Toplum Çalışmaları Enstitüsünün, 19 Haziran tarihli Türkiye Seçmen Eğilimleri Anketi’nden devam ediyorum.

Son olarak her parti için şu sorunun cevabını vermeye çalışacağım: Seçmeninin ne kadarı hangi dünya görüşüne mensup? Yani mesela AKP seçmeninin, CHP, MHP ve diğer partilerin seçmeninin ne kadarı milliyetçi, ne kadarı İslamcı, ne kadarı demokrat, vs.. Ankette bu etiketleri denekler seçiyor. Yani “kendilerine Atatürkçü diyenler”, “kendilerine milliyetçi diyenler” diye düşünebilirsiniz. Bildiğim kadarıyla böyle bir kırılım şimdiye kadar yapılmadı. Bu bir ilk olacak. Enstitünün yayımladığı raporda da bu kırılım yoktu.  Rica ettim, sağ olsunlar, yapıp yolladılar. Yani bu şekilde bir kırılım yoktu ama bunu yapabilmelerini mümkün kılan veri ellerindeydi. İş hesaplamaya kalıyordu.

Dünya görüşleri ve partiler

Tablo aşağıdaki gibi çıkıyor:

Tabloyu şöyle okuyacaksınız: “Ak Parti seçmeninin 17,63’ü kendine Atatürkçü, 20,52’si milliyetçi, 19,09’u İslamcı, 14,56’sı muhafazakâr ve 5,37’si ülkücü diyor…”

Partilerdeki dünya görüşü oranlarının üç yıl içinde nasıl değiştiğini araştırdım. Elimde üç nokta vardı: 14 Mayıs 2023 seçimi, 31 Mart 2024 yerel seçimi ve Haziran 2025’te yapılan ankette “Bu Pazar seçim olsa…” sorusuna verilen cevaplar. Partilere katılmalar olmuş, ayrılmalar olmuş fakat dünya görüşü oranlarında anlamlı bir değişiklik görünmüyor. Dolayısıyla son üç yıl içinde falancalar filan partiyi terk ediyor, şunlar şu partiye yöneldi gibi değerlendirmeleri destekleyecek veri bulamadım.

Atatürkçü- milliyetçi-ülkücü bloğu

Hata payı artı/eksi 2,5. Partilere göre seçmenin dünya görüşü rakamlarına bakarken bunu akılda tutmamız gerekiyor. Şöyle ki mesela seçmen tercihinde %10 civarında çıkan bir partinin iç yapısını incelerken anketin tamamında %2,5 olan hata payı, on katına, yani %25’e tırmanır. O takdirde sonuçlar anlamsızlaşır. Bu yüzden, toplamda %5’in altında çıkan dünya görüşlerini almadım. Almadığım dünya görüşleri şöyle: sosyal demokrat (%4,73), demokrat (%3,11), sosyalist (%2,25), ulusalcı (%1,34) ve liberal (%1,32). Seçmenin %3’ünden azının tercih ettiği partileri de almadım.

Bu tablodan her parti için hangi dünya görüşlerinin başat olduğunu görebilirsiniz. Belki DEM hariç. DEM’deki en yüksek dünya görüşü, %20,85 ile tablo dışında bıraktığım “Cevap yok” şıkkı. Bunu %19,46 ile “Sosyalist” izliyor. Başka hiçbir partide yüzde onun üstünde sosyalist görünmüyor.

Geçen yazımda Atatürkçü- milliyetçi- ülkücü bloğunun siyaset tayfımızdaki hâkimiyetinden bahsetmiştim. Yukarıdaki tabloda da bu hâkimiyet görünüyor. İkinci tabloda dünya görüşlerini iki blok hâlinde verdim. Atatürkçü + Milliyetçi + Ülkücü (At+Mi+Ül) ve İslamcı + Muhafazakâr (İs+Mu). Sözünü ettiğim hâkimiyet, “Genel Toplam” satırında, 60’a 17 gibi açık bir farkla görünüyor. At+Mi+Ül bloğu hemen bütün partilerde İs+Mu bloğundan büyük. Bunun tek istisnası DEM Parti. İki blok Ak Parti ve Yeniden Refah Partisinde birbirine yaklaşıyor fakat DEM gibi tersine dönmüyor.

Atatürkçü, milliyetçinin steril hâli

Acaba ankette Atatürkçü, milliyetçi, vs. gibi etiketleri seçenler, bunlardan ne anlıyor, ne kastediyor? Mesela CHP’de “Atatürkçü” %69,54 ile diğer bütün partilerin önündeyken “Milliyetçi”, %6,11 ile neredeyse DEM Parti’deki orana yakın. Hele milliyetçiliğin CHP’nin altı okundan biri olduğunu hatırlarsanız bu şaşırtan bir sonuç.

Atatürkçü etiketi, anketin tamamında Milliyetçi etiketinden fazla çıkıyor. Oran 36,60’a 16,38. İki kattan çok fark var. Kanaatimce bunun kaynağı, gerek siyasî arenada, gerekse 1944’ten beri devlet ve askerî darbe dönemlerinde “milliyetçilik” kavramına yapılan hücumlar. “Ülkücülük”ün yıpranması, tek başına siyasetin etkisiyle. Bu kavramların devalüasyonu. O hâlde ki insanlar, “milliyetçiyim ama…”, “ülkücüyüm ama…” gibi özürler dilemek zorunda hissediyor. Bu ifadeler genellikle “…ama falancalardan değilim” diye tamamlanıyor. Böyle özürlerdense “Atatürkçülük” demek daha kolay.  Atatürkçülük, milliyetçiliğin, bütün bu olumsuz çağrışımlardan temizlenmiş, steril hâli gibi.

Kim bu partiler? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Seçim yakın veya uzak, insanlar değişen eğilimleri merak ediyor. Bu merakı tatmin için en lezzetli soru, “Gelecek Pazar seçim olsa…” diye başlayanı. Geçen yazımda üç ayrı kamuoyu araştırma kurumunun- iki şirket ve bir enstitü- sonuçlarını verdim. Sonuçlardaki ortak noktalardan biri, CHP’nin tekrar ikinci sıraya düşmesiydi.

Elimdeki en ayrıntılı sonuçlar, genç dostlarımın, Toplum Çalışmaları Enstitüsü anketiydi. Video tercih ederseniz o da burada. Partilerin alacakları oyların dökümü şöyleydi:

Kararsızlar nasıl dağıtılıyor?

İlk sütun ham yüzdeleri, ikincisi “kararsızlar dağıtıldıktan sonra” diye meşhur edilen sonucu gösteriyor.

Bu kararsızlar acaba nasıl dağıtılıyor diye hiç merak ettiniz mi? Gerçekte hiçbir şey dağıtılmıyor. İkinci sütunu hesaplarken “oy kullanmayacağım”, “sandığa gitmeyeceğim”, “kararsızım” gibi cevap verenleri yok sayıp geri kalanların yüzdesini hesaplıyorsunuz. Daha doğrusu birinci sütunda ara toplam diye görünen %90,8 var ya; bunun matematikçesi 0,908. Birinci sütundaki bütün sayıları 0,908’e bölüyorsunuz. Yeni yüzdelerin toplamı, mecbur, 100 çıkıyor.

Bu ankette hata payı %2,5 imiş. Dolayısıyla birinci- ikinci bulgusu da kesin değil. Ama şunu söyleyebiliriz; CHP’nin artık birinci parti olduğu iddiası da artık şüpheli, hem de çok şüpheli. Nitekim Metropoll ve Gezici şirketlerinin yakın tarihlerdeki anketleri de aynı sonuca işaret ediyor.

Herkesin şapkasını önüne koyup derin derin düşünme vaktidir.

Kime oy vermezsiniz?

Ben yine Toplum Çalışmaları’nın anketine döneceğim. Onun bazı soruları diğerlerinde yok. İlginç bir soru, “Kesinlikle oy vermem dediğiniz bir parti var mı?” Bu soruya %73,4 “Evet, var.” cevabını vermiş. Benim, yarı şaka, seçim kanunu teklifime geliyor iş. Teklifim şöyle: “Her seçmenin bir oyu vardır. Seçmen bu oyunu isterse bir parti lehine, isterse bir parti aleyhine kullanabilir.” Beklediğim sonuç da şöyle: Seçimi X partisi eksi %12 ile kazanır. Diğerlerinin eksi puanı daha fazladır. Veya adı sanı duyulmamış bir partiye eksi vermek kimsenin aklına gelmediği için o parti birkaç oyla iktidara gelir.

Biraz ciddi olup gerçeğe dönelim. Kesinlikle oy verilmeyecek partiler şöyle sıralanıyor: DEM (%43,3), AKP (%31,5), CHP (%23,8), MHP (%9,3) … Bu soruda DEM, açık ara birinci! DEM’e kesinlikle oy vermeyecekler, DEM’e oy vereceklerin 8 katı gibi. AKP, CHP ve MHP için oy verenlerle, kesinlikle vermeyecekler birbirine yakın. Acaba bazı partilerle iş birliği yapmak ek oy getirmek yerine oy kaybettirir mi? Bazen iki artı iki, bir buçuk çıkabiliyor. Alo… Sesim geliyor mu?

Ya Cumhurbaşkanlığı!

Ankette Cumhurbaşkanlığı için 4 adaylı ve iki adaylı seçenekler sorulmuş. Dört adaylısı birinci turu, iki adaylısı ikinci turu ifade ediyor diyebiliriz. İki istisna hariç hepsinde Recep Tayyip Erdoğan bir tık ilerde çıkıyor. İstisnalardan biri, iki adaylı Erdoğan- İmamoğlu karşılaşması. İkisi de %43,3 alıyor. Diğer ve daha kuvvetli görünen istisna, Erdoğan’a karşı Mansur Yavaş’ın adaylığı. Bu takdirde dörtlülerde de ikililerde de Yavaş, epey önde çıkıyor. Mesela Yavaş- Erdoğan karşılaştırmasında yüzdeler 49,0 ve 38,8. “Kararsızlar dağıtıldıktan sonra” bu, %55,8 ve %44,2 demek… Mansur Yavaş cumhurbaşkanı oluyor.

Bu gerçekleşir mi? Pek sanmıyorum. Bir kere CHP, Kılıçdaroğlu stratejisini içselleştirmiş görünüyor. 2023’ü tekrarlama ihtimali, Yavaş’ı aday göstermesinden daha güçlü. İkincisi, AKP’nin seçmendeki DEM hissiyatını, CHP ve MHP üzerine yönlendirmekte elinden geleni yapması beklenebilir. Bu partiler de bu yönlenmeyi teşvik edici davranışlarına devam ederler. Bu durumda bilin bakalım kimlerin oyları biraz daha geriler, kimlerinki biraz daha yükselir?

Bu son soruya tahmini cevap olacak verileri de sağ olsunlar, bana yolladılar. Pazar yazımda şu analizleri vereceğim: Partilerin seçmenlerinin dünya görüşüne göre iç dağılımları nasıl? Yani AKP’de, CHP’de, MHP ve diğerlerinde, kendini Milliyetçi, Atatürkçü, Ülkücü, Demokrat, Sosyalist ve benzeri şekilde tarif edenlerin yüzdeleri ne? Bu kırılım galiba başka anketlerde çıkmıyor.

Kime oy verir, kime vermezsiniz? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Peş peşe anketler geliyor. Tekrarlanan bir sonuç var: Ak Parti, tekrar birinci parti konumuna gelmiş. Gerçi bütün anketlerde değil ama son gelen üçünde öyle. Anket şirketleri şöyledir, böyledir; şöyle aldatırlar, böyle kıvırırlar… Böyle lafların bendeki yeri diğer komplo teorilerinin yanıdır. Çünkü anket şirketleri doğru sonuçları sayesinde para ve itibar kazanır. Hiçbirinin de kendi ayağına ateş edeceğini sanmıyorum. Ancak güvenilirlik yüzdeleri, hata sınırları, onların da ötesinde doğru anket tekniklerinin uygulanma derecesi var. Alıştığımız birkaç bin denekli anketlerde hata sınırı artı veya eksi 2,5 civarında. Bunu mesela yüzde 1 yapmak için denek sayısını bir on kat falan arttırmak gerekiyor.

“Kurucu Lider” puanları götürmüş

Üç anket şirketinin bulgularını nakledeceğim. Biri bildiğiniz Metropol. Ruşen Çakır’ın Medyaskop’unda Burak Bilgehan Özpek bu şirketin son anketini değerlendiriyordu. Sonuç, dediğim gibi. Birinci parti AKP, ikinci parti CHP. Yer değiştirmişler. Bu yer değişikliğinin en önemli sebebi de MHP’den AKP’ye kayan oylar. Özpek’in değerlendirmesine göre MHP oylarının beşte biri, “kurucu lider” biçimindeki söylemlerden duyduğu rahatsızlıkla göç etmiş. Programı şu bağlantıda bulabilirsiniz.

Benzer sonuca varan bir başka anketçi, Gezici. Can Ataklı, haberi veriyor O sebep söylemiyor ama AKP ile CHP’nin yer değiştirmesinin önemini belirtiyor.

Üçüncüsü, kurucularını ve yöneticilerini tanıdığım ve bilgilerine, dürüstlüklerine ve ciddiyetlerine tereddütsüz güvendiğim kâr gayesi gütmeyen bir kurum: Toplum Araştırmaları Enstitüsü. Onların anketleri halka açık. Özlem Gürses, Enstitü’nün Siyaset Programı Direktörü Hüseyin Raşit Yılmaz’la anketi değerlendirmiş.

Seçmenin dünya görüşü

Toplum Araştırmaları Enstitüsü, Türkiye Seçmen Eğilimleri Araştırması adlı anketinde diğerlerinde pek rastlanmayan bilgiler de veriyor. Bunlardan biri, deneklerin dünya görüşü. 11 ve 12 Haziran’da konuşulan 1532 kişiye dünya görüşleri sorulmuş. Alınan cevaplar arasında Atatürkçü: %36,0; Milliyetçi: %15,9. Bunlara bir de kendine “Ülkücü” diyenleri eklerseniz toplam %58’i buluyoruz. Bu üç kategorinin içeriği, takdir edersiniz ki birbirinden çok farklı değildir. Dolayısıyla Türkiye’de siyaset yapacaklar bu çoğunluğu hesaba katmak zorundadır.

Diğer tercihler, İslamcı (%10,9), Muhafazakâr (%7,1), Sosyalist (%2,1), Sosyal Demokrat (%4,5), Ülkücü (%6,1), Demokrat (%2,8 ) ve bu kategorilerin dışında cevaplar verenler %3,6. Toplayıp 100 etmediğini gören okuyucularıma, %10,5’un bu soruyu cevapsız bıraktığını söyleyeyim.

Toplum Araştırmaları Enstitüsü’den Yağmur Uzunırmak, İmamoğlu protestoları sırasında protestocuların arasına girerek benzer bir anket yapmıştı. “Kim bu gençler?” başlığıyla yayımladılar. Yukarıda adresini verdiğim sitelerinde bulabilirsiniz. O ankette, toplumumuzun daha genç ve daha muhalif bir kesitinin dünya görüşlerini yakalamayı başardılar. Ankara’da Kızılay’daki protestocuların yüzde yetmişi 18-24 yaş aralığındaydı.  Plastik mermiler, tazyikli su ve biber gazı eşliğinde yapılan ankette yine de 208 eylemciye erişilebilmişti. Hata sınırı muhakkak ki barış şartlarında yapılan anketlerinkinden daha geniştir. Ancak birkaç puan aşağı veya yukarı kaymakla değişmeyecek sonuçlar var. Bu ankette, Atatürkçü + milliyetçi + ülkücü oranı %74,9’a çıkıyor.

Atatürkçü-Milliyetçi-Ülkücü

Anketten aldığım şu yorum da kayda değer: “Protestocuları eylemlere katılmaya motive eden en önemli iki unsur sorulduğunda ‘gelecek kaygısı’ %60,6 ile en çok tercih edilen seçenek olmuştur. Bunu %52,9 ile ‘hükümetin anti-demokratik uygulamaları’ seçeneği takip etmiştir. %31,7 ile ‘mevcut siyasi sistemin taleplerime cevap vermemesi’ en çok tercih edilen üçüncü seçenek olmuştur. İBB başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla başlayan protestolarda ‘Ekrem İmamoğlu’nun şahsında muhalefete yönelik tutum’ seçeneğini katılımcıların yalnızca %11,1’i işaretlemiştir.”

Öyle anlaşılıyor ki gençler şahıslardan çok ilkeler için harekete geçmiş.

Türkiye Seçmen Eğilimleri Araştırması’nı bitiremedim ama yerim bitti. Her anketin olmazsa olmazı, “Cumhurbaşkanlığı için kime oy verirsiniz?” ve benim en merak ettiğim, partiler içindeki dünya görüşü dağılımı. Daha sonra ele alacağım.

Muhalefet de iktidar da kendilerini Atatürkçü, milliyetçi ve ülkücü diye adlandıran seçmen bloğuna dikkat etmeli. Ezici çoğunluk onlarda; belki daha önemlisi, gençlik de onlarda.

______

Değerli diplomatımız Büyükelçi Kemal Gür Beyefendi’nin vefat haberi geldi. Onun Gümülcine Başkonsolosluğu hatıralarını 26 Temmuz 2024 tarihli köşemde, Muhammed Murat Arslan’ın Zor Zamanlarda Diplomat Olmak kitabından nakletmiştim. Allah rahmet eylesin. Genç diplomatlarımıza kutup yıldızı olsun, daha niceleri gibi.

Kim bu seçmen? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Yanılan kamuoyu araştırma şirketleri bize bir açıklama borçlu. Biraz ciddiyet hakkımızdır, değil mi? Araştırdıkları kamuoyu biziz sonunda. Aslında bunu kendilerine de borçlular.

Sayılar tam doğru değil belki ama kabaca, 10 kadar büyük kamuoyu araştırma şirketi, seçimleri yanlış tahmin etti. Önde dedikleri aday geride, geride dedikleri aday önde çıktı. 2 anket şirketi doğru tahmin etmiş. Bu sayılar bir fazla, bir eksik olabilir ama hâl bu. Niçin?

Birden fazla sebep düşünülebilir:

1. Bu şirketler zaten kamuoyunu araştırmak için değil, etkilemek için çalışır.

2. Seçimde hile var. Anketler doğruydu, sonuçlar doğru değil.

3. Şirketler işlerini hakkıyla yapmadılar: Örnek sayısı yetersizdi.

4. Şirketler işlerini doğru yapmadılar: Örnekleme tam rastgele seçilmemişti. (Bir işin rastgele yapılmasını genellikle sevmeyiz. Ama anketçilikte rastgele çalışmak, yanlış değil, rastgele çalışmamak yanlış.)

Komplo teorisyenleri buyursun

Benim şaşkın aklım, başka bir izah düşünemiyor. Bütün muhalifler gibi anket şirketlerinin de terörist, FETÖ’cü, Amerikan ajanı falan olduğu söylenecektir ama kusura bakmayın, artık bunları ciddiye alamıyorum. Yazdığım dört ihtimali tek tek inceleyelim. (Ben bu satırları yazdıktan sonra bir bakanımız tam da bunu yapmış. Yakışmadı.)

“Anket şirketleri yalan söylüyor.” bizim komplo teorisyenlerinin çok hoşuna gidecek bir iddiadır. Fakat gerçek dünyada, kamuoyunu araştırmak için değil de etkilemek için çalışan anket şirketi, hayatta kalamaz. Çünkü bu firmalar, yaptıkları araştırmaların sonuçlarını satarak yaşar. Sadece seçimleri değil daha birçok konuyu, mesela bir ürünün ne kadar satılabileceğini, insanların bir ürün ve hizmette hangi özellikleri arzu ettiklerini ve daha birçok şeyi de araştırırlar. Asıl sermayeleri güvenilirlikleridir, itibarlarıdır. Onun için şirketlerin sonuçları bile bile çarpıtacaklarına ihtimal vermiyorum. Bile bile yanlış sonuç açıklamak intiharları olur. Birkaç gün sonra gerçek ortaya çıkar ve itibarlar sıfırlanır. Şimdi de itibar kayıpları var. Fakat saydığım sebeplerden ötürü yanılmalarının kasti olduğuna ihtimal vermiyorum.

Seçimler hileliydi düşüncesi de komplo teorisyenlerimizi mutlu eder. Partiler seçimlerde hile yapar mı? Belden aşağıya hapsettiğimiz ahlak ve namus anlayışımız sayesinde bu soruya “Hayır! Katiyen! Hiç yaparlar mı?” demek mümkün değil. Yapabilseler, bayıla bayıla yaparlar, ama… Ama bu kolay değil. Seçimlerde hileyi önleyen asıl engel, partilerin çatışan menfaatleri ve her birinin, karşısındakinin hile yapmasına engel olmak için elinden geleni ardına koymamasıdır. Açık oy gizli tasnif gibi abuk kurallar konulmadıkça seçim sonuçlarına az çok güvenebiliriz. %100 güvenin demiyorum ama %99 güvenin derim.

İstatistik kanununu kim çıkardı?

Örnek sayısı yetersizdi iddiası da temelsizdir. Çünkü bir ankette, parametreler belli ise, hata sınırı da bellidir. Parametreler dediğim şey nedir? Toplam seçmen sayısı. Anketten beklediğiniz güvenilirlik ve denek-örnek sayısı. Nihayet, ölçtüğünüz iki ihtimalin nüfustaki tahmini oranları. Bunlar belliyse yapacağınız hata istatistik kanunlarına göre bellidir ve hesaplanır. Tersine hesap da yapabilirsiniz. Mesela %90 güvenle %2 hata payı içinde kaç kişiye sormam gerekir diye hesaplarsanız, istatistik kanunları size gereken denek sayısını verir. İstatistik kanunları KHK ile veya AKP ve MHP oyları ile çıkarılıp Resmî Gazete’de yayımlanmamıştır. İstatistik kanunları tıpkı yerçekimi kanunu gibi, cisimlerin hareket kanunu gibi tabiat kanunudur. Buyurun, eski yazılarımdan birinde verdiğim sitenin bağlantısını tekrar vereyim: https://www.calculator.net/sample-size-calculator.html

Şimdi bakalım: Çok büyük bir nüfusta (on milyonlarca seçmen), 50 – 50 civarında bir oy dağılımında, %90 güven ve %2 hata ile sonuç almam için kaç kişiye sormam lazım? Cevap: 1702. %95 güven mi istediniz? 2401… Siz de girip istediğiniz hesapları yapın. Demek ki astronomik olmayan denek sayılarıyla anlamlı sonuçlar almak mümkündür.

Anket şirketlerinin yeterli sayıda kişiye sormadıkları için hata yaptıkları ihtimali de desteksiz kaldı.

Bir ihtimal daha var

Geriye bir ihtimal kalıyor. Şirketler anketleri, gerçekten rastgele seçilmiş deneklerle yapamıyor. Bir şekilde, seçilen denekler toplam seçmene göre farklı bir yöne eğilimli. Buna İngilizce istatistik terminolojisinde, “bias” deniyor. Google bunu, “ön yargı”, “sapma” diye çeviriyor. Bizde “yanlılık” deniyormuş. Mesela bir kırmızı ışığın dibinde durup bekleyen arabaların şoförleriyle anket yaparsanız, araba ve ehliyet sahiplerinin grubundan oluşan bir yanlılıkla karşılaşırsınız. Benzer şekilde, internet kullanıcısı kitlenin eğilimlerindeki farklılıktan, çevrimiçi anketlere itibar edilmez, onlar yanlıdır.

Şirketler araba kullananlara sormak kadar büyük bir hata yapmazlar ama mesela telefonda sorulan sorulara cevap vermeye yatkın insanlar da genel nüfustan farklı bir örnek olabilir. Hatta anket kâğıdı doldurmayı kabul eden insan tipi bile, bizim ortalama vatandaşımızdan farklı bir eğilimi yansıtabilir. Çoğu 81 ilde anket yapmıyor, kendini 30, 40, 50 ille sınırlıyor. Yerleşim birimlerinin boyu ile de yanlı netice alabilirsiniz. İl merkezleri ilçelerden, ilçeler köylerden farklı eğilimler yansıtabilir.

En makul izah, bu: Anketin tam rastgele yapılamaması. Örneklemenin şu veya bu sebepler yanlı olması. Nasıl bir yanlılık var? Anket şirketlerimiz bunu bulmalı ve bize de anlatmalılar.

Not: Bu yazıyı yazdıktan sonra, bir anket şirketinin “Hatamız nedir?” diye araştırmaya başladığı haberi yayımlandı. Burada: https://www.karar.com/guncel-haberler/orc-arastirmadan-14-mayis-aciklamasi-hic-kimseyi-bile-isteye-yaniltmadik-1753095

Sağ olsunlar.

Eyyy anketçiler! yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Evet, anketlere güveniyorum. Anket tekniğine uygun yapılmışlarsa güveniyorum. Bir de hesaplanan hata sınırlarının bilincinde olarak güveniyorum. Geçen haftaki yazımda anketlerin hata sınırlarını hesaplayabildiğiniz bir sitenin adresini vermiştim. Orada, bizde en sık yapılan 2.000- 3.000 kişilik anketlerin hata sınırlarının %2 civarında olduğu görünüyor. Gerçi içinde bulunduğumuz siyasî şartlarda %2 hata da önemli. Fakat iktidar koalisyonu ile muhalefet koalisyonu arasındaki fark, bu sınırdan daha çok açıldı. Millet İttifakı-Cumhur İttifakı rekabetinde ara 4 puandan fazla açılırsa sonuç belli oldu demektir. Çünkü önde görülende %2 hatalı fazla sayma, arkada görülende %2 hatalı eksik sayma olsa bile artık sonuç değişmeyecektir. Kaldı ki hataların bu kadar ters dizilmesi ihtimali pek düşüktür. Dolayısıyla yapılagelen anketler artık geleceği doğru tahmin ediyor. Ayrıca, birden fazla anket şirketinin, bağımsız anketlerinin sonuçları da bu hata sınırları içinde uyuşuyor. Bu da anketlere güvenmek için başka bir sebep.

Bu bahsettiğim uyumu göstermeyen anketler de var. Diğerlerinden çok farklı sonuçlar ilan edenler. İstatistik bir bilimse bu hâl imkânsıza yakın. O derece uyumsuzluk ya o anketin tekniğe uygun yapılmadığını gösterir yahut da namuslu bir anket olmayıp propaganda amacıyla uydurulduğunu.

Güven yıllar boyunca kazanılır, bir günde kaybedilir

Kamuoyu araştırma şirketlerinin toptan ve perakende diyeceğim iki çeşit müşterisi vardır. Toptan müşteri, şirkete başvurur ve “Benim için şu konuyu araştır.” der, ücretini öder. Anket şirketlerinin bir de sipariş üzerine olmayan, mesela ayda bir tekrarladıkları, “Türkiye’nin Nabzı” veya benzer başlıklarla yayımladıkları araştırmaları vardır. Bunlar ücretli abonelerine yollanır. Bir miktarının basına sızması da şirketin reklamı yerine geçer.

Kamuoyu araştırma şirketleri dürüst olmak zorundadır. Çünkü sonuçları çarpıttıkları hissi doğarsa insanlar onlara iş vermez. Toptan müşteri, öğrenmek istediğini doğru aksettirmeme ihtimali bulunan bir firmaya neden gitsin? Perakende müşteri, kamuoyu araştırma bültenlerinin sonucuna güvenmezse neden abone olsun?

Anketleri mi yasaklasak seçimleri mi?

Kamuoyu araştırma şirketlerinin ayakta kalması ancak doğru anket yapmalarıyla mümkündür. Tıpkı değerlendirme (rating) şirketlerinin ayakta kalmalarının, doğru değerlendirme yapmalarıyla mümkün olması gibi. Güven, on yıllar boyu doğru çıkan tahminlerle, doğru yapılan anketlerle kazanılır. Bir sapma ile yok olur. Narin bir çiçektir güven.

Anketler yüzünüze gülmüyorsa yapabileceğiniz çok şey yok. Ancak anket yapılmasını yasaklayabilirsiniz. Bu bir önlemdir. Daha köklü önlem, seçim yapılmasını yasaklamaktır tabiatıyla! (Aman ciddiye almayın, şaka yapıyorum.)

Anketler bize toplumun tercihleri, duygu ve düşünceleri hakkında bilgi veriyor. Bu bilgiler elimizdeyken bunlarla ilgisiz, hatta bunlara ters fikirler rahatça söylenebiliyor. Bu garip bir hâl. İnsanlar fizik dünyasının gerçeklerine ters konuşmuyor. Güneşin doğudan doğduğunu söyleyenlerle karşı batıdan doğuyor diyerek karşı çıkılmıyor. Fakat sosyal konularda, elimizdeki ölçme araçlarının gelişmişliğine rağmen, açıkça görünen gerçeğe aykırı tezler rahatlıkla dillendirilebiliyor. Hatta bunlar bazen bilgelik tavrıyla sunuluyor.

Biri ankette açık ara önde görünüyor. Bilge bir tavırla, “O mümkün değil kazanamaz, çünkü falanlar ona oy vermez.” denebiliyor. İyi de oy verecekler de vermeyecekler de o anket sonuçlarının içinde değil mi?

Milliyetçilik kazandırıyor

Mesela geçenlerde birileri, milliyetçilik yapan partilerin oyu azalıyor diye bir tez savundu.

Bakınız, AREA şirketi geçen yıl Eylül ayında bir eğilim anketi yaptı. Tek cevap vermek kaydıyla, siyasî eğilimlerini belirtmeleri istenen deneklerin %35,2’si “Milliyetçiyim.”, %33,9’u “Atatürkçüyüm.” diyor. Bu iki ifade bir birine çok yakın değerleri anlatıyor. Milliyetçi olmayan bir Atatürkçülük düşünülemez. Atatürk’ü sevmeyen bir milliyetçi de zor bulunur. İşte bu iki değerin toplamı, üçte ikinin üzerinde. Geri kalan %30’un da milliyetçiliğie veya Atatürkçülüğe karşı olması şart değil. O seçenekler “muhafazakâr” ve “sosyal demokrat” idi. Bir insan aynı anda üç değeri de, hatta dört değeri de sahiplenebilir. Şimdi, önümüzde toplumun bu eğilimi dururken, herhangi bir partinin milliyetçi olduğundan dolayı oy kaybettiğini söylemek mümkün müdür?

Olsa olsa, halk yeterince milliyetçi bulmadığı için oy kaybeden partiler vardır.

Nitekim başlangıçta milliyetçiliği ayaklar altına almaya kalkışanlar, bunun “cıss” olduğunu görünce artık o lafları ağızlarına almaz oldular. Hatta “yerli ve millî” olmaya karar verdiler.

Tabiî siyasette bütün kayıp ve kazançlar tek sebebe dayanmaz. Fakat yukarıdaki iki rakamın toplamını, yani %69,1’i nereye koyarsanız koyun, Türkiye’de, Türkiye’nin kurucu değerinin, Türk milliyetçiliğinin çoğunluk olduğunu görürsünüz. Seçmen milliyetçi ve Atatürkçü olmakta kararlı. Olsa olsa hangi partinin bu değerlere yakın, hangisinin uzak olduğu algısına göre oyunu değiştirir.

Anketler ve anketçiler yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.