Dördüncü Türk Dil Kurultayı, 10 Ağustos 1942 – 14 Ağustos 1942 tarihlerinde Ankara’da, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi konferans salonunda yapılmıştır.^[1]

Dördüncü kurultay, Atatürk zamanında yapılan üç kurultaydan sonraki ilk kurultaydır. Atatürk’ün sağlığında, 1932, 1934, 1936 yıllarında ikişer yıl arayla kurultaylar yapılmıştı. Atatürk’ün hastalığı ve ölümü, arkasından ortaya çıkan dünya savaşı dördüncü kurultayın ertelenmesine yol açmış, ancak altı yıl aradan sonra dördüncü kurultay yapılabilmiştir.

Üç kurultayın İstanbul’da, Dolmabahçe Sarayı’nda yapılmasına karşılık dördüncü kurultay ilk kez Ankara’da yapılmıştır. Bunun sebebi, kurultay kitabının “Başlarken” bölümünde şöyle anlatılıyor:

“Türk Dil Kurumu’nu kuran Ebedî Şef Atatürk, Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi plânlarını gördüğü sırada, konferans salonunun kaç kişi alacağını sormuş, 600 kadar olabileceği söylenince :

-Hayır, olmaz; 1000 kişilik yapınız. Ben bu Kurultay ve Kongreleri orada toplıyacağım.^[2]

Demişti.

Hayata gözlerini yummuş olan Rahmetli Ulu Önderimizin bir vasiyet değeri almış bulunan bu buyrultuları Dördüncü Kurultay’da yerine getirilmiş oldu.” (1943: III).^[3]

İkinci Dünya Savaşı, kurultayda bir değişikliğe daha yol açtı. Bilimsel bildiriler, genel toplantıda değil komisyonlarda okundu. Savaş şartları dolayısıyla zaten “dış ülkelerden bilgin çağırmaya yol bulunama(mış) ve Dördüncü Kurultay, ulusal ölçüde, daha çok bir iş ve çalışma toplantısı olarak” açılmıştır (1943: IV).

Kurultay, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün “yüksek himayeleri altında” yapılmıştır. Esasen cumhurbaşkanı, Türk Dil Kurumunun “Koruyucu Genel Başkanı”dır.

Dördüncü Türk Dil Kurultayı’nın başkanı, Maarif Vekili Hasan Âli Yücel’dir.^[4] Yücel, aynı zamanda tüzük gereği Türk Dil Kurumu başkanıdır. Kurultayın asbaşkanları, Türk Tarih Kurumu Başkanı Şemsettin Günaltay ile Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri Memduh Şevket Esendal’dır. Kurultayın aşağı yukarı bütün yükü, Türk Dil Kurumu genel sekreteri olan İbrahim Necmi Dilmen üzerindedir.

Türk Dil Kurumu bir “cemiyet” (dernek) olarak kurulmuşsa da uygulamada resmî bir kurum gibidir. Cumhurbaşkanı, “Koruyucu Başkan” olduğu gibi devletin en üst makam sahipleri, Türk Dil Kurumunun “Genel Başkanlık Divanı”nı oluşturmaktadırlar. Kurultay kitabına göre “Genel Başkanlık Divanı” aşağıdaki kişilerden oluşmuştur:

İsmet İnönü (Türkiye Cumhur Reisi),^[5] Mustafa Abdülhalik Renda (Büyük Millet Meclisi Reisi), Şükrü Saracoğlu (Başvekil), Mareşal Fevzi Çakmak (Genel Kurmay Başkanı), Memduh Şevket Esendal (Cumhuriyet Halk Fırkası Genel Sekreteri), Hasan Âli Yücel (Maarif Vekili).

Dördüncü Türk Dil Kurultayı’na toplam 911 kişi katılmıştır. Bunlardan 727’si Kurum üyesi, 65’i Halkevi delegesi, 29’u çeşitli kurumların temsilcileri, 31’i gazeteci, 21’i Kurum davetlisi, 38’i de dinleyicidir. Kurultay kitabında katılımcıların tamamının listeleri verilmiştir (1943: V- XLV).

1942’de Türk Dil Kurumu üyesi olan 727 kişiden 429’u saylav yani milletvekilidir. 3 Nisan 1939 – 15 Ocak 1943 yılları arasındaki altıncı dönem milletvekillerinin sayısı 470’tir. Demek ki milletvekillerinin büyük bir çoğunluğu Türk Dil Kurumunun üyesi idi. Bunlar arasında,

Ahmet İhsan Tokgöz, Ahmet Kutsi Tecer, Aka Gündüz, Ali Canip Yöntem, Falih Rıfkı Atay, Fazıl Ahmet Aykaç, Fuat Köprülü, Halil Nihat Boztepe, Ebubekir Hâzım Tepeyran, Hüseyin Cahit Yalçın, Hüseyin Rahmi Gürpınar, İbrahim Alâettin Gövsa, Kâzım Nami Duru, Kemalettin Kamu, Mehmet Emin Yurdakul, Memduh Şevket Esendal, Reşat Nuri Güntekin, Rıdvan Nafiz Edgüer, Sadri Ertem, Talât Onay, Velet İzbudak, Yahya Kemal Beyatlı gibi edebiyat adamları;

Adnan Menderes, Celal Bayar, Emin Erişirgil, Hasan Âli Yücel, Hikmet Bayur, Kasım Gülek, Mahmut Esat Bozkurt, Mustafa Abdülhâlik Renda, Numan Menemencioğlu, Recep Peker, Refik Koraltan, Saffet Arıkan, Suat Hayri Ürgüplü, Şemsettin Günaltay, Şevket Raşit Hatipoğlu, Şükrü Saracaoğlu gibi o dönemde veya daha sonra ünlü olmuş siyaset adamları;

Agâh Sırrı Levent, Besim Atalay, Hasan Reşit Tankut, İbrahim Necmi Dilmen, Mehmet Ali Ağakay, Naim Hâzım Onat, Ömer Asım Aksoy, Saim Ali Dilemre gibi çeşitli dönemlerde Türk Dil Kurumunda görev üstlenmiş isimler bulunmaktaydı.

1942 yılındaki Türk Dil Kurumu üyelerinden 72’si öğretmendir. Türkçe ve edebiyat öğretmenleri yanında diğer alanlardan öğretmenler de bulunmaktadır. Ayrıca Gazi Eğitim Enstitüsü hocaları da öğretmen olarak anılmaktadır. Öğretmenler içinden bazı dikkat çekici isimler şunlardır:

Abdülkadir Karahan: Samsun Lisesi edebiyat öğretmenidir, Samsun Halkevi delegesi olarak kurultaya katılmıştır.

A.Dilaçar: Gazi Lisesi öğretmeni.

Ali Ulvi Elöve: Gazi Terbiye Enstitüsü öğretmenlerinden.

Enver Behnan Şapolyo: Gazi Lisesi tarih öğretmeni

Ferit Birtek: Harp Okulu öğretmenlerinden

Halit Fahri Ozansoy

Hâmit Sadi Selen: Gazi Terbiye Enstitüsü coğrafya öğretmeni

Haşim Nezihi Okay: Kayseri Develi Ortaokul müdürü

Hıfzırahman Raşit Öymen: Gazi Terbiye Enstitüsü öğretmenlerinden ve Maarif Vekilliği müdürlerinden

Hüseyin Namık Orkun: Gazi Terbiye Enstitüsü öğretmeni

İshak Refet Işıtman: Atatürk Lisesi öğretmenlerinden

Kenan Akyüz: Yozgat Lisesi edebiyat öğretmeni

Namdar Rahmi Karatay: Gazi Terbiye Enstitüsü edebiyat öğretmeni

Necmeddin Halil Onan: Maarif Vekilliği müfettişlerinden

Şükrü Kurgan: Gazi Lisesi edebiyat öğretmeni

Tahir Nejat Gencan: İstanbul Erkek Lisesi edebiyat öğretmeni.

1942 yılında Türk Dil Kurumu üyesi olan Türk dili ve edebiyatı öğretim elemanları ile dil bilimciler son derece sınırlıdır. Bunları o zamanki unvanları ile aşağıda gösteriyorum:

Prof. Abdülkadir İnan: Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi profesörlerinden

Prof. Ahmet Caferoğlu: Üniversite^[6] Türk Dili Tarihi Profesörü

Ali Nihat Tarlan: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Metinler Şerhi Profesörü

Fahir İz: Edebiyat Fakültesi^[7] doçentlerinden

Hamdi Tanpınar: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Profesörü

Mehmet Kaplan: Edebiyat Fakültesi asistanlarından

Melâhat Özgü: Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi Almanca doçenti

Necip Üçok: Ankara Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi asistanlarından

Pertev Boratav: Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi doçentlerinden

Prof. Ragıp Özdem: İstanbul Üniversitesi Umumi Lengüistik Profesörü

Prof. Reşit Rahmeti Arat: İstanbul Üniversitesi Türk Dili Tarihi Profesörü

Dr. Sadettin Buluç: İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Tarihi asistanı

Üyeler arasında 13 general 1 amiral de bulunmaktadır. Bunlar arasında Ali Fuat Cebesoy, Ali Fuat Erden, Kâzım Karabekir, Nuri Killioğlu, Salih Omurtak gibi isimleri zikredebiliriz.

1940’ların tanınmış idareci ve kültür adamlarından bazıları da Türk Dil Kurumunun üyesidir:

Afet İnan: Türk Tarih Kurumu Asbaşkanı

Ahmet Cevat Emre: Türk Dil Kurumu Genel Merkez Kurulu üyelerinden

Akın Karauğuz: Zonguldak Karaelmas Basımevi sahibi

Bülent Esen: Hukuk Fakültesi Medenî Hukuk Profesörü

Cemil Bilsel: İstanbul Üniversitesi Rektörü

Faik Reşit Unat: Maarif Vekilliği Millî Talim ve Terbiye Heyeti Âzası

Fuat Köseraif: Türk Dil Kurumu Genel Merkez Kurulu üyelerinden

Hakkı Tarık Us: Vakit Gazetesi sahibi

Hâmit Ongunsu: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi dekanı

Hâmit Zübeyir Koşay: Antikiteler ve Müzeler Müdürü

Hıfzı Oğuz Bekata: Çığır Gazetesi sahibi

Hıfzı Veldet: İstanbul Hukuk Fakültesi doçentlerinden

Hüseyin Nail Kubalı: İstanbul Hukuk Fakültesi doçentlerinden

İhsan Sungu: Maarif Vekilliği müsteşarı

İsmail Hakkı Baltacıoğlu: Yeni Adam Mecmuası sahibi

İsmail Hâmi Danişment: Muharrir

İzzet Melih Devrim: Anadolu Ajansı müdürlerinden

Kadri Yörükoğlu: Maarif Vekilliği Millî Talim ve Terbiye Heyeti Reisi

Kâzım İsmail Gürkan: Tıp Fakültesi profesörlerinden

Mehmet Sadık Aran: Ulus Gazetesi muharrirlerinden

Sabahattin Eyüboğlu: Maarif Vekilliği Millî Talim ve Terbiye Heyeti âzasından

Selim Nüzhet Gerçek: Derleme Müdürü

Server İskit: Matbuat Umum Müdürlüğü müşavirlerinden

Sıddık Sami Onar: Hukuk Fakültesi Dekanı – İstanbul

Prof. Şekip Tunç: Edebiyat Fakültesi profesörlerinden

Vedat Nedim Tör: Matbuat Umum Müdürlüğü başmüşavirlerinden

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Lâhey Büyükelçisi

Yaşar Nabi Nayır: Muharrir

Prof. Zeki Zeren: Tıp Fakültesi Anatomi Profesörü..

1942 yılındaki Türk Dil Kurumu üyeleri sadece Kültür adamları, öğretim üyeleri, öğretmenler ve siyaset adamlarından ibaret değildir. Teknoloji, iktisat vb. alanlarda çalışan pek çok kimse de Kurum üyesidir. Birkaç meslek ve memuriyeti örnek olarak verebiliriz: Askerî Fabrikalar Umum Müdürlüğünde teknisyen, Deniz Nakliyat Dairesi Fen Şubesi İnşa Mütehassısı, Yüksek Ziraat Enstitüsü Umumî Kâtibi, Kâğıt fabrikasında kimyager, Merinos Fabrikası Müdürü, Devlet Demiryolları fen müfettişi, Cer Dairesi Reis Muavini, Eti Bank Umum Müdür Muavini, Nazilli Basma Fabrikası Müdürü, komisyoncu, Sümer Bank Umum Müdürü, Paşabahçe Cam ve Şişe Fabrikası teknik müşaviri, İnhisarlar İstanbul Depolar Grup Müdürlüğünde eksper, İstanbul Bölge İaşe Müdürlüğü Fiyat Murakabe Şefi, Mamak Maske Fabrikası Laboratuvar Şefi, Devlet Demiryolları Yol Dairesi Reisi, Eskişehir Şeker Fabrikası Müdürü, Turhal Şeker Fabrikası İşletme Şefi, Liman İşletme Müdürü, Ticaret Vekâleti müfettişi, İzmit Kâğıt Fabrikasında Kâğıt İşletme Şefi, MTA Enstitüsü Laboratuvar Sekreteri.

1940’larda Türk Dil Kurumu üyelerinin bu kadar farklı bir görünüm içinde olması, o dönemlerde yeteri kadar yetişmiş dilci ve uzman bulunmamasından kaynaklanmaktadır. Önemli sebeplerden biri de Birinci Türk Dili Kurultayı’nda bulunanların Kurultay kararıyla üye sayılmış olmalarıdır.

Dördüncü Türk Dil Kurultayı’nda yedi bildiri, o zamanki ifade ile “tez” sunulmuştur. Bilim Komisyonlarında sunulup incelenen tezler şunlardır:

Fuat Köseraif: Türkçemiz Bükünlü müdür? (1943: 241-263).

Saim Ali Dilemre: Ulusal Eskilikler ve Türkçe (1943: 264-285).

1. Fethi Gökçaylı: Dil İnkılâbı Programı ve Gramerin Dildeki Önemi (1943: 286-305).

Vedat Örs: Türk Dilinde Islaha Muhtaç ve Islahı Kolay Bazı Noktalar (1943: 306-319).

Tahir Nejat Gencan: Nispet Eki î = -cek (1943: 320-328)

Zeki Zeren: Tıp Terminolojimizdeki Reform (1943: 329-339).

Ragıp Özdem: Terimler Hakkında (1943: 340-356).

13 Ağustos 1942 Perşembe günü yapılan kurultayın ikinci genel toplantısında komisyon raporları okunmuş ve tartışılmıştır. Komisyon raporları ve bildiriler üzerine genel kurulda yapılan uzun tartışmalar da kurultay kitabının 58-135. sayfaları ile 201-240. sayfaları arasında yer alır. Hazırlanmakta olan sözlükte yabancı asıllı kelimelerin yer alıp almayacağı, alfabede ŋ sesi için bir harf gerekip gerekmediği, Türk dilinin bükünlü olup olmadığı konularındaki tartışmalarla, üçgen, belen gibi kelimeler üzerindeki tartışmalar ilgi çekicidir.

Fuat Köseraif’in sunduğu “Türkçemiz Bükünlü müdür?” tezine bilhassa Ahmet Caferoğlu ile Reşit Rahmeti Arat’ın itiraz ettiği görülmektedir. Abdullah Battal Taymas’ın “Tatarca” tabirine itiraz ederken söyledikleri önemlidir: “Tatarca tâbiri de gayet elâstikî ve müphem bir tâbirdir; ‘Sibirya Tatarları, Kazan Tatarları, Kırım Tatarları’ v.s. gibi tâbirler vardır; Ruslar Azeri Türklerine bile ‘Tatar’ derler.” (1943: 203).

İtirazlara cevap veren Kurum Sekreteri İbrahim Necmi Dilmen’in Kurumun göreviyle ilgili şu sözleri de kaydedilmeye değer:

“Türk Dil Kurumu okulların ders idaresini üzerine almış bir müessese değildir. Türk Dil Kurumu kendi ilmî ve inkılâpçı vazifesini yapmakla meşguldür.” (1943: 69).

Dönemin “inkılâpçı vazifesi”, Tıp Fakültesi profesörlerinden Dr. Kemal Cenap tarafından hayli keskin bir şekilde şöyle ifade edilmiştir:

“Bu inkılâpta Darwin’ci mi, yoksa Lamark’çı mı olalım? Yani inkılâp yavaş mı yürüsün, yoksa hızlı ve hamleli mi? Bu meseleyi yıllardan beri evirdik, çevirdik, düşündük, taşındık, nihayet Türkün yavaşa tahammül etmiyen birlik vicdanı haykırdı: ‘Acele et, hamle yap, değiş, durmadan değiş, istikrar ölüye, hareket ve değişim canlıya yakışır, didin, tâ ki sen, bugünün ve yarının hızla değişen hayat şartlarına daha önceden uyabilesin.’” (1943: 186).

1940 başlarının inkılâpçılık ruhu, Türklük vurgusuyla birlikte yürür. Dr. Kemal Cenap’ın şiddetli alkışlarla karşılanan “Sözümü sayın ve kıymetli Başvekilimizin bir vecizesiyle bitiriyorum: Türküz, Türkçüyüz…” cümlelerinden sonra söz alan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şevket Aziz Kansu’nun şu sözleri dönemin inkılâpçılık ve Türklük anlayışını yansıtır:

“Bir ulus yapısında fertler bir yapının malzemesini kuran unsurlar gibidir. Bir yapının unsurlarını biribirine bağlıyan, kenetliyen madde nasıl, harç, çimento, demir, tel ise bir ulusu yapan fertleri de biribirine bağlıyan harç kan birliği kadar dil ve tarih birliğidir. Hattâ dil birliği bu harç içinde en dinamik unsurlardan birini teşkil eder. Dil, tarih kadar sosyal bir soya çekim (veraset) mayasıdır… Ulusal dil, ulusal edebiyatın, tarihin, düşüncenin, bilginin temelidir. Dil biyo-psikolojik bir insan olayı olduğu kadar sosyal ve kültürel bir olay olarak da ulus işidir… Türk dilini arıklamak; Türk ulusunun sosyal soya çekim mayalarından olan bu hazneye kendisine lâyık olan gelişme ve derinleşme imkânlarını vermek ve onu Türk ulusunun büyük ruh tarlası olan körpe ve genç dimağlara kutsal bir tohum gibi ekmek.” (1943: 89).

İsmail Hakkı Baltacıoğlu’ndaki Türklük vurgusu çok daha keskindir. “Ben Türk milletinden daha büyük millet tanımadığım için sordum.” diye sözlerine devam eden Baltacıoğlu konuşmasını şu sözlerle bitirir:

“Şimdi tarihin sesini daha iyi işitiyorum:

Türk! Kendine güven!

Türk! Durma, yarat!” (1943: 97, 99).

Bu sözlerdeki duygu ve düşünceler sadece çok iyi bir hatip olan Baltacıoğlu’na ait değildir. Kurultay kitabı, konuşmanın bitiminden sonra ayraç içine şu notu koyar: Bravo sesleri, şiddetli alkışlar.

Genç destan şairi Basri Gocul bir köy öğretmenidir ve Düzce delegesi olarak kurultaya katılmıştır. Söz alır ve destanından bir parça okur:

On binlerce insanın doldurduğu alanda                                                     Yurduna borçluları çağırdı, Yabgu, anda.                                                  Elele verişerek saflaştılar Batırlar,                                                            Batırlar ki ölünce mezar balballatırlar…

Gocul’un okuduğu parça kurultay kitabında tam dört sayfadır (1943: 141-146). 1940’lardan beri destanını parça parça yayımlayan Gocul’un eseri nihayet bütün hâlinde Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanmıştır: Türk Millî Destanı Oğuzlama.

Aynı zamanda Türk Dil Kurumunun da başkanı olan Maarif Vekili Hasan Âli Yücel’in kapanış konuşmasındaki şu cümleleri kurultay üyelerini daha ılımlı olmaya çağırır gibidir:

“Dil Kurumu inkılâpçı ruhiyle Türk kültürüne ve kültür adamlarına elinden gelen yardımı yapmaktadır ve yapacaktır. Onun emekleri, ilk vasfiyle unsur verici, yol gösterici ve hazırlayıcıdır. Dil hareketine tertip ve düzen vermek için var kuvvetiyle çalışan bu Kurum’un, kendi konusunda fazla duygulu oluşunu tabii bulmalısınız. Dil dâvamızın umumî karargâhı, orasıdır. Yalnız şunu da hatırdan çıkarmamalıdır ki, biz, zevkin hür oluşunu ve ilmin özgürlüğünü prensip olarak tutmakta ve yerine getirmekteyiz.” (1943: 150).

14.08. 1942 Cuma günü yapılan Üçüncü Genel Toplantı’nın saat 12 – 12.40 arasındaki “İkinci Oturma”sında, Rektör Cemil Bilsel ve 52 arkadaşının verdiği “takrir” kurultayda oylanmış ve Kurum’un “Merkez Kurulu”na aşağıdaki üyeler seçilmiştir:

Genel Sekreter      : İbrahim Necmi Dilmen (Burdur Saylavı)

Sayman                : Besim Atalay (Kütahya Saylavı)

Üyelikler              : Doktor Mehmet Ali Ağakay (Gaziantep Saylavı), Ömer Âsım Aksoy (Gaziantep Saylavı), Profesör İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Ahmet Cevat Emre, Kemalettin Kamu (Rize Saylavı), Fuat Köseraif, Naim Onat (Konya Saylavı), Hasan Reşit Tankut (Maraş Saylavı), Kutsi Tecer (Seyhan Saylavı).

Maarif Vekili Hasan Âli Yücel, tüzük gereği Merkez Kurulu’nun da başkanıdır

(1943: 142, 147).

Beşinci Türk Dil Kurultayı 1945 yılında yapılacak, o tarihe kadar Türk Dil

Kurumunu yukarıdaki kurul yönetecektir.

^[1] 1943’te basılan kurultay kitabının “Başlarken” (s. III) bölümünde yer alan “12 Ağustos 1942” tarihi 14 Ağustos 1942 olmalıdır.

^[2] Alıntılarda dönemin imlası değiştirilmemiştir.

^[3] 1943 = Dördüncü Türk Dil Kurultayı 1942 – Toplantı Tutulgaları-Tezler, 1943 Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları.

^[4] DÜZELTME: Türk Dili dergisinin 851. sayısında (Kasım 2022) yayımlanmış bulunan “Atatürk ve Türk Dil Kurumu” başlıklı yazımda, 1932’deki Birinci Türk Dili Kurultayı başkanı olarak Kâzım (Karabekir) gösterilmiştir. Doğrusu Kâzım (Özalp) olacaktır. Yanlışımı haber veren Dr. Ferhat Tamir’e teşekkür ederim.

^[5] Kurultay kitabında (s. VI) başkanlık divanı üyelerinin daha başka görevleri de belirtilmiştir; ben ilk belirtilen görevi yazdım.

^[6] 1942’de bir tek üniversite vardı: İstanbul Üniversitesi.

^[7] 1942’de bir tek edebiyat fakültesi vardı: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.

Dördüncü Türk Dil Kurultayı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bugünlerde Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki (DLT’deki) atasözleri üzerinde çalışıyorum. Türkçenin bilinen bu ilk sözlüğünde 300 kadar atasözü var. Kâşgarlı Mahmud bunları 1070’lerde kaydetmiş. Ama kim bilir bu atasözleri o tarihten de ne kadar önceye gidiyor.

Yazılması 1077’de bitmiş olan DLT’nin bugüne ulaşmış bir tek yazma nüshası var. O da Fatih Millet Kütüphanesinde. Ama Kültür Bakanlığı bu el yazmasının renkli tıpkıbasımını iki kez yayımladı. Talihli olan Türkler de bu tıpkıbasımları edindiler. Ben de o talihli Türklerden biriyim.

Yazmanın 381. sayfasına gelince çertil- fiiline rastladım. Kâşgarlı bu fiili çertildi nēŋ diye kaydetmiş. Anlamını da “nesne elden gitti” diye vermiş. Fakat asıl önemli olan bu fiil için verilen atasözü örneği:

Erdemsizden kut çertilür. O dönemde erdem sözünün “fazilet” anlamı yanında “edep” ve “marifet” anlamları da var. Kâşgarlı atasözünün anlamını şöyle vermiş: “Edebi ve fazileti olmayan kişiden devlet ve talih gider.”

Günümüzdeki “edebi ve fazileti olmayan” kişileri düşündüm. Hani devamlı bağırıp çağıran, herkesi aşağılayan, herkesle alay eden, hatta insanları tehdit eden kişileri. Bir gün söylediklerini başka bir gün yalanlayan kişileri düşündüm. O zaman atasözündeki hikmeti daha iyi anladım. Böyle kişilerden mutlaka devlet ve talih gider.

Çevremde, çevremden tepelere doğru gittikçe yükselen o sesler var ya… Tonu gittikçe yükselen o sesler… Erdemsizden kut çertilür diyor atalarımız. Kutun yani devlet ve talihin işte o erdemsizlerden nasıl çekildiğini görür gibi oluyorum.

Yazmanın 495. sayfasında anlamlı bir atasözü daha var: Küç ildin kirse törü tüŋlüktin çıkar. Küç, “zorbalık” demek, “zulüm” demek. İl ise “kapı” anlamında. Törü malum. “töre , kanun” anlamlarında. Ama bir de “insaf” anlamı var. Tüŋlük, Anadolu’da hâlâ dünlük biçiminde yaşıyor olsa gerek. Çadırın tepesindeki delik anlamında. Kâşgarlı bu atasözünün anlamını da şöyle vermiş: “Zulüm avludan girse töre yani insaf baca deliğinden (çadırın tepesindeki delikten) çıkar. Elhak doğru. Zorbalık ve zulüm geldi mi ne kanun kalıyor, ne merhamet, ne de insaf.

501. sayfaya gelince arka arkaya iki atasözüne daha rastladım ve ata ruhlarına gülümsedim: Erdem başı tıl. “Erdem ve meziyetin başı dil” imiş. Dil, üslup, dili güzel kullanmak, erdem ve meziyetin başı kabul ediliyor. Bu durumda, sakin sakin değil de bağırtı hâlinde konuşanlara ne demeli? Sürekli bağırıp çağırarak insanları azarlayanlara, aşağılayanlara ne demeli? Erdemin başı dil olduğuna göre bu sorunun cevabını da okuyucular versin. Ama ne olur ne olmaz, cevabı sessizce versinler.

Ve diğer atasözü: Yavlak tıllıg bigde kerü yalŋuz tul yig. Atasözlerinin 11. yüzyıldaki özgün biçimlerini yazıyorum. O dönemdeki Türkçeye biraz aşinalığımız olsa fena mı olur? Yavlak, “kötü” demek. Tıl, biraz önce geçti, “dil” anlamında. Tıllıg ise “dilli” oluyor. Big, “bey”in, yig de “yeğ”in o zamanki biçimi. Kelime kelime atasözünün anlamı şöyle: “Kötü dilli bey (koca) olmasındansa yalnız dul olmak yeğdir.”

Demek ki atalarımız kocanın eşine bağırıp çağırmasını, kötü sözler söylemesini hoş görmüyor. Hatta böyle koca olacağına kadın dul kalsın daha iyi, diyor. Bugün bazı kadınlarda rastladığımız “kocam değil mi, sever de döver de” anlayışından ne kadar uzak. Ne kadar medeni! Tabii gönül ister ki eşler ne yavlak dilli olsun, ne de kadınlarımız dul kalsın. Ama burada bence asıl anlatılmak istenen, kötü, aşağılayıcı, kırıcı dilin ne kadar zararlı olduğu.

Atalar çok güzel sözler söylemiş ama birilerinin erdemden de, tatlı dilden de hiç nasibi yok. Böyle olunca atalar ne derse desin!

Yazmanın 39. sayfasından bir atasözü daha alalım ve Kâşgarlı Mahmud’a hiçbir eklemede bulunmadan onun verdiği anlamı da verelim.

Tilkü, öz inke ürse uduz bolur: “Tilki kendi inine ürüse uyuz olur.” Bu, kabilesini, aşiretini, kendi ülkesini inkâr ederek ve ayıplayarak kötüleyen kimseler için kullanılır. Ben söylemiyorum, açıklama da Kâşgarlı Mahmud’a ait.

  Alay – Aşağılama – Tehdit yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Herhangi bir sözün anlamını öğrenmek istediğimiz veya sözün ne anlama geldiği konusunda tereddüde düştüğümüz zaman sözlüğe bakarız. Sözlükler bunun için vardır. Çok iyi bildiğimizi sandığımız kelimeler için de sık sık sözlüklere bakmalıyız.

Çok iyi bildiğimizi sandığımız sözlerden biri de Türk sözüdür. Bence kendi bilgimizden emin olmadan, başkalarının bilgilerini eleştirmeden önce sözlüğe baksak iyi olur. Türkçe Sözlük’ün 11. baskısında Türk sözünün tanımı şöyledir:

“1. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan halk ve bu halktan olan kimse.

  2. Dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşayan, Türkçenin değişik lehçelerini konuşan soy ve bu soydan olan kimse.”

Acaba ikinci anlam, Cumhuriyet döneminde özel olarak mı çıkarılmıştır? Bunu anlamak için de Şemsettin Sami’nin, Cumhuriyet’ten yirmi küsur yıl önce basılmış Kamûs-ı Türkî’sine bakmak gerekir. Oradaki Türk maddesini sadeleştirerek veriyorum:

“Esas olarak Asya kıtasının kuzeybatı yönünde yayılmış bulunan büyük bir millettir ki oradan çeşitli tarihlerde cihangirlik ve ülkeler fethetmek yoluyla güneye ve batıya doğru yayılarak Avrupa’nın dahi güneydoğu yönlerine sokulmuşlardır. Çeşitli şubelere bölünmüş olup İslam’dan önce ‘Uygur’ ve günümüzde (20. yüzyılın başında – ABE) ‘Çağatay’ ve ‘Osmanlı’ şubeleri edebî dile nail olmuşlardır.”

Demek ki Türkiye Türkçesinde Türk sözü, bir yandan dar anlamıyla Türkiye Türklerini ifade ederken, bir yandan da geniş anlamıyla bütün dünya Türklerini ifade ediyormuş.

Böyle şey olur mu? Yani bir sözün böyle iki anlamı olur mu? Elbette olur. Çok anlamlılık, evrensel bir olgudur ve dil biliminin önemli bir konusudur.

11. yüzyılda da Türk sözünün dar ve geniş olmak üzere iki anlamı vardı. 11. yüzyıl deyince Dîvânu Lugâti’t-Türk’e bakmamız gerektiği anlaşılmış olmalı. Kâşgarlı Mahmud Türk maddesinde aynen şöyle söylüyor: “Nuh’un oğlu Türk’ün oğullarına yüce Allah tarafından verilmiş bir isimdir.”

Burada Türk’ün geniş anlamı verilmiştir. Kâşgarlı Mahmud, Türk adının Allah tarafından verildiğini anlatan kutsi hadisi aktardıktan ve Türklerin meziyetlerini saydıktan sonra şöyle devam eder: “Onlardan ‘biri’ için de Türk denir; hepsi için de. ‘Kimsin’ anlamında Kim sen denir; ‘Türküm’ anlamında Türk men diye cevap verilir.” Burada da tek kişi söz konusu olunca “dar anlam”, Türklerin “hepsi” söz konusu olunca “geniş anlam” verilmektedir.

Kâşgarlı Mahmud eserinin giriş kısmında da “Türk”ü geniş anlamda kullanır. “Türkler aslında yirmi boydur.” der ve batıdan doğuya o zamanki Türk boylarını sayar: Beçenek, Kıfçak, Oğuz, Yemek, Başgırt, Basmıl, Kay, Yabaku, Tatar, Kırkız, Çigil, Tohsı, Yağma, Uğrak, Çaruk, Çomul, Uygur, Tangut. Kâşgarlı burada 18 boyu sıralamıştır. Birkaç sayfa sonra dillerinden söz ettiği Bulgar ve Suvar boylarıyla sayı 20’ye ulaşır.

Dîvânu Lugâti’t-Türk’te lehçeler arasındaki farklar anlatılırken “Türk” kelimesi dar anlamda kullanılır: “Gidilecek yere Türkler bargu yir derler; Oğuzlar onu barası yir’e çevirirler.” Kâşgarlı, “inci”ye Türklerin yinçü, Oğuz ve Kıpçaklarınsa cinçü dediklerini de kaydeder.

Bu durumda Kâşgarlı Mahmud çelişkiye mi düşüyor? Kıpçakları ve Oğuzları “Türk” kavramının dışına mı çıkarıyor? Hayır. Yirmi boyun içinde Kıpçak ve Oğuzları da saydığına göre onları da Türk kabul ettiği muhakkak. Ama “Türklerde böyle, Kıpçaklarda, Oğuzlarda böyle” derken “Türk”ü dar anlamda kullanıyor ve o zamanın ölçünlü (standart) Türkçesini konuşan Kâşgar ve çevresindeki Türkleri kastediyor.

Dîvânu Lugâti’t-Türk’te “Türk”ün bir anlamı daha var. Bunu da çok anlamlılığın başka bir örneği olarak kaydedelim: “Meyvelerin olgunlaşma zamanının ortasını bildiren bir edat. Türk üzüm ödi üzümün olgunlaşma vaktinin ortası, Türk kuyaş ödi gün ortası, Türk yigit gençlik çağının ortasına gelmiş genç.”

Diğer Türklerin, mesela Özbeklerin sözlüklerinde Türk sözüne ne anlam verilmiş acaba? Başka bir yazıda da ondan bahsedelim.

Türk Kavramı ve Sözlüğe Bakmak yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bakanlardan biri “Elimde öyle istihbaratlar var ki esas kanınız buna donar.” demiş. Bir takım insanlar ortalıkta bilmiş bilmiş dolaşırlar ve “Sizin bilmediğiniz şeyler var.” derler ya o hesap. Onlar derin devlettir, Allah korusun, adamı çarparlar. Neme lazım, iyi saatte olsunlar, diyelim; sonra da kulak mememizi çekiştirerek şeytan kulağına kurşun deyip parmaklarımızın sırtını ahşap bir masaya vuralım.

İstihbaratmış…  O istihbarat dediğiniz şey(ler) adam gibi çalışıp görevlerini yapsalardı üç beş çapulcu ile başlayan PKK, Türkiye’nin içeride ve dışarıda başını ağrıtan koskoca bir örgüt hâline gelir miydi? Binlerce şehide, trilyonlarca paraya mal olan bir canavar hâline gelebilir miydi?

Televizyonlarda PKK ağzıyla konuşan bazı insanlar o istihbarat dediğiniz yerlerden, hem de en üst basamaklarından çıkmadı mı? Oslo’da PKK liderleriyle müzakere edenler oraların adamları / kadınları değil miydi?

İstihbarat dediğiniz o yerlerin çok derin politikaları sayesinde burnumuzun dibinde, Irak’ın kuzeyinde peşmergeler devlet kurmadı mı? Yine onlar sayesinde PKK örgütleri, şimdi de Suriye’nin kuzeyinde başımıza dert olmadı mı? Bunların lideri Salih Müslim’i hangi çok bilmişler İstanbul’da ağırlıyordu?

İstihbarat dediğiniz, daha başlangıçta bunların tozunu attırırdı. Daha başlangıçta, Irak’ta ve Suriye’de inlerine girer, onları parçalar ve dağıtırdı.

Türkiye’de doğru dürüst bir istihbarat olsaydı, ne Irak’taki ne Suriye’deki Türkler / Türkmenler sahipsiz kalırdı. Üç beş çapulcunun eline silah alıp devlet kurmaya kalkıştığı yerlerde Türkler öksüz ve sahipsiz bırakılmasaydı Soçi’de, Astana’da, Cenevre’de ve daha bilmem nerelerde her hâlde onlar da müzakere konusu olurlardı. Bizim istihbaratımızın en büyük marifeti, herhangi bir solcu veya ülkücü derneğe, dergiye kimler girip çıkıyor diye kapı önündeki sokağa simitçi kılığında adamlar yerleştirmektir.

Hakkını yemeyelim, Atatürk döneminde başlayan Hatay meselesinden sonra bir tek yerde istihbaratımızın başarısı vardır: Kıbrıs’ta. Şimdi onu da yele vermeye çalışıyorlar.

Kuzey Afrika ülkelerinde Türk aslından geldiklerini bilen milyonlar var. Doğru dürüst bir istihbaratımız olsaydı bu ülkelerde çoktan Türkiye sempatizanı gruplar meydana gelir ve bu gruplar o ülkelerin siyasetlerinde etkili olurlardı.

İsterseniz FETÖ meselesine hiç girmeyelim. Öyle bir istihbaratımız var ki yıllarca soru çalıp orduya sızan bir şebekeden haberi olmamıştır. Hem de on yıllarca. Polise, orduya, adalete yıllarca, on yıllarca sızılmış ama bizim istihbaratımız bunlardan haberdar olmamıştır. Belki de olmuştur da kim bilir, çok derin bazı denge hesaplarıyla durumu idare etmişlerdir.  Öyle ya, sosyalist gençlerin içlerine elemanlar sokarak önce onları kışkırtmak, sonra da üstlerine çökmek az buz başarı sayılmaz. Hele denge olsun diye ülkücülerin de üzerine çökmek, çok derin denge hesaplarına dayanmıyorsa nasıl açıklanabilir?

Bugünlerde yüzlerce muvazzaf subay FETÖ mensubu diye gözaltına alınıyor. Hemen her gün büyük operasyonlar yapılıyor; gözaltına alınanların, tutuklananların sayıları karşısında parmaklarımızı ısırıyoruz.

Şimdi… Binlerce subayın fiilen katıldığı bir darbeden haberi olmayan istihbaratlar. Binlerce, belki on binlerce polis, subay ve adliye mensubunun içinde bulunduğu bir örgüt ve bunlardan haberi olmayan istihbaratlar… Yoksa göz kapaklarınızın altını çekiştirip “Siz öyle zannedin.” mi diyorsunuz? O zaman çok daha büyük bir vebal altında olmaz mısınız?

   İstihbaratmış…                                                                                                                yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Ozan Arif, Türk halk şiiri geleneğinin son temsilcilerinden biridir. Daha çok ülkü ve ülkücü çilesinin şairi olarak tanınmıştır. Bu niteleme elbette ona layıktır ama bence onu anlatmaya yetmez. Onu sadece ülkünün ve ülkücülüğün şiirini yazan, türküsünü söyleyen bir ozan olarak değerlendirmek biraz ona haksızlık etmek olur. Ozan Arif, Türk halk şiirinin son dönemine damgasını vuran şairlerden biridir.

Tabii ki Ozan Arif, ülkücü bir şair olarak tanınmaktan şikâyetçi olmamıştır. Fakat aradan belli bir zaman geçtikten sonra onun şiirleri eminim ki ülkücülük çerçevesinin dışında da değerini bulacaktır.

“Alamancılık” olarak dilimizde karşılık bulan 1960 sonrası işçi göçü, Anadolu’dan milyonlarca insanı Avrupa ülkelerine sürükledi. Oralarda, öncelikle sosyolojinin konusu olması gereken Türk yerleşimleri oldu. Gurbetçilerin kendilerine göre yaşama tarzları oluştu ve elbette müzikleri ve edebiyatları da oluştu.

Ozan Arif’i 12 Eylül fırtınasının Avrupa’ya savurduğunu biliyorum tabii. O, birçok ülkücü gibi mücadeleyi Avrupa’da sürdürmek isteyenlere katıldı. Daha doğrusu katılmak zorunda kaldı. Ama savrulduğu yer, kendinden önce ve kendinden sonra, şu veya bu sebeple milyonlarca Türk’ün de savrulduğu yerdi ve Arif de onların içinde yaşadı; gurbet duygusunu, vatan hasretini onlarla birlikte yaşadı; onların sesi, onların sazı oldu.

Yıllar var hasretim yarana dosta

Isıcak bir çorba görmedim tasta

Sana sağlam geldim, eyledin hasta

Zıkkım olsun paran pulun Almanya

mısralarında sadece kendisinin değil bütün Alamancıların hasreti vardır. Arif onların dilinden konuşmaktadır. Onlar gibi ısıcak demektedir, onlar gibi ürüşvet demektedir. Onlar gibi aha, ula, babo demektedir. Alamancıların dilleri üzerinde çalışan meslektaşlarım da gözlemişlerdir; Türkiye’deki değişmeler oralara ya hiç varmamıştır, ya da çok geç varmıştır. Biraz da yabancıların içinde kaybolmamak için, erimemek için, Anadolu’da yaşadıkları köyün, kasabanın âdetlerine, dillerine, konuşma tarzlarına sıkı sıkıya sarılmışlardır. Ozan Arif’in kullanımlarında, kelimelerinde de kendilerini bulmuşlardır.

Tahir ile Zühre, Âşık Garip gibi halk hikâyelerini bilenler, Erzurum’da, Kars’ta hâlâ canlı olarak yaşayan âşıklık geleneğini bilenler, âşıkların ellerinde sazlarıyla nasıl şehir şehir, kasaba kasaba dolaştıklarını, köy meydanlarında, şehir ve kasabalardaki kahvehanelerde saz çalıp şiir söylediklerini, başka âşıklarla atıştıklarını bilirler. Ozan Arif işte bu âşıklık geleneğinin modern bir temsilcisi gibidir. 20. yüzyılın ve şartların getirdiği önemli bir farkla. Eski âşıklar, Anadolu’yu, bazen de Azerbaycan, Irak, Suriye gibi komşu bölgeleri gezerlerdi. Arif ise Anadolu’yu şehir şehir, kasaba kasaba dolaştığı gibi Avrupa ülkelerini, Amerika, Kanada, Avustralya gibi yeni dünya ülkelerini de dolaşmıştır. Elinde sazıyla ve o coşkun sesiyle. Bir fark daha var tabii. Kahvehanelerin yerini büyük konser salonları almıştır.

On bir yıllık gurbet hayatından sonra vatanı da değişmiş görür:

Vatan için, millet için döğüşmüş

Mana için madde ile boğuşmuş 

İnsanlarda bile ölçü değişmiş

Bozulmaz dediğim kişi bozulmuş 

Baştakiler ne yaparsa elbette

Aynısını yapacaktır millet de

Ah Arif ah, vatanımız cennet de

Ve lakin balığın başı bozulmuş.

Hem ülkesi, ülkesinin insanı hakkında, hem de O toprakta, sen zindanda, ben sürgün dediği ülküdaşlarının bazıları hakkında derin bir hayal kırıklığına uğramıştır:

Arif’im, yıkılmış şehir gibiyim

Tadım yok, tuzum yok, zehir gibiyim

Yatağına küskün nehir gibiyim

Akıyorum ama sen gel bana sor!

Türkeş’in kabri başındaki duygularını anlatan bu mısralar bir feryattır. “Yatağına küskün nehir” benzetmesi, şair duygusunun taşmasıdır.

Ozan Arif birkaç albümde ve kitapta kalmamalıdır. O bir devrin gür sesidir; bütün şiirleri yayımlanmalıdır. Halk edebiyatı kürsülerimizin de tezlerle onu değerlendirmesi gerektiğini düşünüyorum.

Ozan Arif ülküdür, Ozan Arif çiledir, Ozan Arif gurbettir, Ozan Arif isyandır ve Ozan Arif son elli yılımızın gür sesidir.   

Ozan Arif’in şiiri yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

28 Ekim 2018

Anayasanın 66. maddesinde “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.” denildiğini bilmiyor musunuz? Türkiye Cumhuriyeti Devletinin temel kanunu olan Anayasanın bu maddesine göre bütün etnik unsurların Türk kabul edildiğinin farkında değil misiniz?

Ne diye hâlâ Türk, Kürt, Çerkez, Abaza… deyip duruyorsunuz? Anayasanın, tekrar ediyorum ANAYASA’nın bu maddesine göre bütün vatandaşların adı Türk’tür; onları ne diye Türk, Kürt, Çerkez, Abaza… diye ayırıyorsunuz? Sonra da, bütün etnik unsurları, anayasanın bu maddesine dayanarak Türk kabul edenleri ayrımcılık yapmakla suçluyorsunuz?

Türkiye Cumhuriyeti Devleti Anayasasının 66. maddesinde yazılı “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan” bütün etnik unsurları Türk kabul edenler birleştiricidir; bu maddeye rağmen Türk’ü, etnik unsurlarla bir arada sayanlar ayrımcıdır.

Burası Türkiye Cumhuriyeti Devletidir. Bu devlet, şu veya bu etnik unsurun değil, Türk milletinin devletidir. Türk milletinin, -anlamayanlar, anlayamayanlar, anlamak istemeyenler için bir daha söyleyeyim- Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan Türk milletinin devletinde deTürkçülük yapılır; vatandaşlar yapmasa bile devlet Türkçülük yapmak zorundadır.

Türkçülük, Türk’ü sevmek, Türk’ün yükselmesini istemek demektir. Anayasa Türk’ün ne olduğunu tarif etmiştir. İşte anayasanın tarif etmiş olduğu o Türk’ü sevmenin ve yükselmesini istemenin adı Türkçülüktür. O hâlde çok açıktır ki devlet, devlette yöneticilik makamına gelenler, Türkçülük yapmak zorundadır. Yani anayasanın tarif ettiği Türk milletini sevmek ve onu yükseltmek isteği taşımak zorundadır.

Bu devletin adı Türkiye Cumhuriyeti Devletidir. Ve bu devlet Türklerin devletidir. Anlamayanlar, anlayamayanlar, anlamak istemeyenler için tekrar söylüyorum, “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan” Türk milletinin devletidir. Dolayısıyla bu devlette Türkçülük yapılır; şuculuk buculuk yapılamaz. Çünkü -tekrar etmek zorundayım- anayasanın 66. maddesine göre, o saydığınız etnik unsurlar da Türk’tür ve onlar da Türkçülük yapmalıdırlar.

Bazıları anayasaya rağmen “Hayır, biz etnik unsur değil, ayrı milletiz.” mi diyorlar? Elbette onların bu düşüncelerini değiştiremeyiz. Ama Türkiye’de bir ayrı millet davası gütmelerine de müsaade etmeyiz. Siz, devleti yönetenler, siz müsaade etmemelisiniz. “Bu ülkede şuculuk buculuk yapılmaz, sadece Türkçülük yapılır.” demelisiniz.

İkide bir tek tek… diye sayıyorsunuz; tek devlet, tek millet… Niçin diliniz varmıyor? Bu milletin adı “tek millet” mi? Anayasayı görmüyor musunuz? Okuyamıyor musunuz? Yoksa anlayamıyor musunuz? Orada milletin adı açıkça “Türk” diye yazılı değil mi? “Türkiye’de ne kadar etnik unsur varsa hepsine tek millet” diyorsunuz da niçin “hepsine Türk milleti diyoruz” demeye diliniz bir türlü varmıyor?

Hiçbir devletin yöneticisi, devletinin kuruluş dönemi için “eskimiş, geride kalmış, köhne” demez. Çünkü şu anda yönettiği devletin, o kuruluş döneminin bir devamı, bir neticesi olduğunu bilir. Bu bir bakıma bir insanın babasını, dedesini sevmesi gibidir. Babamızın, dedemizin bilinmesi, nesebimizin sahih olduğunu gösterir.

Devletler ileriye, daha ileriye bakarlar ama elbette belli gelenekler üzerinde yükselirler. Millî bayramlar bir gelenektir, yas günleri bir gelenektir, belli zaman ve yerlerde İstiklal Marşı’nın okunması bir gelenektir. İlkokullarda ANDIMIZ’ın okunması da kuruluş dönemlerine dayanan bir gelenektir.

Kavramları birbirine karıştırmayınız. “İstiklal Marşı” başka bir kavramdır, “ant” başka bir kavramdır. İstiklal Marşı, ant değil, adı üstünde İstiklal Marşı’dır.

 SON SÖZ: Türkiye Cumhuriyeti Devletini yönetenler, Türk’ü sevmek, Türk’ü yükseltme isteği taşımak, yani Türkçü olmak ZORUNDADIR. 

Siz Anayasayı tanımıyor musunuz? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Önce Ahmet Takan’ın 18 Ağustos 2018 tarihli yazısından öğrendik. Takan, Gürsel Tekin’in verdiği bilgileri aktarıyor: Birleşmiş Milletler Etnik Ayrımcılıkla Mücadele Komitesi’ne göre Çin’de bir milyondan fazla Uygur toplama kamplarında gözaltında tutuluyor. İki milyondan fazla Uygur da siyasi kamplarda günlük eğitime maruz bırakılıyor. Sözcü’deki  20 Ağustos tarihli yazısında Zeynep Gürcanlı da aynı bilgileri tekrarladı.

Türkiye, Çin ile iş birliği yapacaksa ve bu iş birliği Türk devletinin onuruna yakışır bir temel üzerine oturacaksa Uygur Türklerine yapılan muamelenin dile getirilmesi şarttır.

Oğuzname’ye göre Uygurlar, Oğuz Han’ın ad verdiği Türk boylarından biridir. Oğuz Kağan Destanı’nda da Oğuz, “Men Uygurnıng kaganı bola-men. (Ben Uygurların kağanıyım.)” demektedir.

8. yüzyılda Kök Türkler Orhun ırmağı boylarında otururken, Uygurlar da Selenge boylarında yaşıyorlardı. Türk devletinin yönetimi, 745 yılında Kök Türklerden Uygur Türklerine geçmiştir. 760’larda Uygurlar, Çin’in iç işlerine karışacak kadar güçlenmişlerdi. 840’tan sonra Turfan ve Kansu’da hanlıklar kurdular. Önce Mani sonra Burkan (Buda) dininde birkaç asır yaşayan Uygur Türkleri, Doğu Türkistan’da ticaret, kültür ve sanatta çok ileri giden yerleşik bir medeniyet kurdular. Onlardan bize Uygur harfleriyle yazılmış yüzlerce kitap, binlerce belge kaldı. 1070’lerde Kâşgarlı Mahmud, “Türklerin yazısı budur.” diyerek Uygur harflerinin listesini verir.

Doğu Türkistan’daki Uygurlar 1209 yılında gönüllü olarak Çengiz Han’a katıldılar ve bu büyük Türk-Moğol imparatorluğunun bürokrasisini kurdular. Ebulgazi Bahadır Han Şecere-i Türk’te şöyle der (Biraz Çağatay Türkçesi okuyalım):

“Uygur halkında Türkî tili okugan kişiler köp bolur irdi (çok olur idi). Defterdarlıknı ve dîvan hesablarını yahşı bilürler irdi. Çingiz Hannıng nebîrelerining (torunlarının) zamânıda Mâverâünnehr’de ve Horasan ve Irak’da dîvanlar ve defterdarlar barçaları (hepsi) Uygur irdi (idi).”   

Kendisi de Çengiz soyundan bir han olan Ebulgazi Bahadır Han’ın anlattığı bu olgu, Uygur yazısını Moğolların da millî yazısı hâline getirmiştir ve Moğollar 1941’e kadar bu yazıyı kullanmışlardır.

Çengiz Han’dan sonra Doğu Türkistan, Çağatay Han’ın payına düştü. Tuğluk Temür Han’ın 1350’lerde Müslüman olmasıyla Uygurlar arasında Müslümanlık hızla yayıldı. Çağatay Hanlığı’ndan sonra Doğu Türkistan, Temürlüler, Şibanlılar (Şeybaniler) ve çeşitli hanlıklar tarafından yönetilmiş, 1760’larda Çin tarafından istila edilmiştir.

Bugünkü Uygur Türklerinin tamamı eski Uygurlardan gelmez. Bir kısmı da Karahanlıların, Karahanlıları oluşturan Karluk, Yağma, Çigil ve Tohsı Türk boylarının çocuklarıdır. Bu demektir ki Türklerin Müslüman olmasını sağlayan Satuk Buğra Han, ilk Türk siyasetnamesi Kutadgu Bilig’i yazan Yusuf Has Hâcib, ilk büyük Türk sözlüğünü yazan Kâşgarlı Mahmud da Uygurların atalarıdır. Bu isimlerin hepsinin mezarı Kâşgar civarındadır. Ali Şir Nevayi’nin babası Kiçkine Bahadır da bir Uygur Türk’ü idi.

1760’lardaki Çin istilasından sonra Uygur Türkleri sayısız isyanlarla bağımsızlık savaşları verdiler. Yakup Han’ın mücadelesi 1866’da başarıya ulaşmış ve onun kurduğu, 1866-1877 arasındaki bağımsız Türk devleti birçok ülke tarafından tanınmıştır. Doğu Türkistan Türkleri 20. yüzyılda da iki kez bağımsızlık kazandılar. 1933-1934’te ve 1944-1949’da. Birincisi Çin ve Komünist Rusya’nın iş birliğiyle, ikincisi Kızıl Çin tarafından yok edildi. Mao yönetimindeki Komünist Çin döneminde milyonlarca Uygur ve Kazak Türk’ü katledilmiştir.

Uygurların Türkiye’ye sığınabilen efsanevi liderleri Mehmet Emin Buğra ile İsa Yusuf Alptekin ömürleri boyunca Doğu Türkistan davasını dünyaya tanıtmak için çalışmışlardır. Bugün de Türkiye’de pek çok Uygur ve Kazak Türk’ü yaşamakta ve Doğu Türkistan davası için çalışmaktadırlar.

Türkiye, Çin ile yeni ilişkiler kurmayı düşünürken bu tarihî arka planı ve bugün de yaşanmaya devam eden faciaları göz ardı edemez. Üniversitelerin ve bağımsız kuruluşların “Doğu Türkistan” adıyla düzenledikleri konferansları, Türkiye’deki Çin elçilik ve konsolosluk görevlilerinin uyarılarına uyarak iptal eden, TRT’de “Doğu Türkistan” adının kullanılmasına izin vermeyen Türkiye, Çin ile nasıl onurlu bir ilişki kuracak, doğrusu çok merak ediyorum.      

UYGURLAR yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

19 Ağustos 2018

Elbette Türk milliyetçiliği. Türk adını anmadan, Türk’e uzak durarak Türk milliyetçiliği olur mu? Devamlı “bu millet, milletimiz, İbrahim milleti” diyerek Türk milliyetçiliği olur mu? Sürekli “Türk Kürt, Boşnak, Çerkez…” diye sayarak, yani Türk’ü de etnik unsurlardan biri kabul ederek Türk milliyetçiliği yapılır mı? Anayasa’nın “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür.” maddesi ortada dururken Türk’ü etnik gruplardan biri kabul eden, böylece Türk milletini parçalayan bir anlayışla Türk milliyetçiliği yapılabilir mi?

Türkiye’deki milliyetçilik, Türk milleti kavramı üzerine kurulu olan bir milliyetçiliktir. Anayasaya göre de bütün vatandaşlar Türk’tür. Aslında sosyolojik olarak da böyledir. Hepimizi birleştiren ortaklıklar bizi Türk yapmaya yeter. Türk milletini oluşturan unsurlardan bir veya ikisinin eksik olması, bir kişiyi Türklükten çıkarmaz. Çünkü o bir iki farklı unsura karşı birçok ortak unsur vardır.

Tarih, dil, soy, kültür, coğrafya, ortak çıkarlar, ortak bir gelecek ülküsü… Bunlar bizi Türk yapar. Din, kültürün içinde olmakla birlikte onu da ortak unsurlar arasında ayrıca sayabiliriz. Bunlardan birinin veya ikisinin eksikliği, mesela dilin, mesela dinin eksikliği, bizi neden Türklükten çıkarsın? Diğer ortaklıklarla biz Türk’üz.

Elbette bir insan bu unsurlardan birinin veya ikisinin eksikliği sebebiyle kendisini Türk kabul etmeyebilir. Ama eğer o insan bu devletin vatandaşı ise kendisini mensup saydığı milletin milliyetçiliğini yapamaz, ayrılıkçılık güdemez.

Bugünkü sıkıntılarımızdan biri, bazı kişilerin kendilerini Türk saymamalarından kaynaklanmaktadır. Fakat bundan da önemlisi, Türk Devletini yönetenlerin de onları ayrı milletlermiş gibi kabul etmeleri ve “Türk, Kürt, Laz, Çerkez…” diye konuşmalarıdır.

Geçenlerde görmüş geçirmiş bir iş adamımızla sohbet ediyorduk. Bir ara “Biz” dedi, “her sabah, Türk’üm, doğruyum, çalışkanım…” diyerek Türk olduğumuzu öğrendik.” Şimdi ise çocuklarımız andımızı okumuyorlar. Daha doğrusu, yöneticiler tarafından andımız kaldırıldı. Şimdi bu yöneticilere milliyetçi diyebilir miyiz? Veya onlar kendilerine milliyetçi derlerse biz buna inanabilir miyiz? Andımızı okullardan kaldıran, “Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözünü sildiren ve bu sözden rahatsızlıklarını dile getiren, milliyetçiliği ayaklar altına almaktan bahseden insanlara milliyetçi denebilir mi? Bunları destekleyen, kişi, grup, dernek ve partiler eğer gerçekten bunların ve kendilerinin Türk milliyetçisi olduğuna inanıyorlarsa, inanmaya devam ediyorlarsa ya milliyetçilik anlayışlarını gözden geçirmelidirler, ya da akıl sağlıklarını kontrol ettirmelidirler.

Yanılıyor muyum? Milliyetçiliği ayaklar altına almaktan bahseden bir insana milliyetçi diyorsak zihnimizde bir bulanıklık var mı diye düşünmeli değil miyiz? “Türk’üm, doğruyum…” diye başlayan andımızdan rahatsız olanları Türk milliyetçisi sayıyorsak aklımızı kontrol etmeli değil miyiz?

Bazılarında bir 15 Temmuz miladı var. 15 Temmuz’da dinî bir cemaat darbe yapmaya kalkıştı. Tabii ki hain, tabii ki birilerinin maşası. Ve fakat?… Binlerce subayın fiilen katıldığı darbeden haberi olmayan bir istihbarat ve bir yönetim kadrosu. Yoksa bizzat kendilerinin ifade ettiği gibi onlarla iş birliği yapan mı desem? FETÖ’de aldananlar, PKK’da aldananlar…

Şimdi bir de herkese hain demek modası çıktı ya; aldananlar ve aldananlara aldananlar milliyetçi oldu; aldanmayanlar, FETÖ’ye ve PKK’ya her zaman karşı olanlar hainlikle suçlanır oldu.

Türk milliyetçiliğinin en büyük sloganı şimdi nedir, biliyor musunuz? Hiç aklınıza gelmeyecek olan cevabı vereyim: Rabia. Evet, Arap meydanlarından devşirilmiş bu slogan şimdi milliyetçiliği ifade etmek için kullanılıyor. Birileri de “beka” diyerek onlara destek oluyor, onları kutluyor.

Yine akıl sağlığımızı koruyarak düşünelim. Türk devletinin bir beka sorunu varsa bunun sorumlusu kim? Neredeyse yirmi yıldır yönetimde bulunanlar mı, yoksa yıllardır yönetim yüzü görmeyen partiler ve dernekler mi? Mesela Kanarya Sevenler Derneği, ülkede bir beka sorunu yaratmış olabilir mi?

Ağızlarını hain diye açan parti liderleri ve soğukkanlı kutlamalarda bulunan dernekler bir de bu soruları sorarak milliyetçiliklerini sınamalıdırlar.

Nasıl Bir Milliyetçilik? Ahmet B. Ercilasun yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

 Herkes Papaz Brunson ile meşgul. Bu adam, Türkiye’de ajanlık faaliyeti yaptığı iddiasıyla mahkemelerimizde yargılanıyor. ABD de “Adamın suçu yok, gönderin.” diye baskı yapıyor. Ülkemizin yöneticileri de bir yandan “Türk mahkemeleri bağımsızdır.” diyor, bir yandan da görüşmeler için ABD’ye heyet gönderiyor.

Rahim Cavadbeyli ise bir Azerbaycan Türk’ü. Daha doğrusu Güney Azerbaycan’dan. Tebrizli. Dört yıldan beri Türkiye’de yaşıyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Ofisi’nin gözetiminde. Yani “özgürlüğüne yönelik bir tehdit ile karşı karşıya kalacağı bir ülkeye gönderilemez.”  Statüsü böyle ama Cavadbeyli, 02 Ağustos 2018 Perşembe günü sorgusuz sualsiz gözetim altına alındı ve İran’a iade edilmek üzere Van ilindeki bekleme kampına gönderildi. İlkel ve zor şartlarda orada bekletiliyor. İran’a gönderilirse ne olacağı belli değil.

Bütün basın Brunson diye yatıyor, Brunson diye kalkıyor ama İranlı bir Türk’ün durumundan hiç kimse haberdar değil. Rahim Cavadbeyli, İran yönetimi için sakıncalı ve şimdi oraya gönderilme tehlikesi ile karşı karşıya. Dört yıldır Türkiye’de güven içinde yaşıyordu. Üstelik Birleşmiş Milletler mültecilik statüsü taşıyor.

Rahim ile bizim ne ilgimiz var? Önce Türk olduğu için ilgimiz var. Sonra Türk kültürü ve edebiyatıyla uğraştığı için ilgimiz var. Nasıl mı?

Edebiyata az çok yakınlığı olanlar Emine Işınsu adını herhâlde duymuş olmalılar. Onun romanlarından ikisi Çiçekler Büyür ve Cumhuriyet Türküsü. Şimdi bu kitaplar Çiçekler Böyüyer ve Cumhuriyet Mahnısı oldu. Rahim sayesinde Bakü’ye taşındı, Azerbaycan Türkçesine aktarıldı ve yeni isimleriyle orada basıldı. Cavadbeyli daha birçok eserin Azerbaycan ve İran’da, hatta Kerkük’te basılmasını sağladı. Biz bunun için Rahim’i tanıyor ve seviyoruz. Yakın Türk Dünyası arasında köprüler kuruyor. Şimdilik yakın Türk Dünyası. Daha sonra belki de biraz daha uzaklara açılacaktı. Ama işte şimdi Van’da bir kampta bekletiliyor. İran’a iade edilirse ne olacağı belli değil.

Tuhaf bir ülke olduk. Burnumuzun dibindeki adalarda fiilî durum yaratılır, adalar işgal edilir, sesimizi çıkarmayız. Putin, Kırım’ı işgal eder, sineye çekeriz. Çin zulmünden kaçan Uygur Türklerini günlerce hava alanlarında bekletiriz. Türk vatandaşı Uygurların Doğu Türkistan ile ilgili faaliyetlerine yasak koyarız. Irak’tan, Suriye’den gelen Türkmenler bin bir sıkıntı çeker, milyonlarca Arap ellerini kollarını sallaya sallaya Türkiye’de dolaşır, her türlü hizmetten parasız yararlanır.

Bütün bunlar tuhaf değil mi? Kendimizi Türk hissetmiyor muyuz? Yoksa Arap mı hissediyoruz? Nedir bu Türk’e karşı, Türk olana karşı tutumumuz? Hani Türk misafirperverdi, civanmert idi, kendisine sığınanı düşmana iade etmezdi. Diziler filan çeviriyoruz, Türk’ün bu vasıflarını göstermek için. Fakat sıra uygulamaya gelince hiçbir devlete gücümüz yetmiyor. Çin elçiliği veya bir konsolosluk görevlisi “Şu toplantıyı Doğu Türkistan adıyla yapmayın.” diyor; hemen emniyetten veya ilgili kurumun yönetiminden haber geliyor, toplantı engelleniyor. Bu, bir devletin onuruna yakışır mı? Başka devletlerle onurlu, haysiyetli ilişkiler kurmayı ne zaman öğreneceğiz? İran bastırdı, tut, gönder Cavadbeyli’yi. Bu insan BM gözetiminde olduğu gibi bizim de haysiyetimizdir, şerefimizdir. Eğer bir suçu varsa o zaman yargılarsınız, Van’daki kampa göndermek ne oluyor?

Doğrusu bizim istihbarat organlarımıza da şaşıyorum. Bir bakıyorsunuz, istihbaratın en yüksek makamlarına gelmiş kişiler televizyonlarda PKK ağzıyla konuşuyor; Oslo’da PKK liderleriyle müzakereler yapıyor. Bir bakıyorsunuz bazı istihbarat elemanlarımız İmralı’dan Kandil’e mektup taşıyor.

Güvenlik teşkilatlarımızın Türklüğe ve devlete bağlı, çağdaş yöntemlerle çalışan kurumlar olmasını hepimiz arzu ederiz. Güvenlik mensuplarının çoğunun da böyle olduğuna inanıyoruz. Ama işte belki kendilerine bağlı olmayan, daha yukarılardaki bir takım makamlardan gelen böyle tuhaf uygulamalar da var.

Rahim Cavadbeyli bir Azerbaycan Türk’üdür ve Türk’ün şefkatini görmeye hakkı vardır.  

Rahim Cavadbeyli Bir Azerbaycan Türk’üdür yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

5 Ağustos 2018

Millî Eğitim Bakanlığı’na eğitimci bir kişi tayin edildiği için bugünlerde eğitim çok konuşulur oldu. Türkiye’yi yönetenlerin niyetlerinin ne olduğunu çok iyi bildiğim için ve zaten bu niyet ayan beyan ortada olduğu için şu veya bu tayinden umutlanacak değilim. Varsın bazı safdiller umutlansınlar. Ben ve benim gibi düşünenler gidişin nereye doğru olduğunu çok iyi görüyoruz. Görüyor ve uyarıyoruz. Sarıklı, çarşaflı, peçeli yürüyüşlerin ne anlama geldiğini de çok iyi biliyoruz.

Evet durumu görüyorum ama yine de bazı yanlış anlayışları düzeltmek ihtiyacını duyuyorum. Söz konusu edeceğim iki yanlış düşünce, sadece bugünkü yöneticilerle sınırlı değil. Onlarca yıldan beri kamuoyunda çok yaygın iki düşünce.

Bunlardan birincisi “ezber” kavramıyla ilgilidir. Herkes tarafından tekrarlanan cümle şudur: “Eğitimimiz ezbere dayanıyor.” Bu düşünce maalesef eğitimcilere ve öğretmenlere de yansımıştır. Şimdi okullarda çocuklara hiçbir şey ezberletilmiyor. Çarpım tablosu ezberletilmiyor, şiir ezberletilmiyor, fen bilimlerine ait formüller ezberletilmiyor, tarih derslerinde önemli olayların yılları ezberletilmiyor.

Yukarıda söylediğim konuların ezberletilmesi, eğitimin olmazsa olmaz şartlarındandır. Ve bunlar mümkün olduğu kadar küçük yaşlarda ezberletilmelidir. Çocuk dördüncü beşinci sınıfa gelmiş, yedi kere sekizin kaç olduğunu bulmak için dakikalarca zihninden hesap yapıyor. Oysa bunu ezbere bilirse zihnini, daha ötesi için çalıştırmaya ayıracak. Ama biz zihnini bununla meşgul ediyoruz.

Çocuk önemli olayların tarihlerini bilecek ki sebep sonuç ilişkilerini kurabilsin. Çocuk Kosova savaşlarının tarihlerini bilmezse bunların doğuracağı sonuçları nasıl düşünebilir? Bazı önemli formülleri ezbere bilmezse fizikte, kimyada daha ileri nasıl gidebilir?

Ezber küçük yaşta olur ve küçük yaştaki ezber, hafızaya asla yük getirmez. Bunu anlamanız için başarılı insanlara bakmanız yeterlidir. Yabancı dil eğitiminin ana yöntemlerinden biri ezber değil midir? Kelimeleri, kalıpları ezberlemiyor muyuz? Ezberliyoruz ve bir süre sonra onlar, hafızamızın bizi rahatsız etmeyen yerleşik bilgileri hâline geliyorlar. Ezberimizdeki şiirler, tarihler, formüller de öyle.

Peki, eğitimde kötü olan ezber yok mu? Elbette var. Eğer çocuk öğretmenin notlarını veya kitaptaki bilgileri cümle cümle ezberliyorsa ve sorulara, kendi kurduğu cümlelerle değil, ezberlediği bu cümlelerle cevap veriyorsa işte bu çok kötüdür. Elbette eğitim sistemi ve öğretmenler bunun önüne geçmek için çalışmalı, yöntemler geliştirmelidirler. Fakat “Eğitim ezbere dayanıyor.” hükmünden anlaşılan maalesef bu değil, ezberlenmesi gerekli olan şeylerden vazgeçmektir.

İkinci kavram doğrudan doğruya “eğitim” kavramıdır. Eğitim, dilimizde birkaç anlama geliyor. Türkçe Sözlük’te eğitim kelimesine hem “terbiye” hem “eğitim bilimi” anlamı veriliyor. İşte yanlış anlayış da bu ikinci anlamdan kaynaklanıyor. Yanlış anlayış şu: Mademki eğitim “eğitim bilimi” demektir, o hâlde Millî Eğitim Bakanlığı’nın uzmanları da eğitim bilimcilerdir.

Millî Eğitim Bakanlığı’nın eski adı Maarif Vekilliği idi. Öztürkçe olsun diye değiştirildi. Zarar yok, tabii ki Türkçe olsun. Fakat böyle olunca da yukarıdaki yanlış anlayış ortaya çıktı. Oysa maarif, “bilgi ve kültür” demektir. Yani “eğitim bilimi”nden çok daha geniş bir anlama sahiptir. Gerçekten de adına bugün Millî Eğitim Bakanlığı dediğimiz bakanlık, ülkenin bilgi ve kültür işleriyle ilgili olması gereken bir bakanlıktır. Bakanlığın ilgi alanını böyle düşünürsek o zaman konunun uzmanlarının sadece eğitim bilimcileri olmadığını da anlarız. Bu bakanlığın birinci derecede uzmanları ülkenin kültür ve bilim adamlarıdır. Tarih, coğrafya, dil ve edebiyat, felsefe, matematik, fizik, kimya, biyoloji derslerinin müfredatlarını bilim ve kültür adamları belirler. Eğitim bilimciler de işin daha çok teknik taraflarıyla uğraşırlar.

İleri ülkeler seviyesine gelmek istiyorsak önce bu yaygın yanlışlardan kurtulmamız gerekir. Eğer bir gün, ülkeyi kendi belirledikleri hedefe götürmek isteyenlerden kurtulursak -ki bundan asla şüphem yoktur- eğitim meselesini bir bilgi ve kültür meselesi olarak ele almak gerektiğini unutmamamız için bunları yazdım.

Eğitim ve Ezber… Ahmet B. Ercilasun yazdı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.