Ölümsüz bir ölümlüden bahsediyoruz. Ölümsüzlüğü de Türk tarihinin en büyüklerinden birisi olmasından. Fiziki mezarı Ankara’da Anıtkabir’de ama o, Türk Milleti’nin gönlünde yaşamaya devam ediyor. Bunun yanında değiştirilmek istenen ancak başarılamayan, Türk millî egemenliğinden güç alan Türkiye Cumhuriyeti’nin sağlam yapısı da onu yaşatıyor.
Peki, Atatürk bunu nasıl başardı? Gelin, tarihin ara sokaklarına bakalım.
19 Mayıs 1919 ile 23 Nisan 1920 arası bizim için laboratuvarlardan birisi. Meclis açıldıktan sonra mücadelenin seyri değişmiş. Dolayısıyla temel bu 11 ay 4 günde atılmış.
Samsun’dan Havza’ya doğru giderken Kavaklıların Mustafa Kemal Paşa’ya söyledikleri ilk işaret fişeğidir. Kavaklılar mütarekeden de olan bitenden de memnun değildirler. Paşa’nın, “Peki, ne yapacaksınız, eli kolu bağlı duracak mısınız böyle?” sorusuna verdikleri cevap nettir: “Hayır, bizi düşünen, derdimize çare bulacak kumandanlarımız ne emrederlerse onu yapacağız.”
Büyük Kumandan 8 Haziran’da (1919) Kâzım Karabekir Paşa’ya çektiği telgrafta, “Vermiş olduğum kararın milletin haklarını ve bağımsızlığını sağlamak konusunda milletle beraber çalışmaktan ibaret olduğunu kardeşimin şahsına başta ve sonda da arz etmiştim. Bu gaye, milletin sinesine sığınarak namus ve vicdan vazifesini yapmaya fedakârca devam etmeyi emreder.”
Buradaki “kardeşimin şahsına başta ve sonda da arz etmiştim” ifadesinin, Karabekir Paşa 15. Kolordu’ya atanmadan önceki dönemi işaret ettiği de açıktır. Daha İstanbul’dayken bazı hususları kararlaştırdıkları anlaşılmaktadır.
Bu kahramanlar her aşamada birbirlerine bilgi vermektedir. Mesela Rauf Bey (Orbay) ile Ali Fuat Paşa Amasya’ya geldiklerinde Mustafa Kemal Paşa çektiği telgraf buna iyi bir örnektir: “Genel durum konusunda görüşüyoruz. Sonucu yarın sunacağız. Hepimiz ayrı ayrı selam ve saygı ile…” İşte bu sürekli istişare başarının temelini teşkil eder.
Millî Mücadele’de iletişim ve anlık bilgilendirme her şeydir. “Sivas Kongresini ziyaret eden bir Amerikalı gazeteci şöyle haykırmıştır: ‘Ömrümde daha etkili bir haberleşme şebekesi görmedim… Yarım saat zarfında Erzurum, Erzincan, Musul, Diyarbakır, Trabzon, Ankara. Malatya, Harput, Konya, Bursa, haberleşme hâlinde idi.’ Önemli olaylar sırasında Mustafa Kemal bizzat telgrafı işleten operatörle birlikte…” (Bu vesileyle isimsiz kahraman telgrafçılara rahmet ve minnetle H.P)
Peki, fikir ayrılıkları hiç mi yoktur? Elbette vardır.
Mustafa Kemal Paşa Amasya’da iken (17 Haziran 1919) Erzurum Kongresi’nin çağrısı gelir. Karabekir Paşa’ya telgraf çekerek kutlar. Katılacağını belirtir. Çağrı, Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Umûmî Kongresi şeklindedir. Vilâyât-ı Şarkiyye (Doğu İlleri) Kongresi diye de geçer.
Bundan kısa süre sonra, 22 Haziran’da da Amasya Genelgesi’ni yayınlanır. Genelge’nin dördüncü maddesi stratejiyi belirler: “Milletin hukukunu müdâfaa etmek ve sesini dünyaya duyurmak için her türlü tesir ve denetimden uzak millî bir heyetin varlığı elzemdir. Bunun için Anadolu’nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas’ta millî bir kongrenin süratle toplanması kararlaştırılmıştır.” der.
Mahmut Goloğlu Sivas Kongresi kitabında “Sivas Kongresi kararı, üç yakın arkadaşı ile Mustafa Kemal Paşa tarafından verilmiş olan ve sadece ona ait bulunan bir karardır. ‘Millî birliğe gidiş’i tamamlayan bir karardır.” demektedir. Bu cümle, Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya Genelgesi yayımlanırken Ordu Müfettişi olduğu ve daha askerlikten istifa etmediği de göz önünde bulundurularak okunmalıdır. Çok geniş yetkileri olan bir kumandandır.
Erzurum Kongresi başarıyla tamamlanmış, kararlar alınmış ve ilân edilmiştir. Geçici Hükümet gibi çalışacak Heyet-i Temsiliye oluşturulur. Heyet’in de Sivas Kongresi’ne gelmesi istenir ama hepsi gelmez. Trabzon’dan Erzurum delegesi Ömer Fevzi Bey çok şiddetle Sivas Kongresi’ne muhalefet etmektedir. Heyet-i Temsiliye üyesi Trabzon delegeleri İzzet ve Servet beyler mazeret beyan ederek Sivas’a gitmezler.
Sivas Kongre’si sonrasında (13-14 Eylül) Heyet-i Temsiliye Başkanı Mustafa Kemal Paşa altı maddelik bir bildiri yayınlar. İlk maddesi “Devlet işlerindeki kanunların uygulanmasına devam olunacaktır. Soy ve din farkı gözetilmeksizin halkın can, mal, namus ve her türlü hakları güvenlik altında bulundurulacaktır.” der. Devamında memurların görevlerini Heyet-i Temsiliye’ye bağlı olduğunu belirtir. Paşa’nın imzasıyla İstanbul Hükümetiyle ilişkiler kesilmiştir. Trabzon’dan bu bildiriye ve tek imzayla olmasına muhalefet gelir. Karabekir Paşa, çektiği telgrafta kendisinin de öyle düşündüğünü belirtir.
Bu fırtınalı süreçte, “Erzurum kalesi muhafızlığı”na ait küçük bir odada toplantı yapılır. Odada Mustafa Kemal ve Kâzım Karabekir paşalar, Rauf Bey, Erzurum valisi Münir Bey, Süreyya Bey (Yiğit), ordu müfettişliği erkanı harp reisi Kâzım Bey (merhum General Kâzım Dirik), Erkanı Harp Binbaşısı Hüsrev Bey (Gerede), Doktor Binbaşı Refik Bey (Saydam) ve Mazhar Müfit Bey (Kansu) vardır. Masada tek bir soru vardır: Ne yapmak gerekir?
Hemen karar vermezler. Gidip düşünür, tekrar toplanırlar. Mustafa Kemal Paşa’yı başlarına seçerler. Ama Paşa sorumluluğu alırken, “Deruhte ettiğim mesuliyeti bir şarta bağlamak istiyorum. Emirlerimin istisnasız mafevk (üst) kumandan emri hâlinde, ifasını isterim. Muvaffakiyet için bu şarttır.” der. Kabul ederler.
Mazhar Müfit Bey’in inancı kurulan bağlılığın özetidir: “İstanbul’a gidip parti kavgaları yüzünden hasıl olmuş bulunan kin ve garazın sevk ve tesiri altında asılmaktan ise, milli mücadelede ve millî dava yolunda ölmeyi tercih ederim.” diye açıklar. Nitekim, vefatına kadar Atatürk’ten ayrılmaz.
Sivas Kongresi bir başkanlık krizi yaşanır. Kongre salonuna girerken Mustafa Kemal Paşa’ya “Sen başkan olmamalısın” diyen Rauf Bey’e Paşa, “Anladım, Bekir Sami Bey’in evinde aldığınız kararı bana tebliğ ediyorsun” der ve salona girer.
Rauf beyler akşam, Paşa’nın kongre başkanı olmaması kararını almışlardır. Samsun’a beraber gidelim dediğinde de Yunan’a direniş için Batı Anadolu’ya gideceğini söyleyen Rauf Bey’den “hayır” cevabını almıştır Mustafa Kemal Paşa.
Rauf Bey Batı’da düşündüğü direnişi gerçekleştiremeyince, Amasya’da Mustafa Kemal Paşa’ya katılır. Paşa, Rauf Bey’e Meclis-i Mebusan toplantısı için İstanbul’a gitmemesini de söylemiş ancak dinletememiştir. Sonuç malumdur; Rauf Bey İstanbul’da esir alınır ve Malta’ya götürülür. Sürgün dönüşü Ankara’ya gelmiş ve bıraktığı yerden mücadeleye devam etmiştir. Ama bu sefer de Lozan’a giden heyetin seçiminde ayrılık yaşanır. Başbakan Rauf Bey’in Lozan’dan dönen heyeti karşılamama kararıyla bardak taşar. İstifası istenir.
Bu kadar keskin olmasa da Karabekir Paşa’yla da zaman zaman fikir ayrılığı yaşanır. Merkez Ankara olmamalı der Kâzım Paşa. Düşmana bu kadar yakın olmak doğru değildir der. Israrcı da olur ama devamında alınan karara da uyacaktır.
Bunlar fikir ayrılıklarına örneklerdir. Ancak istiklâl mücadelesi boyunca sadece fikir farklılığı olarak kalmıştır. Tartışırlar ama zafere kadar ortak ülküde yürümeye devam ederler. Zaferden sonra ise artık devletin yeniden yapılanma süreci başlayacak, zamanı ıskalayan Türk Milleti çağdaş dünyayı yakalamak için hızla koşacaktır. Ama zaferden sonra…
Mustafa Kemal Paşa, Sadrazam Damat Ferit Paşa’ya 16 Ağustos 1919’da çektiği telgrafta merkez hükümetin teslimiyetçi ve teslimiyetçi tutumuna adeta meydan okur:
“Hakkı hayat ve istiklâl için çalışan milletin maksadındaki ahlâk temizliği ve ciddiyete karşı merkezi hükümet hasım vaziyeti almak cihetini lüzumlu buluyor. Bu tarzı hareket tabii ki büyük bir üzüntü sebebidir ve milleti arzu edilmeyen hareketlere sevk edecek mahiyettedir. Gayet samimi arz edeyim ki, millet her türlü iradesini gerçekleştirmeye muktedirdir ve hareketinin önüne geçebilecek hiçbir kuvvet mevcut değildir. Merkezi hükümetin olumsuz girişimleri hiçbir kimse tarafından uygulama alanı bulamaması kaçınılmazdır.”
Mazhar Müfit Kansu aynı günlerde Atatürk’ün yazdığı başka mektuptan da bahseder. Mektup; Abdurrahman Şeref, Kara Vasıf, Seyit, Cami (Cami Bozkurt), Rıza beylerle Ahmet İzzet, Reşit Akif, Sulh ve Selamet Fırkası lideri Ferit (Harbiye Nazırı olmuştu) paşalara ve Halide Edip Hanım’a gönderilmiştir.
Bu tarihî mektupta vatanın içinde bulunduğu durumu özetleyen şu çarpıcı ifadeler yer almaktadır:
“Vatanın parçalanma tehlikesini açıkça gösteren kanlı uygulamalar, milli vicdanı bir kurtuluş amacı etrafında toplamış; Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye ve Redd-i İlhak teşkilatları adı altında hızla bir araya getirmeye başlamıştır. Yalnızca mitingler ve benzeri gösteriler büyük hedefleri hiçbir zaman kurtaramaz. Ancak milletin bağrından fiilen doğan ortak bir güce dayandığı takdirde kurtarıcı olur. Fakat şüphe götürmeyen bir gerçektir ki bu acı durumu bu kadar tehlikeli bir şekilde hazırlayan en etkili faktör, maalesef Payitaht’taki muhalif akımlar ve Anadolu’nun temiz ve kutsal millî emellerini zararlı bir şekilde yalnızlığa iten siyasi ve gayrimillî propagandalardır.”
Aynı mektupta:
“Devletin bölünmesinin söz konusu olduğu bu sırada, İngiliz propagandasıyla ortaya çıkan Kürdistan bağımsızlığı gibi akımlar dahi, karşılıklı haberleşmeler yoluyla taraftarlarını çekmiş; halifelik ve saltanat etrafındaki ortak amacımıza davet edilerek ve tam bir fikir birliği sağlanarak, Allah’a şükürler olsun ki lehimize dönmüş ve kongreye davet edilmişlerdir.”
İfadeleri de var. Tarihi tekrar edelim, 16 Ağustos 1919 ve sonraki günler.
Sivas Kongresi’nde “Manda ve İttihatçılık (kuru particilik HP)” tartışmaları uzun sürer. Daha başlangıçta siyaset ve particilik yapılmamasına, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ihyasına çalışılmamasına dair yemin edilmesi teklifi gelmiştir. Arkasından da “manda” konusu devreye girer. Gücümüzün kalmadığı, desteğe ihtiyacımız olduğu, parti siyaseti yapılmaması, aksi takdirde ayakta duramayacağımız, hatta yok olabileceğimiz çok konuşulur.
Mustafa Kemal Paşa yemin konusunda, “Gayemiz hasıl olana kadar cemiyetimiz her türlü fırka fikrinden tamamıyla âzâdedir. Fakat Meclis-i Mebusan’ın toplanmasına kadar siyasiyat ile iştigalden menolunmak doğru değildir. Herkesin içtihadatını tahdit etmeyelim.” der. Nutuk’ta bunu, “İçinde bulunulan mücadele faaliyet siyasetten başka bir şey değil(dir)” diye izah eder.
O günlerde Halide Edip’in Mustafa Kemal Paşa’ya yazdığı mektuptaki şu satırlar ise dönemin aydın zihniyetinin teslimiyetçi sınırlarını gösterir: “Muntazam bir hükümet ve asrî (modern) bir idare tesisi için Patrikhanenin siyasî imtiyazları ekalliyetlerin (azınlıkların) kuvvetli devletler vasıtasıyla mütemadi (devamlı) tehdidi ortadan kalkmalıdır. Küçük ve zayıf bir Türkiye bunu yapamayacaktır.”
İstiklal harbi ve sonrasında hayatın doktrinden (ve ideolojiden HP) üstün olduğuna tarih tanık oldu. Ancak bugün yaşadığımız şartlar, o karanlık günlere çok benziyor. Tarih tehlikeli bir şekilde tekrar ediyor. Hani dejavu diyorlar ya, onun gibi bir şey… İbret alınmayan tarih de diyebiliriz.
Halide Edip’in mektubunda “Küçük ve zayıf bir Türkiye bunu engelleyemez” diyerek mandaya sığındığı o Fener Patrikhanesi, Lozan Antlaşması’yla Fatih Kaymakamlığına bağlı sıradan bir kilise hâline indirilmişti. Oysa bugün, 21’inci yüzyılda , bizzat Cumhurbaşkanlığı tarafından “Ekümenik Patrik” olarak Cumhurbaşkanlığına davet ediliyor. Yurt dışına atamalar yapmasına göz yumuluyor. Yakında da Heybeliada’daki ruhban okulu açılacak. Avrupa Birliği temsilcileri de ABD başkanı da büyükelçisi Tom Barrack da bu konuda defalarca konuştular.
Bugün devletin tepesinde mütemadiyen bir “İstiklâl ve istikbâl mücadelesi” verildiğinden bahsediliyor. Bunun için (!) eli kanlı PKK terör örgütüyle siyasi pazarlıklar yapılıyor. Eğer böyle olmazsa… diye başlayan esnek taviz cümleleriyle uluslararası ilişkiler açıklanıyor.
1930-1933 yılları arasında Türkiye’de görev yapan Avusturya Büyükelçisi Norbert von Bischoff’un Kemalizm kavramı için yazdıkları üzerinde çok düşünmek gerekir: “Bu adlandırma, Türk Milleti’nin mukadderatını herkesten önce sezerek bunu önce kendinde fakat sonra da kendinden dışarıya doğru gerçekleştiren adamın hudutsuz şerefine ve büyüklüğüne hiçbir şey ilave etmemiştir. Fakat hakikatin üzerine bir gölgenin perdesini örtmüştür.”
Merhum Sadi Somuncuoğlu da 2003 Ağustos’unda kaleme aldığı, “Avrupa Birliği Uyum Paketlerinden Federasyon’a (Etnik/Irkçı Siyasallaşma Projesi)” kitabının Son Söz’ünde tehlikeyi çok önceden işaret etmişti: “[AB ve ABD’nin] beğenmedikleri ve vazgeçmemizi istedikleri Kemalizm’den kastettikleri ise gerçekte Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluş esaslarıydı.”
Peki, nedir bu kuruluş esasları? Cevap 5 Şubat 1937’de Anayasamıza son hâliyle giren köklü net ifadede ortaya konmuştur:
“Türkiye Devleti, Cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır”.
Bugün, 1919’un o karanlık günlerini yeniden yaşamamak ve istiklâl mücadelesini tabelalardan çıkarıp yeniden ruhunda hissetmek için reçete bellidir. Artık bütün fikir gruplarının; dün yaşadıkları kırgınlıkları, kavgaları, kuru particilikleri ve siyasi ayrılıkları bir yana koyarak bugünün tehditlerine ortak bir gözle bakma zamanı gelmiş, hatta geçmek üzeredir. Unutmamak gerekir ki; kendileri değişemeyenler değiştiremezler. Ancak zihinlerindeki prangaları kırabilenler, memleketin makus talihini yenebilirler.
Atatürk’ün izinden gitmek; onun sadece ismini anmak değildir. Her ne pahasına olursa olsun o kuruluş esaslarının hepsine de amasız, fakatsız ve lâkinsiz bir şekilde sahip çıkmak ve onları içselleştirmek şarttır.
Küresel sömürgecilik, Türkiye’nin çevresinde kendilerine göre bir ‘mıntıka temizliği’ yaptıktan sonra, özellikle Atatürk sonrasındaki on… Devamını Oku
TRT; mikrofon başında, kamera arkasında, haber merkezinde, montaj odasında, yayın masasında emek veren insanların kurumudur. Devamını Oku
Türkiye kamuoyu İlham Aliyev’in katılmamasının nedenleri üzerinde kafa yorarken Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in bence… Devamını Oku
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki son gerilimin en dikkat çekici gelişmelerinden biri, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in… Devamını Oku
Zamanla güç, beyin üzerinde dopamin artırıcı ve bağımlılık yapıcı bir etki yaratarak empati kaybı, büyüklük… Devamını Oku
Temel mesele, milliyetçiliğin iyi veya kötü olduğuna ilişkin genel bir hüküm vermek değildir. Asıl soru,… Devamını Oku