha güçlü bir iş birliği ve ortak savunma mekanizmaları geliştirilmesine dayanmalıdır.

…üye devletlerin siber tehditlerle mücadele kapasitelerini artırmak için Ankara’da, bir Siber Güvenlik Merkezi kurulmalıdır…” (YY: Bu konuda çalışmalar yapıldığı öğrenilmiştir.)

7 Ocak 2025’de yazdığı “Türk Dünyasını Birleştiren Dijital Köprü” başlıklı yazısında da; “…Sosyal medya sayesinde Türk Dünyası artık sadece bir coğrafi kavram değil, günlük hayatımızın bir parçası…

…Şimdi her şey elimizin altında… Mesafeler artık sadece haritalarda var…

…Türk halkları arasında zaten var olan o dilsel bağ, dijital dünyada daha da pekişiyor.

…insanlar sadece konuşmakla kalmıyor işbirliği de yapıyor.

…birbirimizin gündelik yaşamını daha yakından tanıma fırsatı buluyoruz.

Belki de dijital dünyanın en büyük gücü burada: İnsanları bir araya getirme ve ortak bir amaç etrafında toplama yeteneği.

…Bir doğal afet olduğunda, dünyanın dört bir yanından gelen destek mesajları …yardım çağrıları… Sosyal medya sayesinde dayanışma artık çok daha hızlı ve etkili bir şekilde organize ediliyor…

…Sosyal medyanın beraberinde getirdiği riskler de var. Yanlış bilgi yayılımı, siber zorbalık, hatta dijital bağımlılık gibi sorunlar, tüm dünyada olduğu gibi Türk Dünyası’nda da ciddi bir tehlike oluşturuyor.

…Sosyal medya okuryazarlığına önem vermeliyiz. Bilgiyi sorgulamalı, kaynağını mutlaka kontrol etmeliyiz…

…Türk Dünyası’nın ortak değerlerini güçlendirirken, barışçıl ve saygılı bir iletişim tarzını benimsemek zorundayız…

…Gelecekte… Belki de Türk Dünyası’na özel bir sosyal medya platformu kurulur…

Sosyal medya, Türk Dünyası için eşsiz bir fırsattır. Yeter ki bu fırsatı doğru ve bilinçli bir şekilde değerlendirelim…

Çünkü biliyoruz ki, verilen mesaj güçlü olursa, köprüler asla yıkılmaz.”

Türk Birliği: Siber güvenlik yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bütün dünya ağır bir küresel krizin etkisinde. İki yıldır devam eden ve sınırların kapanmasına yol açan Covit 19 salgını hem üretimi hem de tedarik zincirini etkiledi. Devletler biriktirdiklerini halkları için harcamaya başladılar. Tabi, ak akçe kara gün içindi.

Salgının etkisi geçmeye başlamışken bu sefer de Rusya ile Ukrayna savaşı başladı. İki büyük tarım üreticisinin savaşı dünyanın dengesini bozdu. Salgın yüzünden zaten büyük zorluklarla yapılan tarımsal üretimin yetersizliğine bir de gıdaya erişim ve gıda güvenliği meselesi eklendi.

Ülkeler buğday ve gübre ihracatlarını ya durdurdular ya da sınırlamaya başladılar. Mesela dünya gübre üretiminde iki önemli ülke, Rusya ve Çin ihracatı durdurdu. Dünyanın buğday üretiminde en büyüklerden Hindistan da “gıda güvenliğine tehdit olarak gördüğü” buğday ihracatını yasakladı. Ukrayna’dan aldığımız ayçiçeği ve buğday ile Rusya’dan buğday tedariği kesintiye uğradı.

Bütün bunlar aynı zamanda gittikçe daha da sertleşen küresel güç mücadelesinin araçları hâline gelmiş durumda. Buğday ya da gübre veya doğalgazın, verilecek siyasi tavizlerin karşılığında alınabilecek olması yakın gibi görünüyor. “Basar parasını alırım” yaklaşımı artık geçerliliğini yitirdi. Yerini “dediklerimi yaparsan istediklerini sana satabilirim”e bırakıyor. 

Açlığı sınayan siyaset

Türkiye de bu krize çok kötü pozisyonda yakalandı. Hâlbuki büyük yokluk Cumhuriyetin ilk yıllarındaki çok büyük gayretlerle ve topyekûn ama planlı çalışmayla aşılmış, on yıl içinde mucizeler gerçekleştirilmişti. Tarım üretiminde büyük gelişmeler yaşanmış, tohum ve arazi ıslahı yapılmış, sulamalar sağlanmıştı. Türkiye kısa zamanda tarımda kendi kendine yeten bir ülke hâline gelmişti.

Ancak bugün tarımda ve hayvancılıkta geldiğimiz aşama oldukça sıkıntılı. Mesela buğdayda ve ayçiçeğinde neredeyse dışa bağımlı hâldeyiz. Hayvan sayısı da yarıdan aşağı düşmüş durumda. Daha önce Ortadoğu’ya canlı hayvan ihraç ederken şimdi bulabildiğimiz yerden ya canlı veya karkas et ithal ediyoruz.

Yem ve gübre üretimi büyük oranda özelleştirildi. Halbuki gübrede Türkiye’nin en önemli sorunu dışa bağımlı olması. Gübre ihtiyacının %85’i ithalatla karşılanmakta.  Özelleştirmeler sonucunda şeker üretiminde de dengeyi kuracak güç kalmadı. Bütün piyasalarda denge, “param var nasıl olsa ithal ederim” diyerek kurulmak istendi. Ama paranın her şey olmadığı da ortaya çıktı.

Beyaz et, kırmızı et, süt ve süt ürünleri, yumurta, meyve sebze üretimi hasılı nereye bakılsa orada büyük krizler görünüyor. Hem her sektörde hem de günlük hayatta, gıda üretimi ve tedariğinde kriz günbegün büyüyor.

Bu krizler nasıl aşılabilir? Ne yapılmalı ki hem küresel hem de ülke içinde yaşanan bu ağır problem ortadan kalksın? 

Kısa vadedeki çözüm bulunmalıdır. Ancak bu çözüm, hiçbir zaman geleceği daha fazla ipotek altına sokmak olmamalıdır. Zaten gelecekteki yükümüz çok fazladır. Osmanlı’nın borçlarının Cumhuriyet döneminde ödenirken ne kadar zorlandığımız ve nasıl kuruş kuruş hesap yapıldığı unutulmamalıdır. 

Ne olmalı, nasıl olmalı?

Orta ve uzun vadede Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) devreye girebilir. 

2009’da Nahçıvan Anlaşması’yla Türk Dili konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi olarak başlayan, Türk Keneşi adını alan ve son olarak Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) olan birlik, “tarımsal iş birliği” için biçilmiş kaftandır.  

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan TDT’nin üye, Türkmenistan ve Macaristan gözlemci devletleridir. İnternette kısa bir gezinti bile bu ülkelerin tarım kapasitelerini ortaya koymaktadır.

Nahçıvan Anlaşması’nda, Teşkilat’ın kuruluş amaçları arasında “tarafları halklarının yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla, eşit ortaklığa dayalı müşterek icraatlarla bölgede kapsamlı ve dengeli bir ekonomik büyüme, sosyal ve kültürel gelişimin sağlanması” da vardır. 

Önce tarım bakanlarının bir araya gelip altyapıyı oluşturarak, konuyu liderler zirvesinin gündemine alınması başlangıç için önemlidir.

Liderler zirvesinde alınacak bir karar yeterlidir. Arkasından uzmanlar devreye girerek çok etraflı bir proje çok kısa süre içinde hazırlanabilir. Su kaynaklarının yönetimi, topraklara ve coğrafyaya uygun üretim planlaması, hayvancılık kapasitesi ve planlamasıyla gübre ve yem üretimi planlaması çok kısa sürede yapılabilir. 

Bu üretimlerin ülkelerin şartlarına uygun bir şekilde dağıtılmasıyla, üretim sonrasında halkların kullanımına sunulması da organize edilerek gıda güvenliği sağlanacaktır.

Önce kendi halklarının ihtiyacını karşılayacak Türk Devletleri, daha sonra komşuları Çin ve Rusya’yla da iş birliği içinde ihracat yaparak refahlarını artıracaklardır. Türkiye bu konuda diğer pazarlara ulaşılmasında önemli bir rol de üstlenebilir.

Böyle bir iş birliği, geçmişten gelen yanlış tarım ve çevre politikalarından kaynaklanan çevre felaketlerinin etkilerini azaltacak, yenilerinin yaşanmasına da mâni olacaktır.

Türk Devletleri Teşkilatı tarımsal iş birliği üzerinde bir an önce düşünmeye başlamalıdır. 

Türkiye Türklerini modern devletine kavuşturan 19 Mayıs 1919’da başlayan istiklâl yolculuğunun 103’üncü yılında, Türk Devletleri Teşkilatı da yeni ve büyük bir hedefe gidebilecek güce sahiptir. Türk halklarının bu iş birliğine ihtiyacı vardır.

Türk Devletleri Teşkilatı ve tarımsal iş birliği yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.