Zeki Velidi Togan-ilmî hayatı, eserleri, siyasi faaliyetleri hatıralar

YUSUF AKÇURA: Zeki Bey, fazla dalkavukluk sevmediğimi bilirsiniz; samimî olarak diyorum ki sizin bu eseriniz [Türk ve Tatar Tarihi] cidden bir hazinedir.

ALPARSLAN TÜRKEŞ: Dünya ilim âleminde Orta Asya Türk tarihi üzerinde yegâne otorite olan merhum Zeki Velidî Togan, Kâzım Alöç’ün emriyle iki gün aç bırakılmış, daha sonra da başka işkencelere uğratılmıştır.

HÜSEYİN NİHAL ATSIZ: Zeki Velidî Togan, hiç şüphesiz, tarihe “büyük bir tarihçi” olarak geçecektir. Hatta genç tarihçi Yılmaz Öztuna onun için “şimdiye kadar gelmiş en büyük Türk müverrihi” tabirini kullanmıştır.

CEMİL MERİÇ: Zeki Velidî Togan, aydınlarımız arasında layık olduğu alakayı bulamamıştır.

İBRAHİM KAFESOĞLU: Zeki Velidî Togan cesaret, irade, çalışkanlık, şiddetli okuma ve öğrenme arzusu ve vatanperverlik duygusunun teşahhus ettirdiği, müstesna insanlardan biri idi.

Zeki Velidi Togan-ilmî hayatı, eserleri, siyasi faaliyetleri hatıralar

HERBERT JANSKY: Şimdi nasıl oluyor da, yıllarca sadece yaşayanın anlayıp takdir edebileceği türlü türlü zorlukların, belirsizliklerin ve kederlerin içerisinde, tutku ve özveriyle yaratan bu adam asla umutsuzluğa kapılmaksızın, her zaman neşeli, bazen ele avuca sığmaz bir şekilde eğlenceli, bazen de neşesini gösteren utangaçlığıyla, yüzünde daima sakin bir gülümsemeyle, kendini uzun süredir rahatsız eden engellemelerden kurtulup, yorulmadan tamamen işine odaklanabiliyordu?

HALİL İNALCIK: Zeki Velidî Togan, 13 Temmuz 1925’te Gazi Mustafa Kemal Paşa’yı ziyaret etti. Her ikisi de yurdunun bağımsızlığı için savaşmış, biri davasını kaybetmiş, öteki şanlı bir zaferle yurdunu esaretten kurtarmış iki Türk savaşçısı.

İSENBİKE TOGAN: Babamı tanıyanlar onun farklı tavırlarını hatırlarlar ve hatta bazen bu konularda birçok hikâyeler anlatırlar. Ama bu hikâyelerin özünde onun farklılığı, değişikliği vurgulanır. Ben, babam kendi önemine inandığı için ve kimseye benzemek zorunluluğunu hissetmediği için böyle farklı davranıyor diye düşünüyordum. Bu davranışların içindeki yalnızlık faktörünü daha yeni yeni anlıyorum.

Zeki Velidi Togan-ilmî hayatı, eserleri, siyasi faaliyetleri hatıralar

TUNCER BAYKARA: Zeki Velidî, bizlerin dünya ölçüsünde bilim adamı olmamızı isterdi. Kim ne derse desin, eğer bir yetenek varsa onun, olabileceğin en iyisi olmasını ister ve beklerdi.

MARSİL NURULLOVİÇ FARHŞATOV: O, Avrasya halklarının geçmişinin araştırılmasında yeni ufuklar keşfetmek ve kadim Türklerin varlığını soruşturmak için Şark müelliflerinin yazı denizine açılan bir Kristof Kolomb idi.

Zeki Velidi Togan-ilmî hayatı, eserleri, siyasi faaliyetleri hatıralar yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.