Türkiye Cumhuriyeti, Türklüğü yok etmeye azmetmiş dünya güçlerini vatandan kovup çıkaran Kuvvayı Milliye’nin tabiî bir sonucudur. Türk devletinin, özellikle Batı karşısında 238 yıllık geri çekilmesi Millî Mücadeleyle durdurulmuş, Cumhuriyetin ilânı ve Türk Devrimi ile yeniden ilerleme başlamıştır.

Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadrosu, askerî başarıyla kazanılan bağımsızlığın ilelebet muhafaza ve müdafaa edilmesi için gereken atılımları yapmıştır. Bu atılımlar, Türk’ün Türk vatanında bağımsız olarak refah içerisinde yaşamasını ve döneminin büyük devletleri ile rekabet etmesini sağlamıştır.

Diğer bir deyişle Cumhuriyet; millî ve çağdaş bir devletin, hür ve eşit vatandaşları olarak, dilimizi, kültürümüzü, tarihimizi, müziğimizi, şerefle geliştirebilme fırsatı vermiştir. 20’nci yüzyıl Türklüğü bütün bu çağdaş alanlarda uluslar arası zeminde kendi temsilcilerini bu sayede çıkarmıştır.

Kendi kimliğini koruyarak devrin gereği olan modernleşme atılımını sağlayan Türk Devrimi, dünyada da inkâr edilemez bir başarı örneği olarak gösterilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Türk Devriminin alternatifi, milletin gruplara bölünerek parçalanması ve emperyalizme yem edilmesidir. Bu bölücü düşünce kendisini daha önce de kumpas davalarıyla ve sözde çözüm süreçleriyle göstermiştir.

Şu veya bu sebeple, şu veya bu bahaneyle Atatürk’e ve Cumhuriyet’e saldıranlar şunu akıllarından çıkarmamalıdırlar: Kendileri gidici, Atatürk ve Cumhuriyet kalıcıdır. Kendi köhne düşünceleriyle, iktidar imkânlarıyla bir süre daha bağırıp çağırabilirler; bir süre daha zehirli fikirlerini ortalığa saçabilirler. Fakat gelecek, köhne düşüncelerin değil, Atatürk’ün ve Cumhuriyet’in açtığı aydınlık yolda yürüyenlerin olacaktır. Bunu anlamak için çevrelerine ve yeni yetişen gençliğe dikkatle bakmaları yeter.

Cumhuriyet, Türk Aydınlanmasıdır! yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

“Lozan hezimettir!” ve benzeri saçmalıklar üretenler; Cumhuriyet’e, Atatürk ve devrimlerine kayıtsız şartsız düşmanlık yapanlar… Bunlar bir tarafta. Diğer tarafta her konuda Atatürk vecizesi arayanlar. Bulunca da bunu ispat sayanlar. Her iki kafa tipiyle de pek yol alamayız. Atatürk’ün hatırasına birincilerin mi yoksa ikincilerin mi daha çok zarar verdiği tartışılabilir. Her ikisinin ortak özelliği, “ne” olduğunu yüzeyden duyup, okuyup “niçin”e hiç kafa yormamaktır.

Genç tarih hocamız, Prof. Dr. Konuralp Ercilasun, Türk Devrimi ve Atatürk kitabında, bu fikri şöyle özetliyor: “Günümüzde devrimleri ve Atatürk’ü savunmaya çalışanların birçoğu, meseleleri ezbere ve yüzeysel bir şekilde anladığı için tam olarak neyi savunduğunu bilemiyor. Bu da çarpık yorumların zihinleri bulandırmasını kolaylaştırıyor.”

Gardrop devrimcisi mi?

Devrimler üzerine “Niçin?” diye sorup cevabını bulanlar arasında, Taha Akyol’u ve onun Medine’den Lozan’a eserini hatırlıyorum. Orada sık işittiğimiz bir ergen sorusu da ele alınıyordu: “Niçin kendi medeni kanunumuzu yapmadık da gidip İsviçre’ninkini aldık?” O güne zaman yolculuğu yaparsak “Siz, Müslüman şeriatını sürdürün ama Katolik, Protestan, Ortodoks, Yahudi azınlıklara bu sistemi uygulayamazsınız. Kapitülasyonlara geri dönün!” baskısını görüyoruz. Mesele hemen halledilmek zorundaydı ve halledildi.

Evet, kapitülasyonların en yıkıcı tarafı ekonomide millî egemenliği yok etmesi değil, eşitsiz bir hukuk vaz etmesiydi.

Prof. Ercilasun, bu derin “Niçin?”leri bütün devrimlere yöneltiyor. Yapılanların çoğunun, insanlarımızın modern anlamda eşit vatandaş olmasını hedeflediğini ispat ediyor. Eşit vatandaşın ne demek olduğunu kavramak için eşitsizlik ortamına bakmak gerekiyor. Devrimler öncesine… Birilerinin ırkı, soyu, dini, geleneği gerekçe gösterip kendilerine tabiler, mensuplar edinip devletçikler hâlinde yaşadığı döneme. Onun için mütegallibenin sarığıyla, serpuşuyla şıhlık taslayıp üstünlüğünü devam ettirmemesi gerekiyor. Kıyafet devrimin temelindeki amaç, bu kabileleri, aşiretleri ortadan kaldırmak.  Çağdaş devlette, devletle vatandaş arasında başka kademeler, bir takım mütegallibe yoktur.

Devlet her vatandaşa eşit uzaklıkta- eşit yakınlıkta

Unvanların kaldırılmasından kıyafet devrimine, halkçılık ilkesinden belediye kanununa kadar bütün ilkelerde aynı motifi görüyor Prof. Ercilasun: Çağdaş “vatandaş” anlayışının tesisi. Eşit, her biri diğerinin yerine geçebilir, bireyler… Hâlbuki mevcut toplum hiç de öyle değil. Kadınla erkeğin aynı derecede vatandaş olmadığı bir toplum. İnsanların dinlerine göre farklı cins vatandaş oldukları, ayrıcalıkların kol gezdiği bir toplum. Ercilasun’dan dinleyelim:

“Bütün bunlar [devrimler], eşit bir vatandaşlık hukuku için gerekli hamlelerdi. Burada üstünde durulması gereken husus, modern devletin eşitlik ilkesidir. Hiçbir kişiye, zümreye veya topluluğa ayrıcalık tanınamaz. Buradaki zümre veya toplulukları dar anlamda değil, her anlamda düşünmek gerekir. Bel­li bir köy, kasaba, şehir ahalisi olabilir; belli bir din veya mezhep grubu olabilir; belli bir soydan gelme veya belli bir aileden gelme olabilir; belli bir meslek grubu olabilir; belli bir partiye, derneğe veya benzeri herhangi bir sivil örgütlenmeye mensubiyet olabilir. İşte bunların hiçbirisi sırf bu mensup olduğu grup üzerinden bir mahrumiyete tabi tutulamaz veya bir ayrıcalık elde edemez.

“Modern devlet karşısında insanların tek kimlikleri, vatandaşlık­ları üzerindendir. Devletten bütün hizmetlerini bu vatandaşlık üze­rinden alırlar. Devlete karşı hakları ve sorumlulukları yine bir birey olarak bu vatandaşlık üzerindendir. Bireyleri gruplaştırarak güya onlar için daha fazla hak almaya yönelik hareketler hem toplum­daki eşitlik hukukunu bozar hem de o grup içindeki bireyin şahsi özgürlük hukukunu bozar. Bu sebeple modern devlet ile vatandaş arasında gruplaşmalar oluşturarak güya aracılık etmek isteyen in­sanlar, aslında imtiyazlı bir sınıf oluşturma hayalindeki mütegallibelerdir. Modern devlet, mütegallibelere rıza gösteremez, gösterirse devlet olma vasfını kaybeder.”

Kuvvetler ayrılığı ve meclis yoksa

Kitapta, bugüne dikkat çeken tespitler var. Yönetimin meclisçe denetlenebilirliği, hesap verilebilirlik, kuvvetler ayrılığı. Bunlar yoksa olabilecekler:

“İkinci Meşrutiyet’in ilanından Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar on yıl geçmişti. Bir Meclis kurulmuş ve iyikötü birçok olaylar olmuştu, ama meclisli bir yönetim fikri artık yerleşmişti. Padişahın yanında bir bakanlar kurulu ve meclis vardı. Yasama ve yürütme anlayışları oluşmuştu. Fakat 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandıktan sonra galip devletler, İstanbul’da komiserler bulundurmaya başladı. Yönetim bu yabancı unsurlara geçti. Görünürde padişahın atadığı sadrazam ve hükümet yürütmeyi oluşturuyor ve ülkeyi idare ediyordu. Fakat gerçekte işgal komiserleri beğenmedikleri her karar sonrasında hükümet üzerinde baskı kuruyorlardı. Böyle bir ortamda bir Meclisin bulunması işgal kuvvetleri açısından pek de istenen bir şey değildi. Çünkü Meclis, hükümetin hesap verme yeriydi. Hâlbuki işgal komiserleri baskıyla, padişaha ve hükümete istediklerini yaptırıyorlardı. Halkın temsilcileri önünde hesap verme zorunluluğu hükümette, işgal komiserlerinin isteklerine karşı bir direnç oluşmasına zemin hazırlayabilirdi. Bu sebeple işgal kuvvetleri padişaha uyguladıkları baskıyla 21 Aralık 1918’de Meclisi feshettirdiler.”

Tarihi, niçiniyle anlamak zorundayız. Yalnız olan biteni değil, olan bitenin sebebini de görmeliyiz. Ancak böyle ibret alınır ve felaketlerin tekerrürü ancak böyle önlenir.

Tarih niçinsiz anlaşılmaz yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bugün size bir kitaptan bahsedeceğim. Adı Türk Devrimi ve Atatürk.

Kitabın yazarı Prof. Dr. Konuralp Ercilasun. Tarih bilgini. 2020’de çıkan Türk Tarihinin Çağları kitabının Sunuş bölümünde İskender Öksüz’ün yazdığı gibi sadece bilen değil de. Sezen, sezgileriyle de olaylara bakarak hepsini birlikte değerlendiren bir bilgin. Bu kitapta da bu görülüyor.

Lozan’da yüzyıllardır süregelen kapitülasyonlar kalkmıştır. Kapitülasyon sadece ticarî konularda da değildir. Suç işleyen bir yabancıyı yargılamak şartlara bağlıdır. Koca Cihan Devleti, egemenliğin en önemli unsuru yargı hakkını kullanamaz bir durumdadır. Kaynakları da bol ama yine başkaları tarafından kullanılmaktadır.

Lozan’la dünyaya kabul ettirilen Türkiye, İsmet Paşa’nın dediği gibi “Mütecanis, yeknesak bir vatan”dır. Adlî, idari ve ticarî kapitülasyonlardan kurtulmuş, kendi kaynaklarını kendisi kullanabilecek bağımsız bir vatan. Değişen dünya şartlarına uyamayan bir milletin vatanı. Ama artık vatan kurtulmuş ve değişmeye hazırdı. İşte Türk Devrimi ve Atatürk bu Türkiye’nin başardıklarını anlatıyor. Başarmak için neler yaptığını, nasıl bir tarihî altyapısı olduğunu da ortaya koyuyor.

En önemlisi de “Türk devrimi, çağdaş dünya medeniyetine Türk kimliğimizle olumlu katkılarda bulunmamızın temelidir”  diyor. Bu cümle kitabın ilk cümlesi. Yani kitap bugünkü yöneticilerin ve yanındakilerin mücadele ettiği kimliğimizi vurgulayarak başlıyor.

Bilgi herkese lazım, özellikle de…

Kırgızistan Manas Üniversitesi’nde ders verirken hem Türkiye’den gelen hem de Kırgızistan ve Türk dünyasından olan öğrencilerin bütünü için farklı bir müfredatın gerekliliğini fark ediyor. Tayvan’da eğitim alırken Çin yakın tarihinde modernleşme üzerinde benzer tartışmaların yaşandığını görüyor. Bütün bunlarla birlikte baktığında da meselenin Avrupa’nın dünyanın diğer bölümüyle kopuşundan kaynaklandığını belirtiyor. Ne oldu da bu kopuş yaşandı artık doğru sorudur.

Yazar bu sorunun ve ardından gelen soruların peşini bırakmamış. Yoluna devam edip tarihin dehlizlerinde, labirentlerinde ipuçlarını aramış. Bunu da sadece bilim için yapmamış. Türklüğe duyduğu aşk hakikate sadakatle birleşince ortaya bu eser çıkmış.

Konuralp Ercilasun derslerini işlerken izlediği yolu anlatıyor. Ayrıca ilk, orta ve yükseköğrenim öğrencileri için bir yardımcı ders kitabı olarak tasarladığını da söylüyor. Dili, üslubu ve işlediği bilgiler itibarıyla doğru ancak Hoca biraz mütevazı davranıyor. Kitap aynı zamanda artık eğitimini tamamlamışlar ve Türk Milletine hizmet edecekler için de çok önemli bilgileri veren kaynak. Sadece inkılap tarihi dersleri için değil özellikle siyaset insanları için de çok ama çok önemli bir kitap.

Türk Devrimi ve Atatürk modern bir devletin nasıl olduğunu, bireylerin haklarının gruplar üzerinden arandığı takdirde yaşanacakları daha en başta ortaya koyuyor. Bunlar da egemenlik meselesi. Özellikle Türk kamuoyunun tartışmalarına bakıldığında bu konularda yoğunlaşma yaşandığı da açıkça ortada. Bireylerin eşitliği üzerine inşa edilmiş vatandaşlık yerine kimlik gruplarının ve/veya inanç gruplarının eşitliğinin tartışıldığı bir dönem yaşanıyor.

Vatandaşlık için yeni tarif, kimlik için yeni bir isim arayışları çok yakın geçmişteydi. Hâlâ da yaşanıyor. Vatandaşlık hukukunu aklın, bilimin, tarihin ve milletin gerçeklerinde aramak gerekir. Bunlar yerine ideolojik ezberlerin hapishanesinin demir parmaklıkları arkasından ne görüyorsanız onunla devlet yönetirsiniz. Hapishanenin tek bir bakış açısı vardır. Ayrıca ideolojik ezberler de kör ve sağırdır da.

Türk Devrimi ve Atatürk bu ideolojik körlüğe ve sağırlığa tedavi olabilecek bir kitap olarak ortaya çıkmış bir eser.

Son yirmi yılda yaşananlar vatanın bütünlüğünü, milletin istiklâlini tehlikeye attı. Onun içindir ki 1923’ten sonra neler olduğunu bu ülkede yaşayan herkesin bilmesi ve anlaması gerekiyor.

Bedel ödeyenlerin kurduğu cumhuriyet

İktidar değişikliği kolaydır. Demokrasi içinde bir seçim meselesidir. Ama egemenlik kılıç hakkıdır. Savaşla kurulur. Bedeli dökülen kanlardır. Egemenliğin sahipleri gücünü kılıçtan alırsa onu yıkacak başka bir kılıç mutlaka bulunur. Ancak gücünü hukuktan alır ve millete dayanırsa yıkabilecek daha üstün bir güç yoktur. Kitap, Türkiye Cumhuriyeti’ni kuranların ve devrimleri yapanların savaş hâli demeden hukuka nasıl ve ne kadar riayet ettiklerini anlatıyor. İlk iki bölümün başlığı da bunu ortaya koyuyor. Birincisi Savaş Yıllarında Hukukun Üstünlüğü diğeri Türk Anayasacılığında Halk Hâkimiyetine Doğru…

Konuralp Ercilasun Türk Devrimi ve Atatürk’te İstiklâl Harbi içinde başlayıp 1937’ye kadar süren bir devlet yapılanmasının nasıl olduğunu anlatıyor. Türk Devrimi anayasa, saltanatın kaldırılması, Diyanet teşkilatının kurulması, Şapka Kanunu, tekke ve zaviyelerin kaldırılması, alfabenin değişmesi gibi konular yanında Sümerbank, Etibank, takvim, tarım ve zirai kredi kooperatifleri gibi 41 başlıkta inceleniyor. En arkada da yasaların birbiriyle ilişkileri tablolarla verilmiş. Bu tablolar okuyucuya bir bakış açısı kazandırıyor.

Son bölüm ise devrimlerin tamamlandığı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin bugün çok da hatırlanmayan kurucu ilkelerinin tespiti ve anayasaya girdirilmesiyle ilgili. Başlığı da Anayasada Temel İlkeler. Kitabın arka kapağında bu konuda “1937’de de temel kurucu ilkeler Anayasada açıklandı ve yeni Türk devletinin mührü basıldı.” cümlesi çok dikkat çekici.

Türk Devrimi ve Atatürk’te yazılanların tamamı da dönemin çeşitli kaynaklarından incelenerek ve en önemlisi yasaların gerekçeleri ve çıkarken TBMM’de yapılan tartışmaları okuyarak yapılan değerlendirmeler. Konuralp Ercilasun da ataları gibi hukuka riayette çok hassas davranıyor.

Büyük Atatürk’ün uzağı gören hamleleriyle ileriye taşınan ve medeni milletler arasında onurlu bir şekilde var olmamıza vesile olan Türk devrimini anlatan Türk Devrimi ve Atatürk kitabı için Konuralp Ercilasun’a teşekkür ediyoruz. Ötüken Yayınevi’nden çıkan kitap 255 sayfa.

Devlete vurulan mühür: Türk Devrimi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.